sarvasāropaniṣat · Chapter 1

// sarvasāropaniṣat //
ॐ sahanāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
kathaṃ bandhaḥ kathaṃ mokṣaḥ kā vidyā kā'vidyeti / jāgratsvapnasuṣuptiturīyaṃ ca katham / annamayaprāṇamayamanomayavijñānamayānandamayakośāḥ katham / kartā jīvaḥ pañcavargaḥ kṣetrajñaḥ sākṣī kūṭasthaḥ antaryāmī katham / pratyagātmā māyā ceti katham

ātmeśvarajīvaॊ'nātmanāṃ dehādīnāmātmatvenābhimanyate so'bhimāna ātmano bandhaḥ tannivṛttirmokṣaḥ

yā tadabhimānaṃ kārayati sā avidyā / so'bhimāno yayā nivartate sā vidyā

mana ādicaturdaśakaraṇaiḥ puṣkalairādityādyanugṛhītaiḥ śabdādīnviṣayānsthūlānyadopalabhate tadātmano jāgaraṇam / tad vāsanāsahitaircaturdaśakaraṇaiḥ śabdādyābhāve'pi vāsanāmayāñchabdādīnyadopalabhate tadātmanaḥ svapnam / caturdaśakaraṇaॊparamādviśeṣavijñānābhāvādyadā śabdādīnnopalabhate tadātmanaḥ suṣuptam / avasthātrayabhāvābhāvasākṣī svayambhāvarahitaṃ nairantaryaṃ caitanyaṃ yadā tadā turīyaṃ caitanyamityucyate

annakāryāṇāṃ kośānāṃ samūho'nnamayaḥ kośa ityucyate / prāṇādi caturdaśavāyubhedā annamayakośe yadā vartante tadā prāṇamayaḥ kośa ityucyate / etatkośadvayasaṃsaktaṃ manādi-caturdaśakaraṇairātmā śabdādiviṣayasaṅkalpādīndharmānyadā karoti tadā manomayaḥ kośa ityucyate / etatkośatrayasaṃsaktaṃ tadgataviśeṣajño yadā bhāsate tadā vijñānamayaḥ kośa ityucyate / etatkośacatuṣṭayasaṃsaktaṃ svakāraṇājñāne vaṭakaṇikāyāmiva vṛkṣo yadā vartate tadānandamayaḥ kośa ityucyate

sukhaduḥkhabuddhyā śreyo'ntaḥ kartā yadā tadā iṣṭaviṣaye buddhiḥ sukhabuddhiraniṣṭaviṣaye buddhirduḥkhabuddhiḥ / śabdasparśarūparasagandhāḥ sukhaduḥkhahetavaḥ / puṇyapāpakarmānusārī bhūtvā prāptaśarīrasaṃyogamaprāptaśarīrasaṃyogamiva kurvāṇo yadā dṛśyate tadopahitajīva ityucyate

mana ādiśca prāṇādiśca icchādiśca sattvādiśca puṇyādiśca ete pañcavargāṇāṃ dharmībhūtātmajñānādṛte na vinaśyatyātmasannidhau nityatvena pratīyamāna ātmopādhiryastalliṅgaśarīraṃ hṛdgranthirityucyate

tatra yatprakāśate caitanyaṃ sa kṣetrajña ityucyate

jñātṛjñānajñeyānāmāvirbhāvatirobhāvajñātā svayamāvirbhāvatirobhāvarahitaḥ svayaṃjyotiḥ sākṣītyucyate

brahmādipipīlikāparyantaṃ sarvaprāṇibuddhiṣu avaśiṣṭatayaॊpalabhyamānaḥ sarvaprāṇibuddhistho yadā tadā kūṭastha ityucyate

kūṭasathaॊpahitabhedānāṃ svarūpalābhaheturbhūtvā maṇigaṇe sūtramiva sarvakṣetreṣvanusyūtatvena yadā kāśyate ātmā tadāntaryāmītyucyate

satyaṃ jñānamanantamānandaṃ sarvopādhivinirmuktaṃ kaṭakamukuṭādyapādhirahitasuvarṇaghanavad vijñānacinmātrasvabhāvātmā yadā bhāsate tadā tvaṃ padārthaḥ pratyagātmetyucyate / satyaṃ jñānamanantaṃ brahma / satyamavināśi / avināśi nāma deśakālavastunimitteṣu vinaśyatsu yanna vinaśyati tadavināśi / jñānaṃ nāma utpattivināśarahitanairantaryaṃ caitanyaṃ jñānamityucyate / anantaṃ nāma mṛdvikāreṣu mṛdiva svarṇavikāreṣu svarṇamiva tantuvikāreṣu tanturiva avyaktādisṛṣṭiprapañceṣu pūrṇaṃ vyāpakaṃ caitanyam anantamityucyate / ānandaṃ nāma sukhacaitanyasvarūpo'parimitānandasamudro'vaśiṣṭasukhasvarūpaścānanda ityucyate

etadvastucatuṣṭayaṃ yasya lakṣaṇaṃ deśakālavastunimitteṣvavyabhicārī tatpadārthaḥ paramātmetyucyate

tvaṃ padārthādaupādhikāttatpadārthādaupādhikabhedādvilakṣaṇamākāśavatsūkṣmaṃ kevalaṃ sattāmātrasvabhāvaṃ paraṃ brahmetyucyate / १४ //
māyā nāma anādirantavatī pramāṇā'pramāṇasādhāraṇā na satī nāsatī na sadasatī svayamadhikā vikārarahitā nirūpyamāṇā satītaralakṣaṇaśūnyā sā māyā iti ucyate / ajñānaṃ tucchāpyasatī kālatraye'pi pāmarāṇāṃ vāstavī ca sattvabuddhirlaukikānāmiidamitthamityanirvacanīyā vaktuṃ na śakyate

nāhaṃ bhavāmyahaṃ devo nendriyāṇi daśaiva tu / na buddhirna manaḥ śaśvannāhaṅkāraḥ tathaiva ca

aprāṇo hyamanāḥ śubhro buddhyādīnāṃ hi sarvadā / sākṣyahaṃ sarvadā nityaścinmātro'haṃ na saṃśayaḥ

nāhaṃ kartā naiva bhoktā prakṛteḥ sākṣirūpakaḥ / matsānnidhyātpravartante dehādyā ajaḍā iva

sthāṇurnityaḥ sadānandaḥ śuddho jñānamayo'malaḥ / ātmāhaṃ sarvabhūtānāṃ vibhuḥ sākṣī na saṃśayaḥ

brahmaivāhaṃ sarvavedāntavedyaṃ nāhaṃ vedyaṃ vyomavātādirūpam / rūpaṃ nāhaṃ nāma nāhaṃ na karma brahmaivāhaṃ saccidānandarūpam

nāhaṃ deho janmamṛtyu kuto me nāhaṃ prāṇaḥ kṣutpipāse kuto me / nāhaṃ cetaḥ śokamohau kuto me nāhaṃ kartā bandhamokṣau kuto me ityupaniṣat

ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti sarvasāraॊpaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya