Shatapatha Brahmana · Chapter 1.5.3
१.५.३ prayājabandhuḥ
ṛtavo ha vai prayājāḥ / tasmātpañca bhavanti pañca hyṛtavaḥ -
devāśca vā asurāśca / ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhira etasminyajñe prajāpatau pitari saṃvatsare'smākamayaṃ bhaviṣyatyasmākamayaṃ bhaviṣyatīti -
tato devāḥ / arcantaḥ śrāmyantaścerurasta etānprayājāndadṛśustairayajanta tairṛtūntsaṃvatsaraṃ prājayannṛtubhyaḥ saṃvatsarātsapatnānantarāyaṃstasmātprajayāḥ prajayā ha vai nāmaitadyatprayājā iti tatho evaiṣa etairṛtūntsaṃvatsaramprayajatyṛtubhyaḥ saṃvatsarātsapatnānantareti tasmātprayājairyajate -
te vā ājyahaviṣo bhavanti / vajro vā ājyametena vai devā vajreṇājyenartūntsaṃvatsaraṃ prājayannṛtubhyaḥ saṃvatsarātsapatnānantarāyaṃstatho evaiṣa etena vajreṇājyenartūntsaṃvatsaraṃ prajayatyṛtubhyaḥsaṃvatsarātsapatnānantareti tasmādājyahaviṣo bhavanti -
etadvai saṃvatsarasya svaṃ payaḥ / yadājyaṃ tatsvenaivainametatpayasā devāḥ svyakurvata tatho evainameṣa etatsvenaiva payasā svīkurute tasmādājyahaviṣo bhavanti -
sa yatraiva tiṣṭhanprayājebhya āśrāvayet / tata eva nāpakrāmetsaṃgrāmo vā eṣa saṃnidhīyate yaḥ prayājairyajate yataro vai saṃyattayoḥ parājayate'pa vai saṃkrāmatyabhitarāmu vai jayankrāmati tasmādabhitarāmabhitarāmeva krāmedabhitarāmabhitarāmāhutīrjuhuyāt -
tadu tathā na kuryāt / yatraiva tiṣṭhanprayājebhya āśrāvayettata eva nāpakrāmedyatro eva samiddhatamaṃ manyeta tadāhutīrjuhuyātsamiddhahomena hyeva samṛddhā āhutayaḥ -
sa āśrāvyāha / samidho yajeti tadvasantaṃ saminddhe sa vasantaḥ samiddho'nyānṛtūntsaminddha ṛtavaḥ samiddhāḥ prajāśca prajanayantyoṣadhīśca pacanti tadveva khalu sarvānṛtūnnirāhātha yaja yajetyevottarānāhājāmitāyai jāmi ha kuryādyattanūnapātaṃ yajeḍo yajeti brūyāttasmādyaja yajetyevottarānāha -
prayājabrāhmaṇam
sa vai samidho yajati / vasanto vai samidvasantameva taddevā avṛñjata vasantātsapatnānantarāyanvasantamevaiṣa etadvṛṅkte vasantātsapatnānantareti tasmātsamidho yajati -
atha tanūnapātaṃ yajati / grīṣmo vai tanūnapādgrīṣmo hyāsāṃ prajānāṃ tanūstapati grīṣmameva taddevā avṛñjata grīṣmātsapatnānantarāyaṅgrīṣmamevaiṣa etadvṛṅkte grīṣmātsapatnānantareti tasmāttanūnapātaṃ yajati -
atheḍo yajati / varṣā vā iḍa iti hi varṣā iḍo yadidaṃ kṣudraṃ sarīsṛpaṃ grīṣmahemantābhyāṃ nityaktaṃ bhavati tadvarṣā īḍitamivānnamicchamānaṃ carati tasmādvarṣā iḍo varṣā eva taddevā avṛñjata varṣābhyaḥ sapatnānantarāyanvarṣā u evaiṣa etadvṛṅkte varṣābhyaḥ sapatnānantareti tasmādiḍo yajati -
atha barhiryajati / śaradvai barhiriti hi śaradbarhiryā imā oṣadhayo grīṣmahemantābhyāṃ nityaktā bhavanti tā varṣā vardhante tāḥ śaradi barhiṣo rūpaṃ prastīrṇāḥ śere tasmāccharadbarhiḥ śaradameva taddevā avṛñjata śaradaḥ sapatnāntarāyañcharadamevaiṣa etadvṛṅkte śaradaḥ sapatnānantareti tasmādbarhiryajati -
atha svāhāsvāheti yajati / anto vai yajñasya svāhākāro'nta ṛtūnāṃ hemanto vasantāddhi parārddhyo'ntenaiva tadantaṃ devā avṛñjatāntenāntātsapatnānantarāyannanteno evaiṣa etadantaṃ vṛṅkte'ntenāntātsapatnānantareti tasmātsvāheti yajati -
tadvā etat / vasanta eva hemantātpunarasuretasmāddhyeṣa punarbhavati punarha vā asmiṃlloke bhavati ya evametadveda -
sa vai vyantu vetviti yajati / ajāmitāyai jāmi ha kuryādyadvyantu vyantviti vaiva
yajedvetu vettviti vā vyantviti vai yoṣā vetviti vṛṣā mithunamevaitatprajananaṃ kriyate tasmādvyantu vetviti yajati -
atha caturthe prayāje samānayati barhiṣi / prajā vai barhī reta ājyaṃ tatprajāsvevaitadretaḥ sicyate tena retasā siktenemāḥ prajāḥ punarabhyāvartamprajāyante tasmāccaturthe prayāje samānayati barhiṣi -
saṃgrāmo vā eṣa saṃnidhīyate / yaḥ prayājairyajate yataraṃ vai saṃyattayormitramāgacchati sa jayati tadetadupabhṛto'dhi juhūṃ mitramāgacchati tena prajayati tasmāccaturthe prayāje samānayati barhiṣi -
yajamāna eva juhūmanu / yo smā arātīyati sa upabhṛtamanu yajamānāyaivaitaddviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ baliṃ hārayatyattaiva juhūmanvādya upabhṛtamanvattra evaitadādyaṃ baliṃ hārayati tasmāccaturthe prayāje samānayati -
sa vā anavamṛśantsamānayati / sa yaddhāvamṛṣedyajamānaṃ dviṣatā bhrātṛvyenāvamṛśedattāramādyenāvamṛśettasmādanavamṛśantsamānayati -
athottarāṃ juhūmadhyūhati / yajamānamevaitaddviṣati bhrātṛvye'dhyūhatyattāramādye'dhyūhati tasmāduttarāṃ juhūmadhyūhati -
devā ha vā ūcuḥ / hanta vijitamevānu sarvaṃ yajñaṃ saṃsthāpayāma yadi no'surarakṣasānyāsajeyuḥ saṃsthita eva no yajñaṃ syāditi -
ta uttame prayāje / svāhākāreṇaiva sarvaṃ yajñaṃ samasthāpayantsvāhāgnimiti tadāgneyamājyabhāgaṃ samasthāpayantsvāhā somamiti tatsaumyamājyabhāgaṃ samasthāpayantsvāhāgnimiti tadya eṣa ubhayatrācyuta āgneyaḥ puroḍāśo bhavati taṃ samasthāpayan -
atha yathādevatam / svāhā devā ājyapā iti tatprayājānuyājāntsamasthāpayanprayājānuyājā vai devā ājyapā juṣāṇo agnirājyasya vetviti tadagniṃ sviṣṭakṛtaṃ samasthāpayannagnirhi sviṣṭakṛtsa eṣo'pyetarhi tathaiva yajñaṃ saṃtiṣṭhate yathaivainaṃ devāḥ samasthāpayaṃstasmāduttame prayāje svāhāsvāheti yajati yāvanti havīṃṣi bhavanti vijitamevaitadanu sarvaṃ yajñaṃ saṃsthāpayati tasmādyadata ūrdhvaṃ viloma yajñe kriyeta na tadādriyeta saṃsthito me yajña iti ha vidyātsa haiṣa yajño yātayāmevāsa yathā vaṣaṭkṛtaṃ hutaṃ svāhākṛtaṃ -
te devā akāmayanta / kathaṃ nvimaṃ yajñaṃ punarāpyāyayemāyātayāmānaṃ kuryāma tenāyātayāmnā pracaremeti -
sa yajjuhvāmājyaṃ pariśiṣṭamāsīt / yena yajñaṃ samasthāpayaṃstenaiva yathāpūrvaṃ havīṃṣyabhyaghārayanpunarevaināni tadāpyāyayannayātayāmānyakurvannayātayāma hyājyaṃ tasmāduttamaṃ prayājamiṣṭvā yathāpūrvaṃ havīṃṣyabhighārayati punarevaināni tadāpyāyayatyayātayāmāni karotyayātayāma hyājyaṃ tasmādyasya kasya ca haviṣo'vadyati punareva tadabhighārayati sviṣṭakṛta eva tatpunarāpyāyatyayātayāma karotyatha yadā sviṣṭakṛte'vadyati na tataḥ punarabhighārayati no hi tataḥ kāṃ cana haviṣo'gnāvāhutiṃ hoṣyanbhavati -
Original text: śatapathabrāhmaṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0