Shiva Purana · Verses 7.8-2
ṛṣaya ūcuḥ
kena mānena kālesminnāyussaṃkhyā prakalpyate
saṃkhyārūpasya kālasya kaḥ punaḥ paramo 'vadhiḥ
vāyuruvāca
āyuṣo 'tra nimeṣākhyamādyamānaṃ pracakṣate
saṃkhyārūpasya kālasya śāṃttvatītakalāvadhi
akṣipakṣmaparikṣepo nimeṣaḥ parikalpitaḥ
tādṛśānāṃ nimeṣāṇāṃ kāṣṭhā daśa ca pañca ca
kāṣṭhāṃstriṃśatkalā nāma kalāṃstriṃśanmuhūrtakaḥ
muhūrtānāmapi triṃśadahorātraṃ pracakṣate
triṃśatsaṃkhyairahorātrairmāsaḥ pakṣadvayātmakaḥ
jñeyaṃ pitryamahorātraṃ māsaḥ kṛṣṇasitātmakaḥ
māsaistairayanaṃ ṣaḍbhirvarṣaṃ dve cāyanaṃ matam
laukikenaiva mānena abdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ
etaddivyamahorātramiti śāstrasya niścayaḥ
dakṣiṇaṃ cāyanaṃ rātristathodagayanaṃ dinam
māsastriṃśadahorātrairdivyo mānuṣavatsmṛtaḥ
saṃvatsaro 'pi devānāṃ māsairdvādaśabhistathā
trīṇi varṣaśatānyeva ṣaṣṭivarṣayutānyapi
divyassaṃvatsaro jñeyo mānuṣeṇa prakīrtitaḥ
divyenaiva pramāṇena yugasaṃkhyā pravartate
catvāri bhārate varṣe yugāni kavayo viduḥ
pūrvaṃ kṛtayugaṃ nāma tatastretā vidhīyate
dvāparaṃ ca kaliścaiva yugānyetāni kṛtsnaśaḥ
catvāri tu sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam
tasya tāvacchatīsaṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tathāvidhaḥ
itareṣu sasaṃdhyeṣu sasaṃdhyāṃśeṣu ca triṣu
ekāpāyena vartaṃte sahasrāṇi śatāni ca
etaddvādaśasāhasraṃ sādhikaṃ ca caturyugam
caturyugasahasraṃ yatsaṃkalpa iti kathyate
caturyugaikasaptatyā manoraṃtaramucyate
kalpe caturdaśaikasminmanūnāṃ parivṛttayaḥ
etena kramayogena kalpamanvaṃtarāṇi ca
saprajāni vyatītāni śataśo 'tha sahasraśaḥ
ajñeyatvācca sarveṣāmasaṃkhyeyatayā punaḥ
śakyo naivānupūrvyādvai teṣāṃ vaktuṃ suvistaraḥ
kalpo nāma divā prokto brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
kalpānāṃ vai sahasraṃ ca brāhmaṃ varṣamihocyate
varṣāṇāmaṣṭasāhasraṃ yacca tadbrahmaṇo yugam
savanaṃ yugasāhasraṃ brahmaṇaḥ padmajanmanaḥ
savanānāṃ sahasraṃ ca triguṇaṃ trivṛtaṃ tathā
kalpyate sakalaḥ kālo brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
tasya vai divase yāṃti caturdaśa puraṃdarāḥ
śatāni māse catvāri viṃśatyā sahitāni ca
abde pañca sahasrāṇi catvāriṃśadyutāni ca
catvāriṃśatsahasrāṇi pañca lakṣāṇi cāyuṣi
brahmā viṣṇordine caiko viṣṇū rudradine tathā
īśvarasya dine rudrassadākhyasya tatheśvaraḥ
sākṣācchivasya tatsaṃkhyastathā so 'pi sadāśivaḥ
catvāriṃśatsahasrāṇi pañcalakṣāṇi cāyuṣi
tasminsākṣācchivenaiṣa kālātmā sampravartate // ७.१,८.२६*
yattatsṛṣṭessamākhyātaṃ kālāntaramiha dvijāḥ // ७.१,८.२६*
etatkālāntaraṃ jñeyamaharvai pārameśvaram // ७.१,८.२६*
rātriśca tāvatī jñeyā parameśasya kṛtsnaśaḥ // ७.१,८.२६*
ahastasya tu yā sṛṣṭī rātriśca pralayaḥ smṛtaḥ
aharna vidyate tasya na rātririti dhārayet
eṣopacāraḥ kriyate lokānāṃ hitakāmyayā
prajāḥ prajānāṃ patayo mūrtayaśca surāsurāḥ
indriyāṇīndriyārthāśca mahābhūtāni pañca ca
tanmātrāṇyatha bhūtādirbuddhiśca saha daivataḥ
ahastiṣṭhaṃti sarvāṇi pārameśasya dhīmataḥ
aharaṃte pralīyante rātryante viśvasaṃbhavaḥ
yo viśvātmā karmakālasvabhāvādyarthe śaktiryasya nollaṃghanīyā
yasyaivājñādhīnametatsamastaṃ namastasmai mahate śaṃkarāya
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvabhāge kālaprabhāve tridevāyurvarṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0