Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shatapatha Brahmana · Chapter 13.2

13.2.1

brāhmaṇa

13.2.2

१ annahomabrāhmaṇama -- tatrādau annahomānāmutpattividheḥ sārthavādaṃ saprayojanamabhidhānaṃ, tatrājyasaktudhānālājānāṃ krameṇāvayutya sārthavāda vidhānaṃ, vihitānnahomasādhanabhūtānāṃ mantrāṇāṃ sābhiprāyaṃ dikpradarśanaṃ, tatra "dvābhyāṃ svāhā, śatāya svāhā” ityanayorāhutyorāntarālikānāṃ "tribhyaḥ svāhā” ityādīnām "ekonaśatāya svāhā" ityantānāmāhutimantrāṇāmupasaṃhṛtasvādhyāyatayā sābhiprāyaṃ sārthavādaṃ dikpradarśanaṃ, naikaśatamatīyāditi nindārthavādasahitamabhidhānam , ekaśataṃ juhuyāditi praśaṃsārthavādasahitamabhidhānaṃ, tata "vyuṣṭyai svāhā svargāya svāhā ” iti dve āhutī sābhiprāyike samantrake juhuyāditi vidhānaṃ, tatra pūrvāhutiranudita āditye dvitīyottarāhutirudite āditye ca hotavyeti sārthavādaṃ vidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.2.3

२ aśvamedhasya yajñarājatvaṃ yajamānāśvamedhayoryajñarūpatvenābhinnatvaṃ copapādya paśūnāṃ yūpe niyojanasya prakṛtayajñārambhakatvapratipādanam, āśvamedhikānāmaśvatūparagomṛgaiḥ saha kṛṣṇagrīvādivāmanāntānāṃ pañcadaśānāṃ paryaṅgyapaśūnāṃ devatāsambandhasya bandhanasthānasya ca sārthavādamabhidhānaṃ, paryaṅgyapaśūnāṃ pañcadaśatvasaṃkhyāyāḥ pañcadaśavajrātmakatvamabhidhāya tadrūpeṇa praśaṃsanaṃ, madhyame yūpe āgneyāvekādaśinau dvau paryaṅgyāḥ pañcadaśa cetyevaṃ saptadaśa paśūnniyujyālabheteti sārthavādamabhidhānam , itareṣu tu yūpeṣu ṣoḍaśa ṣoḍaśa paśūnniyujyālabhateti ca sārthavādamabhidhānaṃ, tānetānpaśūnkathamāprīṇīyādityāśaṅkya " samiddho'añjan ” ityādibhirekādaśabhirbārhadukthībhirṛgbhirāprīṇīyāditi keṣāñcinmataṃ sakāraṇamupanyasya tatpratiṣidhya ca " samiddho' adya manuṣo duroṇe" ityādibhirekādaśabhirjāmadagnībhirevāprīṇīyāditi sābhiprāyaṃ svamatapradarśanam, eteṣāmaśvādiparyaṅgyapaśūnāmeke pṛthakpṛthak yājyāpuro'nuvākyāḥ kurvanti ityekīyaṃ matamupanyasya tattathā na kuryāditi sakāraṇaṃ pratyākhyāya prājāpatyasyāśvādeḥ pṛthagyājyā'nuvākye kartavye itareṣāṃ sarveṣāṃ sādhāraṇyau devadevatye dve eva kartavye iti sakāraṇaṃ sārthavādaṃ svamatanirūpaṇam, aśvasya hiraṇyaparikṛtaḥ śāsaḥ -- aśvavyatiriktānāṃ paryaṅgyapaśūnāṃ tāmrapariṣkṛtāḥ śāsāḥ itareṣāṃ rohitādīnāṃ tvāyasāḥ śāsāḥ bhavantīti sārthavādaṃ pratipādanam , aśvasya hiraṇyasya ca kṣatrarūpatvena praśaṃsanam , paryaṅgyaśāsapariṣkaraṇasādhanasya tāmrasya sadṛṣṭāntamupakaraṇarūpatvena praśaṃsanam, itareṣāṃ rohitādipaśūnāṃ tacchāsaprakṛtidravyasyāyasaśca viḍrūpeṇa praśaṃsanam , aśva / syāvadānānāmāhavanīyasyottarapārśve vetasaśākhāmaye kaṭe nidhānasya sārthavādaṃ vidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.2.4

३ aśvamedhe madhyame'hani aśvasya pucchamālabhya bahiṣpavamānāya sarpaṇaṃ kartavyamiti sārthavādaṃ vidhānaṃ, tatra prastotṛpratihartṛbhyāṃ sahodgātodgāyedityekīyaṃ mataṃ nirūpya sakāraṇaṃ taniṣidhya codgātāramaparudhyodgīthāyāśvameva vṛṇīte iti sārthavādaṃ svamatanirūpaṇaṃ, tatrāpyaśvasya vaḍavādarśanena yaddhiṅkaraṇaṃ tasya sārthavādaṃ sāmarūpatvapratipādanam, udgātṛbhyaḥ śataparimāṇā suvarṇarūpā stotradakṣiṇā deyeti stāvakārthavādātideśasahitaṃ vidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.2.5

४ āśvamedhikānāṃ grāmyāṇāmāraṇyānāṃ ca paśūnāṃ manuṣyadevobhayalokajayahetutvasya setihāsamabhidhānaṃ, tatra grāmyairaśvādimiḥ paśubhiramumaśvamedhayajñaṃ saṃsthāpayediti praśaṃsakārthavādasahitaṃ vidhānam , āraṇyānpaśūṃstu paryagnikṛtānevotsṛjediti nindārthavādenābhidhānam , atrokte'rthe mīmāṃsāpūrvikāyā vidvatsammateḥ pradarśanaṃ, grāmyaiḥ saṃsthāpanasya prakārāntareṇa praśaṃsanaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.2.6

५ āśvamedhikā grāmyāḥ paśavaḥ pañcadaśinaścāturmāsyā ekādaśinaścetyete trividhā bhavanti tatra pañcadaśiṣu paśuṣvardhamāsasampatteḥ pradarśanaṃ, cāturmāsyadevatākeṣu paśuṣu saṃvatsarasampatteḥ pradarśanam , ekādaśineṣu paśuṣu svargasampatteḥ pradarśanaṃ, daśiṣu paśuṣu virāṭsampatteḥ pradarśanam, ekādaśa daśataḥ paśuṣu triṣṭupsampatteḥ pradarśanaṃ, paśūnāṃ nānārūpatvasya sopapattikaṃ pradarśanaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.2.7

६ samantrakaṃ sārthavādaṃ rathe'śvaniyojanādikasya vidhānaṃ, samantrakaṃ sārthavādaṃ vimuktasyāśvasya mahiṣīvāvātāparivṛktākhyapatnītrayakartṛkasyājyenābhyañjanasya vidhānaṃ, mahiṣyādyāḥ patnyo'śvasya kesarapuccheṣu suvarṇamayānmaṇīnyathā na patanti tathā mahāvyāhṛtibhirābadhnanti iti sadṛṣṭāntaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ, rātrihutaśeṣamatiriktamājyasaktudhānālājātmakamannamaśvāya prayacchatīti mantratadabhiprāyasahitaṃ vidhānaṃ, yūpamabhito hotṛbrahmaṇorbrahmodyavadanasya sārthavādaṃ vidhānaṃ, tatrādau brahmaṇaḥ praśnakartṛtvaṃ hotuścottarapradātṛtvaṃ paścāddhotuḥ praśnakartṛtvaṃ brahmaṇa uttarapradātṛtvaṃ cetyevaṃkrameṇa brahmodyasambandhipraśnaprativacanānāṃ nirūpaṇaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.2.8

७ niyukteṣu paśuṣvanvārabdhe ca yajamāne'śvaṃ prokṣiṣyannadhvaryuḥ prokṣaṇīrādāyādhvarika yajuḥ paṭhitvā''śvamedhika yajurjātaṃ paṭhatītyabhidhānaṃ, tadetadvihitaṃ yajurjātamabhidhāya tasya sābhiprāyaṃ vyākhyānam, aśvasya mukhe prokṣaṇīnāṃ dhāraṇe viniyuktānyāśvamedhikāni yajūṃṣyabhidhāya teṣāmabhiprāyapradarśanaṃ, prokṣaṇīḥ punaḥ saṃskṛtyetarānpaśūnprokṣatīti vidhānaṃ, vihitasyāsya brāhmaṇamagre vakṣyata ityabhidhānaṃ cetyādi /
brāhmaṇa

13.2.9

८ vāso'dhivāsaṃ hiraṇyaṃ cetyetattrayamaśvāyopastīrya tasminnenamaśvaṃ saṃjñapayantīti sārthavādaṃ saviśeṣaṃ vidhānaṃ, saṃjñapyamāne'śve "prāṇāya svāhā" ityādyāstisraḥ paripaśavyā āhutīrjuhuyāditi sārthavādaṃ vidhānaṃ, patnīnāmudānakaraṇasādhanabhūtaṃ mantramabhidhāya tasyābhiprāyakathanaṃ, sarvāḥ patnyo'śvaṃ tribhirmantraistristrirarthānnavakṛtvaḥ pariyanti paryayaṇakāle dhavitrairenamupavājayanti ceti sārthavādaṃ sābhiprāyaṃ vidhāna, tato mahiṣyā aśvasamīpa upasaṃveśanasya samantrakaṃ sārthavādaṃ vidhānaṃ, mantratadabhiprāyasahitamaśvamahiṣyoradhivāsenācchādanakaraṇavidhānaṃ, mahiṣyā aśvaśiśnasya svopasthe karaṇasādhanabhūtaṃ mantramabhidhāya tasyābhiprāyakathanaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.2.10

९ aśvamedhayājinaḥ sakāśācchriyo'pakramaṇasya punastatpratisamādhānasya copāyanirūpaṇopakramakathanaṃ, tatrābhimethinīṣu ṛkṣu yā gūḍhābhiprāyikā ṛcastāḥ pādaśo'nūdya tāsāṃ vyākhyānadvārā gūḍhārthapradarśanam, aśvasamīpasuptāṃ mahiṣīmutthāpya ṛtvijo yajamānaścāntataḥ surabhimatīmṛcamanvāhuriti sārthavādamabhidhānaṃ, tatsahaiva surabhimatyā ṛcaḥ pratīkapradarśanaṃ ceti /
brāhmaṇa

13.2.11

१० asipathānāṃ lauhyādibhiḥ sūcībhiḥ parikalpanasya sārthavādaṃ sopapattikamabhidhānaṃ, tatra tāmramayyo rajatamayyo hiraṇyamayyaśceti trividhāḥ sūcyo bhava
ntīti sārthavādamabhidhānaṃ ceti /
brāhmaṇa

११ mahimnorgrahayorutpattividheḥ setihāsaṃ sārthavādamabhidhānaṃ, "vapāmabhijuhoti" iti mahimnorgrahayorhomāvasarasya sārthavādaṃ pradarśanaṃ, purastātsvāhākṛtaya upariṣṭātsvāhākṛtayaśca ye kecana devāstānetābhyāṃ mahimagrahābhyāṃ prīṇātīti mantraliṅgābhyāṃ mahimagrahahomayoḥ prayojanapradarśanaṃ, rājñā vapāpariyajanasya ca prayojanapradarśanaṃ ceti /

Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc