Language

ENहिગુ
Scripture Library

śārīrakopaniṣat · Chapter 1

1

śārīrakopaniṣat
tattvagrāmopāyasiddhaṃ paratattvasvarūpakam /
śārīropaniṣadvedyaṃ śrīrāmabrahma me gatiḥ //
ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
ॐ athātaḥ pṛthivyādimahābhūtānāṃ samavāyaṃ śarīram /
yatkaṭhinaṃ sā pṛthivī yaddravaṃ tadāpo yaduṣṇaṃ tattejo yatsaṃcarati
sa vāyuryatsuṣiaraṃ tadākāśam
śrotrādīni jñānendriyāṇi / śrotramākāśe vāyau tvagagnau cakṣurapsu
jihvā pṛthivyāṃ ghrāṇamiti /
evamindriyāṇāṃ yathākrameṇa śabdasparśarūparasagandhāścaite
viṣayāḥ pṛthivyādimahābhūteṣu krameṇotpannāḥ /
vākpāṇipādapāyūpasthākhyāni karmendriyāṇi /
teṣāṃ krameṇa vacanādānagamanavisargānandaścaite viṣayāḥ
pṛthivyādimahābhūteṣu krameṇotpanāḥ /
manobuddhirahaṅkāraścittamatyantaḥkaraṇacatuṣṭayam /
teṣāṃ krameṇa saṅkalpavikalpādhyavasāyābhimānāvadhāraṇāsvarūpaścaite
viṣayāḥ /
manaḥsthānaṃ galāntaṃ buddhervadanamahaṅkārasya hṛdayaṃ cittasya nābhiriti /
asthicarmanāḍīromamāṃsāśceti pṛthivyaṃśāḥ /
mūtraśleṣmaraktaśukrasvedā abaṃśāḥ /
kṣuttṛṣṇālasyamohamaithunānyagneḥ /
pracāraṇavilekhanasthūlākṣyunmeṣanimeṣādi vāyoḥ /
kāmakrodhalobhamohabhayānyākāśasya /
śabdasparśarūparasagandhāḥ pṛthivīguṇāḥ /
śabdasparśarūparasāścāpāṃ guṇāḥ /
śabdasparśarūpāṇyagniguṇāḥ /
śabdasparṣāviti vāyuguṇau /
śabda eka ākāśasya /
sāttvikarājasatāmasalakṣaṇāni trayo guṇāḥ //
ahiṃsā satyamasteyabrahmacaryāparigrahāḥ /
akrodho guruśuśruṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam

2

amānitvamadambhitvamāstikatvamahiṃsratā /
ete sarve guṇā jñeyāḥ sāttvikasya viśeṣataḥ

3

ahaṃ kartā'smyahaṃ bhoktā'smyahaṃ vaktā'bhimānavān /
ete guṇā rājasasya procyante brahmavittamaiḥ

4

nidrālasye moharāgau maithunaṃ cauryameva ca /
ete guṇastāmasasya procyante brahmavādibhiḥ

5

ūrdhve sātviko madhye rajaso'dhastāmasa iti /
satyajñānaṃ sāttvikam / dharmajñānaṃ rājasam / timirāndhaṃ tāmasamiti /
jāgratsvapnasuṣuptiturīyamiti caturvidhā avasthāḥ /
jñānendriyakarmendriyāntaḥkaraṇacatuṣṭayaṃ caturdaśakaraṇayuktaṃ jāgrat /
antaḥkaraṇacatuṣṭayaireva saṃyuktaḥ svapnaḥ /
cittaikakaraṇā suṣuptiḥ /
kevalajīvayuktameva turīyamiti /
unmīlitanimīlitamadhyasthajīvaparamātmanormadhye jīvātmā kṣetrajña iti vijñāyate //
buddhikarmendriyaprāṇapañcakairmanasā dhiyā /
śarīraṃ saptadaśabhiḥ sūkṣmaṃ talliṅgamucyate

6

mano buddhirahaṅkāraḥ khānilāgnijalāni bhūḥ /
etāḥ prakṛtayastvaṣṭau vikārāḥ ṣoḍaśāpare

7

śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā ghrāṇaṃ caiva tu pañcamam /
pāyūpasthau karau pādau vākcaiva daśamī matā

8

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca /
trayoviṃśatiretāni tattvāni prakṛtāni tu /
caturviṃśatiravyaktaṃ pradhānaṃ puruṣaḥ paraḥ

ityupaniṣat //
ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti kṛṣṇayajurvedīya śārīrakopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: śārīrakopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc