śāṅkhāyanagṛhyasūtram · Chapter 1

atha śāṅkhāyanagṛhyasūtram
atha prathamo'dhyāya
ḥ
athātaḥ pākayajñānvyākhyāsyāmaḥ १ abhisamāvartsyamāno yatrāntyāṃ samidhamabhyādadhyāttamagnimindhīta २ vaivāhyaṃ vā ३ dāyādyakāla eke ४ prete vā gṛhapatau svayaṃ jyāyān ५ vaiśākhyāmamāvāsyāyāmanyasyāṃ vā ६ kāmato nakṣatra eke ७ purupaśuviṭkulāmbarīṣabahuyājināmanyatamasmādagnimindhīta ८ sāyaṃprātareke ९ sāyamāhutisaṃskāro'dhvaryupratyaya ityācāryāḥ १० prātaḥ pūrṇāhutiṃ juhuyādvaiṣṇavyarcā tūṣṇīṃ vā ११ tasya prāduṣkaraṇahavanakālāvagnihotreṇa vyākhyātau १२ yajñopavītītyādi ca saṃbhavatsarvaṃ kalpaikatvāt १३ tadapyāhuḥ १४ pākasaṃsthā haviḥsaṃsthāḥ somasaṃsthāstathāparāḥ ekavim̐ śatirityetā yajñasaṃsthāḥ prakīrtitāḥ १५

karmāpavarge brāhmaṇabhojanaṃ १ vāgrūpavayaḥśrutaśīlavṛttāni guṇāḥ २ śrutaṃ tu sarvānatyeti ३ na śrutamatīyāt

adhidaivamathādhyātmamadhiyajñamiti trayam
mantreṣu brāhmaṇe caiva śrutamityabhidhīyate

kriyāvantamadhīyānaṃ śrutavṛddhaṃ tapasvinam
bhojayettaṃ sakṛdyastu na taṃ bhūyaḥ kṣudaśnute

yāṃ titarpayiṣetkāṃciddevatāṃ sarvakarmasu
tasyā uddiśya manasā dadyādevaṃvidhāya vai

naivaṃvidhe havirnyastaṃ na gaccheddevatāṃ kvacit
nidhireṣa manuṣyāṇāṃ devānāṃ pātramucyate ८

atha darśapūrṇamāsā upoṣya १ prātaryatraitanmahāvṛkṣāgrāṇi sūrya ātapati sa homakālaḥ svastyayanatamaḥ sarvāsāmāvṛtāmanyatra nirdeśāt २ sumanāḥ śuciḥ śucau varūthyadeśe pūrṇavighanaṃ caruṃ śrapayitvā darśapūrṇamāsadevatābhyo yathāvibhāgaṃ sthālīpākasya juhoti ३ sthālīpākeṣu ca grahaṇāsādanaprokṣaṇāni mantradevatābhyo'vadānadharmāśca ५ pūrvaṃ tu darśapūrṇamāsābhyāmanvārambhaṇīyadevatābhyo juhuyād ६ ā paurṇamāsāddarśasyānatītaḥ kāla ā darśātpaurṇamāsasya ७ prātarāhutiṃ caike sāyamāhutikāle'tyayānmanyante ८ niyatastveva kālo'gnihotre prāyaścittadarśanādbhinnakālasya ९ nityāhutyorvrīhiyavataṇḍulānāmanyatamaddhaviḥ kurvītābhāve'nyadapratiṣiddhaṃ ११ taṇḍulām̐ ścetprakṣālyaika १२ itareṣāmasaṃskāraḥ १३ sāyamagnaye prātaḥ sūryāya १४ prajāpataye cānūbhayostūṣṇīṃ १५ prāk prāgāhuteḥ samidhameke १६ yathoktaṃ paryukṣaṇam १७

utthāya prātarācamyāharahaḥ svādhyāyamadhīyīta a dyā no deva savitariti dve apehi manasaspata iti sūktam ṛtaṃ ca satyaṃ ceti sūktama ādityā ava hi khyateti sūktaśeṣa indra śreṣṭhānītyekā ham̐ saḥ śuciṣadityekā namo mahadbhya ityekā yata indra bhayāmaha ityekādha svapnasyetyekā yo me rājannityekā mamāgne varca iti sūktaṃ svasti no mimītāmiti ca pañca २ catvāraḥ pākayajñā huto'hutaḥ prahutaḥ prāśita iti १ pañcasu bahiḥśālāyāṃ vivāhe cūḍākaraṇa upanayane keśānte sīmantonnayana iti २ upalipta uddhatāvokṣite'gniṃ praṇīya ३ nirmathyaike vivāha ४ udagayana āpūryamāṇapakṣe puṇyāhe kumāryai pāṇiṃ gṛhnīyād ५ yā lakṣaṇasaṃpannā syād ६ yasyā abhyātmamaṅgāni syuḥ ७ samāḥ keśāntā ८ āvartāvapi yasyai syātāṃ pradakṣiṇau grīvāyāṃ ९ ṣaḍ vīrāñjanayiṣyatīti vidyāt १०

jāyāmupagrahīṣyamāṇo'nṛkṣarā iti varakāna gacchato'numantrayate १ abhigamane puṣpaphalayavānādāyodakumbhañca २ ayamahaṃ bho iti triḥ procya ३ udite prāṅmukhā gṛhyāḥ pratyaṅmukhā āvahamānā gotranāmānyanukīrtayantaḥ kanyāṃ varayanti ४ ubhayato rucite pūrṇapātrīmabhimṛśanti puṣpākṣataphalayavahiraṇyamiśrām anā dhṛṣṭamasyānādhṛṣṭhyaṃ devānāmojo'nabhiśastyabhiśastipā anabhiśastenyam añjasā satyamupageṣaṃ suvite mā dhā ityā naḥ prajāmiti kanyāyā ācārya utthāya mūrdhani karoti prajāṃ tvayi dadhāmi paśūm̐ stvayi dadhāmi tejo brahmavarcasaṃ tvayi dadhāmīti ६ pratiśrute juhoti १ caturaśraṃ gomayena sthaṇḍilamupalipya २ pūrvayorvidiśordakṣiṇāṃ prācīṃ pitrya ३ uttarāṃ daive ४ prācīmevaika ५ udaksaṃsthāṃ madhye lekhāṃ likhitvā ६ tasyai dakṣiṇata upariṣṭādūrdhvāmekāṃ madhya ekāmuttarata ekāṃ ७ tā abhyukṣya ८ agniṃ praṇayāmi manasā śivenāyamastu saṃgamano vasūnām / mā no him̐ sī sthaviraṃ mā kumāraṃ śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpada ityagniṃ praṇīya ९ tūṣṇīṃ vā १० pradakṣiṇamagneḥ samantātpāṇinā sodakena triḥ pramārṣṭi tatsamūhanamityācakṣate ११ sakṛdapasavyaṃ pitrye १२

atha paristaraṇaṃ १ prāgagraiḥ kuśaiḥ paristṛṇāti trivṛtpañcavṛdvā २ purastātprathamamatha paścādatha paścān ३ mūlānyagraiḥ pracchādayati ४ sarvāścāvṛto dakṣiṇataḥpravṛttaya udaksaṃsthā bhavanti ५ dakṣiṇato brahmāṇaṃ pratiṣṭhāpya bhūrbhuvaḥ svariti ६ sumanobhiralaṃkṛtyottarataḥ praṇītāḥ praṇīya ko vaḥ praṇayatīti ७ savyena kuśānādāya dakṣiṇenāpanauti ९ dakṣiṇaṃ jānvācya १० savyaṃ pitrye ११ nājyāhutiṣu nityaṃ paristaraṇaṃ १२ nityāhutiṣu ceti māṇḍūkeyaḥ १३ kuśataruṇe aviṣame avicchinnāgre anantargarbhe prādeśena māpayitvā kuśena cchinatti pavitre stha iti १४ dve trīṇi vā bhavanti १५ prāgagre dhārayanvaiṣṇavyāvityabhyukṣya १६ kuśataruṇābhyāṃ pradakṣiṇamagniṃ triḥ paryukṣya १७ mahīnāṃ payo'sītyājyasthālīmādāyeṣe tvetyadhiśrityorje tvetyudagudvāsyodagagre pavitre dhārayannaṅguṣṭhābhyāṃ copakaniṣṭhikābhyāṃ cobhayataḥ pratigṛhyordhvāgre prahve kṛtvājye pratyasyati savituṣṭvā prasava utpunāmyacchidre ṇa pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhirityājyasaṃskāraḥ sarvatra २२ nāsaṃskṛtena juhuyāt २३ sruve cāpaḥ saviturva iti २४ tāḥ praṇītāḥ prokṣaṇīśca २५

sruvaḥ pātram १ arthalakṣaṇagrahaṇaṃ २ savyena kuśānādāya dakṣiṇena mūle sruvaṃ viṣṇorhasto'sīti ३ sruveṇājyāhutīrjuhotyuttarapaścārdhādagnerārabhyāvicchinnaṃ dakṣiṇato juhoti tvamagne pramatiriti ५ dakṣiṇapaścārdhādagnerārabhyāvicchinnamuttarato juhoti yasyeme himavanta ityāgneyamuttaramājyabhāgaṃ saumyaṃ dakṣiṇaṃ ७ madhye'nyā āhutayo'gnirjanitā sa me'mūṃ jāyāṃ dadātu svāhā somo janimāntsa māmuyā janimantaṃ karotu svāhā pūṣā jñātimāntsa māmuṣyai pitrā mātrā bhrātṛbhirjñātimantaṃ karotu svāheti ९ nājyāhutiṣu nityāvājyabhāgau sviṣṭakṛcca १० nityāhutiṣu ceti māṇḍūkeyo mahāvyāhṛtisarvaprāyaścittaprājāpatyāntaram etadāvāpasthānam १२ ājye haviṣi savye pāṇau ye kuśāstāndakṣiṇenāgre saṃgṛhya mūle savyena teṣāmagraṃ sruve samanakti madhyamājyasthālyāṃ mūlaṃ cātha cetsthālīpākeṣu srucyagraṃ madhyaṃ sruve mūlamājyasthālyāṃ १४ tānanuprahṛtyāgnervāso'sīti १५ tisraḥ samidho'bhyādhāya १६ yathoktaṃ paryukṣaṇam १७ anāmnātamantrāsvādiṣṭadevatāsvamuṣyai svāhāmuṣyai svāheti juhuyāt svāhākāreṇa śuddhena १८ vyākhyātaḥ pratiśrute homakalpaḥ १९

prakṛtirbhūtikarmaṇāṃ १ sarvāsāṃ cājyāhutīnāṃ २ śākhāpaśūnāṃ ३ carupākayajñānāṃ ca ४ ta ete'prayājā ananuyājā aniḻā anigadā asāmidhenīkāśca ca sarve pākayajñā bhavanti ५ tadapi ślokāḥ

huto'gnihotrahomenāhuto balikarmaṇā
prahutaḥ pitṛkarmaṇā prāśito brāhmaṇe hutaḥ

anūrdhvajñurvyūḻhajānurjuhuyātsarvadā haviḥ
na hi bāhyahutaṃ devāḥ pratigṛhṇanti karhicit

raudraṃ tu rākṣasaṃ pitryamāsuraṃ cābhicārikam
uktvā mantraṃ spṛśedapa ālabhyātmānameva ca ९

athaitāṃ rātrīṃ śvastṛtīyāṃ vā kanyāṃ vakṣyantīti १ tasyāṃ rātryāmatīte niśākāle sarvauṣadhiphalottamaiḥ surabhimiśraiḥ saśiraskāṃ kanyāmāplāvya २ raktamahataṃ vā vāsaḥ paridhāya ३ paścādagneḥ kanyāmupaveśyānvārabdhāyāṃ mahāvyāhṛtibhirhutvājyāhutīrjuhotyagnaye somāya prajāpataye mitrāya varuṇāyendrā yendrā ṇyai gandharvāya bhagāya pūṣṇe tvaṣṭre bṛhaspataye rājñe pratyānīkāyeti ४ catasro'ṣṭau vāvidhavāḥ śākapiṇḍībhiḥ surayānnena ca tarpayitvā caturānartanaṃ kuryuḥ ५ etā eva devatāḥ puṃsaḥ ६ vaiśravaṇamīśānaṃ ca ७ ato brāhmaṇabhojanam ८

snātaṃ kṛtamaṅgalaṃ varamavidhavāḥ subhagā yuvatyaḥ kumāryai veśma prapādayanti १ tāsāmapratikūlaḥ syādanyatrābhakṣyapātakebhyas २ tābhiranujñāto'thāsyai vāsaḥ prayacchati raibhyāsīditi ३ cittirā upabarhaṇamityāñjanakośamādatte ४ samañjantu viśve devā iti samañjanīyā ५ yatheyaṃ śacīṃ vāvātāṃ suputrāṃ ca yathāditim / avidhavāṃ cāpālāmevaṃ tvāmiha rakṣatādimamiti dakṣiṇe pāṇau śalalīṃ trivṛtaṃ dadāti ६ rūpaṃrūpamityādarśaṃ savye ७ raktakṛṣṇamāvikaṃ kṣaumaṃ vā trimaṇiṃ pratisaraṃ jñātayo'syā badhnanti nīlalohitamiti ८ madhumatīroṣadhīriti madhūkāni badhnāti ९ vivāhe gāmarhayitvā gṛheṣu gāṃ te mādhuparkikyau १० paścādagneḥ kanyāmupaveśyānvārabdhāyāṃ mahāvyāhṛtibhistisro juhoti ११ samastābhiścaturthīṃ pratīyetaitasyāṃ codanāyām १२ evamanādeśe sarveṣu bhūtikarmasu purastāccopariṣṭāccaitābhireva juhuyāt १३

samrājñī śvaśure bhaveti pitā bhrātā vāsyagreṇa mūrdhani juhoti sruveṇa vā tiṣṭhannāsīnāyāḥ prāṅmukhyāḥ pratyaṅmukho १ gṛbhṇāmi te saubhagatvāya hastamiti dakṣiṇena pāṇinā dakṣiṇaṃ pāṇiṃ gṛhṇāti sāṅguṣṭhamuttānenottānaṃ tiṣṭhannāsīnāyāḥ prāṅmukhyāḥ pratyaṅmukhaḥ २ pañca cottarā japitvā ३ amo'hamasmi sā tvaṃ sā tvamasyamo'haṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvam ṛktvamasi sāmāhaṃ sā māmanuvratā bhava / tāveha vivahāvahai prajāṃ pra janayāvahai putrānvindāvahai bahūm̐ ste santu jaradaṣṭaya ityudakumbhaṃ navaṃ bhūrbhuvaḥ svariti pūrayitvā ५ punnāmno vṛkṣasya sakṣīrāntsapalāśāntsakuśānopya ६ hiraṇyamiti caike ७ taṃ brahmacāriṇe vāgyatāya pradāya ८ prāgudīcyāṃ diśi tāḥ stheyāḥ pradakṣiṇā bhavantyaśmānaṃ cottarata upasthāpyaihi sūnarītyutthāpyaihyaśmānamātiṣṭhāśmeva tvaṃ sthirā bhava / abhitiṣṭha pṛtanyataḥ sahasva pṛtanāyata iti dakṣiṇena prapadenāśmānamākramayya १२ pradakṣiṇamagniṃ paryāṇīya १३ tenaiva mantreṇa dvitīyaṃ vasanaṃ pradāya १४ lājāñchamīpalāśamiśrānpitā bhrātā vā syādañjalāvāvapatyupastaraṇābhighāraṇapratyabhighāraṇaṃ cājyena १६ tāñjuhoti १७

iyaṃ nāryupabrūte lājānāvapantikā / śivā jñātibhyo bhūyāsaṃ ciraṃ jīvatu me patiḥ svāheti tiṣṭhantī juhoti patirmantraṃ japatyaśmakramaṇādyevaṃ dvitīyam २ evaṃ tṛtīyaṃ ३ tūṣṇīṃ kāmena caturthaṃ ४ prāgudīcyāṃ diśi sapta padāni prakramayatīṣa ekapadyūrje dvipadī rāyaspoṣāya tripadyāyobhavyāya catuṣpadī paśubhyaḥ pañcapadyṛtubhyaḥ ṣaṭpadī sakhā saptapadī bhaveti ६ tānyadbhiḥ śamayatyāpohiṣṭhīyābhistisṛbhiḥ stheyābhiradbhirmārjayitvā ८ mūrdhanyabhiṣicya ९ gāṃ dadānītyāha १० brāhmaṇebhyaḥ kiṃciddadyātsarvatra sthālīpākādiṣu karmasu ११ sūryāṃ viduṣe vādhūyaṃ १२ gaurbrāhmaṇasya varo १३ grāmo rājanyasyāśvo vaiśyasyādhirathaṃ śataṃ duhitṛmate १६ yājñikebhyo'śvaṃ dadāti १७

pra tvā muñcāmīti tṛcaṃ gṛhātpratiṣṭhamānāyāṃ १ jīvaṃ rudantīti prarudantyām २ atha rathākṣasyopāñjanaṃ patnī kurute'kṣannamīmadantetyetayā sarpiṣā ३ śucī te cakre dve te cakre iti caitābhyāṃ cakrayoḥ pūrvayā pūrvamuttarayottaram ४ usrau ca ५ khe rathasyetyetayā phalavato vṛkṣasya śamyāgarteṣvekaikāṃ vayāṃ nikhāya ६ nityā vābhimantryāthosrau yuñjanti yuktaste astu dakṣiṇa iti dvābhyāṃ śukrāvanaḍvāhāvityetenārdharcena yuktāvabhimantryātha yadi rathāṅgaṃ viśīryeta chidyeta vāhitāgnergṛhānkanyāṃ prapādyābhi vyayasva khadirasyetyetayā pratidadhyāt १० tyaṃ cidaśvamiti granthiṃ ११ svasti no mimītāmiti pañcarcaṃ japati १२ sukim̐ śukamiti rathamārohantyāṃ १३ mā vidanparipanthina iti catuṣpathe १४ ye vadhva iti śmaśāne १५ vanaspate śatavalśa iti vanaspatāvardharcaṃ japati १६ sutrāmāṇamiti nāvamārohantyām १७ aśmanvatīti nadīṃ tarantyām १८ api vā yuktenaivodva ūrmirityagādhe'prekṣaṇaṃ ceha priyamiti sapta gṛhānprāptāyāḥ kṛtāḥ parihāpya २१

ānaḍuhamityuktaṃ १ tasminnupaveśyānvārabdhāyāṃ patiścatasro juhotyagninā devena pṛthivīlokena lokānāmṛgvedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā vāyunā devenāntarikṣalokena lokānāṃ yajurvedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā sūryeṇa devena dyaurlokena lokānāṃ sāmavedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā candre ṇa devena diśāṃ lokena lokānāṃ brahmavedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā ३ bhūryā te patighnyalakṣmī devaraghnī jāraghnī tāṃ karomyasau svāheti vā prathamayā mahāvyāhṛtyā prathamopahitā dvitīyayā dvitīyā tṛtīyayā tṛtīyā samastābhiścaturthyaghoracakṣurityājyalepena cakṣuṣī vimṛjīta ५ kayā naścitra iti tisṛbhiḥ keśāntānabhimṛśyota tyā daivyā bhiṣajeti catasro'nudrutyānte svāhākāreṇa mūrdhani saṃsrāvam ७ atra haike kumāramutsaṅgamānayantyubhayataḥ sujātamā te yonimityetayāpi vā tūṣṇīṃ ९ tasyāñjalau phalāni dattvā puṇyāhaṃ vācayati १० pum̐ savatī ha bhavatīhaiva stamiti sūktaśeṣeṇa gṛhānprapādayanti १२

dadhikrāvṇo akāriṣamiti dadhi sampibeyātāṃ १ vāgyatāvāsīyātāmā dhruvadarśanād २ astamite dhruvaṃ darśayati dhruvaidhi poṣyā mayīti ३ dhruvaṃ paśyāmi prajāṃ vindeyeti brūyāt ४ trirātraṃ brahmacaryaṃ careyātām ५ adhaḥ śayīyātāṃ ६ dadhyodanaṃ saṃbhuñjīyātāṃ pibataṃ ca tṛpṇutaṃ ceti tṛcena ७ sāyamprātarvaivāhyamagniṃ paricareyātāmagnaye svāhāgnaye sviṣṭakṛte svāheti ८ pumām̐ sau mitrāvaruṇau pumām̐ sāvaśvināvubhau / pumānindra ścāgniśca pumām̐ saṃ vardhatāṃ mayi svāheti pūrvāṃ garbhakāmā ९ daśarātramavipravāsaḥ १०

atha caturthīkarma १ trirātre nivṛtte sthālīpākasya juhoti

agne prāyaścittirasi tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi
yāsyāḥ patighnī tanūstāmasyā apa jahi
vāyo prāyaścittirasi tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi
yāsyā aputriyā tanūstāmasyā apa jahi
sūrya prāyaścittirasi tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi
yāsyā apaśavyā tanūstāmasyā apa jahi
aryamaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata
semāṃ devo aryamā preto muñcātu māmutaḥ
varuṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata
semāṃ devo varuṇaḥ preto muñcātu māmutaḥ
pūṣaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata
semāṃ devaḥ pūṣā preto muñcātu māmutaḥ

prajāpata iti saptamī ४ sauviṣṭakṛtyaṣṭamī ५

adhyāṇḍāmūlaṃ peṣayitvartuvelāyāmudīrṣvātaḥ pativatīti dvābhyāmantesvāhākārābhyāṃ nasto dakṣiṇato niṣiñced १ gandharvasya viśvāvasormukhamasītyupasthaṃ prajanayiṣyamāṇo'bhimṛśet २ samāpte arthe japet ३ prāṇe te reto dadhāmyasāvityanuprāṇyād

yathā bhūmiragnigarbhā yathā dyaurindre ṇa garbhiṇī /
vāyuryathā diśāṃ garbha evaṃ garbhaṃ dadhāmi te'sāviti vā

ā te yoniṃ garbha etu pumānbāṇa iveṣudhim
ā vīro atra jāyatāṃ putraste daśamāsyaḥ

pumām̐ saṃ putraṃ janaya taṃ pumānanu jāyatām
teṣāṃ mātā bhaviṣyasi jātānāṃ janayāsi ca

pum̐ si vai puruṣe retastatstriyāmanuṣiñcatu
tathā tadabravīddhātā tatprajāpatirabravīt

prajāpatirvyadadhātsavitā vyakalpayat
strīṣūyamanyātsvādadhatpumām̐ samādadhādiha

yāni bhadrā ṇi bījāni puruṣā janayanti naḥ
tebhiṣṭvaṃ putraṃ janaya suprasūrdhenukā bhava

abhikranda vīḻayasva garbhamā dhehi sādhaya
vṛṣāṇaṃ vṛṣannā dhehi prajāyai tvā havāmahe

yasya yoniṃ patireto gṛbhāya pumānputro dhīyatāṃ garbhe antaḥ
taṃ pipṛhi daśamāsyo'ntarudare sa jāyatāṃ śraiṣṭhyatamaḥ svānāmiti vā १२

tṛtīye māsi pum̐ savanaṃ १ puṣyeṇa śravaṇena vā २ somām̐ śuṃ peṣayitvā kuśakaṇṭakaṃ vā nyagrodhasya vā skandhasyāntyāṃ śuṅgāṃ yūpasya vāgniṣṭhām ३ saṃsthite vā yajñe juhvaḥ saṃsrāvam ४ agninā rayiṃ tannasturīpaṃ samiddhāgnirvanavatpiśaṅgarūpa
iti catasṛbhirantesvāhākārābhirnasto dakṣiṇato niṣiñcet ५

caturthe māsi garbharakṣaṇaṃ १ brahmaṇāgniḥ saṃvidāna iti ṣaṭ sthālīpākasya hutvākṣībhyāṃ te nāsikābhyāmiti pratyṛcamājyalepenāṅgānyanuvimṛjya ३

saptame māsi prathamagarbhe sīmantonnayanaṃ १ snātāmahatavāsasaṃ paścādagnerupaveśyānvārabdhāyāṃ mahāvyāhṛtibhirhutvā ३ sthālīpākaṃ śrapayitvā ४ mudgaudanamityeke ५ puṃvadupakaraṇāni syurnakṣatraṃ ca

dhātā dadātu dāśuṣe prācīṃ jīvātumakṣitim
vayaṃ devasya dhīmahi sumatiṃ satyadharmaṇaḥ
dhātā prajāyā uta rāya īśe dhātedaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna
dhātā putraṃ yajamānāya dātā tasmā u havyaṃ ghṛtavajjuhoteti
nejameṣa parāpateti tisraḥ prajāpata iti ṣaṣṭhī ७ triḥśvetayā śalalyā darbhasūcyā vodumbaraśalāṭubhiḥ saha madhyādūrdhvaṃ sīmantamunnayati bhūrbhuvaḥ svarityutsaṅge nidhāya ९ trivṛti pratimucya kaṇṭhe badhnātyayamūrjāvato vṛkṣa ūrjīva phalinī bhavetyathāha vīṇāgāthino rājānaṃ saṃgāyateti ११ yo vāpyanyo vīratara ityudapātre'kṣatānavaninīya viṣṇuryoniṃ kalpayatu rākāmahamiti iti ṣaḻṛcena pāyayed १३ athāsyā udaramabhimṛśet १४ suparṇo'si garutmām̐ strivṛtte śiro gāyatraṃ cakṣuḥ chandām̐ syaṅgāni yajūm̐ ṣi nāma sāma te tanūrmodamānīṃ gāpayen

mahāhemavatīṃ vā १७ ṛṣabho dakṣiṇā १८

kākātanyā macakacātanyāḥ kośātakyā bṛhatyāḥ kālaklītakasyeti mūlāni peṣayitvopalepayeddeśaṃ yasminprajāyeta rakṣasāmapahatyai २३ atha jātakarma १ jātaṃ kumāraṃ trirabhyavānyānuprāṇyād ṛcā prāṇihi yajuṣā samanihi sāmnodanihīti २ sarpirmadhunī dadhyudake ca saṃninīya vrīhiyavau vā saṃnighṛṣya triḥ prāśayejjātarūpeṇa ३ pra te yacchāmi madhumanmakhāya vedaṃ prasūtaṃ savitrā maghonā / āyuṣmāngupito devatābhiḥ śataṃ jīva śarado loke asminnityasāviti nāmāsya dadhāti ghoṣavadādyantarantasthaṃ dvyakṣaraṃ caturakṣaraṃ vāpi vā ṣaḻakṣaraṃ kṛtaṃ kuryānna taddhitaṃ ४ tadasya pitā mātā ca vidyātāṃ ५ daśamyāṃ vyāvahārikaṃ brāhmaṇajuṣṭaṃ ६ goḥ kṛṣṇasya śuklakṛṣṇāni lohitāni ca romāṇi maṣaṃ kārayitvaitasminneva catuṣṭaye saṃninīya catuḥ prāśayediti māṇḍūkeyo bhūrṛgvedaṃ tvayi dadhāmyasau svāhā bhuvo yajurvedaṃ tvayi dadhāmyasau svāhā svaḥ sāmavedaṃ tvayi dadhāmyasau svāhā bhūrbhuvaḥ svarvākovākyamitihāsapurāṇamaॐ sarvānvedām̐ stvayi dadhāmyasau svāheti vā ८ medhājananaṃ dakṣiṇe karṇe vāgiti triḥ ९ vāgdevī manasā saṃvidānā prāṇena vatsena sahendra proktā juṣatāṃ tvā saumanasāya devī mahī mandrā vāṇī vāṇīcī salilā svayaṃbhūriti cānumantrayeta १० śaṇasūtreṇa vigranthya jātarūpaṃ ११ dakṣiṇe pāṇāvapinahyotthānād १२ ūrdhvaṃ daśamyā brāhmaṇebhyo dadyād १३ amā vā kurvīta १४

daśarātre cotthānaṃ १ mātāpitarau śiraḥsnātāvahatavāsasau २ kumāraścaitasminneva sūtikāgnau sthālīpākaṃ śrapayitvā ४ janmatithiṃ hutvā trīṇi ca bhāni sadaivatāni ५ tanmadhye juhuyādyasmiñjātaḥ syāt pūrvaṃ tu daivataṃ sarvatra ६ āyuṣṭe adya gīrbhirayamagnirvareṇyaḥ / āyurno dehi jīvase / āyurdā agne haviṣā vṛdhāno ghṛtapratīko ghṛtayoniredhi / ghṛtaṃ pītvā madhu cāru gavyaṃ piteva putramiha rakṣatādimamiti tvaṃ soma mahe bhagamiti daśamī sthālīpākasya ७ nāmadheyaṃ prakāśaṃ kṛtvā ८ brāhmaṇānsvastivācyaivameva māsimāsi janmatithiṃ hutvordhvaṃ saṃvatsarādgṛhye'gnau juhoti १०

agnaye kṛtikābhyaḥ १ prajāpataye rohiṇyai २ somāya mṛgaśirase ३ rudrāyā''rdrā ४ aditaye punarvasubhyāṃ ५ bṛhaspataye puṣyāya ६ sarpebhyo'śleṣābhyaḥ ७ pitṛbhyo maghābhyo ८ bhagāya phalgunībhyām ९ aryamṇe phalgunībhyāṃ १० savitre hastāya ११ tvaṣṭre citrāyai १२ vāyave svātaya १३ indrā gnibhyāṃ viśākhābhyāṃ १४ mitrāyānurādhāyā १५ indrā ya jyeṣṭhāya १६ nirṛtyai mūlāyādbhyo'ṣāḍhābhyo viśvebhyo devebhyo'ṣāḍhābhyo brahmaṇe'bhijite २० viṣṇave śravaṇāya २१ vasubhyo dhaniṣṭhābhyo varuṇāya śatabhiṣaje २३ ajāyaikapade proṣṭhapadābhyo'hirbuÞyāya proṣṭhapadābhyaḥ २५ pūṣṇe revatyā २६ aśvibhyāmaśvinībhyāṃ २७ yamāya bharaṇībhyaḥ २८

ṣaṣṭhe māsyannaprāśanam १ ājamannādyakāmas २ taittiraṃ brahmavarcasakāmo mātsyaṃ javanakāmo ghṛtaudanaṃ tejaskāmo dadhimadhughṛtamiśramannaṃ prāśayet ६ annapate'nnasya no dehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ / pra pradātāraṃ tāriṣa ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade / yacciddhi mahaścidimamagna āyuṣe varcase tigmamojo varuṇa soma rājan / mātevāsmā aditiḥ śarma yam̐ sadviśve devā jaradaṣṭiryathāsaditi hutvāgna āyūm̐ ṣītyabhimantryodagagreṣu kuśeṣu syonā pṛthivi bhavetyupaveśya ९ mahāvyāhṛtibhiḥ prāśanaṃ १० śeṣaṃ mātā prāśnīyāt ११

saṃvatsare cūḍākarma १ tṛtīye vā varṣe २ pañcame kṣatriyasya ३ saptame vaiśyasyāgnimupasamādhāya ५ vrīhiyavānāṃ tilamāṣāṇāmiti pātrāṇi ca pūrayitvānaḍuhaṃ ca gomayaṃ kuśabhittaṃ ca keśapratigrahaṇāyādarśaṃ navanītaṃ lohakṣuraṃ cottarata upasthāpya ७ saṃpṛcyadhvamṛtāvarīrūrmiṇā madhumattamāḥ / pṛñcatīrmadhunā payo mandrā dhanasya sātaya ityuṣṇāsvapsu śītā āsiñcatyāpa undantu jīvase dīrghāyutvāya varcase / tryāyuṣaṃ jamadagneḥ kaśyapasya tryāyuṣamagastyasya tryāyuṣaṃ / yaddevānāṃ tryāyuṣaṃ tatte karomi tryāyuṣamityasāviti śītoṣṇābhiradbhirdakṣiṇaṃ keśapakṣaṃ trirabhyanakti ९ śalalyaike vijaṭānkṛtvā १० navanītenābhyajyauṣadhe trāyasvainamiti kuśataruṇamantardadhāti ११ keśānkuśataruṇaṃ cādarśena saṃspṛśya १३ tejo'si svadhitiṣṭe pitā mainaṃ him̐ sīriti lohakṣuramādatte १४ yenāvapatsavitā śmaśvagre kṣureṇa rājño varuṇasya vidvān / yena dhātā bṛhaspatirindra sya cāvapacchiraḥ / tena brahmāṇo vapatedamadyāyuṣmāndīrghāyurayamastu vīro'sāviti keśāgrāṇi chinatti kuśataruṇaṃ caivaṃ dvitīyamevaṃ tṛtīyam १६ evaṃ dviruttarato nikakṣayoḥ ṣaṣṭhasaptame godānakarmaṇyetadeva godānakarma yaccūḍākarma १९ ṣoḻaśe varṣe'ṣṭādaśe vā २० tṛtīye tu pravapane gāṃ dadātyahataṃ ca vāsas २१ tūṣṇīmāvṛtaḥ kanyānāṃ २२ prāgudīcyāṃ diśi bahvauṣadhike deśe'pāṃ vā samīpe keśānnikhananti २३ nāpitāya dhānyapātrāṇi nāpitāya dhānyapātrāṇi २४

iti prathamo'dhyāyaḥ
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
garbhāṣṭameṣu brāhmaṇamupanayetaiṇeyenājinena २ garbhadaśameṣu vā ३ garbhaikādaśeṣu kṣatriyaṃ rauraveṇa ४ garbhadvādaśeṣu vaiśyaṃ gavyenāṣoḻaśādvarṣādbrāhmaṇasyānatītaḥ kāla ६ ā dvāvim̐ śātkṣatriyasyācaturvim̐śādvaiśyasyāta ūrdhvaṃ patitasāvitrīkā bhavanti ९ nainānupanayeyurnādhyāpayeyurna yājayeyurnaibhirvyavahareyurahatena vā sarvānmekhalino mauñjī mekhalā brāhmaṇasya १५ dhanurjyā kṣatriyasyorṇāsūtrī vaiśyasya १७ pālāśo bailvo vā daṇḍo brāhmaṇasya १८ naiyagrodhaḥ kṣatriyasyaudumbaro vaiśyasya २० prāṇasaṃmito brāhmaṇasya २१ lalāṭasaṃmitaḥ kṣatriyasya २२ keśasaṃmito vaiśyasya २३ sarve vā sarveṣāṃ २४ yenābaddhenopanayetācāryādhīnaṃ tat २५ parivāpyopaneyaḥ syād २६ āplutyālaṃkṛtya २७ hutvā jaghanenāgniṃ tiṣṭhataḥ prāṅmukha ācāryaḥ pratyaṅmukha itaras २८ tiṣṭham̐ stiṣṭhantamupanayed २९ mitrasya cakṣurdharuṇaṃ balīyastejo yaśasvi sthaviraṃ samṛddham anāhanasyaṃ vasanaṃ cariṣṇu parīdaṃ vājyajinaṃ dadhe'ham ३०

iyaṃ duruktātparibādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī na āgāt prāṇāpānābhyāṃ balamāviśantī sakhā devī subhagā mekhaleyamiti trirmekhalāṃ pradakṣiṇaṃ triḥ pariveṣṭya १ granthirekastrayo'pi vāpi vā pañca २ yajñopavītaṃ kṛtvā yajñopavītamasi yajñasya tvopavītenopanahyāmīti ३ añjalī pūrayitvāthainamāha ko nāmāsītyasāvahaṃ bho३ itītaraḥ ५ samānārṣeya ityācāryaḥ ६ samānārṣeyo'haṃ bho३ itītaro ७ brahmacārī bhavānbrūhīti ८ brahmacāryahaṃ bho३ itītaro bhūrbhuvaḥ svarityasyāñjalāvañjalīm̐ strīnāsicya १० dakṣiṇottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ pāṇī saṃgṛhya japati ११ devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām upanayāmyasāviti १२ gaṇānāṃ tveti gaṇakāmān १३ āgantā mā riṣaṇyateti yodhān १४ mahāvyāhṛtibhirvyādhitān १५

bhagaste hastamagrabhītsavitā hastamagrabhīt
pūṣā te hastamagrabhīdaryamā hastamagrabhīt
mitrastvamasi dharmaṇāgnirācāryastava
asāvahaṃ cobhāvagna etaṃ te brahmacāriṇaṃ paridadāmīndrai taṃ te brahmacāriṇaṃ paridadāmyādityaitaṃ te brahmacāriṇaṃ paridadāmi viśve devā etaṃ vo brahmacāriṇaṃ paridadāmi dīrghāyutvāya suprajāstvāya suvīryāya rāyaspoṣāya sarveṣāṃ vedānāmādhipatyāya suślokyāya svastaye १ aindrī māvṛtamāvarta ādityasyāvṛtamanvāvarta iti dakṣiṇaṃ bāhumanvāvṛtya २ dakṣiṇena prādeśena dakṣiṇamam̐ samanvavahṛtyāriṣyataste hṛdayasya priyo bhūyāsamiti hṛdayadeśamabhimṛśati ३ tūṣṇīṃ prasavyaṃ paryāvṛtyāthāsyordhvāṅguliṃ pāṇiṃ hṛdaye nidhāya japati ४

mama vrate hṛdayaṃ te dadhāmi mama cittamanu cittaṃ te astu
mama vācamekamanā juṣasva bṛhaspatiṣṭvā niyunaktu mahyamiti

kāmasya brahmacaryasyāsāviti २ tenaiva mantreṇa tathaiva paryāvṛtya ३ dakṣiṇena prādeśena dakṣiṇamam̐ samanvārabhya japati ४ brahmacāryasi samidhamādhehyapo'śāna karma kuru mā divā suṣupthā vācaṃ yacchā samidādhānāt ५ eṣā te agne samidityabhyādadhāti samidhaṃ tūṣṇīṃ vā ६

saṃvatsare sāvitrīmanvāha १ trirātre २ anvakṣaṃ vā ३ gāyatrīṃ brāhmaṇāyānubrūyāt ४ triṣṭubhaṃ kṣatriyāya ५ jagatīṃ vaiśyāya ६ sāvitrīṃ tvevottareṇāgnimupaviśataḥ ७ prāṅmukha ācāryaḥ pratyaṅmukha itaro'dhīhi bho ३ ityuktvācārya ॐkāraṃ prayujyāthetaraṃ vācayati sāvitrīṃ bho३ anubrūhītyathāsmai sāvitrīmanvāha tatsaviturvareṇyamityetāṃ paccho'rdharcaśo'navānam १२

āpo nāma stha śivā nāma sthorjā nāma sthājarā nāma sthābhayā nāma sthāmṛtā nāma stha tāsāṃ vo'śīya sumatau mā dhattetyevaṃ trirapa ācamayya १ svasti no mimītāmiti pañcarcena daṇḍaṃ prayacchati २ varo dakṣiṇā ३ pradakṣiṇamagniṃ paryāṇīya bhikṣate grāmaṃ ४ mātaraṃ tveva prathamāṃ ५ yā vainaṃ na pratyācakṣītācāryāya bhaikṣaṃ nivedayitvānujñāto guruṇā bhuñjītāharahaḥ samidādhānaṃ bhikṣācaraṇamadhaḥśayyā guruśuśrūṣeti brahmacāriṇo nityāni ८

athānuvācanasya १ agneruttarata upaviśataḥ २ prāṅmukha ācāryaḥ pratyaṅmukha itaro'bhivādya pādāvācāryasya pāṇī prakṣālya ४ dakṣiṇena jānunākramya mūle kuśataruṇān ५ dakṣiṇottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ madhye parigṛhya ६ tāntsavyenācāryo'gre saṃgṛhya dakṣiṇenādbhiḥ pariṣiñcannathetaraṃ vācayati ७ sāvitrīṃ bho३ anubrūhītītaraḥ ८ sāvitrīṃ te'nubravīmītyācāryo gāyatrīṃ bho३ anubrūhītītaro gāyatrīṃ te'nubravīmītyācāryo vaiśvāmitrīṃ bho३ anubrūhītītaro vaiśvānarīṃ te'nubravīmītyācārya ११ ṛṣīnbho३ anubrūhītītara ṛṣīm̐ ste'nubravīmītyācāryo devatā bho३ anubrūhītītaro devatāste'nubravīmītyācāryaśchandām̐ si bho३ anubrūhītītaraśchandām̐ si te'nubravīmītyācāryaḥ १४ śrutiṃ bho३ anubrūhītītaraḥ śrutiṃ te'nubravīmītyācāryaḥ १५ smṛtiṃ bho३ anubrūhītītaraḥ smṛtiṃ te'nubravīmītyācāryaḥ १६ śraddhāmedhe bho३ anubrūhītītaraḥ śraddhāmedhe te'nubravīmītyācārya १७ evamevamṛṣeryasyayasya yoyo mantro yaddevatyo yacchandāśca tathātathā taṃtaṃ mantramanubrūyād १८ api vāvidannṛṣidaivatacchandām̐ si tatsaviturvareṇyamityetāṃ paccho'rdharcaśo'navānamityeṣeti samāpta āhācārya १९ evamekaikamṛṣimanuvākaṃ vānubrūyāt २० kṣudra sūkteṣvanuvākaṃ २१ yāvadvā gururmanyetādyottame kāmaṃ sūkte vānubrūyādṛṣeranuvākasya vaikaikaṃ sūktādāvityeṣā prabhṛtiriti kāmaṃ sūktādāvācārya ityetadṛṣisvādhyāye vyākhyātaṃ २७ samāpte kuśataruṇānādāyānaḍuhena mūle kuṇḍaṃ kṛtvā yathāsūktaṃ kuśeṣvapo niṣiñcatyahaḥśeṣaṃ sthānamupavāsaśca २९

aparāhṇe'kṣatadhānā bhikṣitvājyāhutidharmeṇāgnau pāṇinā juhuyāt sadasaspatimadbhutamiti pratyṛcaṃ sūktaśeṣeṇa १ bhakṣairācāryaṃ svastivācya २

araṇye samitpāṇiḥ saṃdhyāmāste nityaṃ vāgyata uttarāparābhimukho'nvaṣṭamadeśamā nakṣatrāṇāṃ darśanād १ atikrāntāyāṃ mahāvyāhṛtīḥ sāvitrīṃ svastyayanāni ca japitvaivaṃ prātaḥ prāṅmukhastiṣṭhannā maṇḍaladarśanāt ३

udite prādhyayanam १ aharahaḥ sāyaṃprātaragnimupasamādhāya parisamuhya paryukṣya dakṣiṇaṃ jānvācyāgnaye samidhamahārṣaṃ bṛhate jātavedase / sa me śraddhāṃ ca medhāṃ ca jātavedāḥ prayacchatu svāhā / edho'syedhiṣīmahi samidasi tejo'si tejo mayi dhehi svāhā / samiddho māṃ samardhaya prajayā ca dhanena ca svāhā / eṣā te agne samittayā vardhasva cā ca pyāyasva / vardhiṣīmahi ca vayamā ca pyāsiṣīmahi svāhetyatha paryukṣyāgniḥ śraddhāṃ ca medhāṃ cāvinipātaṃ smṛtiṃ ca me / īḻito jātavedā ayaṃ śunaṃ naḥ saṃprayacchatvityagnimupatiṣṭhate ६ sauparṇavratabhāṣitaṃ dṛṣṭaṃ vṛddhasaṃpradāyānuṣṭhitaṃ tryāyuṣaṃ pañcabhirmantraiḥ pratimantraṃ lalāṭe hṛdaye dakṣiṇaskandhe vāme ca tataḥ pṛṣṭhe ca pañcasu bhasmanā tripuṇḍraṃ karoti ७ sa eteṣāṃ vedānāmekaṃ dvau trīnsarvānvādhīte ya evaṃ hutvāgnimupatiṣṭhate ८

atha vratādeśanaṃ १ tasyopanayanena kalpo vyākhyāto na sāvitrīmanvāha ३ daṇḍapradānāntamityeka ४ udagayane śuklapakṣe ५ ahorātraṃ brahmacaryamupetyācāryo'mām̐ sāśī brahmacārī ६ caturdaśīṃ parihāpyāṣṭamīṃ cādyottame caike ७ yāṃ vānyāṃ bhapraśastāṃ manyeta tasyāṃ śukriye brahmacaryamādiśet ९ trirātraṃ brahmacaryaṃ careddvādaśarātraṃ saṃvatsaraṃ vā yāvadvā gururmanyeta १० śākvaraṃ tu saṃvatsaraṃ ११ vrātikamaupaniṣadaṃ ca १२ pūrṇe kāle carite brahmacarye śaṃyorbārhaspatyānte vede'nūkte rahasyaṃ śrāvayiṣyankālaniyamaṃ cādeśena pratīyeta १३

kṛtaprātarāśasyāparāhṇe'parājitāyāṃ diśi १ hutvācāryo'thainaṃ yāsveva devatāsu parītto bhavati tāsvevainaṃ pṛcchatyagnāvindra āditye viśveṣu ca deveṣu caritaṃ te brahmacaryaṃ २ caritaṃ bho३ iti pratyukte ३ paścādagneḥ purastādācāryasya prāṅmukhe sthite'hatena vāsasācāryaḥ pradakṣiṇaṃ mukhaṃ triḥ pariveṣṭyopariṣṭāddaśāḥ kṛtvā yathā na saṃbhraśyeta ५ trirātraṃ samidādhānaṃ bhikṣācaraṇamadhaḥśayyāṃ guruśuśrūṣāṃ cākurvanvāgyato'pramatto'raṇye devakule'gnihotre vopavasasvetyatra haike tāneva niyamām̐ stiṣṭhato rātryāmevopadiśantyācāryo'mām̐ sāśī brahmacārī ८ trirātre nirvṛtte rātryāṃ vā grāmānniṣkrāmannaitānīkṣetānadhyāyān ९ piśitāmaṃ caṇḍālaṃ sūtikāṃ rajasvalāṃ tedanīmapahastakān śmaśānaṃ sarvāṇi ca śavarūpāṇi yānyāsye na praviśeyuḥ svasya vāsānnirasan १० prāgudīcīṃ diśamupaniṣkramya śucau deśe prāṅmukha ācārya upaviśatyudita āditye'nuvācanadharmeṇa vāgyatāyoṣṇīṣiṇe'nvāha १२ mahānāmnīṣvevaiṣa niyamo'thottareṣu prakaraṇeṣu svādhyāyameva kurvata ācāryasyetaraḥ śṛṇotyuṣṇīṣaṃ bhājanaṃ dakṣiṇāṃ gāṃ dadāti १५ tvaṃ tamityuccā divīti ca praṇavena vā sarvam १६ atra haike vaiśvadevaṃ caruṃ kurvate sarveṣu prakaraṇeṣu १७ yathāparīttamiti māṇḍūkeyaḥ १८

athāto daṇḍaniyamā १ nāntarā gamanaṃ kuryādātmano daṇḍasyātha ceddaṇḍamekhalopavītānāmanyatamadviśīryeta chidyeta vā tasya tatprāyaścittaṃ yadudvāhe rathasya ३ mekhalā cedasaṃdheyā bhavatyanyāṃ kṛtvānumantrayate

medhyāmedhyavibhāgajñe devi goptri sarasvati
mekhale'skannamacchinnaṃ saṃtanuṣva vrataṃ mama
tvamagne vratabhṛcchuciragne devānihāvaha
upa yajñaṃ haviśca naḥ
vratāni bibhradvratapā adābhyo bhavā no dūto ajaraḥ suvīraḥ
dadhadra tnāni sumṛḻīko agne gopāya no jīvase jātaveda ityupavītaṃ ca daṇḍe badhnāti ६ tadapyetat

yajñopavītaṃ daṇḍaṃ ca mekhalāmajinaṃ tathā
juhuyādapsu vrate pūrṇe vāruṇyarcā rasena vā ८

atha vaiśvadevo vyākhyāto homakalpo vaiśvadevasya siddhasya sāyaṃprātargṛhye'gnau juhuyād ३ agnaye svāhā somāya svāhendrā gnibhyāṃ svāhā viṣṇave svāhā bharadvājadhanvantaraye svāhā viśvebhyo devebhyaḥ svāhā prajāpataye svāhāditaye svāhānumataye svāhāgnaye sviṣṭakṛte svāheti hutvaitāsāṃ devatānām ४ atha vāstumadhye baliṃ haredetābhyaścaiva devatābhyo namo brahmaṇe brāhmaṇebhyaśca vāstoṣpate pratijānīhyasmāniti vāstumadhye vāstoṣpataye cātha diśāṃ pradakṣiṇaṃ yathārūpaṃ baliṃ harati ६ nama indrā yaindre bhyaśca namo yamāya yāmyebhyaśca namo varuṇāya vāruṇebhyaśca namaḥ somāya saumyebhyaśca namo bṛhaspataye bārhaspatyebhyaścāthādityamaṇḍale namo'ditaya ādityebhyaśca namo nakṣatrebhya ṛtubhyo māsebhyo'rdhamāsebhyo'horātrebhyaḥ saṃvatsarebhyaḥ ८ pūṣṇe pathikṛte dhātre vidhātre marudbhyaśceti dehalīṣu ९ viṣṇave dṛṣadi १० vanaspataya ityulūkhala ११ oṣadhībhya ityoṣadhīnāṃ sthāne १२ parjanyāyādbhya iti maṇike १३ namaḥ śriyai śayyāyāṃ śirasi pādato bhadra kālyā १४ anugupte deśe namaḥ sarvānubhūtaye १५ athāntarikṣe naktaṃcarebhya iti sāyamahaścarebhya iti prātarye devāsa iti cāvijñātābhyo devatābhya uttarato dhanapataye ca १७ prācīnāvītī dakṣiṇataḥ śeṣaṃ ninayati ye agnidagdhā iti १८ devapitṛnarebhyo dattvā śrotriyaṃ bhojayed १९ brahmacāriṇe vā bhikṣāṃ dadyād २० anantaraṃ sauvāsinīṃ garbhiṇīṃ kumārānsthavirām̐ śca bhojayecchvabhyaḥ śvapacebhyaśca vayobhyaścāvapedbhūmāviti nānavattamaśnīyānnaiko na pūrvaṃ २५ tadapyetadṛcoktaṃ moghamannaṃ vindate apracetā iti २६

ṣaṇṇāṃ cedarghyāṇāmanyatama āgacchedgopaśumajamannaṃ vā yatsāmānyatamaṃ manyeta tatkuryān १ nāmām̐ so'rghaḥ syād २ adhiyajñamadhivivāhaṃ kurutetyeva brūyād ३ ācāryāyāgneya ४ ṛtvije bārhaspatyo vaivāhyāya prājāpatyo rājña aindraḥ ७ priyāya maitraḥ ८ snātakāyaindrā gno yadyapyasakṛtsaṃvatsarasya somena yajeta kṛtārghyā evainaṃ yājayeyurnākṛtārghyās १० tadapi bhavati १२

madhuparke ca some ca pitṛdaivatakarmaṇi
atraiva paśavo him̐ syā nānyatretyabravīnmanuḥ

ācāryaśca pitā cobhau sakhā cānatithirgṛhe
te yadvidadhyustatkuryāditi dharmo vidhīyate

naikagrāmīṇamatithiṃ viproṣyāgatameva ca
upasthitaṃ gṛhe vidyādbhāryā yatrāgnayo'pi vā

agnihotraṃ balivardāḥ kāle cātithirāgataḥ
bālāśca kulavṛddhāśca nirdahantyapamānitāḥ

anaḍvānagnihotraṃ ca brahmacārī ca te trayaḥ
aśnanta eva sidhyanti naiṣāṃ siddhiranaśnatām

devatāḥ puruṣaṃ gṛhyā aharahargṛhamedhinam
bhāgārthamupasarpanti tābhyo nirvaptumarhati ६

tṛṇānyapyuñchato nityamagnihotraṃ ca juhvataḥ
sarvaṃ sukṛtamādatte brāhmaṇo'narcito vasan

odapātrāttu dātavyamā kāṣṭhājjuhuyādapi
ā sūktādānuvākādvā brahmayajño vidhīyate

nopavāsaḥ pravāse syātpatnī dhārayate vratam
putro bhrātāthavā patnī śiṣyo vāsya baliṃ haret

vaiśvadevamimaṃ ye tu sāyaṃprātaḥ prakurvate
te arthairāyuṣā kīrtyā prajābhiśca samṛdhnuyuriti ४

brahmacārī pravatsyannācāryamāmantrayate १ prāṇāpānayorityupām̐ śvomahaṃ vatsyāmi bho३ ityuccaiḥ २ prāṇāpānā uruvyacāstvayā prapadye devāya tvā goptre paridadāmi deva savitareṣa te brahmacārī taṃ te paridadāmi taṃ gopāyasva taṃ mā mṛdha ityupām̐ śvaॐ svastītyuccairācāryaḥ svastītyuccairācāryaḥ ४

iti dvitīyo'dhyāyaḥ
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
snānaṃ samāvartsyamānasyānaḍuhamityuktaṃ tasminnupaveśya keśaśmaśrūṇi vāpayati lomanakhāni ca २ vrīhiyavaistilasarṣapairapāmārgaiḥ sadāpuṣpībhirityudvāpyāpohiṣṭhīyenābhiṣicyālaṃkṛtya ५ yuvaṃ vastrāṇīti vāsasī paridhāyāthāsmai niṣkaṃ badhnātyāyuṣyaṃ varcasyaṃ ७ mamāgne varca iti veṣṭanaṃ ८ gṛhaṃgṛhamahaneti chattram ९ ārohatetyupānahau १० dīrghaste astvaṅkuśa iti vaiṇavaṃ daṇḍamādatte ११ pratilīnastadaharāsīta १२ vanaspate vīḍvaṅgaḥ śāsa ittheti rathamārohed १३ yatrainaṃ gavā vā paśunā vā arhayeyustatpūrvamupatiṣṭheta १४ gobhyo vā samāvarteta phalavato vā vṛkṣād १५ indra śreṣṭhāni dra viṇāni dhehi syonā pṛthivi bhavetyavarohatīpsitamannaṃ tadaharbhuñjītācāryāya vastrayugaṃ dadyāduṣṇīṣaṃ maṇikuṇḍalaṃ daṇḍopānahaṃ chattraṃ ca १८

agāraṃ kārayiṣyannihānnādyāya viśaḥ parigṛhṇāmītyudumbaraśākhayā triḥ parilikhya madhye sthaṇḍile juhoti १ ko'si kasyāsi kāya te grāmakāmo juhomi svāhā asyāṃ devānāmasi bhāgadheyamitaḥ prajātāḥ pitaraḥ paretāḥ virāḻajuhvadgrāmakāmo na devānāṃ kiṃcanāntareṇa svāheti २ sthūṇāgartānkhānayitvodamanthānāsicya ४ imāṃ viminve amṛtasya śākhāṃ madhordhārāṃ prataraṇīṃ vasūnām / enāṃ śiśuḥ krandatyā kumāra enāṃ dhenuḥ krandatu nityavatsetyudumbaraśākhāṃ ghṛtenāktāṃ dakṣiṇe dvārye garte nidadhāti ५ imāmucchrayāmi bhuvanasya śākhāṃ madhordhārāṃ prataraṇīṃ vasūnām / enāṃ śiśuḥ krandatyā kumāra enāṃ dhenuḥ krandatu pākavatsetyuttarata ६ evaṃ dvayordvayordakṣiṇataḥ paścāduttarataśca ७ imāmahamasya vṛkṣasya śākhāṃ ghṛtamukṣantīmamṛte minomi enāṃ śiśuḥ krandatyā kumāra ā syandantāṃ dhenavo nityavatsā iti / sthūṇārājamucchrayatienaṃ kumārastaruṇa ā vatso bhuvanaspari enaṃ parisrutaḥ kumbhyā ā dadhnaḥ kalaśairgaman ९

ihaiva sthūṇe pratitiṣṭha dhruvāśvāvatī gomatī sīlamāvatī
kṣeme tiṣṭha ghṛtamukṣamāṇehaiva tiṣṭha nimitā tilvilā sthājirāvatī
madhye poṣasya tṛmpatāṃ mā tvā prāpannaghāyavaḥ
upahūtā iha gāva upahūtā ajāvayaḥ
atho annasya kīlāla upahūto gṛheṣu naḥ
rathantare pratitiṣṭha vāmadevye śrayasva bṛhati stabhāyeti
sthūṇārājamabhimṛśati १ saṃmitasya sthūṇāḥ saṃmṛśati २ satyaṃ ca śraddhā ceti pūrve ३ yajñaśca dakṣiṇā ceti dakṣiṇe ४ balaṃ caujaścetyapare ५ brahma ca kṣatraṃ cetyuttare ६ śrī stūpo dharma sthūṇārājo ७ ahorātre dvāraphalake ८ saṃvatsaro'pidhānam ९ ukṣā samudra ityabhyaktamaśmānaṃ stūpasyādhastānnikhanet १०

vāstoṣpatīye karmaṇi १ agniṃ dadhāmi manasā śivenāyamastu saṃgamano vasūnām / mā no him̐ sī sthaviraṃ mā kumāraṃ śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpada iti gṛhyamagniṃ bāhyata upasamādhāya २ prāgagreṣu naveṣu kuśeṣūdakumbhaṃ navaṃ pratiṣṭhāpyāriṣṭā asmākaṃ vīrā mā parāseci no dhanamityabhimantrya ४ rathantarasya stotriyeṇa punarādāyaṃ kakupkāraṃ tisraḥ pūrvāhṇe juhoti ५ vāmadevyasya madhyaṃdine ६ bṛhato'parāhṇe ७ mahāvyāhṛtayaścatasro vāstoṣpata iti tisro'mīvahā vāstoṣpate vāstoṣpate dhruvā sthūṇā sauviṣṭakṛtī daśamī sthālīpākasya rātrau ८ jyeṣṭhaṃ putramādāya jāyāṃ ca sahadhānyaḥ prapadyeta ९ indra sya gṛhāḥ śivā vasumanto varūthinastānahaṃ prapadye saha jāyayā saha prajayā saha paśubhiḥ saha rāyaspoṣeṇa saha yanme kiṃcāsti tena १०

śagmaṃśagmaṃ śivaṃśivaṃ kṣemāya vaḥ śāntyai prapadye'bhayaṃ no astu grāmo māraṇyāya paridadātu viśva mahāya mā paridehīti grāmānniṣkrāman १ araṇyaṃ mā grāmāya paridadātu maha viśvāya mā paridehīti grāmaṃ praviśannariktaḥ २ gṛhānbhadrā nsumanasaḥ prapadye'vīraghno vīrataraḥ suvīrān / irāṃ vahanto ghṛtamukṣamāṇā anyeṣvahaṃ sumanāḥ saṃviśeyamiti sadā pravacanīyaḥ ३

anāhitāgniḥ pravatsyangṛhānsamīkṣate

imānme mitrāvaruṇau gṛhāngopāyataṃ yuvam
avinaṣṭānavihrutānpūṣainānabhirakṣatvāsmākaṃ punarāgamāt

api panthāmaganmahīti ca japati ३

atha proṣyāyangṛhānsamīkṣate

gṛhā mā bibhīta mā vepadhvamūrjaṃ bibhrata emasi
ūrjaṃ bibhradvaḥ sumanāḥ sumedhā gṛhānaimi manasā modamānaḥ
yeṣāmadhyeti pravasanyeṣu saumanaso bahuḥ
gṛhānupa hvayāmahe te no jānantu jānataḥ
upahūtā iha gāva upahūtā ajāvayaḥ
atho'nnasya kīlāla upahūto gṛheṣu naḥ

ayaṃ no agnirbhagavānayaṃ no bhagavattaraḥ
asyopasadye mā riṣāmāyaṃ śraiṣṭhye dadhātu na iti
gṛhyamagnimupasthāya ३ kalyāṇīṃ vācaṃ prabrūyād ४ virājo doho'si
virājo dohamaśīya mayi padyāyai virājo doha iti pādyapratigrahaṇaḥ ५

anāhitāgnirnavaṃ prāśiṣyannāgrayaṇadevatābhyaḥ sviṣṭakṛccaturthībhyaḥ svāhākāreṇa gṛhye'gnau juhuyāt १ prajāpataye tvā grahaṃ gṛhṇāmi mahyaṃ śriyai mahyaṃ yaśase mahyamannādyāyeti prāśanārthīyamabhimantrya २ bhadrā nnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāstvayāvasena samaśīmahi tvā / sa no mayobhūḥ pitavāviśasva śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpada ityadbhirabhyutsiñcam̐ striḥ prāśnāti ३ amo'si prāṇa tadṛtaṃ bravīmyamo'si sarvāṅasi praviṣṭaḥ / sa me jarāṃ rogamapanudya śarīrādamā ma edhi mā mṛdhā na indre ti hṛdayadeśamabhimṛśati ४ nābhirasi mā bibhīthāḥ prāṇānāṃ granthirasi mā visrasa iti nābhiṃ ५ bhadraṃ karṇebhiriti yathāliṅgam ६ taccakṣurityādityamupasthāya ७

pari vaḥ sainyādvadhādvyāvṛñjantu ghoṣiṇyaḥ samānastasya gopatergāvo am̐ śo na vo riṣat pūṣā gā anvetu na iti gāḥ pratiṣṭhamānā anumantrayeta १ pari pūṣeti parikrāntāsu २ yāsāmūdhaścaturbilaṃ madhoḥ pūrṇaṃ ghṛtasya ca / tā naḥ santu payasvatīrbahvīrgoṣṭhe ghṛtācya ityā gāvo agmanniti ca pratyāgatāsūttamāmamā kurvan ४ mayobhūrvāta iti sūktena goṣṭhe gatāḥ ५

yā phālgunyā uttarāmāvāsyā sā revatyā saṃpadyate tasyāmaṅkalakṣaṇāni kārayed १ bhuvanamasi sahasrapoṣamindrā ya tvā śramo dadat / akṣatamasyariṣṭamiḻānnaṃ gopāyanaṃ yāvatīnāmidaṃ kariṣyāmi bhūyasīnāmuttamāṃ samāṃ kriyāsamiti २ yā prathamā prajāyeta tasyāḥ pīyūṣaṃ juhuyātsaṃvatsarīṇaṃ paya usriyāyā ityetābhyāmṛgbhyāṃ ३ yadi yamau prajāyeta mahāvyāhṛtibhirhutvā yamasūṃ dadyāt ४

atha vṛṣotsargaḥ १ kārttikyāṃ paurṇamāsyāṃ revatyāṃ vāśvayujyasya २ gavāṃ madhye susamiddhamagniṃ kṛtvājyāhutīrjuhoti ३ iha ratiriha ramadhvaṃ svāhā iha dhṛtiriha svadhṛtiḥ svāhā upasṛjaṃ dharuṇaṃ mātre dharuṇo mātaraṃ dhayanrāyaspoṣamasmāsu dīdharatsvāhā ४ pūṣā gā anvetu na iti pauṣṇasya juhoti ५ rudrā ñjapitvaikavarṇaṃ dvivarṇaṃ trivarṇaṃ vā ७ yo vā yūthaṃ chādayati ८ yo vā yūthena chādyate ९ rohito vaiva syāt १० sarvāṅgairupeto yūthe varcasvitamaḥ syāt ११ tamalaṃkṛtya १२ yūthe mukhyāścatasro vatsataryastāścālaṃkṛtyaitaṃ yuvānaṃ patiṃ vo dadāmi tena krīḻantīścaratha priyeṇa / māvaśvātra januṣā saṃvidānā rāyaspoṣeṇa samiṣā madema svāheti १४ nabhyasthe'numantrayate mayobhūrityanuvākaśeṣeṇa १५ sarvāsāṃ payasi pāyasaṃ śrapayitvā brāhmaṇānbhojayet १६

ūrdhvamāgrahāyaṇyāstisro'ṣṭakā aparapakṣeṣu १ tāsāṃ prathamāyāṃ śākaṃ juhoti २ iyameva sā yā prathamā vyucchadantarasyāṃ carati praviṣṭā / vadhūrjajāna navakṛjjanitrī traya enāṃ mahimānaḥ sacantāṃ svāheti ४ atha sviṣṭakṛto yasyāṃ vaivasvato yamaḥ sarve devāḥ samāhitāḥ aṣṭakā sarvatomukhī sā me kāmānatītṛpat āhuste grāvāṇo dantānūdhaḥ pavamāṇaḥ māsāścārdhamāsāśca namaste sumanāmukhi svāheti ५

madhyamāyāṃ madhyāvarṣe ca १ mahāvyāhṛtayaścatasro ye tātṛṣuriti catasro'nudrutya vapāṃ juhuyād २ vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatrainānvettha sukṛtasya loke / medasaḥ kulyā upa tānsravantu satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāheti vā ३ mahāvyāhṛtayaścatasro ye tātṛṣuriti catasro 'ṣṭāhuti sthālīpāko'vadānamiśro'ntarhitā girayo'ntarhitā pṛthivī mahī me / divā digbhiśca sarvābhiranyamantaḥ piturdadhe'muṣyai svāhā antarhitā ma ṛtavo'horātrāśca saṃdhijāḥ / māsāścārdhamāsāścānyamantaḥ piturdadhe'muṣyai svāheti yāstiṣṭhanti yāḥ sravanti yā dabhrāḥ parisasruṣīḥ / adbhiḥ sarvasya bhartṛbhiranyamantaḥ piturdadhe'muṣyai svāhā yanme mātā pralulubhe vicarantyapativratā / retastanme pitā vṛṅktāṃ māturanyo'vapadyatāmamuṣyai svāheti vā mahāvyāhṛtīnāṃ sthāne catasro'nyatrakaraṇasya ५ pāyaso vā caruḥ ६ śvo'nvaṣṭakyaṃ piṇḍapitṛyajñāvṛtā ७

uttamāyāmapūpāñjuhotyukthyaścātirātraśca sadyaḥkrīśchandasā saha / apūpakṛdaṣṭake namaste sumanāmukhi svāheti २ gopaśurajapaśu sthālīpāko vāpi vā gogrāsamāhared ४ api vāraṇye kakṣamapādahedeṣā me'ṣṭaketi ५ na tveva na kurvīta na tveva na kurvīta ६

iti tṛtīyo'dhyāyaḥ
atha caturtho'dhyāya
ḥ
māsimāsi pitṛbhyo dadyād १ brāhmaṇānvedavido'yugmām̐ stryavarārdhānpitṛvadupaveśyāyugmānyudapātrāṇi tilairavakīryāsāvetatta ityanudiśya brāhmaṇānāṃ pāṇiṣu ninayed ४ ata ūrdhvamalaṃkṛtān ५ āmantryāgnau kṛtvānnaṃ cāsāvetatta ityanudiśya bhojayed ७ bhuñjāneṣu mahāvyāhṛtīḥ sāvitrīṃ madhuvātīyāḥ pitṛdevatyāḥ pāvamānīśca japed ८ bhuktavatsu piṇḍāndadyāt ९ purastādeke १० piṇḍānpaścimena tatpatnīnāṃ kiṃcidantardhāya ११ brāhmaṇebhyaḥ śeṣaṃ nivedayed १२ agnaukaraṇādi piṇḍapitṛyajñena kalpo vyākhyātaḥ १३

athāta ekoddiṣṭam १ ekapavitraṃ २ ekārghyam ३ ekapiṇḍam ४ nāvāhanaṃ nāgnaukaraṇaṃ nātra viśve devāḥ svaditamiti tṛptipraśna upatiṣṭhatāmityakṣayyasthāne ५ abhiramyatāmiti visargaḥ ६ saṃvatsaramevaṃ prete ७ caturthavisargaśca ८

atha sapiṇḍīkaraṇaṃ १ saṃvatsare pūrṇe tripakṣe vā २ yadaharvā vṛddhirāpadyeta ३ catvāryudapātrāṇi satilagandhodakāni kṛtvā ४ trīṇi pitṝṇāmekaṃ pretasya ५ pretapātraṃ pitṛpātreṣvāsiñcati ye samānā iti dvābhyām ६ evaṃ piṇḍamapyetatsapiṇḍīkaraṇam ८

athāta ābhyudayikam १ āpūryamāṇapakṣe puṇyāhe २ mātṛyāgaṃ kṛtvā ३ yugmānvedavida upaveśya ४ pūrvāhṇe ५ pradakṣiṇamupacāraḥ ६ pitṛmantravarjaṃ japa ७ ṛjavo darbhā ८ yavaistilārtho ९ dadhibadarākṣatamiśrāḥ piṇḍā १० nāndīmukhānpitṝnāvāhayiṣya ityāvāhane ११ nāndīmukhāḥ pitaraḥ prīyantāmityakṣayyasthāne १२ nāndīmukhānpitṝnvācayiṣya iti vācane १३ saṃpannamiti tṛptipraśnaḥ १४ samānamanyadaviruddhamiti १५

athopākaraṇam १ oṣadhīnāṃ prādurbhāve hastena śravaṇena vākṣatasaktūnāṃ dhānānāṃ ca dadhighṛtamiśrāṇāṃ pratyṛcaṃ vedena juhuyāditi haika āhuḥ ३ sūktānuvākādyābhiriti vādhyāyārṣeyādyābhiriti māṇḍūkeyo'tha ha smāha kauṣītakiragnimīḻe purohitamityekā ७ kuṣumbhakastadabravīdāvadam̐ stvaṃ śakune bhadra māvada gṛṇānā jamadagninā dhāmante viśvaṃ bhuvanamadhi śritaṃ gantā no yajñaṃ yajñiyāḥ suśami yo naḥ svo araṇaḥ praticakṣva vicakṣvāgne yāhi marutsakhā yatte rājañchṛtaṃ haviriti dvṛcās ८ tacchaṃ yorāvṛṇīmaha ityekā ९ hutaśeṣāddhaviḥ prāśnanti dadhikrāvṇo akāriṣamityetayācamyopaviśya ११ mahāvyāhṛtīḥ sāvitrīṃ vedādiprabhṛtīni svastyayanāni ca japitvācāryaṃ svastivācya १३ tadapi bhavati

ayātayāmatāṃ pūjāṃ sāratvaṃ chandasāṃ tathā
icchanta ṛṣayo'paśyannupākarma tapobalāt

tasmātṣaṭkarmanityenātmano mantrasiddhaye
upākartavyamityāhuḥ karmaṇāṃ siddhimicchatā

upākarmaṇi cotsarge trirātraṃ kṣapaṇaṃ bhavet
aṣṭakāsu tvahorātramṛtvantyāsu ca rātriṣu १७

māghaśuklapratipadyaparājitāyāṃ diśi २ bahvauṣadhike deśa ३ udu tyaṃ jātavedasaṃ citraṃ devānāṃ namo mitrasya sūryo no divaspātviti sauryāṇi japitvā ४ śāsa itthā mahānasīti pradakṣiṇaṃ pratyṛcaṃ pratidiśaṃ pratyasya loṣṭān ५ ṛṣīm̐ śchandām̐ si devatāḥ śraddhāmedhe ca tarpayitvā pratipuruṣaṃ ca pitṝm̐ śchandām̐si viśrāmayantyardhasaptamānmāsān ७ ardhaṣaṣṭhānvādhīyīram̐ ścedahorātramuparamya prādhyayanam ९

athoparamam १ utpāteṣvākālam २ anyeṣvadbhuteṣu ca ३ vidyutstanayitnuvarṣāsu trisaṃdhyam ४ ekāhaṃ śrāddhabhojane ५ daśāhamaghasūtakeṣu ca ६ caturdaśyamāvāsyayoraṣṭakāsu ca ७ vāsareṣu nabhyeṣu cācārye coparate daśāhaṃ ९ śrutvā trirātraṃ १० tatpūrvāṇāṃ ca ११ pratigrahe śrāddhavat १२ sabrahmacāriṇi १३ pretamanugatvā १४ pitṛbhyaśca nidhāya piṇḍān १५ niśāṃ १६ saṃdhyāṃ १७ parvasvastamite १९ śūdra saṃnikarṣe २० sāmaśabde २१ śmaśāne २२ grāmāraṇye २३ antaḥśave grāme २४ adarśanīyād २५ aśravaṇīyād २६ aniṣṭaghrāṇe २७ ativāte २८ abhre prāvarṣiṇi २९ rathyāyāṃ ३० vīṇāśabde ca ३१ rathasthaḥ ३२ śūdra vacchuni ३३ vṛkṣārohaṇe ३४ avaṭārohaṇe ३५ apsu ३६ krandatyārtyāṃ ३८ nagna ३९ ucchiṣṭaḥ ४० saṃkrame ४१ keśaśmaśrūṇi vāpana ā snānād ४२ utsādane ४३ snāne ४४ saṃveśane ४५ abhyañjane ४६ pretasparśini sūtikodakyayośca śūdra vad ४७ apihitapāṇiḥ ४८ senāyām ४९ abhuñjāne brāhmaṇe goṣu cātikrānteṣvadhīyīran ५१ eteṣāṃ yadi kiṃcidakāmotpāto bhavetprāṇānāyamyādityamīkṣitvādhīyīta ५२ vidyutstanayitnuvarṣavarjaṃ kalpe varṣavadardhaṣaṣṭheṣu ५३ tadapyetat ५४ annamāpo mūlaphalaṃ yaccānyacchrāddhikaṃ bhavet / pratigṛhyāpyanadhyāyaḥ pāṇyāsyo brāhmaṇaḥ smṛta iti ५५

nyāyopetebhyaśca vartayet १ prāṅavodaṅvāsīna ācāryo dakṣiṇata udaṅmukha itaro dvau vā ३ bhūyām̐ sastu yathāvakāśaṃ ४ nocchritāsanopaviṣṭo gurusamīpe ५ naikāsanastho na prasāritapādo na bāhubhyāṃ jānūpasaṃgṛhya ८ nopāśritaśarīro ९ nopasthakṛtapādo १० na pādakuṭhārikāṃ kṛtvādhīhi bho३ ityuktvācārya ॐkāraṃ pracodayed १२ omitītaraḥ pratipadyate १३ tatsaṃtatamadhīyītādhītyopasaṃgṛhya १५ viratāḥ sma bho३ ityuktvā yathārthaṃ १६ visṛṣṭaṃ virāmastāvadityeke १७ nādhīyatāmantarā gacchen १८ nātmānaṃ vipariharedadhīyāno १९ yadi ceddoṣaḥ syāttrirātramupoṣyāhorātraṃ vā sāvitrīmabhyāvartayedyāvacchaknuyād brāhmaṇebhyaḥ kiṃciddadyādahorātramuparamya prādhyayanam २०

snāta १ upasparśanakāle'vagāhya devatāstarpayatyagnistṛpyatu vāyustṛpyatu sūryastṛpyatu viṣṇustṛpyatu prajāpatistṛpyatu virūpākṣastṛpyatu sahasrākṣastṛpyatu somaḥ brahmā vedāḥ devāḥ ṛṣayaḥ sarvāṇi ca chandām̐ si ॐkāraḥ vaṣaṭkāraḥ mahāvyāhṛtayaḥ sāvitrī yajñāḥ dyāvāpṛthivī nakṣatrāṇi antarikṣamahorātrāṇi saṃkhyāḥ saṃdhyāḥ samudrāḥ nadyaḥ girayaḥ kṣetrauṣadhivanaspatigandharvāpsarasaḥ nāgāḥ vayām̐ si siddhāḥ sādhyāḥ viprāḥ yakṣāḥ rakṣām̐ si bhūtānyevamantāni tṛpyantu śrutiṃ tarpayāmi smṛtiṃ tarpayāmi dhṛtiṃ tarpayāmi ratiṃ tarpayāmi gatiṃ tarpayāmi matiṃ tarpayāmi śraddhāmedhe dhāraṇāṃ ca gobrāhmaṇaṃ sthāvarajaṅgamāni sarvabhūtāni tṛpyantviti yajñopavītī

atha prācīnāvītī १ pitryāṃ diśamīkṣamāṇaḥ २ śatarcinaḥ mādhyamāḥ gṛtsamadaḥ viśvāmitraḥ jamadagniḥ vāmadevaḥ atriḥ bharadvājaḥ vasiṣṭhaḥ pragāthāḥ pāvamānāḥ kṣudra sūktamahāsūktāḥ sumantuḥ jaiminivaiśampāyanapailasūtrabhāṣyāgārgyababhrubābhravyamaṇḍumāṇḍavyāḥ gārgī vācaknavī vaḍavā prātitheyī sulabhā maitreyī kaholaṃ kauṣītakiṃ mahākauṣītakiṃ suyajñaṃ śāṅkhāyanamāśvalāyanamaitareyaṃ mahaitareyaṃ bhāradvājaṃ jātūkarṇyaṃ paiṅgyaṃ mahāpaiṅgyaṃ bāṣkalaṃ gārgyaṃ śākalyaṃ māṇḍūkeyaṃ mahādamatram audavāhiṃ mahaudavāhiṃ sauyāmiṃ śaunakiṃ śākapūṇiṃ gautamiṃ ye cānya ācāryāste sarve tṛpyantviti ३ pratipuruṣaṃ pitaraḥ ४ pitṛvam̐ śastṛpyatu ५ mātṛvam̐ śastṛpyatu ६

na nagnāṃ striyamīkṣetānyatra maithunān १ nādityaṃ saṃdhivelayoranāptam ३ akāryakāriṇaṃ ४ pretasparśinaṃ ५ sūtikodakyābhyāṃ na saṃvaded ६ etaiścoddhṛtatejām̐ si na bhuñjīta ८ na yātayāmaiḥ kāryaṃ kuryān ९ na saha bhuñjīta १० na śeṣaṃ ११ pitṛdevatātithibhṛtyānāṃ śeṣaṃ bhuñjītoñchaśilamayācitapratigrahaḥ sādhubhyo yācito vā yājanaṃ vṛttiḥ १३ pūrvaṃpūrvaṃ garīyo'saṃsidhyamānāyāṃ vaiśyavṛttirvāpramattaḥ pitṛdaivatakāryeṣvṛtau svadāragāmī १७ na divā śayīta १८ na pūrvāpararātrau १९ na bhūmāvanantarhitāyāmāsīta २० nityodakī २१ yajñopavītī २२ na virahayedācāryam २३ anyatra niyogād २४ anujñāto vā २५

aharaharācāryāyābhivādayeta १ gurubhyaśca २ sametya śrotriyasya ३ proṣya pratyetyāśrotriyasyāsāvahaṃ bho३ ityātmano nāmādiśya vyatyasya pāṇī ५ asāvityasya pāṇī saṃgṛhyāśiṣamāśāste ६ nāvṛto yajñaṃ gacched ७ adharmācca jugupseta ८ na janasamavāyaṃ gacchen ९ noparyuddiśetsametyānākrośako'piśunaḥ kulaṃkulo netihetiḥ syān ११ naikaścaren १२ na nagno १३ nāpihitapāṇir १४ devāyatanāni pradakṣiṇaṃ १५ na dhāven १६ na niṣṭhīven १७ na kaṇḍūyen १८ mūtrapurīṣe nāvekṣetāvaguṇṭhyāsīta २० nānantarhitāyāṃ २१ yadyekavastro yajñopavītaṃ karṇe kṛtvā २२ nādityamabhimukho na jaghanenāharudaṅmukho naktaṃ dakṣiṇāmukho na cāpsu śleṣma na ca samīpe २६ na vṛkṣamārohen २७ na kūpamavekṣeta २८ na dhuvanaṃ gacchen २९ na tveva tu śmaśānaṃ ३० savastro'haraharāplaved ३१ āplutyāvyudako'nyadvastramācchādayet ३२

rohiṇyāṃ kṛṣikarmāṇi kārayet १ purastātkarmaṇāṃ prācyāṃ kṣetramaryādāyāṃ dyāvāpṛthivībaliṃ hared २ dyāvāpṛthivīyayarcā namo dyāvāpṛthivībhyāmiti copasthānaṃ ३ prathamaprayoge sīrasya brāhmaṇaḥ sīraṃ spṛśecchunaṃ naḥ phālā ityetāmanubruvan ४ kṣetrasya patineti pradakṣiṇaṃ pratyṛcaṃ pratidiśamupasthānam ५

udakaṃ tariṣyansvastyayanaṃ karotyudakāñjalīm̐ strīnapsu juhoti / samudrā ya vaiṇave namo varuṇāya dharmapataye namo namaḥ sarvābhyo nadībhyaḥ २ sarvāsāṃ pitre viśvakarmaṇe dattaṃ havirjuṣatāmiti japitvā ३ pratīpaṃ sravantībhya unnīyaṃ sthāvarābhyas ४ taram̐ ścedbhayaṃ śaṅkedvāsiṣṭhaṃ sūktaṃ japetsamudra jyeṣṭhā ityetatplavam ५

śravaṇaṃ śraviṣṭhīyāyāṃ paurṇamāsyāmakṣatasaktūnāṃ sthālīpākasya vā juhoti १ viṣṇave svāhā śravaṇāya svāhā śrāvaṇyai paurṇamāsyai svāhā varṣābhyaḥ svāheti २ gṛhyamagniṃ bāhyata upasamādhāya lājānakṣatasaktūm̐ śca sarpiṣā saṃninīya juhoti ३ divyānāṃ sarpāṇāmadhipataye svāhā divyebhyaḥ sarpebhyaḥ svāhetyuttareṇāgniṃ prāgagreṣu naveṣu kuśeṣūdakumbhaṃ navaṃ pratiṣṭhāpya ५ divyānāṃ sarpāṇāmadhipatiravaneniktāṃ divyāḥ sarpā avanenijatāmityapo ninayati ६ divyānāṃ sarpāṇāmadhipatiḥ pralikhatāṃ divyāḥ sarpāḥ pralikhantāmiti phaṇena ceṣṭayati ७ divyānāṃ sarpāṇāmadhipatiḥ pralimpatāṃ divyāḥ sarpāḥ pralimpantāmiti varṇakasya mātrā ninayati ८ divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirābadhnītāṃ divyāḥ sarpā ābadhnatāmiti sumanasa upaharati ९ divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirācchādayatāṃ divyāḥ sarpā ācchādayantāmiti sūtratantumupaharati १० divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirāṅktāṃ divyāḥ sarpā āñjatāmiti kuśataruṇenopaghātamāñjanasya karoti ११ divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirīkṣatāṃ divyāḥ sarpā īkṣantāmityādarśenekṣayati १२ divyānāṃ sarpāṇāmadhipata eṣa te balirdivyāḥ sarpā eṣa vo baliriti balimupaharatyevamāntarikṣāṇāṃ १४ diśyānāṃ १५ pārthivānāmiti १६ tristriruccaistarāmuccaistarāṃ pūrvaṃ १७ nīcaistarāṃnīcaistarāmuttaram १८ evamaharaharakṣatasaktūnāṃ darveṇopaghātamā pratyavarohaṇādrā trau vāgyataḥ sodakaṃ baliṃ hared १९ vāgyatā cainamupasādayed २० ya upakramaḥ sa utsargaḥ २१ sutrāmāṇamiti śayyāmārohet २२

āśvayujyāṃ paurṇamāsyāmaindraḥ pāyaso'śvibhyāṃ svāhāśvayugbhyāṃ svāhāśvayujyai paurṇamāsyai svāhā śarade svāha paśupataye svāhā piṅgalāya svāhetyājyasya hutvātha pṛṣātakasyā gāvo agmannityetena sūktena pratyṛcaṃ juhuyān ३ mātṛbhirvatsāntsaṃsṛjanti tāṃ rātrīm ४ atha brāhmaṇabhojanam ५

āgrahāyaṇyāṃ pratyavarohed १ rohiṇyāṃ proṣṭhapadāsu vā २ prātaḥ śamīpalāśamadhūkeṣīkāpāmārgāṇāṃ śirīṣodumbarakuśataruṇabadarīṇāṃ ca pūrṇamuṣṭimādāya sītāloṣṭaṃ codapātre'vadhāya ४ mahāvyāhṛtīḥ sāvitrīṃ coddrutyāpa naḥ śośucadaghamityetena sūktena tasminnimajjyanimajjya pradakṣiṇaṃ śaraṇyebhyaḥ pāpmānamapahatyottarato ninayen ५ madhuparko dakṣiṇā ६

grīṣmo hemanta uta vā vasantaḥ śaradvarṣāḥ sukṛtaṃ no astu
teṣāmṛtūnāṃ śataśāradānāṃ nivāta eṣāmabhaye syāma svāhā
apa śveta padā jahi pūrveṇa cāpareṇa ca
sapta ca vāruṇīrimāḥ sarvāśca rājabāndhavīḥ svāhā
śvetāya vaidārvāya svāhā vidārvāya svāhā takṣakāya vaiśāleyāya svāhā
viśālāya svāhetyājyasya hutvā १ suhemantaḥ suvasantaḥ sugrīṣmaḥ pratidhīyatām / suvarṣāḥ santu no varṣāḥ śaradaḥ śaṃ bhavantu na iti २ śaṃ no mitra iti palāśaśākhayā vimṛjya ३ samudrā dūrmirityabhyukṣya ४ syonā pṛthivi bhaveti srastaramāstīrya ५ jyeṣṭhadakṣiṇāḥ pārśvaiḥ saṃviśanti ६ prati brahmanpratitiṣṭhāmi kṣatra iti dakṣiṇaiḥ ७ pratyaśveṣu pratitiṣṭhāmi goṣviti savyaiḥ ८ prati paśuṣu pratitiṣṭhāmi puṣṭāviti dakṣiṇaiḥ ९ prati prajāyāṃ pratitiṣṭhāmyanna iti savyaiḥ १० udīrdhvaṃ jīva ityutthānaṃ ११ srastare tāṃ rātrīṃ śerate १२ yathāsukhamata ūrdhvam १३

caitryāṃ paurṇamāsyāṃ १ karkandhuparṇāni mithunānāṃ ca yathopapādaṃ piṣṭasya kṛtvaindrā gnastuṇḍilo raudrā golakā ४ lokato nakṣatrāṇyanvākṛtayaśca lokato nakṣatrāṇyanvākṛtayaśca ५

iti caturtho'dhyāyaḥ
atha pañcamo'dhyāyaḥ
pariśiṣṭam
atha pravatsyannātmannaraṇyoḥ samidhi vāgniṃ samārohayatyehi me prāṇānāroheti sakṛtsakṛnmantreṇa dvirdvistūṣṇīm २ ayaṃ te yoniriti vāraṇī pratitapati ३ samidhaṃ vānastamite ca manthanaṃ ५ vaiśvadevakāle copalipta uddhatāvokṣite laukikamagnimāhṛtyopāvarohetyupāvarohaṇam ७ anugate'gnau sarvaprāyaścittāhutī hutvā pāhi no agna edhase svāhā pāhi no viśvavedase svāhā yajñaṃ pāhi vibhāvaso svāhā sarvaṃ pāhi śatakrato svāheti ८ vratahānā upoṣyājyasya hutvā tvamagne vratapā iti ९

atha puṣkariṇīkūpataḍāgānāṃ १ śuddhapakṣe puṇye vā tithau २ payasā yavamayaṃ caruṃ śrapayitvā ३ tvaṃ no agna iti dvābhyāmava te heḻa imaṃ me varuṇoduttamaṃ varuṇemāṃ dhiyaṃ śikṣamāṇasya ४ gṛhyo'pagṛhyo mayobhūrākharo nikharo niḥsaro nikāmaḥ sapatnadūṣaṇa iti vāruṇyā dikprabhṛti pradakṣiṇaṃ juhuyān ५ madhye payasā juhoti viśvataścakṣuridaṃ viṣṇuriti ६ yatkiṃ cedamiti majjayitvā ७ dhenurdakṣiṇā vastrayugmaṃ cāto brāhmaṇabhojanam ९

athārāme'gnimupasamādhāya १ sthālīpākaṃ śrapayitvā २ viṣṇave svāhendrā gnibhyāṃ svāhā viśvakarmaṇe svāheti yānvo nara iti pratyṛcaṃ juhuyād ३ vanaspate śatavalśa ityabhimantrya ४ hiraṇyaṃ dakṣiṇā ५

yadi pārvaṇastvakṛto'nyatarastataścaruragnaye vaiśvānarāya svāhāgnaye tantumate svāheti २ homātikrame ३ sāyaṃ doṣāvastarnamaḥ svāhā ४ prātaḥ prātarvastarnamaḥ svāheti ५ yāvanto homāstāvatīrhutvā pūrvavaddhomaḥ ६

kapotolūkābhyāmupaveśane १ devāḥ kapota iti pratyṛcaṃ juhuyād २ duḥsvapnadarśane cāriṣṭadarśane ca ३ niśāyāṃ kākaśabdakrānte cānyeṣu cādbhuteṣu ca ५ payasā caruṃ śrapayitvā ६ sarūpavatsāyā goḥ payasi ७ na tveva tu kṛṣṇāyā ७ rātrīsūktena pratyṛcaṃ juhuyād ९ hutaśeṣaṃ mahāvyāhṛtibhiḥ prāśya १० bhadraṃ karṇebhiriti karṇau ११ śataminnu śarado anti devā ityātmānamabhimantrya १२ brāhmaṇebhyaḥ kiṃciddadyāt १३

vyādhau samutthita १ imā rudrā ya tavase kapardina iti pratyṛcaṃ gāvedhukaṃ caruṃ juhuyāt २

akṛtasīmantonnayane cetprajāyetākṛtajātakarmāsīt २ tato'tīte daśāha utsaṅge mātuḥ kumārakaṃ sthāpayitvā ३ mahāvyāhṛtibhirhutvā pūrvavaddhomaḥ ४

sthūṇāvirohaṇe १ sthālīpākaṃ śrapayitvāyā viṣṭhā janayankarvarāṇi piśaṅgarūpaḥ subharo vayodhā iti dvābhyāṃ caruṃ juhuyād २ yadi praṇītācarurājyasthālyanyadapi mṛnmayaṃ bhinnaṃ sravet ३ sarvaprāyaścittāhutīrhutvā ya ṛte ciditi tṛcena bhinnamanumantrayate ४ yadyasamāpte home pavitre naśyete ५ sarvaprāyaścittaṃ hutvāpsvagna iti punarutpādayet ६

atha sapiṇḍīkaraṇaṃ १ catvāryudapātrāṇi pūrayitvā pituḥ prabhṛti

tadvatpiṇḍānkalpayitvā

ye samānāḥ samanasaḥ pitaro yamarājye
teṣāṃ lokaḥ svadhā namo yajño deveṣu kalpatāṃ
ye samānāḥ samanaso jīvā jīveṣu māmakāḥ
teṣāṃ śrīrmayi kalpatāmasmim̐ loke śataṃ samāḥ
samāno mantra iti dvābhyāmādyaṃ piṇḍaṃ triṣu vibhajet ४ tathaivārghapātrāṇi ५ evaṃ māturbhrāturbhāryāyāḥ pūrvamāriṇyā ebhiḥ piṇḍaiḥ prakṣipya ६

yadi gṛhe madhūkā madhu kurvantyupoṣyaudumbarīḥ samidho'ṣṭaśataṃ dadhimadhughṛtāktā mā nastoka iti dvābhyāṃ juhuyācchaṃ na indrā gnī iti ca sūktaṃ japetsarveṣu ca karmasu pratiśrutādiṣu ३ prādeśamātrīḥ pālāśīḥ samidhaḥ saptadaśa hutvā paścātsruvagrahaṇaṃ ४ darśapūrṇamāsayoḥ pañcadaśa ५ madhyāvarṣe'ṣṭake tisro vā bhavanti pitṛyajñavaddhomaḥ ६

yadi gṛhe valmīkasaṃbhūtirgṛhotsargo'tha trirātramupoṣya mahāśāntiṃ kuryānmahāśāntiṃ kuryāt

iti pañcamo'dhyāyaḥ
atha ṣaṣṭho'dhyāya
ḥ
athāto brahmāṇaṃ brahmaṛṣiṃ brahmayonimindraṃ prajāpatiṃ vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ kaholaṃ kauṣītakiṃ mahākauṣītakiṃ suyajñaṃ śāṅkhāyanamāśvalāyanamaitareyaṃ mahaitareyaṃ kātyāyanaṃ śāṭyāyanaṃ śākalyaṃ babhruṃ bābhravyaṃ maṇḍuṃ māṇḍavyaṃ sarvāneva pūrvācāryānnamasya svādhyāyāraṇyakasya niyamānudāhariṣyāmo'horātraṃ brahmacaryamupetyācāryo'mām̐ sāśyāmapiśitaṃ caṇḍālaṃ sūtikāṃ rajasvalāṃ tedanyapahastakadarśanānyanadhyāyakāni ३ śavarūpāṇāṃ ca ४ yānyāsye na praviśeyurvāntakṛtaśmaśrukarma ६ mām̐ sāśanaśrāddhasūtakabhojaneṣu ७ grāmādhyayanānantarhitānyahāni ८ trirātro'navakḷptaḥ ९ parābhimṛṣṭa १० upaparvaṇāmahna uttarārdhāni cāgnividyutstanayitnuvarṣāmahābhraprādurbhāvācca १२ vāte ca śarkarākarṣiṇi yāvatkālam १३

ūrdhvamāṣāḍhyāścaturo māsānnādhīyītātyantaṃ śakvarya iti niyamāḥ २ prāgjyotiṣamaparājitāyāṃ diśi puṇyamupagamya deśam ३ anudita udakagrahaṇaṃ ४ maṇḍalapraveśaścāñjanagandhimityetayarcā ५ maṇḍalaṃ tu prāgdvāramudagdvāraṃ vājanāgrīyamasaṃpramāṇamasaṃbādham ६ āvāmadevyamuttaraśāntiḥ ७ punaḥprādhyeṣaṇaṃ ca ८ bahirmaṇḍalasthābhirācamya ९ prādhīyīrankṛtaśāntayaḥ १० śāntipātropaghāte prokṣaṇaṃ prāyaścittiḥ ११ prokṣaṇaṃ tu hiraṇyavatā pāṇinā darbhapiñjūlavatā veti bhāṣikam १२

atha praviśya maṇḍalaṃ १ prāṅmukha ācārya upaviśatyudaṅmukhā dakṣiṇata itare yathāpradhānam २ asaṃbhave sarvatomukhāḥ ३ pratīkṣerannudayamādityasya ४ vijñāya cainaṃ dīdhitimantam ५ adhīhi bho३ iti dakṣiṇairdakṣiṇaṃ savyaiḥ savyaṃ dakṣiṇottaraiḥ pāṇibhirupasaṃgṛhya pādāvācāryasya nirṇiktāvathādhāya śāntipātre dūrvākāṇḍavatīṣvapsvapinvamānaiḥ pāṇibhiḥ prādhīyīran ७ eṣa vidhiryadi tu glāyeranneka eṣāmaśūnyaṃ śāntibhājanaṃ kuryād ८ adhyāyādyantayośca sarve ९ tatsantatamavyavacchinnaṃ bhavati १० atha śāntiḥ ११ ॐkāro mahāvyāhṛtayaḥ sāvitrī rathantaraṃ bṛhadvāmadevyaṃ punarādāyaṃ kakupkāramiti bṛhadra thantare १२ daśaitāḥ saṃpāditā bhavanti १३ daśadaśinī virāḻityetadbrāhmaṇam १४

adabdhaṃ mana iṣiraṃ cakṣuḥ sūryo jyotiṣāṃ śreṣṭho dīkṣe mā mā him̐ sīriti savitāramīkṣante १ yuvaṃ surāmamityekā svasti naḥ pathyāsviti ca tisra iti mahāvratasya २ śakvarīṇāṃ tu pūrvaṃ ३ pratyasmai pipīṣate yo rayivo rayintamastyamu vo aprahaṇamiti trayastṛcā asmāasmā idandhasa ityevā hyasi vīrayurityabhitaḥ śakvarīṇām ४ athopaniṣadāṃ ५ yaivaṃ mahāvratasya ६ saṃhitānāṃ tu pūrvamṛtaṃ vadiṣyāmi satyaṃ vadiṣyāmīti viśeṣo'tha manthasya tatsaviturvṛṇīmahe tatsaviturvareṇyamiti pūrve cādabdhaṃ mana ityādhikārikāḥ śāntayastata ९ ityāhnikam १० athotthānakāle'pakṛṣya pāpaṃ ११ nityāṃ śāntiṃ kṛtvoditaḥ śukriyaṃ dadha ityādityamīkṣante १३

tamahamātmanītyātmānamabhinihitaṃ trirhitam १ upa mā śrīrjuṣatāmupa yaśo'nu mā śrīrjuṣatāmanu yaśaḥ २ sendraḥ sagaṇaḥ sabalaḥ sayaśaḥ savīrya uttiṣṭhānītyuttiṣṭhati ३ śrīrmā uttiṣṭhatu yaśo mā uttiṣṭhatvityutthāyedamahaṃ dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ pāpmānamalakṣmīṃ cāpadhunomīti vastrāntamavadhūyāpa prāca iti sūktamindra śca mṛḻayāti na iti dve yata indra bhayāmaha ityekā śāsa itthā mahānasīti prācīṃ svastidā iti dakṣiṇāṃ dakṣiṇāvṛto vi rakṣa iti pratīcīṃ vi na indre tyudīcīṃ savyāvṛto'pendre ti dakṣiṇāvṛto divamudīkṣante ६

savitā paścātāttaccakṣurityādityamupasthāya १ vyāvartamānāśca pratyāyantyupaviśanti २ yathāpaḥ śāntā iti śāntipātrādapa ādāya ३ pṛthivyāmavaninīya ४ yathā pṛthivītyasyābhikarṣantyevaṃ mayi śāmyatviti dakṣiṇem̐ se nilimpatyevaṃ dvitīyam ७ evaṃ tṛtīyam ८ kāṇḍātkāṇḍātsaṃbhavasi kāṇḍātkāṇḍātprarohasi śivā naḥ śāle bhaveti dūrvākāṇḍamādāya mūrdhani kṛtvāgnistṛpyatu vāyustṛpyatu sūryastṛpyatu viṣṇustṛpyatu prajāpatistṛpyatu virūpākṣastṛpyatu sahasrākṣastṛpyatu sarvabhūtāni tṛpyantviti १० sumantujaiminivaiśampāyanapailādyācāryāḥ ११ pitṝnpratyātmikān १२ samudraṃ va ityapo ninīya १३ vāmadevyaṃ japitvā १४ yathākāmaṃ vipratiṣṭhante १५ yathāgamaprajñāśrutismṛtivibhavādanukrāntamānādavivādapratiṣṭhādabhayaṃ śaṃbhave no astu namo'stu devaṛṣipitṛmanuṣyebhyaḥ śivamāyurvapuranāmayaṃ śāntimariṣṭimakṣitimojastejo yaśo balaṃ brahmavarcasaṃ kīrtimāyuḥ prajāṃ paśūnnamo namaskṛtā vardhayantu duṣṭutāddurupayuktānnyūnādhikācca sarvasmātsvasti devaṛṣibhyaśca brahma satyaṃ ca pātu māmiti brahma satyaṃ ca pātu māmiti १६

iti śāṅkhāyanagṛhye ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
samāptaṃ cedaṃ śāṅkhāyanagṛhyasūtram