saṃnyāsopaniṣat · Chapter 1
saṃnyāsopaniṣat
saṃnyāsopaniṣadvedyaṃ saṃnyāsipaṭalāśrayam /
sattāsāmānyavibhavaṃ svamātramiti bhāvaye //
ॐ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca // sarvāṇi sarvaṃ brahmopaniṣadaṃ
māhaṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma nirākarodanirākaraṇa
mastvanirākaraṇaṃ mestu tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste
mayi santu te mayi santu / ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
hariḥ ॐ athātaḥ saṃnyāsopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmo
yo'nukrameṇa saṃnyasyati sa saṃnyasto bhavati / ko'yaṃ saṃnyāsa
ucyate kathaṃ saṃnyasto bhavati / ya ātmānaṃ kriyābhirguptaṃ karoti
mātaraṃ pitaraṃ bhāryāṃ putrānbandhūnanumodayitvā ye
cāsyartvijastānsarvāṃśca pūrvavatprāṇitvā vaiśvānareṣṭiṃ
nirvapetsarvasvaṃ dadyādyajamānasya gā ṛtvijaḥ sarvaiḥ pātraiḥ
samāropya yadāhavanīye gārhapatye vānvahāryapacane
sabhyāvasathyośca prāṇāpānavyānodānasamānānsarvānsarveṣu
samāropayet / saśikhānkeśānvisṛjya yajñopavītaṃ chittvā putraṃ
dṛṣṭvā tvaṃ yajñastvaṃ sarvamityanumantrayet /
yadyaputro bhavatyātmānamevemaṃ dhyātvā'navekṣamāṇaḥ
prācīmudīciṃ vā diśaṃ pravrajecca / triṣu varṇeṣu
bhikṣācaryaṃ caret / pāṇipātreṇānāśanaṃ kuryāt /
auṣadhavadahanamācaret / auṣadhavadaśanaṃ prāśnīyāt /
yathālābhamaśnīyātprāṇasandhāraṇārthaṃ yathā medovṛddhirna
jāyate / kṛśo bhūtvā grāma ekarātraṃ nagare pañcarātraṃ
caturomāsānvārṣikāngrāme vā nagare vāpi vaset /
viśīrṇavastraṃ valkalaṃ vā pratigṛhṇīyānānyatpratigṛhṇīyādyadyaśakto
bhavati kleśatastapyate tapa iti / yo vā evaṃ krameṇa saṃnyasyati yo vā
evaṃ paśyati kimasya yajñopavītaṃ kāsya śikhā kathaṃ vāsyopasparśanamiti /
taṃ hovācedamevāsya tadyajñopavītaṃ yadātmadhyānaṃ vidyā śikhā
nīraiḥ sarvatrāvasthitaiḥ kāryaṃ nirvartayannudarapātreṇa jalatīre niketanam /
brahmavādino vadantyastamita āditye kathaṃ vāsyopasparśanamiti /
tānhovāca yathāhani tathā rātrau nāsya naktaṃ na divā tadapyetadṛṣiṇoktam /
saṃkṛddivā haivāsmai bhavati ya evaṃvidvānetenātmānaṃ saṃdhatte //
iti prathamo'dhyāyaḥ
ॐ catvāriṃṣatsaṃskārasaṃpannaḥ sarvato
viraktaścittaśuddhimetyāśāsūyerṣyāhaṃkāraṃ
dagdhvā sādhanacatuṣṭayasaṃpanna eva saṃnyastumarhati /
saṃnyāsaṃ niścayaṃ kṛtvā punarna ca karoti yaḥ /
sa kuryātkṛcchramātraṃ tu punaḥ saṃnyastumarhati
saṃnyāsaṃ pātayedyastu patitaṃ nyāsayettu yaḥ /
saṃnyāsavighnakartā ca trīnetānpatitānviduḥ
iti//
atha ṣaṇḍaḥ patito'ṅgavikalaḥ straiṇo badhiro'rbhako mūkaḥ
pāṣaṇḍaścakrī liṅgī kuṣṭhī vaikhānasaharadvijau
bhṛtakādhyāpakaḥ śipiviṣṭo'nagniko nāstiko vairāgyavanto'pyete
na saṃnyāsārhāḥ / saṃnyastā yadyapi mahāvākyopadeśe nādhikāriṇaḥ //
ārūḍhapatitāpatyaṃ kunakhī śyāvadantakaḥ /
kṣībastathāṅgavikalo naiva saṃnyastumarhati
saṃpratyavasitānāṃ ca mahāpātakināṃ tathā /
vrātyānāmabhiśastānāṃ saṃnyāsaṃ na kārayet
vratayajñatapodānahomasvādhyāyavarjitam /
satyaśaucaparibhraṣṭaṃ saṃnyāsaṃ na kārayet
ete nārhanti saṃnyāsamātureṇa vinā kramam /
ॐ bhūḥ svāheti śikhāmutpāṭya yajñopavītaṃ
bahirna nivaset / yaśo balaṃ jñānaṃ vairāgyaṃ
medhāṃ prayaccheti yajñopavītaṃ chittvā ॐ bhūḥ
svāhetyapsu vastraṃ kaṭisūyaṃ ca visṛjya saṃnyastaṃ
mayeti trivāramabhimantrayet /
saṃnyāsinaṃ dvijaṃ dṛṣṭvā sthānāccalati bhāskaraḥ /
eṣa me maṇḍalaṃ bhittvā paraṃ brahmādhigacchati
ṣaṣṭiṃ kulānyatītāni ṣaṣṭimāgāmikāni ca /
kulānyuddharate prājñaḥ saṃnyastamiti yo vadet
ye ca santānajā doṣā ye doṣā dehasaṃbhavāḥ /
praiṣāgnirnirdahetsarvāṃstuṣārinniva kāñcanam
sakhā mā gopāyeti daṇḍaṃ parigrahet /
daṇḍaṃ tu vāṇavaṃ saumyaṃ satvacaṃ samaparvakam /
puṇyasthalasamutpannaṃ nānākalmaṣaśodhitam
adagdhamahataṃ kīṭaiḥ parvagranthivirājitam /
nāsādaghnaṃ śirastulyaṃ bhruvorvā bibhṛyādyatiḥ
daṇḍātmanostu saṃyogaḥ sarvathā tu vidhīyate /
na daṇḍena vinā gacchediṣukṣepatrayaṃ budhaḥ
jagajjīvanaṃ jīvanādhārabhūtaṃ māte māmantrayasva sarvasaumyeti
kamaṇḍaluṃ parigṛhya yogapaṭṭābhiṣikto bhūtvā yathāsukhaṃ viharet //
tyaja dharmamadharmaṃ ca ubhe satyānṛte tyaja /
ubhe satyānṛte tyaktvā yena tyajasi tattyaja
vairāgyasaṃnyāsī jñānasaṃnyāsī jñānavairāgyasaṃnyāsī
karmasaṃnyāsīti cāturvidhyamupāgataḥ / tadyatheti dṛṣṭānuśravika
viṣayavaitṛṣṇyametya prākpuṇyakarmaviśeṣātsaṃnyastaḥ
sa vairāgyasaṃnyāsī / śāstrajñānātpāpapuṇyalokānubhavaśravaṇā
tprapañcoparato dehavāsanāṃ śāstravāsanāṃ lokavāsanāṃ tyaktvā
vamanānnamiva pravṛttiṃ sarvaṃ heyaṃ matvā sādhanacatuṣṭayasaṃpanno
yaḥ saṃnyasyati sa eva jñānasaṃnyāsī / krameṇa sarvamabhyasya sarvamanubhūya
jñānavairāgyābhyāṃ svarūpānusandhānena dehamātrāvaśiṣṭaḥ saṃnyasya
jātarūpadharo bhavati sa jñānavairāgyasaṃnyāsī / brahmacaryaṃ samāpya
gṛhī bhūtvā vānaprasthāśramametya vairāgyābhāve'pyāśramakramānusāreṇa
yaḥ saṃnyasyati sa karmasaṃnyāsī / sa saṃnyāsaḥ ṣaḍvidho bhavati
kuṭīcakabahūdakahaṃsaparamahaṃsaturīyātītāvadhūtāśceti / kuṭīcakaḥ
śikhāyajñopavīti daṇḍakamaṇḍaludharaḥ kaupīnaśāṭīkanthādharaḥ
pitṛmātṛgurvārādhanaparaḥ piṭharakhanitraśikyādimātrasādhanapara
ekatrānnādanaparaḥ śvetordhvapuṇḍradhārī tridaṇḍaḥ / bahūdakaḥ śikhādikanthādhara
stripuṇḍradhārī kuṭīcakavatsarvasamo madhukaravṛttyāṣṭakavalāśī /
haṃso jaṭādhārī tripuṇḍrordhvapuṇḍradhārī asaṃklṛptamādhūkarānnāśī
kaupīnakhaṇḍatuṇḍadhārī / paramahaṃsaḥ śikhāyajñopavītarahitaḥ pañcagṛheṣu
karapātrī ekakaupīnadhārī śāṭīmekāmekaṃ vaiṇavaṃ daṇḍamekaśāṭīdharo vā
bhasmoddhṛlanaparaḥ sarvatyāgī turīyātīto gomukhavṛttyā phalāhārī annāhārī
cedgṛhatraye dehamātrāvaśiṣṭo digaṃbaraḥ kuṇapavaccharīnvṛttikaḥ /
avadhūtastvaniyamaḥ patitābhiśastavarjanapūrvakaṃ sarvavarṇeṣvajagaravṛttyāhāraparaḥ svarūpānusandhānaparaḥ /
jagattāvadidaṃ nāhaṃ savṛkṣatṛṇaparvatam / yadbāhyaṃ
jaḍamatyantaṃ tatsyāṃ kathamahaṃ vibhuḥ
kālenālpena vilayī deho nāhamacetanaḥ /
jaḍayā karṇaśaṣkulyā kalpamānakṣaṇasthayā
śūnyākṛtiḥ śūnyabhavaḥ śabdo nāhamacetanaḥ /
tvacā kṣaṇavināśinyā prāpyo'prāpyo'yamanyathā
citprasādopalabdhātmā sparśo nāhamacetanaḥ /
labdhātmā jihvayā tuccho lolayā lolasattayā
svalpasyando dravyaniṣṭho raso nāhamacetanaḥ /
dṛśyadarśanayorlīnaṃ kṣayikṣaṇavināśinoḥ
kevale draṣṭari kṣīṇaṃ rūpaṃ nāhamacetanam /
nāsayā gandhajaḍayā kṣayiṇyā parikalpitaḥ
pelavo niyatākāro gandho nāhamacetanaḥ /
nirmamo'mananaḥ śānto gatapañcendriyabhramaḥ
śuddhacetana evāhaṃ kalākalanavarjitaḥ /
caityavarjitacinmātramahameṣo'vabhāsakaḥ
sabāhyābhyantaravyāpī niṣkalo'haṃ nirañjanaḥ /
nirvikalpacidābhāsa eka ātmāsmi sarvagaḥ
mayaiva cetaneneme sarve ghaṭapaṭādayaḥ /
sūryāntā avabhāsyante dīpenevātmatejasā
mayaivaitāḥ sphurantīha vicitrendriyavṛttayaḥ /
tejasāntaḥprakāśena yathāgnikaṇapaṅktayaḥ
anantānandasaṃbhogā paropaśamaśālinī /
śuddheyaṃ cinmayī dṛṣṭirjayatyakhiladṛṣṭiṣu
sarvabhāvāntarasthāya caityamuktacidātmane /
pratyakcaitanyarūpāya mahyameva namo namaḥ
vicitrāḥ śaktayaḥ svacchāḥ samā yā nirvikārayā /
citā kriyante samayā kalākalanamuktayā
kālatrayamupekṣitryā hīnāyāścaityabandhanaiḥ /
citaścaityamupekṣitryāḥ samataivāvaśiṣyate
sā hi vācāmagamyatvādasattāmiva śāśvatīm /
nairātmasiddhātmadaśāmupayātaiva śiṣyate
īhānīhāmayairantaryā cidāvalitā malaiḥ /
sā cinnotpādituṃ śaktā pāśabaddheva pakṣiṇī
icchādveṣasamutthena dvandvamohena jantavaḥ /
dharāvivaramagnānāṃ kīṭānāṃ samatāṃ gatāḥ
ātmane'stu namo mahyamavicchinnacidātmane /
parāmṛṣṭo'smi labdho'smi prodito'smyacirādaham /
uddhṛto'smi vikalpebhyo yo'smi so'smi namo'stu te
tubhyaṃ mahyamanantāya mahyaṃ tubhyaṃ cidātmane /
namastubhyaṃ pareśāya namo mahyaṃ śivāya ca
tiṣṭhannapi hi nāsīno gacchannapi na gacchati /
śānto'pi vyavahārasthaḥ kurvannapi na lipyate
sulabhaścāyamatyantaṃ sujñeyaścāptabandhuvat /
śarīrapadmakuhare sarveṣāmeva ṣaṭpadaḥ
na me bhogasthitau vāñchā na me bhogavisarjane /
yadāyāti tadāyātu yatprayāti prayātu tat
manasā manasi cchinne nirahaṃkāraṃ gate /
bhāvena galite bhāve svasthastiṣṭhāmi kevalaḥ
nirbhāvaṃ nirahaṃkāraṃ nirmanaskamanīhitam /
kevalāspandaśuddhātmanyeva tiṣṭhati me ripuḥ
tṛṣṇārajjugaṇaṃ chitvā maccharīrakapañjarāt /
na jāne kva gatoḍḍīya nirahaṃkārapakṣiṇī
yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate /
yaḥ samaḥ sarvabhūteṣu jīvitaṃ tasya śobhate
yo'ntaḥśītalayā buddhyā rāgadveṣavimuktayā /
sākṣivatpaśyatīdaṃ hi jīvitaṃ tasya śobhate
yena samyakparijñāya heyopādeyamujjhatā /
cittasyānte'rpitaṃ cittaṃ jīvitaṃ tasya śobhate
grāhyagrāhakasaṃbandhe kṣīṇe śāntirudetyalam /
sthitimabhyāgatā śāntirmokṣanāmābhidhīyate
bhraṣṭabījopamā bhūyo janmāṅkuaravivarjitā /
hṛdi jīvadvimuktānāṃ śuddhā bhavati vāsanā
pāvanī paramodārā śuddhasattvānupātinī /
ātmadhyānamayī nityā suṣuptistheva tiṣṭhati
cetanaṃ cittariktaṃ hi pratyakcetanamucyate /
nirmanaskasvabhāvatvānna tatra kalanāmalam
sā satyatā sā śivatā sāvasthā pāramātmikī /
sarvajñatā sā saṃtṛptirnatu yatra manaḥ kṣatam
pralapanvisṛjangṛhṇannunmiṣannimiṣannapi /
nirastamananānandaḥ saṃvinmātraparo'smyaham
malaṃ saṃvedyamutsṛjya mano nirmūlayanparam /
āśāpāśānalaṃ chittvā saṃvinmātraparo'smyaham
aśubhāśubhasaṃkalpaḥ saṃśānto'smi nirāmayaḥ /
naṣṭeṣṭāniṣṭakalanaḥ saṃmātraparosmyaham
ātmatāparate tyaktvā nirvibhāgo jagatsthitau /
vajrastaṃbhavadātmānamavalaṃbya sthiro'smyaham
nirmalāyāṃ nirāśāyāṃ svasaṃvittau sthito'smyaham /
īhitānīhitairmukto heyopādeyavarjitaḥ
kadāntastoṣameṣyāmi svaprakāśapade sthitaḥ /
kadopaśāntamanano dharaṇīdharakandare
sameṣyāmi śilāsāmyaṃ nirvikalpasamādhinā /
niraṃśadhyānaviśrāntimūkasya mama mastake
kadā tārṇaṃ kariṣyanti kulāyaṃ vanaputrikāḥ /
saṃkalpapādapaṃ tṛṣṇālataṃ chittvā manovanam
vitatāṃ bhuvamāsādya viharābhi yathāsukham /
padaṃ tadanu yāto'smi kevalo'smi jayāmyaham
nirvāṇo'smi nirīho'smi niraṃśo'smi nirīpsitaḥ /
svacchatorjitatā sattā hṛdyatā satyatā jñatā
ānanditopaśamatā sadā pramuditoditā /
pūrṇatodāratā satyā kāntisattā sadaikatā
ityevaṃ cintayanbhikṣuḥ svarūpasthitimañjasā /
nirvikalpasvarūpajño nirvikalpo babhūva ha
āturo jīvati cetkramasaṃnyāsaḥ kartavyaḥ /
na śūdrastrīpatitodakyā saṃbhāṣaṇam /
na yaterdevapūjanotsavadarśanam /
tasmānna saṃnyāsina eṣa lokaḥ /
āturakuṭīcakayorbhūlokabhuvarlokau /
bahūdakasya svargalokaḥ /
haṃsasya tapolokaḥ / paramahaṃsasya satyalokaḥ /
turīyātītāvadhūtayoḥ svātmanyeva kaivalyaṃ
svarūpānusandhānena bhramarakīṭanyāyavat /
svarūpānusandhānavyatiriktānyaśāstrābhyāsa
uṣṭrakuṃkumabhāravadvyarthaḥ / na yogaśāstrapravṛttiḥ /
na sāṃkhyaśāstrābhyāsaḥ / na mantratantravyāpāraḥ /
netaraśāstrapravṛttiryaterasti / asti cecchavālaṃkārava
tkarmācara vidyādūraḥ /
na parivrāṇnāmasaṃkīrtanaparo yadyatkarma karoti tattatphalamanubhavati /
eraṇḍatailaphenavatsarvaṃ parityajet / na devatāprasādagrahaṇam /
na bāhyadevābhyarcanaṃ kuryāt / svavyatiriktaṃ sarvaṃ tyaktvā
madhukaravṛttyāhāramāharankṛśībhūtvā medovṛddhimakurvanviharet /
mādhūkareṇa karapātreṇāsyapātreṇa vā kālaṃ nayet /
ātmasaṃmitamāhāramāharedātmavānyatiḥ /
āhārasya ca bhāgau dvau tṛtīyamudakasya ca /
vāyoḥ saṃcaraṇārthāya caturthamavaśeṣayet
bhaikṣeṇa vartayennityaṃ naikānnāśī bhavetkvacit /
nirīkṣante tvanudvignāstadgṛhaṃ yatnato vrajet
pañcasaptagṛhāṇāṃ tu bhikṣāmicchetkriyāvatām /
godohamātramākāṅkṣenniṣkrānto na punarvrajet
naktādvaraścopavāsa upavāsādayācitaḥ /
ayācitādvaraṃ bhaikṣyaṃ tasmātbhaikṣeṇa vardhayet
naiva savyāpasavyena bhikṣākāle viśedgṛhān /
nātikrāmedgṛhaṃ mohādyatra doṣo na vidyate
śrotriyānnaṃ na bhikṣeta śraddhābhaktibahiṣkṛtam /
vrātyasyāpi gṛhe bhikṣecchraddhābhaktipuraskṛte
mādhūkaramasaṃklṛptaṃ prākpraṇītamayācitam /
tātkālikaṃ copapannaṃ bhaikṣaṃ pañcavidhaṃ smṛtam
manaḥsaṃkalparahitāṃstrīngṛhānpañca sapta vā /
madhumakṣikavatkṛtvā mādhūkaramiti smṛtam
prātaḥkāle ca pūrvedyuryadbhaktaiḥ prāthitaṃ muhuḥ /
tadbhaikṣaṃ prākpraṇītaṃ syātsthitiṃ kuryāttathāpi vā
bhikṣāṭanasamudyogādyena kena nimantritam /
ayācitaṃ tu tadbhaikṣaṃ bhoktavyaṃ ca mumukṣubhiḥ
upasthānena yatproktaṃ bhikṣārthaṃ brāhmaṇena tat /
tātkālikamiti khyātaṃ bhoktavyaṃ yatibhistadā
siddhamannaṃ yadānītaṃ brāhmaṇena maṭhaṃ prati /
upapannamiti prāhurmunayo mokṣakāṅkṣiṇaḥ
carenmādhūkaraṃ bhaikṣaṃ yatirmlecchakulādapi /
ekānnaṃ natu bhuñjīta bṛhaspatisamādapi /
yācitāyācitābhyāṃ ca bhikṣābhyāṃ kalpayetsthitam
na vāyuḥ sparśadoṣeṇa nāgnirdahanakarmaṇā /
nāpo mūtrapurīṣābhyāṃ nānnadoṣeṇa maskarī
vidhūme sannamusale vyaṅgāre bhuktavajjane /
kāle'parāhṇe bhūyiṣṭhe bhikṣācaraṇamācaret
abhiśataṃ ca patitaṃ pāpaṇḍaṃ devapūjakam /
varjayitvā caredbhaikṣaṃ sarvavarṇeṣu cāpadi
ghṛtaṃ svamūtrasadṛśaṃ madhu syātsurayā samam /
tailaṃ sūkaramūtraṃ syātsūpaṃ laśunasaṃmitam
māṣāpūṣādi gomāṃsaṃ kṣīraṃ mūtrasamaṃ bhavet /
tasmātsarvaprayatnena ghṛtādīnvarjayedyatiḥ /
ghṛtasūpādisaṃyuktamannaṃ nādyātkadācana
pātramasya bhavetpāṇistena nityaṃ sthitiṃ nayet /
pāṇipātraścaranyogī nāsakṛdbhaikṣamācaret
āsyena tu yadāhāraṃ govanmṛgayate muniḥ /
tadā samaḥ syātsarveṣu so'mṛtatvāya kalpate
ājyaṃ rudhiramiva tyajedekatrānnaṃ palalamiva
gandhalepanamaśuddhalepanamiva kṣāramantyajamiva
vastramucchiṣṭapātramivābhyaṅgaṃ strīsaṅgamiva
mitrāhlādakaṃ mūtramiva spṛhāṃ gomāṃsamiva
jñātacaradeśaṃ caṇḍālavāṭikādiva striyamahimiva
suvarṇaṃ kālakūṭamiva sabhāsthalaṃ śmaśānasthalamiva
rājadhānīṃ kuṃbhīpākamiva śavapiṇḍavadekatrānnaṃ na
devatārcanam / prapañcavṛttiṃ parityaya jīvanmukto bhavet //
āsanaṃ pātralopaśca saṃcayaḥ śiṣyasaṃcayaḥ /
divāsvāpo vṛthālāpo yaterbandhakarāṇi ṣaṭ
varṣābhyo'nyatra yatsthānamāsanaṃ tadudāhṛtam /
utkālābvādipātrāṇāmekasyāpīha saṃgrahaḥ
yateḥ saṃvyavaharāya pātralopaḥ sa ucyate /
gṛhītasya tu daṇḍāderdvitīyasya parigrahaḥ
kālāntaropabhogārthaṃ saṃcayaḥ parikīrtitaḥ /
śuśrūṣālābhapūjārthaṃ yaśorthaṃ vā parigrahaḥ
śiṣyāṇāṃ natu kāruṇyācchiṣyasaṃgraha īritaḥ /
vidyā divā prakāśatvādavidyā rātrirucyate
vidyābhyāse pramādo yaḥ sa divāsvāpa ucyate /
ādhyātmikīṃ kathāṃ muktvā bhikṣāvārtāṃ vinā tathā
anugrahaṃ paripraśnaṃ vṛthājalpo'nya ucyate /
ekānnaṃ madamātsaryaṃ gandhapuṣpavibhūṣaṇam
tāmbūlābhyañjane krīḍā bhogākāṅkṣā rasāyanam /
katthanaṃ kutsanaṃ svasti jyotiśca krayavikrayam
kriyākarmavivādaśca guruvākyavilaṅghanam /
saṃdhiśca vigraho yānaṃ mañcakaṃ śuklavastrakam
śuklotsargo divāsvāpo bhikṣādhārastu taijasam /
viṣaṃ caivāyudhaṃ bījaṃ hiṃsāṃ taikṣṇyaṃ ca maithunam
tyaktaṃ saṃnyāsayogena gṛhadharmādikaṃ vratam /
gotrādicaraṇaṃ sarvaṃ pitṛmātṛkulaṃ dhanam /
pratiṣiddhāni caitāni sevamāno vrajedadhaḥ
sujīrṇo'pi sujīrṇāsu vidvāṃstrīṣu na viśvaset /
sujīrṇāsvapi kanthāsu sajjate jīrṇamambaram
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ bījaṃ taijasaṃ viṣamāyudham /
ṣaḍetāni na gṛhṇīyādyatirmūtrapurīṣavat
naivādadīta pātheyaṃ yatiḥ kiṃcidanāpadi /
pakvamāpatsu gṛṇhīyādyāvadannaṃ na labhyate
nīrujaśca yuvā caiva bhikṣurnāvasathe vaset /
parārthaṃ na pratigrāhyaṃ na dadyācca kathaṃcana
dainyabhāvāttu bhūtānāṃ saubhagāya yatiścaret /
pakvaṃ vā yadi vā'pakvaṃ yācamāno vrajedadhaḥ
annapānaparo bhikṣurvastrādīnāṃ pratigrahī /
āvikaṃ vānāvikaṃ vā tathā paṭṭapaṭānapi
pratigṛhya yatiścaitānpatatyeva na saṃśayaḥ /
advaitaṃ nāvamāśritya jīvanmuktatvamāpnuyāt
vāgdaṇḍe maunamātiṣṭetkāyadaṇḍe tvabhojanam /
mānase tu kṛte daṇḍe prāṇāyāmo vidhīyate
karmaṇā badhyate janturvidyayā ca vimucyate /
tasmātkarma na kurvanti yatayaḥ pāradarśinaḥ
rathyāyāṃ bahuvastrāṇi bhikṣā sarvatra labhyate /
bhūmiḥ śayyāsti vistīrṇā yatayaḥ kena duḥkhitaḥ
prapañcamakhilaṃ yastu jñānāgnau juhuyādyatiḥ /
ātmanyagnīnsamāropya so'gnihotrī mahāyatiḥ
pravṛttirdvividhā proktā mārjārī caiva vānarī /
jñānābhyāsavatāmoturvānarībhāktvameva ca
nāpṛṣṭaḥ kasyacidbrūyānna cānyāyena pṛcchataḥ /
jānannapi hi medhāvī jaḍavallokamācaret
sarveṣāmeva pāpānāṃ saṅghāte samupasthite /
tāraṃ dvādaśasāhasramabhyasecchedanaṃ hi tat
yastu dvādaśasāhasraṃ praṇavaṃ japate'nvaham /
tasya dvādaśabhirmāsaiḥ paraṃ brahma prakāśate
ityupaniṣat hariḥ ॐ tatsat // iti dvitīyo'dhyāyaḥ
ॐ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca // sarvāṇi sarvaṃ brahmopaniṣadaṃ
māhaṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma nirākarodanirākaraṇa
mastvanirākaraṇaṃ mestu tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste
mayi santu te mayi santu / ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti saṃnyāsopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya
Original text: saṃnyāsopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0