Shiva Purana · Verses 7.6-2
munaya ūcuḥ
yo 'yaṃ paśuriti prokto yaśca pāśa udāhṛtaḥ
ābhyāṃ vilakṣaṇaḥ kaścitkoyamasti tayoḥ patiḥ
vāyuruvāca
asti kaścidaparyaṃtaramaṇīyaguṇāśrayaḥ
patirviśvasya nirmātā paśupāśavimocanaḥ
abhāve tasya viśvasya sṛṣṭireṣā kathaṃ bhavet
acetanatvādajñānādanayoḥ paśupāśayoḥ
pradhānaparamāṇvādi yāvatkiṃcidacetanam
tatkartṛkaṃ svayaṃ dṛṣṭaṃ buddhimatkāraṇaṃ vinā
jagacca kartṛsāpekṣaṃ kāryaṃ sāvayavaṃ yataḥ
tasmātkāryasya kartṛtvaṃ patyurna paśupāśayoḥ
paśorapi ca kartṛtvaṃ patyuḥ preraṇapūrvakam
ayathākaraṇajñānamaṃdhasya gamanaṃ yathā
ātmānaṃ ca pṛthaṅmatvā preritāraṃ tataḥ pṛthak
asau juṣṭastatastena hyamṛtatvāya kalpate
paśoḥ pāśasya patyuśca tattvato 'sti padaṃ param
brahmavittadviditvaiva yonimukto bhaviṣyati
saṃyuktametaddvitayaṃ kṣaramakṣarameva ca
vyaktāvyaktaṃ bibhartīśo viśvaṃ viśvavimocakaḥ
bhoktā bhogyaṃ prerayitā maṃtavyaṃ trividhaṃ smṛtam
nātaḥ paraṃ vijānadbhirveditavyaṃ hi kiṃcanaḥ
tileṣu vā yathā tailaṃ dadhni vā sarpirarpitam
yathāpaḥ srotasi vyāptā yathāraṇyāṃ hutāśanaḥ
evameva mahātmānamātmanyātmavilakṣaṇam
satyena tapasā caiva nityayukto 'nupaśyati
ya eko jālavānīśa īśānībhissvaśaktibhiḥ
sarvāṃllokānimān kṛtvā eka eva sa īśate १
eka eva tadā rudro na dvitīyo 'sti kaścana
saṃsṛjya viśvabhuvanaṃ goptā te saṃcukoca yaḥ
viśvataścakṣurevāyamutāyaṃ viśvatomukhaḥ
tathaiva viśvatobāhuviśvataḥ pādasaṃyutaḥ
dyāvābhūmī ca janayan deva eko maheśvaraḥ
sa eva sarvadevānāṃ prabhavaścodbhavastathā
hiraṇyagarbhaṃ devānāṃ prathamaṃ janayedayam
viśvasmādadhiko rudro maharṣiriti hi śrutiḥ
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāṃtamamṛtaṃ dhruvam
ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastātsaṃsthitaṃ prabhum
asmānnāsti paraṃ kiṃcidaparaṃ paramātmanaḥ
nāṇīyo 'sti na ca jyāyastena pūrṇamidaṃ jagat
sarvānanaśirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ
sarvavyāpī ca bhagavāṃstasmātsarvagataśśivaḥ
sarvataḥ pāṇipādo 'yaṃ sarvato 'kṣiśiromukhaḥ
sarvataḥ śrutimāṃlloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
sarvendriyaguṇābhāsassarvendriyavivarjitaḥ
sarvasya prabhurīśānaḥ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt
acakṣurapi yaḥ paśyatyakarṇo 'pi śṛṇoti yaḥ
sarvaṃ vetti na vettāsya tamāhuḥ puruṣaṃ param
aṇoraṇīyānmahato mahīyānayamavyayaḥ
guhāyāṃ nihitaścāpi jaṃtorasya maheśvaraḥ
tamakratuṃ kratuprāyaṃ mahimātiśayānvitam
dhātuḥ prasādādīśānaṃ vītaśokaḥ prapaśyati
vedāhamenamajaraṃ purāṇaṃ sarvagaṃ vibhum
nirodhaṃ janmano yasya vadaṃti brahmavādinaḥ
eko 'pi trīnimāṃllokān bahudhā śaktiyogataḥ
vidadhāti vicetyaṃte १ viśvamādau maheśvaraḥ
viśvadhātrītyajākhyā ca śaivī citrā kṛtiḥ parā
tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekāṃ tvajaḥ prajām
janitrīmanuśete 'nyojuṣamāṇassvarūpiṇīm
tāmevājāmajo 'nyastu bhaktabhogā jahāti ca
dvau suparṇau ca sayujau samānaṃ vṛkṣamāsthitau
eko 'tti pippalaṃ svādu paro 'naśnan prapaśyati
vṛkṣesmin puruṣo magno guhyamānaśca śocati
juṣṭamanyaṃ yadā paśyedīśaṃ paramakāraṇam
tadāsya mahimānaṃ ca vītaśokassukhī bhavet
chaṃdāṃsi yajñāḥ ṛtavo yadbhūtaṃ bhavyameva ca
māyī viśvaṃ sṛjatyasminniviṣṭo māyayā paraḥ
māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram
tasyāstvavayavaireva vyāptaṃ sarvamidaṃ jagat
sūkṣmātisūkṣmamīśānaṃ kalalasyāpi madhyataḥ
sraṣṭāramapi viśvasya veṣṭitāraṃ ca tasya tu
śivameveśvaraṃ jñātvā śāṃtimatyaṃtamṛcchati
sa eva kālo goptā ca viśvasyādhipatiḥ prabhuḥ
taṃ viśvādhipatiṃ jñātvā mṛtyupāśātpramucyate
ghṛtātparaṃ maṃḍamiva sūkṣmaṃ jñātvā sthitaṃ prabhum
sarvabhūteṣu gūḍhaṃ ca sarvapāpaiḥ pramucyate
eṣa eva paro devo viśvakarmā maheśvaraḥ
hṛdaye saṃniviṣṭaṃ taṃ jñātvaivāmṛtamaśnute
yadā samastaṃ na divā na rātrirna sadapyasat
kevalaśśiva evaiko yataḥ prajñā purātanī
nainamūrdhvaṃ na tiryakca na madhyaṃ paryajigrahat
na tasya pratimā cāsti yasya nāma mahadyaśaḥ
ajātamimamevaike buddhā janmani bhīravaḥ
rudrasyāsya prapadyaṃte rakṣārthaṃ dakṣiṇaṃ sukham
dve akṣare brahmapare tvanaṃte samudāhṛte
vidyāvidye samākhyāte nihite yatra gūḍhavat
kṣaraṃ tvavidyā hyamṛtaṃ vidyeti parigīyate
te ubhe īśate yastu so 'nyaḥ khalu maheśvaraḥ
ekaikaṃ bahudhā jālaṃ vikurvannekavacca yaḥ
sarvādhipatyaṃ kurute sṛṣṭvā sarvān pratāpavān
diśa ūrdhvamadhastiryakbhāsayan bhrājate svayam
yo niḥsvabhāvādapyeko vareṇyastvadhitiṣṭhati
svabhāvavācakān sarvān vācyāṃśca pariṇāmayan
guṇāṃśca bhogyabhoktṛtve tadviśvamadhitiṣṭhati
te vai guhyopaṇiṣadi gūḍhaṃ brahma parātparam
brahmayoniṃ jagatpūrvaṃ vidurdevā maharṣayaḥ
bhāvagrāhyamanīhākhyaṃ bhāvābhāvakaraṃ śivam
kalāsargakaraṃ devaṃ ye viduste jahustanum
svabhāvameke manyaṃte kālameke vimohitāḥ
devasya mahimā hyeṣa yenedaṃ bhrāmyate jagat
yenedamāvṛtaṃ nityaṃ kālakālātmanā yataḥ
teneritamidaṃ karma bhūtaiḥ saha vivartate
tatkarma bhūyaśaḥ kṛtvā vinivṛtya ca bhūyaśaḥ
tattvasya saha tattvena yogaṃ cāpi sametya vai
aṣṭābhiśca tribhiścaivaṃ dvābhyāṃ caikena vā punaḥ
kālenātmaguṇaiścāpi kṛtsnameva jagatsvayam
guṇairārabhya karmāṇi svabhāvādīni yojayet
teṣāmabhāve nāśaḥ syātkṛtasyāpi ca karmaṇaḥ
karmakṣaye punaścānyattato yāti sa tattvataḥ
sa evādissvayaṃ yoganimittaṃ bhoktṛbhogayoḥ
parastrikālādakalassa eva parameśvaraḥ
sarvavittriguṇādhīśo brahmasākṣātparātparaḥ
taṃ viśvarūpamabhavaṃ bhavamīḍyaṃ prajāpatim
devadevaṃ jagatpūjyaṃ svacittasthamupāsmahe
kālādibhiḥ paro yasmātprapañcaḥ parivartate
dharmāvahaṃ pāpanudaṃ bhogeśaṃ viśvadhāma ca
tamīśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaraṃ taṃ devatānāṃ paramaṃ ca daivatam
patiṃ patīnāṃ paramaṃ parastādvidāma devaṃ bhuvaneśvareśvaram
na tasya vidyeta kāryaṃ kāraṇaṃ ca na vidyate
na tatsamo 'dhikaścāpi kvacijjagati dṛśyate
parāsya vividhā śaktiḥ śrutau svābhāvikī śrutā
jñānaṃ balaṃ kriyā caiva yābhyo viśvamidaṃ kṛtam
tasyāsti patiḥ kaścinnaiva liṃgaṃ na ceśitā
kāraṇaṃ kāraṇānāṃ ca sa teṣāmadhipādhipaḥ
na cāsya janitā kaścinna ca janma kutaścana
na janmahetavastadvanmalamāyādisaṃjñakāḥ
sa ekassarvabhūteṣu gūḍho vyāptaśca viśvataḥ
sarvabhūtāṃtarātmā ca dharmādhyakṣassa kathyate
sarvabhūtādhivāsaśca sākṣī cetā ca nirguṇaḥ
eko vaśī niṣkriyāṇāṃ bahūnāṃ vivaśātmanām
nityānāmapyasau nityaścetanānāṃ ca cetanaḥ
eko bahūnāṃ cākāmaḥ kāmānīśaḥ prayacchati
sāṃkhyayogādhigamyaṃ yatkāraṇaṃ jagatāṃ patim
jñātvā devaṃ paśuḥ pāśaissarvaireva vimucyate
viśvakṛdviśvavitsvātmayonijñaḥ kālakṛdguṇī
pradhānaḥ kṣetrajñapatirguṇeśaḥ pāśamocakaḥ
brahmāṇaṃ vidadhe pūrvaṃ vedāṃścopādiśatsvayam
yo devastamahaṃ buddhvā svātmabuddhiprasādataḥ
mumukṣurasmātsaṃsārātprapadye śaraṇaṃ śivam
niṣphalaṃ niṣkriyaṃ śāṃtaṃ niravadyaṃ niraṃjanam
amṛtasya paraṃ setuṃ dagdheṃdhanamivānilam
yadā carmavadākāśaṃ veṣṭayiṣyaṃti mānavāḥ
tadā śivamavijñāya duḥkhasyāṃto bhaviṣyati
tapaḥprabhāvāddevasya prasādācca maharṣayaḥ
atyāśramocitajñānaṃ pavitraṃ pāpanāśanam
vedāṃte paramaṃ guhyaṃ purākalpapracoditam
brahmaṇo vadanāllabdhaṃ mayedaṃ bhāgyagauravāt
nāpraśāṃtāya dātavyametajjñānamanuttamam
na putrāyāśuvṛttāya nāśiṣyāya ca sarvathā
yasya deve parābhaktiryathā deve tathā gurau
tasyaite kathitāhyarthāḥ prakāśaṃte mahātmanaḥ
ataśca saṃkṣepamidaṃ śṛṇudhvaṃ śivaḥ parastātprakṛteśca puṃsaḥ
sa sargakāle ca karoti sarvaṃ saṃhārakāle punarādadāti
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śivatattvavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0