Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Purana · Verses 7.31-2

7.31-2.7.1,31.1

vāyuruvāca
sthane saṃśayitaṃ viprā bhavadbhirhetucoditaiḥ

7.31-2.7.1,31.1

jijñāsā hi na nāstikyaṃ sādhayetsādhubuddhiṣu

7.31-2.7.1,31.2

pramaṇamatra vakṣyāmi satāmmohanivartakam

7.31-2.7.1,31.2

asatāṃ tvanyathābhāvaḥ prasādena vinā prabhoḥ

7.31-2.7.1,31.3

śivasya paripūrṇasya parānugrahamantarā

7.31-2.7.1,31.3

na kiṃcidapi kartavyamiti sādhu viniścitam

7.31-2.7.1,31.4

svabhāva eva paryāptaḥ parānugrahakarmaṇi

7.31-2.7.1,31.4

anyathā nissvabhavena na kimapyanugṛhyate

7.31-2.7.1,31.5

paraṃ sarvamanugrāhyaṃ paśupāśātmakaṃ jagat

7.31-2.7.1,31.5

parasyānugrahārthaṃ tu patyurājñāsamanvayaḥ

7.31-2.7.1,31.6

patirājñāpakaḥ sarvamanugṛhṇāti sarvadā

7.31-2.7.1,31.6

tadarthamarthasvīkāre parataṃtraḥ kathaṃ śivaḥ

7.31-2.7.1,31.7

anugrāhyanapekṣo 'sti na hi kaścidanugrahaḥ

7.31-2.7.1,31.7

ataḥ svātantryaśabdārthānanapekṣatvalakṣaṇaḥ

7.31-2.7.1,31.8

etatpunaranugrāhyaṃ parataṃtraṃ tadiṣyate

7.31-2.7.1,31.8

anugrahādṛte tasya bhuktimuktyorananvayāt

7.31-2.7.1,31.9

mūrtātmano 'pyanugrāhyā śivājñānanivartanāt

7.31-2.7.1,31.9

ajñānādhiṣṭhitaṃ śambhorna kiṃcidiha vidyate

7.31-2.7.1,31.10

yenopalabhyate 'smābhissakalenāpi niṣkalaḥ

7.31-2.7.1,31.10

sa mūrtyātmā śivaḥ śaivamūrtirityupacaryate

7.31-2.7.1,31.11

na hyasau niṣkalaḥ sākṣācchivaḥ paramakāraṇam

7.31-2.7.1,31.11

sākāreṇānubhāvena kenāpyanupalakṣitaḥ

7.31-2.7.1,31.12

pramāṇagamyatāmātraṃ tatsvabhāvopapādakam

7.31-2.7.1,31.12

na tāvatātropekṣādhīrupalakṣaṇamaṃtarā

7.31-2.7.1,31.13

ātmopamolvaṇaṃ sākṣānmūrtireva hi kācana

7.31-2.7.1,31.13

śivasya mūrtirmūrtyātmā parastasyopalakṣaṇam

7.31-2.7.1,31.14

yathā kāṣṭheṣvanārūḍho na vahnirupalabhyate

7.31-2.7.1,31.14

evaṃ śivo 'pi mūrtyātmanyanārūḍha iti sthitiḥ

7.31-2.7.1,31.15

yathāgnimānayetyukte jvalatkāṣṭhādṛte svayam

7.31-2.7.1,31.15

nāgnirānīyate tadvatpūjyo mūrtyātmanā śivaḥ

7.31-2.7.1,31.16

ata eva hi pūjādau mūrtyātmaparikalpanam

7.31-2.7.1,31.16

mūrtyātmani kṛtaṃ sākṣācchiva eva kṛtaṃ yataḥ

7.31-2.7.1,31.17

liṃgādāvapi tatkṛtyamarcāyāṃ ca viśeṣataḥ

7.31-2.7.1,31.17

tattanmūrtyātmabhāvena śivo 'smābhirupāsyate

7.31-2.7.1,31.18

yathānugṛhyate so 'pi mūrtyātmā pārameṣṭhinā

7.31-2.7.1,31.18

tathā mūrtyātmaniṣṭhena śivena paśavo vayam

7.31-2.7.1,31.19

lokānugrahaṇāyaiva śivena parameṣṭhinā

7.31-2.7.1,31.19

sadāśivādayassarve mūrtyātmano 'pyadhiṣṭhitāḥ

7.31-2.7.1,31.20

ātmanāmeva bhogāya mokṣāya ca viśeṣataḥ

7.31-2.7.1,31.20

tattvātattvasvarūpeṣu mūrtyātmasu śivānvayaḥ

7.31-2.7.1,31.21

bhogaḥ karmavipākātmā sukhaduḥkhātmako mataḥ

7.31-2.7.1,31.21

na ca karma śivo 'stīti tasya bhogaḥ kimātmakaḥ

7.31-2.7.1,31.22

sarvaṃ śivo 'nugṛhṇāti na nigṛhṇāti kiṃcana

7.31-2.7.1,31.22

nigṛhṇatāṃ tu ye doṣāśśive teṣāmasaṃbhavāt

7.31-2.7.1,31.23

ye punarnigrahāḥ kecidbrahmādiṣu nidarśitāḥ

7.31-2.7.1,31.23

te 'pi lokahitāyaiva kṛtāḥ śrīkaṇṭhamūrtinā

7.31-2.7.1,31.24

brahmāṇḍasyādhipatyaṃ hi śrīkaṇṭhasya na saṃśayaḥ

7.31-2.7.1,31.24

śrīkaṇṭhākhyāṃ śivo mūrtiṃ krīḍatīmadhitiṣṭhati

7.31-2.7.1,31.25

sadoṣā eva devādyā nigṛhītā yathoditam

7.31-2.7.1,31.25

tatastepi vipāpmānaḥ prajāścāpi gatajvarāḥ

7.31-2.7.1,31.26

nigraho 'pi svarūpeṇa viduṣāṃ na jugupsitaḥ

7.31-2.7.1,31.26

ata eva hi daṇḍyeṣu daṇḍo rājñāṃ praśasyate

7.31-2.7.1,31.27

yatsiddhirīśvaratvena kāryavargasya kṛtsnaśaḥ

7.31-2.7.1,31.27

na sa cedīśatāṃ kuryājjagataḥ kathamīśvaraḥ

7.31-2.7.1,31.28

īśecchā ca vidhātṛtvaṃ vidherājñāpanaṃ param

7.31-2.7.1,31.28

ājñāvaśyamidaṃ kuryānna kuryāditi śāsanam

7.31-2.7.1,31.29

tacchāsanānuvartitvaṃ sādhubhāvasya lakṣaṇam

7.31-2.7.1,31.29

viparītasamādhoḥ syānna sarvaṃ tattu dṛśyate

7.31-2.7.1,31.30

sādhu saṃrakṣaṇīyaṃ cedvinivartyamasādhu yat

7.31-2.7.1,31.30

nivartate ca sāmāderaṃte daṇḍo hi sādhanam

7.31-2.7.1,31.31

hitārthalakṣaṇaṃ cedaṃ daṇḍāntamanuśāsanam

7.31-2.7.1,31.31

ato yadviparītaṃ tadahitaṃ saṃpracakṣate

7.31-2.7.1,31.32

hite sadā niṣaṇṇānāmīśvarasya nidarśanam

7.31-2.7.1,31.32

sa kathaṃ duṣyate sadbhirasatāmeva nigrahāt

7.31-2.7.1,31.33

ayuktakāriṇo loke garhaṇīyāvivekitā

7.31-2.7.1,31.33

yadudvejayate lokantadayuktaṃ pracakṣate

7.31-2.7.1,31.34

sarvo 'pi nigraho loke na ca vidveṣapūrvakaḥ

7.31-2.7.1,31.34

na hi dveṣṭi pitā putraṃ yo nigṛhyāti śikṣayet

7.31-2.7.1,31.35

mādhyasthenāpi nigrāhyānyo nigṛhṇāti mārgataḥ

7.31-2.7.1,31.35

tasyāpyavaśyaṃ yatkiṃcinnairghṛṇyamanuvartate

7.31-2.7.1,31.36

anyathā na hinastyeva sadoṣānapyasau parān

7.31-2.7.1,31.36

hinasti cāyamapyajñānparaṃ mādhyasthyamācaran

7.31-2.7.1,31.37

tasmādduḥkhātmikāṃ hiṃsāṃ kurvāṇo yaḥ sanirghṛṇaḥ

7.31-2.7.1,31.37

iti nirbaṃdhayaṃtyeke niyamo neti cāpare

7.31-2.7.1,31.38

nidānajñasya bhiṣajo rugṇo hiṃsāṃ prayuṃjataḥ

7.31-2.7.1,31.38

na kiṃcidapi nairghṛṇyaṃ ghṛṇaivātra prayojikā

7.31-2.7.1,31.39

ghṛṇāpi na guṇāyaiva hiṃsreṣu pratiyogiṣu

7.31-2.7.1,31.39

tādṛśeṣu ghṛṇī bhrāntyā ghṛṇāntaritanirghṛṇaḥ

7.31-2.7.1,31.40

upekṣāpīha doṣāha rakṣyeṣu pratiyogiṣu

7.31-2.7.1,31.40

śaktau satyāmupekṣāto rakṣyassadyo vipadyate

7.31-2.7.1,31.41

sarpasyā"syagatampaśyanyastu rakṣyamupekṣate

7.31-2.7.1,31.41

doṣābhāsānsamutprekṣya phalataḥ so 'pi nirghṛṇaḥ

7.31-2.7.1,31.42

tasmādghṛṇā guṇāyaiva sarvatheti na saṃmatam

7.31-2.7.1,31.42

saṃmataṃ prāptakāmitvaṃ sarvaṃ tvanyadasammatam

7.31-2.7.1,31.43

mūrtyātmasvapi rāgādyā doṣāḥ santyeva vastutaḥ

7.31-2.7.1,31.43

tathāpi teṣāmevaite na śivasya tu sarvathā

7.31-2.7.1,31.43

agnāvapi samāviṣṭaṃ tāmraṃ khalu sakālikam

7.31-2.7.1,31.44

iti nāgnirasau duṣyettāmrasaṃsargakāraṇāt

7.31-2.7.1,31.44

nāgneraśucisaṃsargādaśucitvamapekṣate

7.31-2.7.1,31.45

aśucestvagnisaṃyogācchucitvamapi jāyate

7.31-2.7.1,31.45

evaṃ śodhyātmasaṃsargānna hyaśuddhaḥ śivo bhavet

7.31-2.7.1,31.46

śivasaṃsargatastveṣa śodhyātmaiva hi śudhyati

7.31-2.7.1,31.46

ayasyagnau samāviṣṭe dāho 'gnereva nāyasaḥ

7.31-2.7.1,31.47

mūrtātmanyevamaiśvaryamīśvarasyaiva nātmanām

7.31-2.7.1,31.47

na hi kāṣṭhaṃ jvalatyūrdhvamagnireva jvalatyasau

7.31-2.7.1,31.48

kāṣṭhasyāṃgāratā nāgnerevamatrāpi yojyatām

7.31-2.7.1,31.48

ata eva jagatyasminkāṣṭhapāṣāṇamṛtsvapi

7.31-2.7.1,31.49

śivāveśavaśādeva śivatvamupacaryate

7.31-2.7.1,31.49

maitryādayo guṇā gauṇāstasmātte bhinnavṛttayaḥ

7.31-2.7.1,31.50

tairguṇairuparaktānāṃ doṣāya ca guṇāya ca

7.31-2.7.1,31.50

yattu gauṇamagauṇaṃ ca tatsarvamanugṛhṇataḥ

7.31-2.7.1,31.50

na guṇāya na doṣāya śivasya guṇavṛttayaḥ

7.31-2.7.1,31.51

na cānugrahaśabdārthaṃ gauṇamāhurvipaścitaḥ

7.31-2.7.1,31.51

saṃsāramocanaṃ kiṃ tu śaivamājñāmayaṃ hitam

7.31-2.7.1,31.52

hitaṃ tadājñākaraṇaṃ yaddhitaṃ tadanugrahaḥ

7.31-2.7.1,31.52

sarvaṃ hite niyuñjāvaḥ sarvānugrahakārakaḥ

7.31-2.7.1,31.53

yastūpakāraśabdārthastamapyāhuranugraham

7.31-2.7.1,31.53

tasyāpi hitarūpatvācchivaḥ sarvopakārakaḥ

7.31-2.7.1,31.54

hite sadā niyuktaṃ tu sarvaṃ cidacidātmakam

7.31-2.7.1,31.54

svabhāvapratibandhaṃ tatsamaṃ na labhate hitam

7.31-2.7.1,31.55

yathā vikāsayatyeva raviḥ padmāni bhānubhiḥ

7.31-2.7.1,31.55

samaṃ na vikasantyeva svasvabhāvānurodhataḥ

7.31-2.7.1,31.56

svabhāvo 'pi hi bhāvānāṃ bhāvino 'rthasya kāraṇam

7.31-2.7.1,31.56

na hi svabhāvo naśyantamarthaṃ kartṛṣu sādhayet

7.31-2.7.1,31.57

suvarṇameva nāṃgāraṃ drāvayatyagnisaṃgamaḥ

7.31-2.7.1,31.57

evaṃ pakvamalāneva mocayenna śivaparān

7.31-2.7.1,31.58

yadyathā bhavituṃ yogyaṃ tattathā na bhavetsvayam

7.31-2.7.1,31.58

vinā bhāvanayā kartā svatantrassantato bhavet

7.31-2.7.1,31.59

svabhāvavimalo yadvatsarvānugrāhakaśśivaḥ

7.31-2.7.1,31.59

svabhāvamalināstadvadātmano jīvasaṃjñitāḥ

7.31-2.7.1,31.60

anyathā saṃsarantyete niyamānna śivaḥ katham

7.31-2.7.1,31.60

karmamāyānubandhosya saṃsāraḥ kathyate budhaiḥ

7.31-2.7.1,31.61

anubandho 'yamasyaiva na śivasyeti hetumān

7.31-2.7.1,31.61

sa heturātmanāmeva nijo nāgantuko malaḥ

7.31-2.7.1,31.62

āgantukatve kasyāpi bhāvyaṃ kenāpi hetunā

7.31-2.7.1,31.62

yo 'yaṃ heturasāvekastvavicitrasvabhāvataḥ

7.31-2.7.1,31.63

ātmatāyāḥ samatve 'pi baddhā muktāḥ pare yataḥ

7.31-2.7.1,31.63

baddheṣveva punaḥ kecillayabhogādhikārataḥ

7.31-2.7.1,31.64

jñānaiśvaryādivaiṣamyaṃ bhajante sottarādharāḥ

7.31-2.7.1,31.64

kecinmūrtyātmatāṃ yānti kecidāsannagocarāḥ

7.31-2.7.1,31.65

mūrtyātmasu śivāḥ kecidadhvanāṃ mūrdhasu sthitāḥ

7.31-2.7.1,31.65

madhye maheśvarā rudrāstvarvācīnapade sthitāḥ

7.31-2.7.1,31.66

āsanne 'pi ca māyāyāḥ parasmātkāraṇāttrayam

7.31-2.7.1,31.66

tatrāpyātmā sthito 'dhastādantarātmā ca madhyataḥ

7.31-2.7.1,31.67

parastātparamātmeti brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

7.31-2.7.1,31.67

vartante vasavaḥ kecitparamātmapadāśrayāḥ

7.31-2.7.1,31.68

antarātmapade kecitkecidātmapade tathā

7.31-2.7.1,31.68

śāntyatītapade śaivāḥ śānte māheśvare tataḥ

7.31-2.7.1,31.69

vidyāyāntu yathā raudrāḥ pratiṣṭhāyāṃ tu vaiṣṇavāḥ

7.31-2.7.1,31.69

nivṛttau ca tathātmāno brahmā brahmāṃgayonayaḥ

7.31-2.7.1,31.70

devayonyaṣṭakaṃ mukhyaṃ mānuṣyamatha madhyamam

7.31-2.7.1,31.70

pakṣyādayo 'dhamāḥ pañcayonayastāścaturdaśa

7.31-2.7.1,31.71

uttarādharabhāvo 'pi jñeyassaṃsāriṇo malaḥ

7.31-2.7.1,31.71

yathāmabhāvo muktasya pūrvaṃ paścāttu pakvatā

7.31-2.7.1,31.72

malo 'pyāmaśca pakvaśca bhavetsaṃsārakāraṇam

7.31-2.7.1,31.72

āme tvadharatā puṃsāṃ pakve tūttaratā kramāt

7.31-2.7.1,31.73

paśvātmānastridhābhinnā ekadvitrimalāḥ kramāt

7.31-2.7.1,31.73

atrottarā ekamalā dvimalā madhyamā matāḥ

7.31-2.7.1,31.73

trimalāstvadhamā jñeyā yathottaramadhiṣṭhitāḥ

7.31-2.7.1,31.74

trimalānadhitiṣṭhaṃti dvimalaikamalāḥ kramāt

7.31-2.7.1,31.74

itthamaupādhiko bhedo viśvasya parikalpitaḥ

7.31-2.7.1,31.75

ekadvitrimalānsarvāñchiva eko 'dhitiṣṭhati

7.31-2.7.1,31.75

aśivātmakamapyetacchivenādhiṣṭhitaṃ yathā

7.31-2.7.1,31.76

arudrātmakamityevaṃ rudrairjagadadhiṣṭhitam

7.31-2.7.1,31.76

aṇḍāntā hi mahābhūmiśśatarudrādyadhiṣṭhitā

7.31-2.7.1,31.77

māyāntamantarikṣaṃ tu hyamareśādibhiḥ kramāt

7.31-2.7.1,31.77

aṃguṣṭhamātraparyantaissamaṃtātsaṃtataṃ tatam

7.31-2.7.1,31.78

mahāmāyāvasānā dyaurvāyvādyairbhuvanādhipaiḥ

7.31-2.7.1,31.78

anāśritāntairadhvāntarvartibhissamadhiṣṭhitāḥ

7.31-2.7.1,31.79

te hi sākṣāddiviṣadastvantarikṣasadastathā

7.31-2.7.1,31.79

pṛthivīpada ityevaṃ devā devavrataiḥ stutā

7.31-2.7.1,31.80

evantribhirmalairāmaiḥ pakvaireva pṛthakpṛthak

7.31-2.7.1,31.80

nidānabhūtaissaṃsārarogaḥ puṃsāṃ pravartate

7.31-2.7.1,31.81

asya rogasya bhaiṣajyaṃ jñānameva na cāparam

7.31-2.7.1,31.81

bhiṣagājñāpakaḥ śambhuśśivaḥ paramakāraṇam

7.31-2.7.1,31.82

aduḥkhenā 'pi śakto 'sau paśūnmocayituṃ śivaḥ

7.31-2.7.1,31.82

kathaṃ duḥkhaṃ karotīti nātra kāryā vicāraṇā

7.31-2.7.1,31.83

duḥkhameva hi sarvo 'pi saṃsāra iti niścitam

7.31-2.7.1,31.83

kathaṃ duḥkhamaduḥkhaṃ syātsvabhāvo hyaviparyayaḥ

7.31-2.7.1,31.84

na hi rogī hyarogī syādbhiṣagbhaiṣajyakāraṇāt

7.31-2.7.1,31.84

rogārtaṃ tu bhiṣagrogādbhaiṣajaissukhamuddharet

7.31-2.7.1,31.85

evaṃ svabhāvamalinānsvabhāvādduḥkhinaḥ paśūn

7.31-2.7.1,31.85

svājñauṣadhavidhānena duḥkhānmocayate śivaḥ

7.31-2.7.1,31.86

na bhiṣakkāraṇaṃ roge śivaḥ saṃsārakāraṇam

7.31-2.7.1,31.86

ityetadapi vaiṣamyaṃ na doṣāyāsya kalpate

7.31-2.7.1,31.87

duḥkhe svabhāvasaṃsiddhe kathantatkāraṇaṃ śivaḥ

7.31-2.7.1,31.87

svābhāviko malaḥ puṃsāṃ sa hi saṃsārayatyamūn

7.31-2.7.1,31.88

saṃsārakāraṇaṃ yattu malaṃ māyādyacetanam

7.31-2.7.1,31.88

tatsvayaṃ na pravarteta śivasānnidhyamantarā

7.31-2.7.1,31.89

yathā maṇirayaskāṃtassānnidhyādupakārakaḥ

7.31-2.7.1,31.89

ayasaścalatastadvacchivo 'pyasyeti sūrayaḥ

7.31-2.7.1,31.90

na nivartayituṃ śakyaṃ sānnidhyaṃ sadakāraṇam

7.31-2.7.1,31.90

adhiṣṭhātā tato nityamajñāto jagataśśivaḥ

7.31-2.7.1,31.91

na śivena vinā kiṃcitpravṛttamiha vidyate

7.31-2.7.1,31.91

tatpreritamidaṃ sarvaṃ tathāpi na sa muhyati

7.31-2.7.1,31.92

śaktirājñātmikā tasya niyantrī viśvatomukhī

7.31-2.7.1,31.92

tayā tatamidaṃ śaśvattathāpi sa na duṣyati

7.31-2.7.1,31.93

anidaṃ prathamaṃ sarvamīśitavyaṃ sa īśvaraḥ

7.31-2.7.1,31.93

īśanācca tadīyājñā tathāpi sa na duṣyati

7.31-2.7.1,31.94

yo 'nyathā manyate mohātsa vinaṣyati durmatiḥ

7.31-2.7.1,31.94

tacchaktivaibhavādeva tathāpi sa na duṣyati

7.31-2.7.1,31.95

etasminnaṃtare vyomnaḥ śrutāḥ vāgarīriṇī

7.31-2.7.1,31.95

satyamomamṛtaṃ saumyamityāvirabhavatsphuṭam

7.31-2.7.1,31.96

tato hṛṣṭatarāḥ sarve vinaṣṭāśeṣasaṃśayāḥ

7.31-2.7.1,31.96

munayo vismayāviṣṭāḥ preṇemuḥ pavanaṃ prabhum

7.31-2.7.1,31.97

tathā vigatasandehānkṛtvāpi pavano munīn

7.31-2.7.1,31.97

naite pratiṣṭhitajñānā iti matvaivamabravīt

7.31-2.7.1,31.98

vāyuruvācva
parokṣamaparokṣaṃ ca dvividhaṃ jñānamiṣyate

7.31-2.7.1,31.98

parokṣamasthiraṃ prāhuraparokṣaṃ tu susthiram

7.31-2.7.1,31.99

hetūpadeśagamyaṃ yattatparokṣaṃ pracakṣate

7.31-2.7.1,31.99

aparokṣaṃ punaḥ śreṣṭhādanuṣṭhānādbhaviṣyati

7.31-2.7.1,31.100

nāparokṣādṛte mokṣa iti kṛtvā viniścayam

7.31-2.7.1,31.100

śreṣṭhānuṣṭhānasiddhyarthaṃ prayatadhvamatandritāḥ

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe jñānopadeśo nāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ

Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc