Shiva Purana · Chapter 7.22
upamanyuruvāca
nyāsastu trividhaḥ proktaḥ sthityutpattilayakramāt //
sthitirnyāso gṛhasthānāmutpattirbrahmacāriṇām
yatīnāṃ saṃhṛtinyāso vanasthānāṃ tathaiva ca //
sa eva bhartṛhīnāyāḥ kuṭuṃbinyāḥ sthitirbhavet
kanyāyāḥ punarutpattiṃ vakṣye nyāsasya lakṣaṇam //
aṃguṣṭhādikaniṣṭhāṃtaṃ sthitinyāsa udāhṛtaḥ
dakṣiṇāṃguṣṭhamārabhya vāmāṃguṣṭhāntameva ca //
utpattinyāsa ākhyāto viparītastu saṃhṛtiḥ
sabiṃdukānnakārādīnvarṇānnyasyedanukramāt //
aṃgulīṣu śivaṃ nyasyettalayorapyanāmayoḥ
astranyāsaṃ tataḥ kṛtvā daśadikṣvastramaṃtrataḥ //
nivṛttyādikalāḥ pañca pañcabhūtasvarūpiṇīḥ
pañcabhūtādhipaissārdhaṃ tataccihnasamanvitāḥ //
hṛtkaṇṭatālubhrūmadhyabrahmarandhrasamāśrayāḥ
tadtadbījena saṃgraṃthīstadtadbījeṣu bhāvayet //
tāsāṃ viśodhanārthāya vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet
niruddhvā prāṇavāyuṃ ca guṇasaṃkhyānusārataḥ //
bhūtagraṃthiṃ tataśchidyādastreṇaivāstramudrayā
nāḍyā suṣumnayātmānaṃ preritaṃ prāṇavāyunā //
nirgataṃ brahmarandhreṇa yojayecchivatejasā
viśoṣya vāyunā paścāddehaṃ kālāgninā dahet //
tataścoparibhāvena kalāssaṃhṛtya vāyunā
dehaṃ saṃhṛtya vai dagdhaṃ kalāsspṛṣṭvā sahābdhinā //
plāvayitvāmṛtairdehaṃ yathāsthānaṃ niveśayet
atha saṃhṛtya vai dagdhaḥ kalāsargaṃ vinaiva tu //
amṛtaplāvanaṃ kuryādbhasmībhūtasya vai tataḥ
tato vidyāmaye tasmindehe dīpaśikhākṛtim //
śivānnirgatamātmānaṃ brahmaraṃdhreṇa yojayet
dehasyāntaḥ praviṣṭaṃ taṃ dhyātvā hṛdayapaṃkaje //
punaścāmṛtavarṣeṇa siṃcedvidyāmayaṃ vapuḥ
tataḥ kuryātkaranyāsaṃ karaśodhanapūrvakam //
dehanyāsaṃ tataḥ paścānmahatyā mudrayā caret
aṃganyāsaṃ tataḥ kṛtvā śivoktena tu vartmanā //
varṇanyāsaṃ tataḥ kuryāddhastapādādisaṃdhiṣu
ṣaḍaṃgāni tato nyasya jātiṣaṭkayutāni ca //
digbaṃdhamācaretpaścādāgneyādi yathākramam
yadvā mūrdhādipañcāṃgaṃ nyāsameva samācaret //
tathā ṣaḍaṃganyāsaṃ ca bhūtaśuddhyādikaṃ vinā
evaṃ samāsarūpeṇa kṛtvā dehātmaśodhanam //
śivabhāvamupāgamya pūjayetparameśvaram
atha yasyāstyavasaro nāsti vā mativibhramaḥ //
sa vistīrṇena kalpena nyāsakarma samācaret
tatrādyo mātṛkānyāso brahmanyāsastataḥ paraḥ //
tṛtīyaḥ praṇavanyāso haṃsanyāsastaduttaraḥ
pañcamaḥ kathyate sadbhirnyāsaḥ pañcākṣarātmakaḥ //
eteṣvekamanekaṃ vā kuryātpūjādi karmasu
akāraṃ mūrdhni vinyasya ākāraṃ ca lalāṭake //
iṃ īṃ ca netrayostadvatuṃ ūṃ śravaṇayostathā
ṛṃ ḥṃ kapolayoścaiva ḻaṃ ḹṃ nāsāpuṭadvaye //
ememoṣṭhadvayoromauṃ daṃtapaṃktidvayoḥ kramāt
aṃ jihvāyāmatho tālunyaḥ prayojyo yathākramam //
kavargaṃ dakṣiṇe haste nyasetpañcasu saṃdhiṣu
cavargaṃ ca tathā vāmahastasaṃdhiṣu vinyaset //
ṭavargaṃ ca tavargaṃ ca pādayorubhayorapi
paphau tu pārśvayoḥ pṛṣṭhe nābhau cāpi babhau tataḥ //
nyasenmakāraṃ hṛdaye tvagādiṣu yathākramam
yakarādisakārāṃtānnyasetsaptasu dhātuṣu //
haṃkāraṃ hṛdayasyāṃtaḥ kṣakāraṃ bhrūyugāṃtare
evaṃ varṇānpravinyasya pañcāśadrudravartmanā //
aṃgavaktrakalābhedātpañca brahmāṇi vinyaset
karanyāsādyamapi taiḥ kṛtvā vātha na vā kramāt //
śirovadanahṛdguhyapādeṣvetāni kalpayet
tataścordhvādivaktrāṇi paścimāṃtāni kalpayet //
īśānasya kalāḥ pañca pañcasveteṣu ca kramāt
tataścaturṣu vaktreṣu puruṣasya kalā api //
catasraḥ praṇidhātavyāḥ pūrvādikramayogataḥ
hṛtkaṃṭhāṃseṣu nābhau ca kukṣau pṛṣṭhe ca vakṣasi //
aghorasya kalāścāṣṭau pādayorapi hastayoḥ
paścāttrayoḥdaśakalāḥ pāyumeḍhrorujānuṣu //
jaṃghāsphikkaṭipārśveṣu vāmadevasya bhāvayet
ghrāṇe śirasi bāhvośca kalpayetkalpavittamaḥ //
aṣṭatriṃśatkalānyāsamevaṃ kṛtvānupūrvaśaḥ
paścātpraṇavaviddhīmānpraṇavanyāsamācaret //
bāhudvaye kūrparayostathā ca maṇibandhayoḥ
pārśvodarorujaṃgheṣu pādayoḥ pṛṣṭhatastathā //
itthaṃ praṇavavinyāsaṃ kṛtvā nyāsavicakṣaṇaḥ
haṃsanyāsaṃ prakurvīta śivaśāstre yathoditam //
bījaṃ vibhajya haṃsasya netrayorghrāṇayorapi
vibhajya bāhunetrāsyalalāṭe ghrāṇayorapi //
kakṣayoḥ skandhayoścaiva pārśvayostanayostathā
kaṭhyoḥ pāṇyorgulphayośca yadvā pañcāṃgavartmanā //
haṃsanyāsamimaṃ kṛtvā nyasetpañcākṣarīṃ tataḥ
yathā pūrvoktamārgeṇa śivatvaṃ yena jāyate //
nāśivaḥ śivamabhyasyennāśivaḥ śivamarcayet
nāśivastu śivaṃ dhyāyennāśivamprāpnuyācchivam //
tasmācchaivīṃ tanuṃ kṛtvā tyaktvā ca paśubhāvanām
śivo 'hamiti saṃcintya śaivaṃ karma samācaret //
karmayajñastapoyajño japayajñastaduttaraḥ
dhyānayajño jñānayajñaḥ pañca yajñāḥ prakīrtitāḥ
karmayajñaratāḥ kecittapoyajñaratāḥ pare //
japayajñaratāścānye dhyānayajñaratāstathā
jñānayajñaratāścānye viśiṣṭāścottarottaram //
kramayajño dvidhā proktaḥ kāmākāmavibhedataḥ
kāmānkāmī tato bhuktvā kāmāsaktaḥ punarbhavet //
akāme rudrabhavane bhogānbhuktvā tataścyutaḥ
tapoyajñarato bhūtvā jāyate nātra saṃśayaḥ //
tapasvī ca punastasminbhogān bhuktvā tataścyutaḥ
japadhyānarato bhūtvā jāyate bhuvi mānavaḥ //
japadhyānarato martyastadvaiśiṣṭyavaśādiha
jñānaṃ labdhvācirādeva śivasāyujyamāpnuyāt //
tasmānmukto śivājñaptaḥ karmayajño 'pi dehinām
akāmaḥ kāmasaṃyukto bandhāyaiva bhaviṣyati //
tasmātpañcasu yajñeṣu dhyānajñānaparo bhavet
dhyānaṃ jñānaṃ ca yasyāsti tīrṇastena bhavārṇavaḥ //
hiṃsādidoṣanirmukto viśuddhaścittasādhanaḥ
dhyānayajñaḥ parastasmādapavargaphalapradaḥ //
bahiḥ karmakarā yadvannātīva phalabhāginaḥ
dṛṣṭvā narendrabhavane tadvadatrāpi karmiṇaḥ //
dhyānināṃ hi vapuḥ sūkṣmaṃ bhavetpratyakṣamaiśvaram
yatheha karmaṇāṃ sthūlaṃ mṛtkāṣṭhādyaiḥ prakalpitam //
dhyānayajñaratāstasmāddevānpāṣāṇamṛṇmayān
nātyaṃtaṃ pratipadyaṃte śivayāthātmyavedanāt //
ātmasthaṃ yaḥ śivaṃ tyaktvā bahirabhyarcayennaraḥ
hastasthaṃ phalamutsṛjya lihetkūrparamātmanaḥ //
jñānāddhyānaṃ bhaveddhyānājjñānaṃ bhūyaḥ pravartate
tadubhābhyāṃ bhavenmuktistasmāddhyānarato bhavet //
dvādaśānte tathā mūrdhni lalāṭe bhrūyugāntare
nāsāgre vā tathāsye vā kandhare hṛdaye tathā //
nābhau vā śāśvatasthāne śraddhāviddhena cetasā
bahiryāgopacāreṇa devaṃ devīṃ ca pūjayet //
athavā pūjayennityaṃ liṃge vā kṛtakepi vā
vahnau vā sthaṇḍile vātha bhaktyā vittānusārataḥ //
athavāṃtarbahiścaiva pūjayetparameśvaram //
aṃtaryāgarataḥ pūjāṃ bahiḥ kurvīta vā na vā
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivaśāstroktanityanaimittikakarmavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0