Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shukarahasya Upanishad · Chapter p1

p1.1

// śukarahasyopaniṣat //
ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
athāto rahasyopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ

p1.2

devarṣayo brahmāṇaṃ sampūjya praṇipatya papracachurbhagavannasmākaṃ rahasyopaniṣadaṃ brūhīti

p1.3

so'bravīt purā vyāso mahātejāḥ sarvavedataponidhiḥ / praṇipatya śivaṃ sāmbaṃ kṛtāñjaliruvāca

p1.4

śrīvedavyāsa uvāca devadeva mahāprājña pāśacchedadṛḍhavrata / śukasya mama putrasya vedasaṃskārakarmaṇi

p1.5

brahmopadeśakālo'yamidānīṃ samupasthitaḥ / brahmopadeśaḥ kartavyo bhavatādya jagadguro

p1.6

īśvara uvāca mayopadiṣṭe kaivalye sākṣādbrahmaṇi śāśvate / vihāya putro nirvedātprakāśaṃ yāsyati svayam

p1.7

śrīvedavyāsa uvāca yathā tathā vā bhavatu hyupanāyanakarmaṇi / upadiṣṭe mama sute brahmaṇi tvatprasādataḥ

p1.8

sarvajño bhavatu kṣipraṃ mama putro maheśvara / tava prasādasampanno labhenmuktiṃ caturvidhām

p1.9

tacchrutvā vyāsavacanaṃ sarvadevarṣisaṃsadi / upadeṣṭuṃ sthitaḥ śambhuḥ sāmbo divyāsane mudā

p1.10

kṛtakṛtyaḥ śukastatra samāgatya subhaktimān / tasmātsa praṇavaṃ labdhvā punarityabravīcchivam

p1.11

śrīśuka uvāca devādideva sarvajña saccidānandalakṣaṇa / umāramaṇa bhūteśa prasīda karuṇānidhe

p1.12

upadiṣṭaṃ parabrahma praṇavāntargataṃ param / tattvamasyādivākyānāṃ prajñādīnāṃ viśeṣataḥ

p1.13

śrotumicchāmi tattvena ṣaḍaṅgāni yathākramam / vaktavyāni rahasyāni kṛpayādya sadāśiva

p1.14

śrīsadāśiva uvāca sādhu sādhu mahāprājña śuka jñānanidhe mune / praṣṭavyaṃ tu tvayā pṛṣṭaṃ rahasyaṃ vedagarbhitam

p1.15

rahasyopaniṣannāmnā saṣaḍaṅgamihocyate / yasya vijñānamātreṇa mokṣaḥ sākṣānna saṃśayaḥ

p1.16

aṅgahīnāni vākyāni gururnopadiśetpunaḥ / saṣaḍaṅgānyupadiśenmahāvākyāni kṛtsnaśaḥ

p1.17

caturṇāmapi vedānāṃ yathopaniṣadaḥ śiraḥ / iyaṃ rahasyopaniṣadattathopaniṣadāṃ śiraḥ

p1.18

rahasyopaniṣadbrahma dhyātaṃ yena vipaścitā / tīrthairmantraiḥ śrutairjapyaistasya kiṃ puṇyahetubhiḥ

p1.19

vākyārthasya vicāreṇa yadāpnoti śaracchatam / ekavārajapenaiva ṛṣyādidhyānataśca yat

p1.20

ॐ asya śrīmahāvākyamahāmantrasya haṃsa ṛṣiḥ / avyaktagāyatrī chandaḥ / paramahaṃso devatā / haṃ bījam / saḥ śaktiḥ / so'haṃ kīlakam / mama paramahaṃsaprītyarthe mahāvākyajape viniyogaḥ / satyaṃ jñānamanantaṃ brahma aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / nityānando brahma tarjanībhyāṃ svāhā / nityānandamayaṃ brahma madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / yo vai bhūmā anāmikābhyāṃ hum / yo vai bhūmādhipatiḥ kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / ekamevādvitīyaṃ brahma karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / satyaṃ jñānamanantaṃ brahma hṛdayāya namaḥ / nityānando brahma śirase svāhā / nityānandamayaṃ brahma śikhāyai vaṣaṭ / yo vai bhūmā kavacāya hum / yo vai bhūmādhipatiḥ netratrayāya vauṣaṭ / ekamevādvitīyaṃ brahma astrāya phaṭ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

p1.21

dhyānam / nityānandaṃ paramasukhadaṃ kevalaṃ jñānamūrtiṃ viśvātītaṃ gaganasadṛśaṃ tattvamasyādilakṣyam / ekaṃ nityaṃ vimalamacalaṃ sarvadhīsākṣibhūtaṃ bhāvātītaṃ triguṇarahitaṃ sadguruṃ taṃ namāmi

p1.1

atha mahāvākyāni catvāri / yathā /
ॐ prajñānaṃ brahma

p1.2

ॐ ahaṃ brahmāsmi

p1.3

ॐ tattvamasi

p1.4

ॐ ayamātmā brahma

p1.22

tattvamasītyabhedavācakamidaṃ ye japanti te śivassāyujyamuktibhājo bhavanti

p1.23

tatpadamahāmantrasya paramahaṃsaḥ ṛṣiḥ / avyaktagāyatrī chandaḥ / paramahaṃso devatā / haṃ bījam / saḥ śaktiḥ / so'haṃ kīlakam / mama sāyujyamuktyarthe jape viniyogaḥ / tatpuruṣāya aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / īśānāya tarjanībhyāṃ svāhā / aghorāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / sadyojātāya anāmikābhyāṃ hum / vāmadevāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / tatpuruṣeśānāghorasadyojātavāmadevebhyo namaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / evaṃ hṛdayādinyāsaḥ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

p1.24

dhyānam / jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyāditītaṃ śuddhaṃ buddhaṃ muktamapyavyayaṃ ca / satyaṃ jñānaṃ saccidānandarūpaṃ dhyāyedevaṃ tanmaho bhrājamānam

p1.25

tvaṃpada mahāmantrasya viṣṇurṛṣiḥ / gāyatrī chandaḥ / paramātmā devatā / aiṃ bījam / klīṃ śaktiḥ / sauḥ kīlakam / mama muktyarthe jape viniyogaḥ / vāsudevāya aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / saṅkarṣaṇāya tarjanībhyāṃ svāhā / pradyumnāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / aniruddhāya anāmikābhyāṃ hum / vāsudevāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / vāsudevasaṅkarṣaṇapradyumnāniruddhebhyaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / evaṃ hṛdayādinyāsaḥ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

p1.26

dhyānam / jīvatvaṃ sarvabhūtānāṃ sarvatrākhaṇḍavigraham / cittāhaṅkārayantāraṃ jīvākhyaṃ tvaṃ padaṃ bhaje

p1.27

asipadamahāmantrasya mana ṛṣiḥ / gāyatrī chandaḥ / ardhanārīśvaro devatā / avyaktādirbījam / nṛsiṃhaḥ śaktiḥ / paramātmā kīlakam / jīvabrahmaikyārthe jape viniyogaḥ / pṛthvīdvyaṇukāya aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / abdvyaṇukāya tarjanībhyāṃ svāhā / tejodvyaṇukāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / vāyudvyaṇukāya anāmikābhyaṃ hum / ākāśadvyaṇukāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / pṛthivyaptejovāyvākāśadvyaṇukebhyaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

p1.28

dhyānam / jīvo brahmeti vākyārthaṃ yāvadasti manaḥsthitiḥ / aikyaṃ tattvaṃ laye kurvandhyāyedasipadaṃ sadā

p1.29

evaṃ mahāvākyaṣaḍaṅgānyuktāni

p1.30

atha rahasyopaniṣadvibhāgaśo vākyārthaślokāḥ procyante

p1.31

yenekṣate śṛṇotīdaṃ jighrati vyākaroti ca / svādvasvādu vijānāti tatprajñānamudīritam

p1.32

caturmukhendradeveṣu manuṣyāśvagavādiṣu / caitanyamekaṃ brahmātaḥ prajñānaṃ brahma mayyapi

p1.33

paripūrṇaḥ parātmāsmindehe vidyādhikāriṇi / buddheḥ sākṣitayā sthitvā sphurannahamitīryate

p1.34

svataḥ pūrṇaḥ parātmātra brahmaśabdena varṇitaḥ / asmītyaikyaparāmarśastena brahma bhavāmyaham

p1.35

ekamevādvitīyaṃ sannāmarūpavivarjitam / sṛṣṭeḥ purādhunāpyasya tādṛktvaṃ taditīryate

p1.36

śroturdehendriyātītaṃ vastvatra tvaṃpaderitam / ekatā grāhyate'sīti tadaikyamanubhūyatām

p1.37

svaprakāśāparokṣatvamayamityuktito matam / ahaṅkārādidehāntaṃ pratyagātmeti gīyate

p1.38

dṛśyamānasya sarvasya jagatastattvamīryate / brahmaśabdena tadbrahma svaprakāśātmarūpakam

p1.39

anātmadṛṣṭeravivekanidrāmahaṃ mama svapnagatiṃ gato'ham / svarūpasūrye'bhyudite sphuṭoktergurormahāvākyapadaiḥ prabuddhaḥ

p1.40

vācyaṃ lakṣyamiti dvidhārthasaraṇīvācyasya hi tvaṃpade vācyaṃ bhautikamindriyādirapi yallakṣyaṃ tvamarthaśca saḥ / vācyaṃ tatpadamīśatākṛtamatirlakṣyaṃ tu saccitsukhānandabrahma tadartha eṣa ca tayoraikyaṃ tvasīdaṃ padam

p1.41

tvamiti taditi kārye kāraṇe satyupādhau dvitayamitarathaikaṃ saccidānandarūpam / ubhayavacanahetū deśakālau ca hitvā jagati bhavati soyaṃ devadatto yathaikaḥ

p1.42

kāryopādhirayaṃ jīvaḥ kāraṇopādhirīśvaraḥ / kāryakāraṇatāṃ hitvā pūrṇabodho'vaśiṣyate

p1.43

śravaṇaṃ tu guroḥ pūrvaṃ mananaṃ tadanantaram / nididhyāsanamityetatpūrṇabodhasya kāraṇam

p1.44

anyavidyāparijñānamavaśyaṃ naśvaraṃ bhavet / brahmavidyāparijñānaṃ brahmaprāptikaraṃ sthitam

p1.45

mahāvākyānyupadiśetsaṣaḍaṅgāni deśikaḥ / kevalaṃ na hi vākyāni brahmaṇo vacanaṃ yathā

p1.46

īśvara uvāca / evamuktvā muniśreṣṭha rahasyopaniṣacchuka / mayā pitrānunītena vyāsena brahmavādinā

p1.47

tato brahmopadiṣṭaṃ vai saccidānandalakṣaṇam / jīvanmuktaḥ sadā dhyāyannityastvaṃ vihariṣyasi

p1.48

yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ / tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ

p1.49

upadiṣṭaḥ śiveneti jagattanmayatāṃ gataḥ / utthāya praṇipatyeśaṃ tyaktāśeṣaparigrahaḥ

p1.50

parabrahmapayorāśau plavanniva yayau tadā / pravrajantaṃ tamālokya kṛṣṇadvaipāyano muniḥ

p1.51

anuvrajannājuhāva putraviśleṣakātaraḥ / pratinedustadā sarve jagatsthāvarajaṅgamāḥ

p1.52

tacchrutvā sakalākāraṃ vyāsaḥ satyavatīsutaḥ / putreṇa sahitaḥ prītyā parānandamupeyivān

p1.53

yo rahasyopaniṣadamadhīte gurvanugrahāt / sarvapāpavinirmuktaḥ sākṣātkaivalyamaśnute sākṣātkaivalyamaśnuta ityupaniṣat

ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvinādhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti śukarahasyopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya
vargaḥupaniṣadaḥ

Original text: śukarahasyopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc