Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 1.13
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ dvādaśo 'dhyāyaḥ
Chapter 13
ṛṣaya ūcuḥ
sadācāraṃ śrāvayāśu yena lokāñjayedbudhaḥ
dharmādharmamayānbrūhi svarganārakadāṃstathā
sūta uvāca
sadācārayuto vidvānbrāhmaṇo nāma nāmataḥ
vedācārayuto vipro hyetairekaikavāndvijaḥ
alpācārolpavedaśca kṣatriyo rājasevakaḥ
kiṃcidācāravānvaiśyaḥ kṛṣivāṇijyakṛttayā
śūdrabrāhmaṇa ityuktaḥ svayameva hi karṣakaḥ
asūyāluḥ paradrohī caṃḍāladvija ucyate
pṛthivīpālako rājā itarekṣatriyā matāḥ
dhānyādikrayavānvaiśya itaro vaṇigucyate
brahmakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣuḥ śūdra ucyate
karṣako vṛṣalo jñeya itare caiva dasyavaḥ
sarvo hyuṣaḥprācīmukhaścintayeddevapūrvakān
dharmānarthāṃśca tatkleśānāyaṃ ca vyayameva ca
āyurdveṣaśca maraṇaṃ pāpaṃ bhāgyaṃ tathaiva ca
vyādhiḥ puṣṭistathā śaktiḥ prātarutthānadikphalam
niśāṃtyāyāmoṣā jñeyā yāmārdhaṃ saṃdhirucyate
tatkāle tu samutthāya viṇmūtre visṛjeddvijaḥ
gṛhāddūraṃ tato gatvā bāhyataḥ pravṛtastathā
udaṅmukhaḥ samāviśya pratibaṃdhe 'nyadiṅmukhaḥ
jalāgnibrāhmaṇādīnāṃ devānāṃ nābhimukhyataḥ
liṃgaṃ pidhāya vāmena mukhamanyena pāṇinā
malamutsṛjya cotthāya na paśyeccaiva tanmalam
uddhṛtena jalenaiva śaucaṃ kuryājjalādbahiḥ
athavā devapitrārṣatīrthāvataraṇaṃ vinā
sapta vā pañca vā trīnvā gudaṃ saṃśodhayenmṛdā
liṃge karkoṭamātraṃ tu gude prasṛtiriṣyate
tata utthāya paddhastaśaucaṃ gaṇḍūṣamaṣṭakam
yena kena ca patreṇa kāṣṭhena ca jalādbahiḥ
kāryaṃ saṃtyajya tarjanīṃ daṃtadhāvanamīritam
jaladevānnamaskṛtya maṃtreṇa snānamācaret
aśaktaḥ kaṃṭhadaghnaṃ vā kaṭidaghnamathāpi vā
ājānu jalamāviśya maṃtrasnānaṃ samācaret
devādīṃstarpayedvidvāṃstatra tīrthajalena ca
dhautavastraṃ samādāya pañcakacchena dhārayet
uttarīyaṃ ca kiṃ caiva dhāryaṃ sarveṣu karmasu
nadyāditīrthasnāne tu snānavastraṃ na śodhayet
vāpīkūpagṛhādau tu snānādūrdhvaṃ nayedbudhaḥ
śilādārvādike vāpi jale vāpi sthalepi vā
saṃśodhya pīḍayedvastraṃ pitḥṇāṃ tṛptaye dvijāḥ
jābālakoktamaṃtreṇa bhasmanā ca tripuṃḍrakam
anyathā cejjale pāta itastannarakamṛcchati
āpohiṣṭheti śirasi prokṣayetpāpaśāṃtaye
yasyeti maṃtraṃ pāde tu saṃdhiprokṣaṇamucyate
pāde mūrdhni hṛdi caiva mūrdhni hṛtpāda eva ca
hṛtpādamūrdhni saṃprokṣya maṃtrasnānaṃ vidurbudhāḥ
īṣatsparśe ca dauḥ svāsthye rājarāṣṭrabhaye 'pi ca
atyāgatikāle ca maṃtrasnānaṃ samācaret
prātaḥ sūryānuvākena sāyamagnyanuvākataḥ
apaḥ pītvā tathāmadhye punaḥ prokṣaṇamācaret
gāyatryā japamaṃtrāṃte vīrūrdhvaṃ prāgvinikṣipet
maṃtreṇa saha caikaṃ vai madhye 'rghyaṃ tu raverdvijā
atha jāte ca sāyāhne bhuvi paścimadiṅmukhaḥ
uddhṛtya dadyātprātastu madhyāhneṃgulibhistathā
aṃgulīnāṃ ca raṃdhreṇa laṃbaṃ paśyeddivākaram
ātmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śuddhācamanamācaret
sāyaṃ muhūrtādarvāktu kṛtā saṃdhyā vṛthā bhavet
akālātkāla ityukto dine 'tīte yathākramam
divā 'tīte ca gāyatrīṃ śataṃ nitye kramājjapet
ādarśāhātparā 'tīte gāyatrīṃ lakṣamabhyaset
māsātīte tu nitye hi punaścopanayaṃ caret
īśo gaurīguho viṣṇurbrahmā ceṃdraśca vai yamaḥ
evaṃ rūpāṃśca vai devāṃstarpayedarthasiddhaye
brahmārpaṇaṃ tataḥ kṛtvā śuddhācamanamācaret
tīrthadakṣiṇataḥ śaste maṭhe maṃtrālaye budhaḥ
tatra devālaye vāpi gṛhe vā niyatasthale
sarvāndevānnamaskṛtya sthirabuddhiḥ sthirāsanaḥ
praṇavaṃ pūrvamabhyasya gāyatrīmabhyasettataḥ
jīvabrahmaikyaviṣayaṃ buddhvā praṇavamabhyaset
trailokyasṛṣṭikartāraṃ sthitikartāramacyutam
saṃhartāraṃ tathā rudraṃ svaprakāśamupāsmahe
jñānakarmeṃdriyāṇāṃ ca manovṛttīrdhiyastathā
bhogamokṣaprade dharme jñāne ca prerayetsadā
itthamarthaṃ dhiyādhyāyanbrahmaprāpnoti niścayaḥ
kevalaṃ vā japennityaṃ brāhmaṇyasya ca pūrtaye
sahasramabhyasennityaṃ prātarbrāhmaṇapuṃgavaḥ
anyeṣāṃ ca yathā śaktim adhyāhne ca śataṃ japet
sāyaṃ dvidaśakaṃ jñeyaṃ śikhāṣṭakasamanvitam
mūlādhāraṃ samārabhya dvādaśāṃtasthitāṃstathā
vidyeśabrahmaviṣṇvīśajīvātmaparameśvarān
brahmabuddhyā tadaikyaṃ ca sohaṃ bhāvanayā japet
tāneva brahmaraṃdhrādau kāyādbāhye ca bhāvayet
mahattattvaṃ samārabhya śarīraṃ tu sahasrakam
ekaikasmājjapādekamatikramya śanaiḥ śanaiḥ
parasminyojayejjīvaṃ japatattvamudāhṛtam
śatadvidaśakaṃ dehaṃ śikhāṣṭakasamanvitam
maṃtrāṇāṃ japa evaṃ hi japamādikramādviduḥ
sahasraṃ brāhmadaṃ vidyācchatamaiṃdrapradaṃ viduḥ
itarattvātmarakṣārthaṃ brahmayoniṣu jāyate
divākaramupasthāya nityamitthaṃ samācaret
lakṣadvādaśayuktastu pūrṇabrāhmaṇa īritaḥ
gāyatryā lakṣahīnaṃ tu vedakāryena yojayet
āsaptatestu niyamaṃ paścātpravrājanaṃ caret
prātardvādaśasāhasraṃ pravrājīpraṇavaṃ japet
dine dine tvatikrāṃte nityamevaṃ kramājjapet
māsādau kramaśo 'tīte sārdhalakṣajapena hi
ata ūrdhvamatikrāṃte punaḥ praiṣaṃ samācaret
evaṃ kṛtvā doṣaśāṃtiranyathā rauravaṃ vrajet
dharmārthayostato yatnaṃ kuryātkāmī na cetaraḥ
brāhmaṇo muktikāmaḥ syādbrahmajñānaṃ sadābhyaset
dharmādartho 'rthato bhogo bhogādvairāgyasaṃbhavaḥ
dharmārjitārthabhogena vairāgyamupajāyate
viparītārthabhogena rāga eva prajāyate
dharmaśca dvividhaḥ prokto dravyadehadvayena ca
dravyamijyādirūpaṃ syāttīrthasnānādi daihikam
dhanena dhanamāpnoti tapasā divyarūpatām
niṣkāmaḥ śuddhimāpnoti śuddhyā jñānaṃ na saṃśayaḥ
kṛtādau hi tapaḥśloghyaṃ dravyadharmaḥ kalau yuge
kṛtedhyānājjñānasiddhistretāyāṃ tapasā tathā
dvāpare yajanājjñānaṃ pratimāpūjayā kalau
yādṛśaṃ puṇyaṃ pāpaṃ vā tādṛśaṃ phalameva hi
dravyadehāṃgabhedena nyūnavṛddhikṣayādikam
adharmo hiṃsikārūpo dharmastu sukharūpakaḥ
adharmādduḥkhamāpnoti dharmādvai sukhamedhate
vidyādurvṛttito duḥkhaṃ sukhaṃ vidyātsuvṛttitaḥ
dharmārjanamataḥ kuryādbhogamokṣaprasiddhaye
sakuṭuṃbasya viprasya caturjanayutasya ca
śatavarṣasya vṛttiṃ tu dadyāttadbrahmalokadam
cāṃdrāyaṇasahasraṃ tu brahmalokapradaṃ viduḥ
sahasrasya kuṭuṃbasya pratiṣṭhāṃ kṣatriyaścaret
iṃdralokapradaṃ vidyādayutaṃ brahmalokadam
yāṃ devatāṃ puraskṛtya dānamācarate naraḥ
tattallokamavāpnoti iti vedavido viduḥ
arthahīnaḥ sadā kuryāttapasā mārjanaṃ tathā
tīrthācca tapasā prāpyaṃ sukhamakṣayyamaśnute
arthārjanamatho vakṣye nyāyataḥ susamāhitaḥ
kṛtātpratigrahāccaiva yājanācca viśuddhitaḥ
adainyādanatikleśādbrāhmaṇo dhanamarjayet
kṣatriyo bāhuvīryeṇa kṛṣigorakṣaṇādviśaḥ
nyāyārjitasya vittasya dānātsiddhiṃ samaśnute
jñānasiddhyā mokṣasiddhiḥ sarveṣāṃ gurvanugrahāt
mokṣātsvarūpasiddhiḥ syātparānandaṃ samaśnute
satsaṃgātsarvametadvai narāṇāṃ jāyate dvijāḥ
dhanadhānyādikaṃ sarvaṃ deyaṃ vai gṛhamedhinā
yadyatkāle vastujātaṃ phalaṃ vā dhānyameva ca
tattatsarvaṃ brāhmaṇebhyo deyaṃ vai hitamicchatā
jalaṃ caiva sadā deyamannaṃ kṣudvyādhiśāṃtaye
kṣetraṃ dhānyaṃ tathā ' 'mānnamannamevaṃ caturvidham
yāvatkālaṃ yadannaṃ vai bhuktvā śravaṇamedhate
tāvatkṛtasya puṇyasya tvardhaṃ dāturna saṃśayaḥ
grahītāhigṛhītasya dānādvai tapasā tathā
pāpasaṃśodhanaṃ kuryādanyathā rauravaṃ vrajet
ātmavittaṃ tridhā kuryāddharmavṛddhyātmabhogataḥ
nityaṃ naimittakaṃ kāmyaṃ karma kuryāttu dharmataḥ
vittasya vardhanaṃ kuryādvṛddhyaṃśena hi sādhakaḥ
hitena mitame dhyena bhogaṃ bhogāṃśataścaret
kṛṣyarjite daśāṃśaṃ hi deyaṃ pāpasya śuddhaye
śeṣeṇa kuryāddharmādi anyathā rauravaṃ vrajet
athavā pāpabuddhiḥ syātkṣayaṃ vā satyameṣyati
vṛddhivāṇijyake deyaṣṣaḍaṃśo hi vicakṣaṇaiḥ
śuddhapratigrahe deyaścaturthāṃśo dvijottamaiḥ
akasmādutthite 'rthe hi deyamardhaṃ dvijottamaiḥ
asatpratigrahasarvaṃ durdānaṃ sāgare kṣipet
āhūya dānaṃ kartavyamātmabhogasamṛddhaye
pṛṣṭaṃ sarvaṃ sadā deyamātmaśaktyanusārataḥ
janmāṃtare ṛṇī hi syādadatte pṛṣṭavastuni
pareṣāṃ ca tathā doṣaṃ na praśaṃsedvicakṣaṇaḥ
viśeṣeṇa tathābrahmañchrutaṃ dṛṣṭaṃ ca no vadet
na vadetsarvajaṃtūnāṃ hṛdi roṣakaraṃ budhaḥ
saṃdhyayoragnikāryaṃ ca kuryādaiśvaryasiddhaye
aśaktastvekakāle vā sūryāgnī ca yathāvidhi
taṃḍulaṃ dhānyamājyaṃ vā phalaṃ kaṃdaṃ havistathā
sthālīpākaṃ tathā kuryādyathānyāyaṃ yathāvidhi
pradhānahomamātraṃ vā havyābhāve samācaret
nityasaṃdhānamityuktaṃ tamajasraṃ vidurbudhāḥ
athavā japamātraṃ vā sūryavaṃdanameva ca
evamātmārthinaḥ kuryurarthārthī ca yathāvidhi
brahmayajñaratā nityaṃ devapūjāratāstathā
agnipūjāparā nityaṃ gurupūjāratāstathā
brāhmaṇānāṃ tṛptikarāḥ sarve svargasya bhāginaḥ
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0