Shatapatha Brahmana · Chapter 1.1.4

१.१.४ puroḍāśakaraṇam
atha kṛṣṇājinamādatte / yajñasyaiva sarvatvāya yajño ha devebhyo'pacakrāma sa kṛṣṇo bhūtvā cacāra tasya devā anuvidya tvacamevāvacchāyājahruḥ - १.१.४.
tasya yāni śuklāni ca kṛṣṇāni ca lomāni / tānyṛcāṃ ca sāmnāṃ ca rūpaṃ yāni śuklāni tāni sāmnāṃ rūpaṃ yāni kṛṣṇāni tānyṛcāṃ yadi vetarathā yānyeva kṛṣṇāni tāni sāmnāṃ rūpaṃ yāni śuklāni tānyṛcāṃ yānyeva babhrūṇīva harīṇi tāni yajuṣāṃ rūpam - १.१.४.
saiṣā trayī vidyā yajñaḥ / tasyā etacchilpameṣa varṇastadyatkṛṣṇājinaṃ bhavati yajñasyaiva sarvatvāya tasmātkṛṣṇājinamadhi dīkṣante yajñasyaiva sarvatvāya tasmādadhyavahananamadhipeṣaṇaṃ bhavatyaskannaṃ havirasaditi tadyadevātra taṇḍulo vā piṣṭaṃ vā skandāttadyajñe yajñaḥ pratitiṣṭhāditi tasmādadhyavahananamadhipeṣaṇaṃ bhavati - १.१.४.
atha kṛṣṇājinamādatte / śarmāsīti carma vā etatkṛṣṇasya tadasya tanmānuṣaṃ śarma devatrā tasmādāha śarmāsīti tadavadhūnotyavadhūtaṃ rakṣo'vadhūtā arātaya iti tannāṣṭrā evaitadrakṣāṃsyato'pahantyatinatyeva pātrāṇyavadhūnoti yaddhyasyāmedhyamabhūttaddhyasyaitadavadhūnoti - १.१.४.
tatpratīcīnagrīvamupastṛṇāti / adityāstvagasi prati tvāditirvettvitīyaṃ vai pṛthivyaditistasyā asyai tvagyadidamasyāmadhi kiñca tasmādāhādityāstvagasīti prati tvāditirvettviti prati hi svaḥ saṃ jānīte tatsaṃjñāmevaitatkṛṣṇājināya ca vadati nedanyo'nyaṃ hinasāta ityabhinihitameva savyena pāṇinā bhavati - १.१.४.
atha dakṣiṇenolūkhalamāharati / nediha purā nāṣṭrā rakṣāṃsyāviśāniti brāhmaṇo hi rakṣasāmapahantā tasmādabhinihitameva savyena pāṇinā bhavati - १.१.४.
atholūkhalaṃ nidadhāti / adrirasi vānaspatyo grāvāsi pṛthubudhna iti vā tadyathaivādaḥ somaṃ rājānaṃ grāvabhirabhiṣuṇvantyevamevaitadulūkhalamusalābhyāṃ dṛṣadupalābhyāṃ haviryajñamabhiṣuṇotyadraya iti vai teṣāmekaṃ nāma tasmādāhādrirasīti vānaspatya iti vānaspatyo hyeṣa grāvāsi pṛthubudhna iti grāvā hyeṣa pṛthubudhno hyeṣa prati tvādityāstvagvettviti tatsaṃjñāmevaitatkṛṣṇājināya ca vadati nedanyo'nyaṃ hinasāta
iti - १.१.४.
atha havirāvapati / agnestanūrasi vāco visarjanamiti yajño hi tenāgnestanūrvāco visarjanamiti yāṃ vā amūṃ havirgrahīṣyanvācaṃ yacchatyatra vai taṃ visṛjate tadyadetāmatra vācaṃ visṛjata eṣa hi yajña ulūkhale pratyaṣṭhādeṣa hi prāsāri tasmādāha vāco visarjanamiti - १.१.४.
sa yadidaṃ purā mānuṣīṃ vācaṃ vyāharet / tatro vaiṣṇavīmṛcaṃ vā yajurvā japedyajño vai viṣṇustadyajñaṃ punarārabhate tasyo haiṣā prāyaścittirdevavītaye tvā gṛhṇāmīti devānavadityu hi havirgṛhyate - १.१.४.
atha musalamādatte / bṛhadgrāvāsi vānaspatya iti bṛhadgrāvā hyeṣa vānaspatyo hyeṣa tadavadadhāti sa idaṃ devebhyo haviḥ śamīṣva suśami śamīṣveti sa idaṃ devebhyo haviḥ saṃskuru sādhu saṃskṛtaṃ saṃskurvityevaitadāha - १.१.४.
atha haviṣkṛtamudvādayati / haviṣkṛdehi haviṣkṛdehīti vāgvai haviṣkṛdvācamevaitadvisṛjate vāgu vai yajñastadyajñamevaitatpunarupahvayate - १.१.४.
tāni vā etāni / catvāri vāca ehīti brāhmaṇasyāgahyādraveti vaiśyasya ca rājanyabandhoścādhāveti śūdrasya sa yadeva brāhmaṇasya tadā haitaddhi yajñiyatamametadu ha vai vācaḥ śāntatamaṃ yadehīti tasmādehītyeva brūyāt - १.१.४.
taddha smaitatpurā / jāyaiva haviṣkṛdupottiṣṭhati tadidamapyetarhi ya eva kaścopottiṣṭhati sa yatraiṣa haviṣkṛtamudvādayati tadeko dṛṣadupale samāhanti tadyadetāmatra vācaṃ pratyudvādayanti - १.१.४.
manorha vā ṝṣabha āsa / tasminnasuraghnī sapatnaghnī vākpraviṣṭāsa tasya ha sma
śvasathādravathādasurarakṣasāni mṛdyamānāni yanti te hāsurāḥ samūdire pāpaṃ bata no'yamṛṣabhaḥ sacate kathaṃ nvimaṃ dabhnuyāmeti kilātākulī iti hāsurabrahmāvāsatuḥ - १.१.४.
tau hocatuḥ / śraddhādevo vai manurāvaṃ nu vedāveti tau hāgatyocaturmano yājayāva tveti kenetyanenarṣabheṇeti tatheti tasyālabdhasya sā vāgapacakrāma - १.१.४.
sā manoreva jāyāṃ manāvīṃ praviveśa / tasyai ha sma yatra vadantyai śṛṇvanti tato ha smaivāsurarakṣasāni mṛdyamānāni yanti te hāsurāḥ samūdira ito vai naḥ pāpīyaḥ sacate bhūyo hi mānuṣī vāgvadatīti kilātākulī haivocatuḥ śraddhādevo vai manurāvaṃ nveva vedāveti tau hāgatyocaturmano yājayāva tveti kenetyanayaiva jāyayeti tatheti tasyā ālabdhāyai sā vāgapacakrāma - १.१.४.
sā yajñameva yajñapātrāṇi praviveśa / tato haināṃ na śekaturnirhantuṃ saiṣāsuraghnī vāgudvadati sa yasya haivaṃviduṣa etāmatra vācaṃ pratyudvādayanti pāpīyāṃso haivāsya sapatnā bhavanti - १.१.४.
sa samāhanti / kukkuṭo'si madhujihva iti madhujihvo vai sa devebhya āsīdviṣajihvo'surebhyaḥ sa yo devebhya āsīḥ sana edhītyevaitadāheṣamūrjamāvada tvayā vayaṃ saṅghātaṃ saṅghātaṃ jeṣmeti nātra tirohitamivāsti - १.१.४.
atha śūrpamādatte / varṣavṛddhamasīti varṣavṛddhaṃ hyetadyadi naḍānāṃ yadi veṇūnāṃ yadīṣīkāṇāṃ varṣamu hyevaitā vardhayati - १.१.४.
atha havirnirvapati / prati tvā varṣavṛddhaṃ vettviti varṣavṛddhā u hyevaite yadi vrīhayo yadi yavā varṣamu hyevaitānvardhayati tatsaṃjñāmevaitacchūrpāya ca vadati nedanyo'nyaṃ hinasāta iti - १.१.४.
atha niṣpunāti / parāpūtaṃ rakṣaḥ parāpūtā arātaya ityatha tuṣānprahantyapahataṃ rakṣa iti tannāṣṭrā evaitadrakṣāṃsyato'pahanti - १.१.४.
athāpavinakti / vāyurvo vivinaktvityayaṃ vai vāyuryo'yaṃ pavata eṣa vā idaṃ sarvaṃ vivinakti yadidaṃ kiṃca vivicyate tadenāneṣa evaitadvivinakti sa yadaita etatprāpnuvanti yatrainānadhyapavinakti - १.१.४.
athānumantrayate / devo vaḥ savitā hiraṇyapāṇiḥ pratigṛbhṇātvacchidreṇa pāṇinā supratigṛhītā asannityatha triḥ phalīkaroti trivṛddhi yajñaḥ - १.१.४.
taddhaike devebhyaḥ śundhadhvaṃ devebhyaḥ śundhadhvamiti phalīkurvanti tadu tathā na kuryādādiṣṭaṃ vā etaddevatāyai havirbhavatyathaitadvaiśvadevaṃ karoti yadāha devebhyaḥ śundhadhvamiti tatsamadaṃ karoti tasmādu tūṣṇīmeva phalīkuryāt - १.१.४.