Shukarahasya Upanishad · Chapter p1
// śukarahasyopaniṣat //
ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
athāto rahasyopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ
devarṣayo brahmāṇaṃ sampūjya praṇipatya papracachurbhagavannasmākaṃ rahasyopaniṣadaṃ brūhīti
so'bravīt purā vyāso mahātejāḥ sarvavedataponidhiḥ / praṇipatya śivaṃ sāmbaṃ kṛtāñjaliruvāca
śrīvedavyāsa uvāca devadeva mahāprājña pāśacchedadṛḍhavrata / śukasya mama putrasya vedasaṃskārakarmaṇi
brahmopadeśakālo'yamidānīṃ samupasthitaḥ / brahmopadeśaḥ kartavyo bhavatādya jagadguro
īśvara uvāca mayopadiṣṭe kaivalye sākṣādbrahmaṇi śāśvate / vihāya putro nirvedātprakāśaṃ yāsyati svayam
śrīvedavyāsa uvāca yathā tathā vā bhavatu hyupanāyanakarmaṇi / upadiṣṭe mama sute brahmaṇi tvatprasādataḥ
sarvajño bhavatu kṣipraṃ mama putro maheśvara / tava prasādasampanno labhenmuktiṃ caturvidhām
tacchrutvā vyāsavacanaṃ sarvadevarṣisaṃsadi / upadeṣṭuṃ sthitaḥ śambhuḥ sāmbo divyāsane mudā
kṛtakṛtyaḥ śukastatra samāgatya subhaktimān / tasmātsa praṇavaṃ labdhvā punarityabravīcchivam
śrīśuka uvāca devādideva sarvajña saccidānandalakṣaṇa / umāramaṇa bhūteśa prasīda karuṇānidhe
upadiṣṭaṃ parabrahma praṇavāntargataṃ param / tattvamasyādivākyānāṃ prajñādīnāṃ viśeṣataḥ
śrotumicchāmi tattvena ṣaḍaṅgāni yathākramam / vaktavyāni rahasyāni kṛpayādya sadāśiva
śrīsadāśiva uvāca sādhu sādhu mahāprājña śuka jñānanidhe mune / praṣṭavyaṃ tu tvayā pṛṣṭaṃ rahasyaṃ vedagarbhitam
rahasyopaniṣannāmnā saṣaḍaṅgamihocyate / yasya vijñānamātreṇa mokṣaḥ sākṣānna saṃśayaḥ
aṅgahīnāni vākyāni gururnopadiśetpunaḥ / saṣaḍaṅgānyupadiśenmahāvākyāni kṛtsnaśaḥ
caturṇāmapi vedānāṃ yathopaniṣadaḥ śiraḥ / iyaṃ rahasyopaniṣadattathopaniṣadāṃ śiraḥ
rahasyopaniṣadbrahma dhyātaṃ yena vipaścitā / tīrthairmantraiḥ śrutairjapyaistasya kiṃ puṇyahetubhiḥ
vākyārthasya vicāreṇa yadāpnoti śaracchatam / ekavārajapenaiva ṛṣyādidhyānataśca yat
ॐ asya śrīmahāvākyamahāmantrasya haṃsa ṛṣiḥ / avyaktagāyatrī chandaḥ / paramahaṃso devatā / haṃ bījam / saḥ śaktiḥ / so'haṃ kīlakam / mama paramahaṃsaprītyarthe mahāvākyajape viniyogaḥ / satyaṃ jñānamanantaṃ brahma aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / nityānando brahma tarjanībhyāṃ svāhā / nityānandamayaṃ brahma madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / yo vai bhūmā anāmikābhyāṃ hum / yo vai bhūmādhipatiḥ kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / ekamevādvitīyaṃ brahma karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / satyaṃ jñānamanantaṃ brahma hṛdayāya namaḥ / nityānando brahma śirase svāhā / nityānandamayaṃ brahma śikhāyai vaṣaṭ / yo vai bhūmā kavacāya hum / yo vai bhūmādhipatiḥ netratrayāya vauṣaṭ / ekamevādvitīyaṃ brahma astrāya phaṭ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ
dhyānam / nityānandaṃ paramasukhadaṃ kevalaṃ jñānamūrtiṃ viśvātītaṃ gaganasadṛśaṃ tattvamasyādilakṣyam / ekaṃ nityaṃ vimalamacalaṃ sarvadhīsākṣibhūtaṃ bhāvātītaṃ triguṇarahitaṃ sadguruṃ taṃ namāmi
atha mahāvākyāni catvāri / yathā /
ॐ prajñānaṃ brahma
ॐ ahaṃ brahmāsmi
ॐ tattvamasi
ॐ ayamātmā brahma
tattvamasītyabhedavācakamidaṃ ye japanti te śivassāyujyamuktibhājo bhavanti
tatpadamahāmantrasya paramahaṃsaḥ ṛṣiḥ / avyaktagāyatrī chandaḥ / paramahaṃso devatā / haṃ bījam / saḥ śaktiḥ / so'haṃ kīlakam / mama sāyujyamuktyarthe jape viniyogaḥ / tatpuruṣāya aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / īśānāya tarjanībhyāṃ svāhā / aghorāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / sadyojātāya anāmikābhyāṃ hum / vāmadevāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / tatpuruṣeśānāghorasadyojātavāmadevebhyo namaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / evaṃ hṛdayādinyāsaḥ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ
dhyānam / jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyāditītaṃ śuddhaṃ buddhaṃ muktamapyavyayaṃ ca / satyaṃ jñānaṃ saccidānandarūpaṃ dhyāyedevaṃ tanmaho bhrājamānam
tvaṃpada mahāmantrasya viṣṇurṛṣiḥ / gāyatrī chandaḥ / paramātmā devatā / aiṃ bījam / klīṃ śaktiḥ / sauḥ kīlakam / mama muktyarthe jape viniyogaḥ / vāsudevāya aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / saṅkarṣaṇāya tarjanībhyāṃ svāhā / pradyumnāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / aniruddhāya anāmikābhyāṃ hum / vāsudevāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / vāsudevasaṅkarṣaṇapradyumnāniruddhebhyaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / evaṃ hṛdayādinyāsaḥ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ
dhyānam / jīvatvaṃ sarvabhūtānāṃ sarvatrākhaṇḍavigraham / cittāhaṅkārayantāraṃ jīvākhyaṃ tvaṃ padaṃ bhaje
asipadamahāmantrasya mana ṛṣiḥ / gāyatrī chandaḥ / ardhanārīśvaro devatā / avyaktādirbījam / nṛsiṃhaḥ śaktiḥ / paramātmā kīlakam / jīvabrahmaikyārthe jape viniyogaḥ / pṛthvīdvyaṇukāya aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ / abdvyaṇukāya tarjanībhyāṃ svāhā / tejodvyaṇukāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ / vāyudvyaṇukāya anāmikābhyaṃ hum / ākāśadvyaṇukāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ / pṛthivyaptejovāyvākāśadvyaṇukebhyaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ / bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ
dhyānam / jīvo brahmeti vākyārthaṃ yāvadasti manaḥsthitiḥ / aikyaṃ tattvaṃ laye kurvandhyāyedasipadaṃ sadā
evaṃ mahāvākyaṣaḍaṅgānyuktāni
atha rahasyopaniṣadvibhāgaśo vākyārthaślokāḥ procyante
yenekṣate śṛṇotīdaṃ jighrati vyākaroti ca / svādvasvādu vijānāti tatprajñānamudīritam
caturmukhendradeveṣu manuṣyāśvagavādiṣu / caitanyamekaṃ brahmātaḥ prajñānaṃ brahma mayyapi
paripūrṇaḥ parātmāsmindehe vidyādhikāriṇi / buddheḥ sākṣitayā sthitvā sphurannahamitīryate
svataḥ pūrṇaḥ parātmātra brahmaśabdena varṇitaḥ / asmītyaikyaparāmarśastena brahma bhavāmyaham
ekamevādvitīyaṃ sannāmarūpavivarjitam / sṛṣṭeḥ purādhunāpyasya tādṛktvaṃ taditīryate
śroturdehendriyātītaṃ vastvatra tvaṃpaderitam / ekatā grāhyate'sīti tadaikyamanubhūyatām
svaprakāśāparokṣatvamayamityuktito matam / ahaṅkārādidehāntaṃ pratyagātmeti gīyate
dṛśyamānasya sarvasya jagatastattvamīryate / brahmaśabdena tadbrahma svaprakāśātmarūpakam
anātmadṛṣṭeravivekanidrāmahaṃ mama svapnagatiṃ gato'ham / svarūpasūrye'bhyudite sphuṭoktergurormahāvākyapadaiḥ prabuddhaḥ
vācyaṃ lakṣyamiti dvidhārthasaraṇīvācyasya hi tvaṃpade vācyaṃ bhautikamindriyādirapi yallakṣyaṃ tvamarthaśca saḥ / vācyaṃ tatpadamīśatākṛtamatirlakṣyaṃ tu saccitsukhānandabrahma tadartha eṣa ca tayoraikyaṃ tvasīdaṃ padam
tvamiti taditi kārye kāraṇe satyupādhau dvitayamitarathaikaṃ saccidānandarūpam / ubhayavacanahetū deśakālau ca hitvā jagati bhavati soyaṃ devadatto yathaikaḥ
kāryopādhirayaṃ jīvaḥ kāraṇopādhirīśvaraḥ / kāryakāraṇatāṃ hitvā pūrṇabodho'vaśiṣyate
śravaṇaṃ tu guroḥ pūrvaṃ mananaṃ tadanantaram / nididhyāsanamityetatpūrṇabodhasya kāraṇam
anyavidyāparijñānamavaśyaṃ naśvaraṃ bhavet / brahmavidyāparijñānaṃ brahmaprāptikaraṃ sthitam
mahāvākyānyupadiśetsaṣaḍaṅgāni deśikaḥ / kevalaṃ na hi vākyāni brahmaṇo vacanaṃ yathā
īśvara uvāca / evamuktvā muniśreṣṭha rahasyopaniṣacchuka / mayā pitrānunītena vyāsena brahmavādinā
tato brahmopadiṣṭaṃ vai saccidānandalakṣaṇam / jīvanmuktaḥ sadā dhyāyannityastvaṃ vihariṣyasi
yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ / tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ
upadiṣṭaḥ śiveneti jagattanmayatāṃ gataḥ / utthāya praṇipatyeśaṃ tyaktāśeṣaparigrahaḥ
parabrahmapayorāśau plavanniva yayau tadā / pravrajantaṃ tamālokya kṛṣṇadvaipāyano muniḥ
anuvrajannājuhāva putraviśleṣakātaraḥ / pratinedustadā sarve jagatsthāvarajaṅgamāḥ
tacchrutvā sakalākāraṃ vyāsaḥ satyavatīsutaḥ / putreṇa sahitaḥ prītyā parānandamupeyivān
yo rahasyopaniṣadamadhīte gurvanugrahāt / sarvapāpavinirmuktaḥ sākṣātkaivalyamaśnute sākṣātkaivalyamaśnuta ityupaniṣat
ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvinādhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti śukarahasyopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya
vargaḥupaniṣadaḥ
Original text: śukarahasyopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0