sītopaniṣat · Chapter 1

ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śruṇuyāma devāḥ /
bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvāṅṃ sastanūbhiḥ /
vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ /
svasti na indro vṛddhaśravāḥ /
svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ /
svasti no bṛhaspatirdadhātu /
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
devāha vai prajāpatimabruvankā sītā kiṃ rūpamiti

sa hovāca prajāpatiḥ sā sīteti: sīteti/
mūlaprakṛtirūpatvātsā sītā prakṛtiḥ smṛtā/
praṇavaprakṛtirūpatvātsā sītā prakṛtirucyate

sītā iti trivarṇātmā sākṣānmāyāmayī bhavet/
viṣṇuḥ prapañcabījaṃ ca māyā īkāra ucyate

sakāraḥ satyamamṛtaṃ prāptiḥ somaśca kīrtyate /
takārastāralakṣmyā ca vairājaḥ prastaraḥ smṛtaḥ

īkārarūpiṇī somā'mṛtāvayavadivyālaṅkārasraṅmauktikādyābharaṇalaṅkṛtā mahāmāyā'vyakta-rūpiṇī vyaktā bhavati

prathamā śabdabrahmamayī svādhyāyakāle prasannā /
udbhāvanakarī sātmikā dvitīyā bhūtale halāgre samutpannā /
tṛtīyā īkārarūpiṇī avyaktasvarūpā bhavatīti sītāityudāharanti śaunakīye

śrīrāmasānnidhyavaśājjagadānandakāriṇī /
utpattisthitisaṃhārakāriṇī sarvadehinām

sītā bhagavatī jñeyā mūlaprakṛtisaṃjñitā /
praṇavatvātprakṛriti vadanti brahmavādina iti

athāto brahmajijñāseti ca

sā sarvavedamayī sarvadevamayī sarvalokamayī sarvakīrtimayī sarvadharmamayī sarvādhārakārya-kāraṇamayī mahālakṣmīrdeveśasya bhinnābhinnarūpā cetanācetanātmikā brahmasthāvarātmā tadguṇakarma-vibhāgabhedāccharīrūpā devarṣimanuṣyagandharvarūpā asurarākṣasabhūtapretapiśācabhūtādibhūtaśarīrūpā bhūtendriyamanaḥprāṇarūpeti ca vijñāyate

sā devī trividhā bhavati śaktyāsanā icchāśaktiḥ kriyāśaktiḥ sākṣācchaktiriti

icchāśaktistrividhā bhavati /
śrībhūminīlātmikā bhadrarūpiṇī prabhāvarūpiṇī somasūryāgnirūpā bhavati

somātmikā oṣadhīnāṃ prabhavati kalpavṛkṣapuṣpaphalalatāgulmātmikā auṣadhabheṣajātmikā amṛtarūpā devānāṃ mahastomaphalapradā amṛtena tṛptiṃ janayantī devānāmannena paśūnāṃ tṛṇena tattajjīvānāṃ

sūryādisakalabhuvanaprakāśinī divā ca rātriḥ kālakalānimeṣamārabhya ghaṭikāṣṭayāma-divasavārarātribhedena pakṣamāsartvayanasaṃvatsarabhedena manuṣyāṇāṃ śatāyuḥkalpanayā prakāśamānā cirakṣipravyapadeśena nimeṣamārabhya parārdhaparyantaṃ kālacakraṃ jagaccakramityādiprakāreṇa cakravatpari-vartamānāḥ sarvasyaitasyaiva kālasya vibhāgaviśeṣāḥ prakāśarūpāḥ kālarūpā bhavanti

agnirūpā annapānādiprāṇināṃ kṣuttṛṣṇātmikā devānāṃ mukharūpā vanauṣadhīnāṃ śītoṣṇarūpā kāṣṭheṣvantarbahiśca nityānityarūpā bhavati

śrīdevī trividhaṃ rūpaṃ kṛtvā bhagavatsaṃkalpānuguṇyena lokarakṣaṇārthaṃ rūpaṃ dhārayati /
śrīriti lakṣmīriti lakṣyamāṇā bhavatīti vijñāyate

bhūdevī sasāgarāṃbhaḥ saptadvīpā vasundharā bhūrādicaturdaśabhuvanānāmādhārādheyā praṇavātmikā bhavati /
nīlā ca mukhavidyunmālinī sarvauṣadhīnāṃ sarvaprāṇināṃ poṣaṇārthaṃ sarvarūpā bhavati

samastabhuvanasyādhobhāge jalākārātmikā maṇḍūkamayeti bhuvanādhāreti vijñāyate

kriyāśaktisvarūpaṃ harermukhānnādaḥ /
tannādādbinduḥ /
bindoroṃkāraḥ /
oṃkārātparato rāmavai-khānasaparvataḥ /
tatparvate karmajñānamayībhirbahuśākhā bhavanti

tatratrayīmayaṃ śāstramādyaṃ sarvārthadarśanam /
ṛgyajuḥsāmarūpatvāttrayīti parikīrtitā

hetunā kāryasiddhena caturdhā parikīrtitā /
ṛco yajūṃṣi sāmāni atharvāṅgirasastathā

cāturhotrapradhānatvālliṅgāditritayaṃ trayī /
atharvāṅgirasaṃ rūpaṃ sāmaṛgyajurātmakam

tathā diśantyābhicārasāmānyena pṛthakpṛthak /
ekaviṃśatiśākhāyāmṛgvedaḥ parikīrtitaḥ

śataṃ ca navaśākhāsu yajuṣāmeva janmanām /
sāmnaḥ sahasraśākhāḥ syuḥ pañcaśākhā atharvaṇaḥ

vaikhānasamatastasminnādau pratyakṣadarśanam /
smaryate munibhirnityaṃ vaikhānasamataḥ param

kalpo vyākaraṇaṃ śikṣā niruktaṃ jyotiṣaṃ chanda etāni ṣaḍaṅgāni

upāṅgamayanaṃ caiva mīmāṃsānyāyavistaraḥ /
dharmajñasevitārthaṃ ca vedavedo'dhikaṃ tathā

nibandhāḥ sarvaśākhā ca samayācārasaṅgatiḥ /
dharmaśāstraṃ maharṣiṇāmantaḥkaraṇasambhṛtam /
itihāsapurāṇākhyamupāṅgaṃ ca prakīrtitam

vāstuvedo dhanurvedo gāndharvaśca tathā mune /
āyurvedaśca pañcaite upavedāḥ prakīrtitā:

daṇḍo nītiśca vārtā ca vidyā vāyujayaḥ paraḥ /
ekaviṃśatibhedo'yaṃ svaprakāśaḥ prakīrtitaḥ

vaikhānasaṛṣeḥ pūrvaṃ viṣṇorvāṇī samudbhavet /
trayīrūpeṇa saṅkalpya itthaṃ dehī vijṛmbhate

saṃkhyārūpeṇa saṃkalpya vaikhānasaṛṣeḥ purā /
udito yādṛśaḥ pūrvaṃ tādṛśaṃ śṛṇu me'khilam /
śaśvadbrahmamayaṃ rūpaṃ kriyāśaktirudāhṛtā

sākṣācchaktirbhagavataḥ smaraṇamātrarūpāvirbhāvaprādurbhāvātmikā nigrahānugraharūpā śāntitejorupā vyaktāvyaktakāraṇacaraṇasamagrāvayavamukhavarṇabhedarupā bhagavatsahacāriṇī anapāyinī anavaratasahāśrayiṇī uditānuditākārānimeṣonmeṣasṛṣṭisthitisaṃhāratirodhānānugrahādisarvaśaktisāmarthyātsākṣācchaktiriti gīyate

icchaśaktistrividhā pralayāvasthāyāṃ viśramaṇārthaṃ bhagavato dakṣiṇavakṣaḥsthale śrīvatsākṛtirbhūtvā viśrāmyatīti sā yogaśaktiḥ

bhogaśaktirbhogarūpā kalpavṛkṣakāmadhenucintāmaṇiśaṅkhapadmanidhyādinavanidhisamāśritā bhagavadupāsakānāṃ kāmanayā'kāmanayā vā bhaktiyuktā naraṃ nityanaimittikakarmabhiragnihotrādibhirvā yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhyānadhāraṇāsamādhibhirvālamanaṇvapi gopuraprākārādibhirvimānādibhiḥ saha bhagavadvigrahārcāpūjopakaraṇairarcanaiḥ snānādhiparvā pitṛpūjādibhirannapānādibhirvā bhagavatprītyarthamuktvā sarvaṃ kriyate

athāto vīraśaktiścaturbhujā'bhayavaradapadmadharā kirīṭābharaṇayutā sarvadevaiḥ parivṛtā kalpatarumūle caturbhirgajai ratnaghaṭairamṛtajalairabhiṣicyamānā sarvadaivatairbrahmādibhirvandyamānā aṇimā-dyaṣṭaiśvaryayutā saṃmukhe kāmadhenunā stūyamānā vedaśāstrādibhiḥ stūyamānā jayādyapsarasstrībhiḥ paricaryamāṇā ādityasomābhyāṃ dīpābhyāṃ prakāśyamānā tumburunāradādibhirgāyamānā rākāsinīvālībhyāṃ chatreṇa hlādinīmāyābhyāṃ cāmareṇa svāhāsvadhābhyāṃ vyajanena bhṛgupuṇyādibhirabhyarcyamānā devī divyasiṃhāsane padmāsanarūḍhā sakalakāraṇakāryakarī lakṣmīrdevasya pṛthagbhavanakalpanā /
alaṃcakāra sthirā prasannalocanā sarvadevataiḥ pūjyamānā vīralakṣmīriti vijñāyata ityupaniṣat

ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ /
bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvāsastanūbhiḥ /
vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ /
svasti na indro vṛddhaśravāḥ /
svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ /
svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti sītopaniṣatsamāptā
adhikādhyayanāya