Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saddharmalaṅkāvatārasūtra · Chapter 10

10.1

iti laṅkāvatārātsarvabuddhapravacanahṛdayānmāṃsabhakṣaṇaparivarto 'ṣṭamaḥ //
START Parivarta 9
dhāraṇīparivarto nāma navamaḥ /
atha khalu bhagavān mahāmatiṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - udgṛhṇa tvaṃ mahāmate laṅkāvatāre mantrapadāni yānyatītānāgatapratyutpannairbuddhairbhagavadbhirbhāṣitāni, bhāṣante, bhāṣiṣyante ca / ahamapyetarhi bhāṣiṣye dharmabhāṇakānāṃ parigrahārtham / tadyathā / tuṭṭe 2 / vuṭṭe 2 / paṭṭe 2 / kaṭṭe 2 / amale 2 / vimale 2 / nime 2 / hime 2 / vame 2 / kale 2 / kale 2 / aṭṭe maṭṭe / vaṭṭe tuṭṭe / jñeṭṭe spuṭṭe / kaṭṭe 2 / laṭṭe paṭṭe / dime 2 / cale 2 / pace pace / bandhe 2 / añce mañce / dutāre 2 / patāre 2 / akke 2 / sarkke 2 / cakre 2 / dime 2 / hime 2 / ṭu ṭu ṭu ṭu / 4 / ḍu ḍu ḍu ḍu / 4 / ru ru ru ru / 4 / phu phu phu phu / 4 / svāhā //
imāni mahāmate mantrapadāni laṅkāvatāre mahāyānasūtre / yaḥ kaścinmahāmate kulaputro vā kuladuhitā vā imāni mantrapadānyudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati, na tasya kaścidavatāraṃ lapsyate devo vā devī vā nāgo vā nāgī vā yakṣo vā yakṣī vā asuro vā asurī vā garuḍo vā garuḍī vā kinnaro vā kinnarī vā mahorago vā mahoragī vā gandharvo vā gandharvī vā bhūto vā bhūtī vā kumbhāṇḍo vā kumbhāṇḍī vā piśāco vā piśācī vā ostārako vā austārakī vā apasmāro vā apasmārī vā rākṣaso vā rākṣasī vā ḍāko vā ḍākinī vā ojohāro vā ojohārī vā kaṭapūtano vā kaṭapūtanī vā amanuṣyo vā amanuṣyī vā, sarve te 'vatāraṃ na lapsyate / sa cedviṣamagraho bhaviṣyati, so 'syāṣṭottaraśatābhimantritena rodan krandanto kaṃ diśaṃ dṛṣṭvā yāsyati //
punaraparāṇi mahāmate mantrapadāni bhāṣiṣye / tadyathā - padme padmadeve / hine hini hine / cu cule culu cule / phale phula phule / yule ghule yula yule / ghule ghula ghule / pale pala pale / muñce 3 / chinde bhinde bhañje marde pramarde dinakare svāhā //
imāni mahāmate mantrapadāni yaḥ kaścitkulaputro vā kuladuhitā vā udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati, tasya na kaścidavatāraṃ lapsyate devo vā devī vā nāgo vā nāgī vā yakṣo vā yakṣī vā asuro vā asurī vā garuḍo vā garuḍī vā kinnaro vā kinnarī vā mahorago vā mahoragī vā gandharvo vā gandharvī vā bhūto vā bhūtī vā kumbhāṇḍo vā kumbhāṇḍī vā piśāco vā piśācī vā ostārako vā ostārakī vā, apasmāro vā apasmārī vā, rākṣaso vā rākṣasī vā, ḍāko vā ḍākinī vā, ojoharo vā ojoharī vā, kaṭapūtano vā kaṭapūtanī vā, manuṣyo vā manuṣyī vā, sarve te 'vatāraṃ na lapsyate / ya imāni mantrapadāni paṭhiṣyati, tena laṅkāvatārasūtraṃ paṭhitaṃ bhaviṣyati / imāni bhagavatā mantrapadāni bhāṣitāni rākṣasānāṃ nivāraṇārtham //
iti laṅkāvatāre dhāraṇīparivarto nāma navamaḥ //
START Parivarta 10
sagāthakam /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat -
utpādabhaṅgarahito lokaḥ khepuṣpasaṃnibhaḥ /
sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te

10.2

śāśvatocchedavarjyaśca lokaḥ svapnopamaḥ sadā /
sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te

10.3

māyopamāḥ sarvadharmāścittavijñānavarjitāḥ /
sadasannopalabdhāste prajñayā kṛpayā ca te

10.4

dharmapudgalanairātmyaṃ kleśajñeyaṃ ca te sadā /
viśuddhamanimittena prajñayā kṛpayā ca te

10.5

na nirvāsi na nirvāṇe na nirvāṇaṃ tvayi sthitam /
buddhiboddhavyarahitaṃ sadasatpakṣavarjitam

10.6

ye paśyanti muniṃ śāntamevamutpattivarjitam /
te bhavantyanupādānā ihāmutra nirañjanāḥ

10.7

mṛgatṛṣṇā yathā grīṣme spandate cittamohanī /
mṛgā gṛhṇanti pānīyaṃ vastu tasya na vidyate

10.8

evaṃ vijñānabījo 'yaṃ spandate dṛṣṭigocare /
bālā gṛhṇanti jāyantaṃ timiraṃ taimirā yathā

10.9

dhyātā dhyānaṃ ca dhyeyaṃ ca prahāṇaṃ satyadarśanam /
kalpanāmātramevedaṃ yo budhyati sa mucyati

10.10

asārakā ime dharmā manyanāyāḥ samutthitāḥ /
sāpyatra manyanā śūnyā yayā śūnyeti manyate

10.11

jalavṛkṣacchāyāsadṛśāḥ skandha vijñānapañcamāḥ /
māyāsvapnopamaṃ dṛśyaṃ vijñaptyā na vikalpayet

10.12

māyāvetālayantrābhaṃ svapnaṃ vidyuddhanaṃ sadā /
trisaṃtativyavacchinnaṃ jagatpaśyan vimucyate

10.13

ayoniśo vikalpena vijñānaṃ saṃpravartate /
aṣṭaghā navadhā citraṃ taraṃgāṇi mahodadhau

10.14

vāsanairbṛṃhitaṃ nityaṃ buddhyā mūlaṃ sthirāśrayam /
bhramate gocare cittamayaskānte yathāyasam

10.15

āśritā sarvabhūteṣu gotrabhūstarkavarjitā /
nivartate kriyāmuktā jñānajñeyavivarjitā

10.16

māyopamaṃ samādhiṃ ca daśabhūmivinirgatam /
paśyatha cittarājānaṃ saṃjñāvijñānavarjitam

10.17

parāvṛttaṃ yadā cittaṃ tadā tiṣṭhati śāśvatam /
vimāne padmasaṃkāśe māyāgocarasaṃbhave

10.18

tasmin pratiṣṭhito bhavatyanābhogacariṃ gataḥ /
karoti sattvakāryāṇi viśvarūpāmaṇiryathā

10.19

saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ nāsti anyatra hi vikalpanāt /
bālā gṛhṇanti dhiṅbhūḍhā vandhyāḥ svapne yathā sutam

10.20

naiḥsvābhāvyamanutpādo pudgalaḥ skandha saṃtatiḥ /
pratyayā dhātavo jñeyā śūnyatā ca bhavābhavam

10.21

upāyadeśanā mahyaṃ nāhaṃ deśemi lakṣaṇam /
bālā gṛhṇanti bhāvena lakṣaṇaṃ lakṣyameva ca

10.22

sarvasya vettā na ca sarvavettā sarvasya madhye na ca sarvamasti /
bālā vikalpenti budhaśca loko na cāpi budhyāmi na ca bodhayāmi

10.23

prajñaptirnāmamātreyaṃ lakṣaṇena na vidyate /
skandhāḥ keśoṇḍukākārā yatra bālairvikalpyate

10.24

nābhūtvā jāyate kiṃcitpratyayairna vinaśyate /
vandhyāsutākāśapuṣpaṃ yadā paśyati saṃskṛtam /
tadā grāhaśca grāhyaṃ ca bhrāntiṃ dṛṣṭvā nivartate

10.25

nāhaṃ nirvāmi bhāvena kriyayā lakṣaṇena ca /
vikalpahetuvijñānanivṛtternirvṛto hyaham /
(na vinaśyati lakṣaṇaṃ yatra bālairvikalpyate)

10.26

yathā kṣīṇe mahatyoghe taraṃgāṇāmasaṃbhavaḥ /
tathā vijñānavaicitryaṃ niruddhaṃ na pravartate

10.27

śūnyāśca niḥsvabhāvāśca māyopamā ajātakāḥ /
sadasanto na vidyante bhāvāḥ svapnopamā ime

10.28

svabhāvamekaṃ deśemi tarkavijñaptivarjitam /
āryāṇāṃ gocaraṃ divyaṃ svabhāvadvayavarjitam

10.29

khadyotā iva mattasya yathā citrā na santi ca /
dṛśyante dhātusaṃkṣobhādevaṃ lokaḥ svabhāvataḥ

10.30

tṛṇakāṣṭhakaṭhalleṣu yathā māyā virājate /
na cāsau vidyate māyā evaṃ dharmāḥ svabhāvataḥ

10.31

na grāhako na ca grāhyaṃ na bandhyo na ca bandhanam /
māyāmarīcisadṛśaṃ svapnākhyaṃ timiraṃ yathā

10.32

yadā paśyati tattvārthī nirvikalpo nirañjanaḥ /
tadā yogaṃ samāpanno drakṣyate māṃ na saṃśayaḥ

10.33

na hyatra kācidvijñaptirnabhe yadvanmarīcayaḥ /
evaṃ dharmān vijānanto na kiṃcitpratijānati

10.34

sadasataḥ pratyayeṣu dharmāṇāṃ nāsti saṃbhavaḥ /
bhrāntaṃ traidhātuke cittaṃ vicitraṃ khyāyate yataḥ

10.35

svapnaṃ ca lokaṃ ca samasvabhāvaṃ rūpāṇi citrāṇi hi tatra cāpi /
dṛśyanti bhogaṃ spariśaṃ samānaṃ dehāntagaṃ lokaguruṃ kriyāṃ ca

10.36

cittaṃ hi traidhātukayoniretadbhrāntaṃ hi cittamihamutra dṛśyate /
na kalpayellokamasatta eṣāmetādṛśīṃ lokagatiṃ viditvā

10.37

saṃbhavaṃ vibhavaṃ caiva mohātpaśyanti bāliśāḥ /
na saṃbhavaṃ na vibhavaṃ prajñāyukto vipaśyati

10.38

akaniṣṭhabhavane divye sarvapāpavivarjite /
nirvikalpāḥ sadā yuktāścittacaittavivarjitāḥ

10.39

balābhijñāvaśiprāptāḥ tatsamādhigatiṃgatāḥ /
tatra budhyanti saṃbuddhā nirmitastviha budhyate

10.40

nirmāṇakoṭyo hyamitā buddhānāṃ niścaranti ca /
sarvatra bālāḥ śṛṇvanti dharmaṃ tebhyaḥ pratiśrutvā (?)

10.41

ādimadhyāntanirmuktaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
vyāpinamacalaṃ śuddhamacitraṃ citrasaṃbhavam

10.42

vijñaptigotrasaṃchannamālīnaṃ sarvadehinām /
bhrānteśca vidyate māyā na māyā bhrāntikāraṇam

10.43

cittasya mohenāpyasti yatkiṃcidapi vidyate /
svabhāvadvayanibaddhamālayavijñānanirmitam /
lokaṃ vijñaptimātraṃ ca dṛṣṭyaughaṃ dharmapudgalam

10.44

vibhāvya lokamevaṃ tu parāvṛtto yadā bhavet /
tadā putro bhavenmahyaṃ niṣpannadharmavartakaḥ

10.45

uṣṇadravacalakaṭhinā dharmā bālairvikalpitāḥ /
asadbhūtasamāropo nāsti lakṣyaṃ na lakṣaṇam

10.46

aṣṭadravyakametattu kāyasaṃsthānamindriyam /
rūpaṃ kalpanti vai bālā bhrāntāḥ saṃsārapañjare

10.47

hetupratyayasāmagryā bālāḥ kalpanti saṃbhavam /
ajānānā nayamidaṃ bhramanti tribhavālaye

10.48

sarvabhāvāsvabhāvā ca vacanamapi nṛṇām /
kalpanāccāpi nirmāṇaṃ nāsti svapnopamaṃ bhavam /
parīkṣenna saṃsarennāpi nirvāyāt

10.49

cittaṃ vicitraṃ bījākhyaṃ khyāyate cittagocaram /
khyātau kalpanti utpattiṃ bālāḥ kalpadvaye ratāḥ

10.50

ajñāna tṛṣṇā karmaṃ ca cittacaittā na mārakam /
pravartati tato yasmātpāratantryaṃ hi tanmatam

10.51

te ca kalpanti yadvastu cittagocaravibhramam /
kalpanāyāmaniṣpannaṃ mithyābhrāntivikalpitam

10.52

cittaṃ pratyayasaṃbaddhaṃ pravartati śarīriṇām /
pratyayebhyo vinirmuktaṃ na paśyāmi vadāmyaham

10.53

pratyayebhyo vinirmuktaṃ svalakṣaṇavivarjitam /
na tiṣṭhati yadā dehe tena mahyamagocaram

10.54

rājā śreṣṭhī yathā putrān vicitrairmṛgasādṛśaiḥ /
pralobhya krīḍati gṛhe vane mṛgasamāgamam

10.55

tathāhaṃ lakṣaṇaiścitrairdharmāṇāṃ pratibimbakaiḥ /
pratyātmavedyāṃ hi sutāṃ bhūtakoṭiṃ vadāmyaham

10.56

taraṃgā hyudadheryadvatpavanapratyayoditāḥ /
nṛtyamānāḥ pravartante vyucchedaścaḥ na vidyate

10.57

ālayaughastathā nityaṃ viṣayapavaneritaḥ /
citraistaraṃgavijñānairnṛtyamānaḥ pravartate

10.58

grāhyagrāhakabhāvena cittaṃ namati dehinām /
dṛśyasya lakṣaṇaṃ nāsti yathā bālairvikalpyate

10.59

paramālayavijñānaṃ vijñaptirālayaṃ punaḥ /
grāhyagrāhakāpagamāttathatāṃ deśayāmyaham

10.60

nāsti skandheṣvātmā na sattvo na ca pudgalaḥ /
utpadyate ca vijñānaṃ vijñānaṃ ca nirudhyate

10.61

nimnonnataṃ yathā citre dṛśyate na ca vidyate /
tathā bhāveṣu bhāvatvaṃ dṛśyate na ca vidyate

10.62

gandharvanagaraṃ yadvadyathā ca mṛgatṛṣṇikā /
dṛśyaṃ khyāti tathā nityaṃ prajñayā ca na vidyate

10.63

pramāṇendriyanirvṛttaṃ na kāryaṃ nāpi kāraṇam /
buddhiboddhavyarahitaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam

10.64

skandhān pratītya saṃbuddho na dṛṣṭaḥ kenacitkvacit /
yo na dṛṣṭaḥ kvacitkena kutastasya vibhāvanā

10.65

pratyayairhetudṛṣṭāntaiḥ pratijñā kāraṇena ca /
svapnagandharvacakreṇa marīcyā somabhāskaraiḥ

10.66

adṛśyaṃ kulādidṛṣṭāntairutpattiṃ vādayāmyaham /
svapnavibhramamāyākhyaṃ śūnyaṃ vai kalpitaṃ jagat

10.67

anāśritaśca trailokye adhyātmaṃ ca bahistathā /
anutpannaṃ bhavaṃ dṛṣṭvā kṣāntyanutpatti jāyate

10.68

māyopamasamādhiṃ ca kāyaṃ manomayaṃ punaḥ /
abhijñā vaśitā tasya balā cittasya citritā

10.69

bhāvā yeṣāṃ hyanutpannāḥ śūnyā vai asvabhāvakāḥ /
teṣāmutpadyate bhrāntiḥ pratyayaiśca nirudhyate

10.70

cittaṃ hi khyāti cittasya bahirdhā khyāti rūpiṇaḥ /
anyanna vidyate dṛśyaṃ yathā bālairvikalpyate

10.71

saṃkalā buddhabimbaṃ ca bhūtānāṃ ca vidāraṇam /
adhiṣṭhanti jagaccitraṃ prajñaptyā vai suśikṣitāḥ

10.72

dehaḥ pratiṣṭhā bhogaśca grāhyavijñaptayastrayaḥ /
mana udgrahavijñaptivikalpo grāhakāstrayaḥ

10.73

vikalpaśca vikalpyaṃ ca yāvattvakṣaragocaram /
tāvattattvaṃ na paśyanti tārkikāstarkavibhramāt

10.74

naiḥsvabhāvyaṃ hi bhāvānāṃ yadā budhyanti prajñayā /
tadā viśramati yogī ānimittapratiṣṭhitaḥ

10.75

masimrakṣitako yadvadgṛhyate kurkuṭo 'budhaiḥ /
sa evāyamajānānairbālairyānatrayaṃ tathā

10.76

na hyatra śrāvakāḥ kecinnāsti pratyekayānikāḥ /
yaccaitaddṛśyate rūpaṃ śrāvakasya jinasya ca /
nirmāṇaṃ deśayantyete bodhisattvāḥ kṛpātmakāḥ

10.77

vijñaptimātraṃ tribhavaṃ svabhāvadvayakalpitam /
parāvṛttastu tathatā dharmapudgalasaṃcarāt

10.78

somabhāskaradīpārcirbhūtāni maṇayastathā /
nirvikalpāḥ pravartante tathā buddhasya buddhatā

10.79

keśoṇḍukaṃ yathā mithyā gṛhyate taimirairjanaiḥ /
tathā bhāvavikalpo 'yaṃ mithyā bālairvikalpyate

10.80

sthitibhaṅgotpattirahitā nityānityavivarjitāḥ /
saṃkleśavyavadānākhyā bhāvāḥ keśoṇḍukopamāḥ

10.81

puttalikaṃ yathā kaścitkanakābhaṃ paśyate jagat /
na hyasti kanakaṃ tatra bhūmiśca kanakāyate

10.82

evaṃ hi dūṣitā bālāścittacaittairanādikaiḥ /
māyāmarīciprabhavaṃ bhāvaṃ gṛhṇanti tattvataḥ

10.83

ekabījamabījaṃ ca samudraikaṃ ca bījakam /
sarvabījakamapyetaccittaṃ paśyatha citrikam

10.84

ekaṃ bījaṃ yadā śuddhaṃ parāvṛttamabījakam /
samaṃ hi nirvikalpatvādudrekājjanmasaṃkaraḥ /
bījamāvahate citraṃ sarvabījaṃ taducyate

10.85

na hyatrotpadyate kiṃcitpratyayairna nirudhyate /
utpadyante nirudhyante pratyayā eva kalpitāḥ

10.86

prajñaptimātraṃ tribhavaṃ nāsti vastu svabhāvataḥ /
prajñaptivastubhāvena kalpayiṣyanti tārkikāḥ

10.87

bhāvasvabhāvajijñāsā na hi bhrāntirnivāryate /
bhāvasvabhāvānutpattirevaṃ dṛṣṭvā vimucyate

10.88

na māyā nāstisādharmyādbhāvānāṃ kathyate 'stitā /
vitathāśuvidyutsadṛśāstena māyopamāḥ smṛtāḥ

10.89

na cotpadyā na cotpannāḥ pratyayo 'pi na kecana /
saṃvidyante kvacittena vyavahāraṃ tu kathyate

10.90

na bhaṅgotpādasaṃkleśaḥ pratyayānāṃ nivāryate /
yattu bālā vikalpenti pratyayaiḥ saṃnivāryate

10.91

na svabhāvo na vijñaptirna vastu na ca ālayaḥ /
bālairvikalpitā hyete vaśabhūtaiḥ kutārkikaiḥ

10.92

cittamātraṃ yadā lokaṃ prapaśyanti jinātmajāḥ /
tadā nairvāṇikaṃ kāyaṃ kriyāsaṃskāravarjitam /
labhante te balābhijñāvaśitaiḥ saha saṃyutam

10.93

sarvarūpāvabhāsaṃ hi yadā cittaṃ pravartate /
nātra cittaṃ na rūpāṇi bhrāntaṃ cittamanādikam

10.94

tadā yogī hyanābhāsaṃ prajñayā paśyate jagat /
nimittaṃ vastuvijñaptirmanovispanditaṃ ca yat /
atikramya tu putrā me nirvikalpāścaranti te

10.95

gandharvanagaraṃ māyā keśoṇḍuka marīcikā /
asatyāḥ satyataḥ khyānti tathā bhāveṣu bhāvanā

10.96

anutpannāḥ sarvabhāvā bhrāntimātraṃ hi dṛśyate /
bhrāntiṃ kalpenti utpannāṃ bālāṃ kalpadvaye ratāḥ

10.97

aupapattyaṅgikaṃ cittaṃ vicitraṃ vāsanāsaṃbhavam /
pravartate taraṃgaughaṃ tacchedānna pravartate

10.98

vicitrālambanaṃ citraṃ yathā citte pravatate /
tathākāśe ca kuḍye ca kasmānnābhipravartate

10.99

nimitaṃ kiṃcidālambya yadi cittaṃ pravartate /
pratyayairjanitaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate

10.100

cittena gṛhyate cittaṃ nāsti kiṃcitsahetukam /
cittasya dharmatā śuddhā gagane nāsti vāsanā

10.101

svacittābhiniveśena cittaṃ vai saṃpravartate /
bahirdhā nāsti vai dṛśyamato vai cittamātrakam

10.102

cittamālayavijñānaṃ mano yanmanyanātmakam /
gṛhṇāti viṣayān yena vijñānaṃ hi taducyate

10.103

cittamavyākṛtaṃ nityaṃ mano hyubhayasaṃcaram /
vartamānaṃ hi vijñānaṃ kuśalākuśalaṃ hi tat

10.104

dvāraṃ hi paramārthasya vijñaptidvayavarjitam /
yānatrayavyavasthānaṃ nirābhāse sthitaṃ kutaḥ

10.105

cittamātraṃ nirābhāsaṃ vihārā buddhabhūmiśca /
etaddhi bhāṣitaṃ buddhairbhāṣante bhāṣayanti ca

10.106

cittaṃ hi bhūmayaḥ sapta nirābhāsā ca aṣṭamī /
dve bhūmayo vihāraśca śeṣā bhūmirmamātmikā

10.107

pratyātmavedyā śuddhā ca bhūmiścāpi mamātmikā /
māheśvaraparasthānamakaniṣṭhe virājate

10.108

hutāśanasyaiva yathā niścerustasya raśmayaḥ /
citrā manoharāḥ saumyāstribhavaṃ nirmiṇanti ye

10.109

nirmāya tribhavaṃ kiṃcitkiṃcidvai pūrvanirmitam /
tatra deśanti yānāni eṣā bhūmirmamātmikā

10.110

nāsti kālo hyadhigame bhūmīnāṃ kṣatresaṃkrame /
cittamātramatikramya nirābhāse sthitaṃ phalam

10.111

asattā caiva sattā ca dṛśyate ca vicitratā /
bālā grāhaviparyastā viparyāso hi citratā

10.112

nirvikalpaṃ yadi jñānaṃ vastvastīti na yujyate /
yasmāccittaṃ na rūpāṇi nirvikalpaṃ hi tena tat

10.113

indriyāṇi ca māyākhyā viṣayāḥ svapnasaṃnibhāḥ /
kartā karma kriyā caiva sarvathāpi na vidyate

10.114

dhyānāni cāpramāṇāni ārūpyāśca samādhayaḥ /
saṃjñānirodho nikhilaścittamātre na vidyate

10.115

srotāpattiphalaṃ caiva sakṛdāgāmiphalaṃ tathā /
anāgāmiphalaṃ caiva arhattvaṃ cittavibhramaḥ

10.116

śūnyamanityaṃ kṣaṇikaṃ bālāḥ kalpanti saṃskṛtam /
nadīdīpādidṛṣṭāntaiḥ kṣaṇikārtho vikalpyate

10.117

nirvyāpāraṃ tu kṣaṇikaṃ viviktaṃ kriyavarjitam /
anutpattiṃ ca dharmāṇāṃ kṣaṇikārthaṃ vadāmyahyam

10.118

saccāsato hyanutpādaḥ sāṃkhyavaiśeṣikaiḥ smṛtaḥ /
avyākṛtāni sarvāṇi taireva hi prakāśitam

10.119

caturvidhaṃ vyākaraṇamekāṃśaparipṛcchanam /
vibhajyasthāpanīyaṃ ca tīrthavādanivāraṇam

10.120

sarvaṃ vidyati saṃvṛtyāṃ paramārthe na vidyate /
dharmāṇāṃ niḥsvabhāvatvaṃ paramārthe 'pi dṛśyate /
upalabdhiniḥsvabhāve saṃvṛtistena ucyate

10.121

abhilāpahetuko bhāvaḥ svabhāvo yadi vidyate /
abhilāpasaṃbhavo bhāvo nāstīti ca na vidyate

10.122

nirvastuko hyabhilāpastatsaṃvṛtyāpi na vidyate /
viparyāsasya vastutvāccopalabdhirna vidyate

10.123

vidyate cedviparyāso naiḥsvābhāvyaṃ na vidyate /
viparyāsasya vastutvādyadyadevopalabhyate /
niḥsvabhāvaṃ bhavettaddhi sarvathāpi na vidyate

10.124

yadetaddṛśyate citraṃ cittaṃ dauṣṭhulyavāsitam /
rūpāvabhāsagrahaṇaṃ bahirdhā cittavibhramam

10.125

vikalpenāvikalpena vikalpo hi prahīyate /
vikalpenāvikalpena śūnyatātattvadarśanam

10.126

māyāhastī yathā citraṃ patrāṇi kanakā yathā /
tathā dṛśyaṃ nṛṇāṃ khyāti citte ajñānavāsite

10.127

āryo na paśyate bhrāntiṃ nāpi tattvaṃ tadantare /
bhrāntireva bhavettattvaṃ yasmāttattvaṃ tadantare

10.128

bhrāntiṃ vidhūya sarvāṃ tu nimittaṃ yadi jāyate /
saiva cāsya bhavedbhrāntiraśuddhaṃ timiraṃ yathā

10.129

keśoṇḍukaṃ taimiriko yathā gṛhṇāti vibhramāt /
viṣayeṣu tadvadbālānāṃ grahaṇaṃ saṃpravartate

10.130

keśoṇḍukaprakhyamidaṃ marīcyudakavibhramam /
tribhavaṃ svapnamāyābhaṃ vibhāvento vimucyate

10.131

vikalpaśca vikalpyaśca vikalpasya pravartate /
bandho bandhyaśca baddhaśca ṣaḍete mokṣahetavaḥ

10.132

na bhūmayo na satyāni na kṣetrā na ca nirmitāḥ /
buddhāḥ pratyekabuddhāśca śrāvakāścāpi kalpitāḥ

10.133

pudgalaḥ saṃtatiḥ skandhāḥ pratyayā hyaṇavastathā /
pradhānamīśvaraḥ kartā cittamātre vikalpyate

10.134

cittaṃ hi sarvaṃ sarvatra sarvadeheṣu vartate /
vicitraṃ gṛhyate 'sadbhiścittamātraṃ hyalakṣaṇam

10.135

na hyātmā vidyate skandhe skandhāścaiva hi nātmani /
na te yathā vikalpyante na ca te vai na santi ca

10.136

astitvaṃ sarvabhāvānāṃ yathā bālairvikalpyate /
yadi te bhavedyathādṛṣṭāḥ sarve syustattvadarśinaḥ

10.137

abhāvātsarvadharmaṇāṃ saṃkleśo nāsti śuddhi ca /
na ca te tathā yathādṛṣṭā na ca te vai na santi ca

10.138

bhrāntirnimittaṃ saṃkalpaḥ paratantrasya lakṣaṇam /
tasminnimitte yannāma tadvikalpitalakṣaṇam

10.139

nāmanimittasaṃkalpo yadā tasya na jāyate /
pratyayāvastusaṃketaṃ pariniṣpannalakṣaṇam

10.140

vaipākikāśca ye buddhā jinā nairmāṇikāśca ye /
sattvāśca bodhisattvāśca kṣetrāṇi ca diśe diśe

10.141

nisyandadharmanirmāṇā jinā nairmāṇikāśca ye /
sarve te hyamitābhasya sukhāvatyā vinirgatāḥ

10.142

yacca nairmāṇikairbhāṣṭaṃ yacca bhāṣṭaṃ vipākajaiḥ /
sūtrāntavaipulyanayaṃ tasya saṃdhiṃ vijānatha

10.143

yadbhāṣitaṃ jinasutairyacca bhāṣanti nāyakāḥ /
yaddhi nairmāṇikābhāṣṭaṃ na tu vaipākikairjinaiḥ

10.144

anutpannā hyamī dharmā na caivaite na santi ca /
gandharvanagarasvapnamāyānirmāṇasādṛśāḥ

10.145

cittaṃ pravartate cittaṃ cittameva vimucyate /
cittaṃ hi jāyate nānyaccittameva nirudhyate

10.146

arthābhāsaṃ nṛṇāṃ cittaṃ cittaṃ vai khyāti kalpitam /
nāstyarthaścittamātreyaṃ nirvikalpo vimucyate

10.147

anādikālaprapañcadauṣṭhulyaṃ hi samāhitam /
vikalpo bhāvitastena mithyābhāsaṃ pravartate

10.148

arthābhāse ca vijñāne jñānaṃ tathatāgocaram /
parāvṛttaṃ nirābhāsamāryāṇāṃ gocare hyasau

10.149

arthapravicayaṃ dhyānaṃ dhyānaṃ bālopacārikam /
tathatārambaṇaṃ dhyānaṃ dhyānaṃ tāthāgataṃ śubham

10.150

parikalpitaṃ svabhāvena sarvadharmā ajānakāḥ /
paratantraṃ samāśritya vikalpo bhramate nṛṇām

10.151

paratantraṃ yathā śuddhaṃ vikalpena visaṃyutam /
parāvṛttaṃ hi tathatā vihāraḥ kalpavarjitaḥ

10.152

mā vikalpaṃ vikalpetha vikalpo nāsti satyataḥ /
bhrāntiṃ vikalpayantasya grāhyagrāhakayorna tu /
bāhyārthadarśanaṃ kalpaṃ svabhāvaḥ parikalpitaḥ

10.153

yena kalpena kalpenti svabhāvaḥ pratyayodbhavaḥ /
bāhyārthadarśanaṃ mithyā nāstyarthaṃ cittameva tu

10.154

yuktyā vipaśyamānānāṃ grāhagrāhyaṃ nirudhyate /
bāhyo na vidyate hyartho yathā bālairvikalpyate

10.155

vāsanairlulitaṃ cittamarthābhāsaṃ pravartate /
kalpadvayanirodhena jñānaṃ tathatagocaram

10.156

utpadyate hyanābhāsamacintyamāryagocaram /
nāmanimittasaṃkalpaḥ svabhāvadvayalakṣaṇam /
samyagjñānaṃ hi tathatā pariniṣpannalakṣaṇam

10.157

mātāpitṛsamāyogādālayamanasaṃyutam /
ghṛtakumbhe mūṣikā yadvatsaha śukreṇa vardhate

10.158

peśīghanārbudaṃ piṭakamaśubhaṃ karmacitritam /
karmavāyumahābhūtaiḥ phalavatsaṃprapadyate

10.159

pañcapañcakapañcaiva vraṇāścaiva navaiva tu /
nakhadantaromasaṃchannaḥ sphuramāṇaḥ prajāyate

10.160

prajātamātraṃ viṣṭhākṛmiṃ suptabuddheva mānavaḥ /
cakṣuṣā sphurate rūpaṃ vivṛddhiṃ yāti kalpanāt

10.161

tālvoṣṭhapuṭasaṃyogādvikalpenāvadhāryate /
vācā pravartate nṝṇāṃ śukasyeva vikalpanā

10.162

niścitāstīrthyavādānāṃ mahāyānamaniścitam /
sattvāśrayapravṛtto 'yaṃ kudṛṣṭīnāmanāspadam

10.163

pratyātmavedyayānaṃ me tārkikāṇāmagocaram /
paścātkāle gate nāthe brūhi ko 'yaṃ dhariṣyati

10.164

nirvṛte sugate paścātkālo 'tīto bhaviṣyati /
mahāmate nibodha tvaṃ yo netrīṃ dhārayiṣyati

10.165

dakṣiṇāpathavedalyāṃ bhikṣuḥ śrīmān mahāyaśāḥ /
nāgāhvayaḥ sa nāmnā tu sadasatpakṣadārakaḥ

10.166

prakāśya loke madyānaṃ mahāyānamanuttaram /
āsādya bhūmiṃ muditāṃ yāsyate 'sau sukhāvatīm

10.167

buddhyā vivecyamānānāṃ svabhāvo nāvadhāryate /
yasmāttadanabhilāpyāste niḥsvabhāvāśca deśitāḥ

10.168

pratyayotpādite hyarthe nāstyastīti na vidyate /
pratyayāntargataṃ bhāvaṃ ye kalpentyasti nāsti ca /
dūrībhūtā bhavenmanye śāsanāttīrthadṛṣṭayaḥ

10.169

abhidhānaṃ sarvabhāvānāṃ janmāntaraśataiḥ sadā /
abhyastamabhyasantaṃ ca parasparavikalpayā

10.170

akathyamāne saṃmohaṃ sarvaloka āpadyate /
tasmātkriyate nāma saṃmohasya vyudāsārtham

10.171

trividhena vikalpena bālairbhāvā vikalpitāḥ /
bhrāntirnāmavikalpena pratyayairjanitena ca

10.172

aniruddhā hyanutpannāḥ prakṛtyā gaganopamāḥ /
abhāvasvabhāvā ye tu te vikalpitalakṣaṇāḥ

10.173

pratibhāsabimbamāyābhamarīcyā supinena tu /
alātacakragandharvapratiśrutkāsamodbhavāḥ

10.174

advayā tathatā śūnyā bhūtakoṣṭiśca dharmatā /
nirvikalpaśca deśemi ye te niṣpannalakṣaṇāḥ

10.175

vākcittagocaraṃ mithyā satyaṃ prajñā vikalpitā /
dvayāntapatitaṃ cittaṃ tasmātprajñā na kalpitā

10.176

asti nāsti ca dvāvantau yāvaccittasya gocaraḥ /
gocareṇa vidhūtena samyakcittaṃ nirudhyate

10.177

viṣayagrahaṇābhāvānnirodhena ca nāsti ca /
vidyate tathatāvasthā āryāṇāṃ gocaro yathā

10.178

bālānāṃ na tathā khyāti yathā khyāti manīṣiṇām /
manīṣiṇāṃ tathā khyāti sarvadharmā alakṣaṇāḥ

10.179

hārakūṭaṃ yathā bālaiḥ suvarṇaṃ parikalpyate /
asuvarṇaṃ suvarṇābhaṃ tathā dharmāḥ kutārkikaiḥ

10.180

abhūtvā yasya cotpādo bhūtvā cāpi vinaśyati /
pratyayaiḥ sadasaccāpi na te me śāsane sthitāḥ

10.181

anādyanidhanābhāvādbhūtalakṣaṇasaṃsthitāḥ /
kāraṇakaravalloke na ca budhyanti tārkikāḥ

10.182

atīto vidyate bhāvo vidyate ca anāgataḥ /
pratyakṣo vidyate yasmāttasmādbhāvā ajātakāḥ

10.183

pariṇāmakālasaṃsthānaṃ bhūtabhāvendriyeṣu ca /
antarābhavasaṃgrāhaṃ ye kalpanti na te budhāḥ

10.184

na pratītyasamutpannaṃ lokaṃ varṇanti vai jināḥ /
kiṃ tu pratyayamevāyaṃ loko gandharvasaṃnibhaḥ

10.185

dharmasaṃketa evāyaṃ tasmiṃstadidamucyate /
saṃketācca pṛthagbhūto na jāto na nirudhyate

10.186

darpaṇe udake netre bhāṇḍeṣu ca maṇīṣu ca /
bimbaṃ hi dṛśyate teṣu na ca bimbo 'sti kutracit

10.187

bhāvābhāsaṃ tathā cittaṃ mṛgatṛṣṇā yathā nabhe /
dṛśyate citrarūpeṇa svapne vandhyauraso yathā

10.188

na me yānaṃ mahāyānaṃ na ghoṣo na ca akṣarāḥ /
na satyā na vimokṣā vai na nirābhāsagocaram

10.189

kiṃ tu yānaṃ mahāyānaṃ samādhivaśavartitā /
kāyaṃ manomayaṃ citraṃ vaśitāpuṣpamaṇḍitam

10.190

ekatvena pṛthaktvena bhāvo vai pratyaye na tu /
janma samāsamevoktaṃ nirodho nāśa eva hi

10.191

ajātaśūnyatā caikamekaṃ jāteṣu śūnyatā /
ajātaśūnyatā śreṣṭhā naśyate jātaśūnyatā

10.192

tathatā śūnyatā koṭī nirvāṇaṃ dharmadhātuvat /
kāyo manomayaṃ citraṃ paryāyairdeśitaṃ mayā

10.193

sūtravinayābhidharmeṇa viśuddhiṃ kalpayanti ye /
granthato na tu arthena na te nairātmyamāśritāḥ

10.194

na tīrthikairna buddhaiśca na mayā na ca kenacit /
pratyayaiḥ sādhitāstitvaṃ kathaṃ nāstirbhaviṣyati

10.195

kena prasādhitāstitvaṃ pratyayairyasya nāstitā /
utpādavādadurdṛṣṭyā nāstyastīti vikalpayet

10.196

yasya notpadyate kiṃcinna kiṃcittaṃ nirudhyate /
tasyāstināsti nopaiti viviktaṃ paśyato jagat

10.197

dṛśyate śaśaviṣāṇākhyaṃ vikalpo vidyate nṛṇām /
ye tu kalpenti te bhrāntā mṛgatṛṣṇāṃ yathā mṛgāḥ

10.198

vikalpābhiniveśena vikalpaḥ saṃpravartate /
nirhetukaṃ vikalpaṃ hi vikalpo 'pi na yujyate

10.199

ajale ca jalagrāho mṛgatṛṣṇā yathā nabhe /
dṛśyate 'rtho hi bālānāmāryāṇāṃ na viśeṣataḥ

10.200

āryāṇāṃ darśanaṃ śuddhaṃ vimokṣatrayasaṃbhavam /
utpādabhaṅganirmuktaṃ nirābhāsapracāriṇam

10.201

gāmbhīryodāryavaipulyaṃ jñānaṃ kṣetrān vibhūti ca /
deśemi jinaputrāṇāṃ śrāvakāṇāmanityatām

10.202

anityaṃ tribhavaṃ śūnyamātmātmīyavivarjitam /
śrāvakāṇāṃ ca deśemi tathā sāmānyalakṣaṇam

10.203

sarvadharmeṣvasaṃsaktirvivekā hyekacārikā /
pratyekajinaputrāṇāṃ phalaṃ deśemyatarkikam

10.204

svabhāvakalpitaṃ bāhyaṃ paratantraṃ ca dehinām /
apaśyannātmasaṃbhrāntiṃ tataścittaṃ pravartate

10.205

daśamī tu bhavetprathamī prathamī cāṣṭamī bhavet /
navamī saptamī cāpi saptamī cāṣṭamī bhavet

10.206

dvitīyā tu tṛtīyā syāccaturthī pañcamī bhavet /
tṛtīyā tu bhavetṣaṣṭhī nirābhāse kramaḥ kutaḥ

10.207

nirābhāso hi bhāvānāmabhāvo nāsti yoginām /
bhāvābhāvasamatvena āryāṇāṃ jāyate phalam

10.208

kathaṃ hyabhāvo bhāvānāṃ kurute samatāṃ katham /
yadā cittaṃ na jānāti bāhyamadhyātmikaṃ calam /
tadā tu kurute nāśaṃ samatācittadarśanāt

10.209

anādimati saṃsāre bhāvagrāhopagūhitam /
bālaiḥ kīla yathā kīlaṃ pralobhya vinivartate

10.210

taddhetukaṃ tadālambyaṃ manogatisamāśrayam /
hetuṃ dadāti cittasya vijñānaṃ ca samāśritam

10.211

vaipākikādadhiṣṭhānāṃ nikāyagatisaṃbhavāt /
labhyante yena vai svapne abhijñāśca caturvidhāḥ

10.212

svapne ca labhyate yacca yacca buddhaprasādataḥ /
nikāyagatigotrā ye te vijñānavipākajāḥ

10.213

vāsanairbhāvitaṃ cittaṃ bhāvābhāsaṃ pravartate /
bālā yadā na budhyante utpādaṃ deśayettadā

10.214

yāvadvākyaṃ vikalpeti bhāvaṃ vai lakṣaṇānvitam /
tāvadvibudhyate cittamapaśyan hi svavibhramam

10.215

utpādo varṇyate kasmātkasmāddṛśyaṃ na varṇyate /
adṛśyaṃ dṛśyamānaṃ hi kasya kiṃ varṇyate kutaḥ

10.216

svacchaṃ cittaṃ svabhāvena manaḥ kaluṣakārakam /
manaśca sahavijñānairvāsanāṃ kṣipate sadā

10.217

ālayo muñcate kāyaṃ manaḥ prārthayate gatim /
vijñānaṃ viṣayābhāsaṃ bhrāntiṃ dṛṣṭvā pralabhyate

10.218

madīyaṃ dṛśyate cittaṃ bāhyamarthaṃ na vidyate /
evaṃ vibhāvayedbhrāntiṃ tathatāṃ cāpyanusmaret

10.219

dhyāyināṃ viṣayaḥ karma buddhamāhātmyameva ca /
etāni trīṇyacintyāni acintyaṃ vijñānagocaram

10.220

anāgatamatītaṃ ca nirvāṇaṃ pudgalaṃ vacaḥ /
saṃvṛtyā deśayāmyetān paramārthastvanakṣaraḥ

10.221

naikāyikāśca tīrthyāśca dṛṣṭimekāṃśamāśritāḥ /
cittamātre visaṃmūḍhā bhāvaṃ kalpenti bāhiram

10.222

pratyekabodhiṃ buddhatvamarhattvaṃ buddhadarśanam /
gūḍhabījaṃ bhavedbodhau svapne vai sidhyate tu yaḥ

10.223

kutra keṣāṃ kathaṃ kasmātkimarthaṃ ca vadāhi me /
mayācittamatiśāntaṃ sadasatpakṣadeśanām

10.224

cittamātre vimūḍhānāṃ māyānāstyastideśanām /
utpādabhaṅgasaṃyuktaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam

10.225

vikalpo mano nāma vijñānaiḥ pañcabhiḥ saha /
bimbaughajalatulyādau cittabījaṃ pravartate

10.226

yadā cittaṃ manaścāpi vijñānaṃ na pravartate /
tadā manomayaṃ kāyaṃ labhate buddhabhūmi ca

10.227

pratyayā dhātavaḥ skandhā dharmāṇāṃ ca svalakṣaṇam /
prajñaptiṃ pudgalaṃ cittaṃ svapnakeśoṇḍukopamāḥ

10.228

māyāsvapnopamaṃ lokaṃ dṛṣṭvā tattvaṃ samāśrayet /
tattvaṃ hi lakṣaṇairmuktaṃ yuktihetuvivarjitam

10.229

pratyātmavedyamāryāṇāṃ vihāraṃ tu smaretsadā /
yuktihetuvisaṃmūḍhaṃ lokaṃ tattve niveśayet

10.230

sarvaprapañcopaśamādbhrānto nābhipravartate /
prajñā yāvadvikalpante bhrāntistāvatpravartate

10.231

naiḥsvabhāvyaṃ ca bhāvaṃ ca śūnyā vai nityānityatā /
utpādavādināṃ dṛṣṭirna tvanutpādavādinām

10.232

ekatvamanyatvobhayāmīśvarācca yadṛcchayā /
kālāpradhānādanyebhiḥ pratyayaiḥ kalpyate jagat

10.233

saṃsārabījaṃ vijñānaṃ sati dṛśye pravartate /
kuḍye sati yathā citraṃ parijñānānnirudhyate

10.234

māyāpuruṣavannṝṇāṃ mṛtajanma pravartate /
mohāttathaiva bālānāṃ bandhamokṣaṃ pravartate

10.235

adhyātmabāhyaṃ dvividhaṃ dharmāśca pratyayāni ca /
etadvibhāvayan yogī nirābhāse pratiṣṭhate

10.236

na vāsanairbhidyate cittaṃ na cittaṃ vāsanaiḥ saha /
abhinnalakṣaṇaṃ cittaṃ vāsanaiḥ pariveṣṭitam

10.237

malavadvāsanā yasya manovijñānasaṃbhavā /
paṭaśuklopamaṃ cittaṃ vāsanairna virājate

10.238

yathā na bhāvo nābhāvo gaganaṃ kathyate mayā /
ālayaṃ hi tathā kāye bhāvābhāvavivarjitam

10.239

manovijñānavyāvṛttaṃ cittaṃ kāluṣyavarjitam /
sarvadharmāvabodhena cittaṃ buddhaṃ vadāmyaham

10.240

trisaṃtativyavacchinnaṃ sattāsattāvivarjitam /
cātuṣkoṭikayā muktaṃ bhavaṃ māyopamaṃ sadā

10.241

dve svabhāvo bhavetsapta bhūmayaścittasaṃbhavāḥ /
śeṣā bhaveyurniṣpannā bhūmayo buddhabhūmi ca

10.242

rūpī cārūpyadhātuśca kāmadhātuśca nirvṛtiḥ /
asmin kalevare sarvaṃ kathitaṃ cittagocaram

10.243

upalabhyate yadā yāvadbhrāntistāvatpravartate /
bhrāntiḥ svacittasaṃbodhānna pravartate na nivartate

10.244

anutpāde kāraṇābhāvo bhāve saṃsārasaṃgrahaḥ /
māyādisadṛśaṃ paśyan lakṣaṇaṃ na vikalpayet

10.245

triyānamekayānaṃ ca ayānaṃ ca vadāmyaham /
bālānāṃ mandabuddhīnāmāryāṇāṃ ca viviktatām

10.246

utpattirdvividhā mahyaṃ lakṣaṇādhigamau ca yā /
caturvidho nayavidhiḥ siddhāntaṃ yuktideśanā

10.247

saṃsthānākṛtiviśeṣairbhrāntiṃ dṛṣṭvā vikalpyate /
nāmasaṃsthānavirahātsvabhāvamāryagocaram

10.248

vikalpena kalpyate yāvattāvatkalpitalakṣaṇam /
vikalpakalpanābhāvātsvabhāvamāryagocaram

10.249

nityaṃ ca śāśvataṃ tattvaṃ gotraṃ vastusvabhāvakam /
tathatā cittanirmuktaṃ kalpanaiśca vivarjitam

10.250

yadyadvastu na śuddhiḥ syātsaṃkleśo nāpi kasyacit /
yasmācca śuṃdhyate cittaṃ saṃkleśaścāpi dṛśyate /
tasmāttattvaṃ bhavedvastu viśuddhamāryagocaram

10.251

pratyayairjanitaṃ lokaṃ vikalpaiśca vivarjitam /
māyādisvapnasadṛśaṃ vipaśyanto vimucyate

10.252

dauṣṭhulyavāsanāścitrāścittena saha saṃyutāḥ /
bahirdhā dṛśyate nṝṇāṃ na hi cittasya dharmatā

10.253

cittasya dharmatā śuddhā na cittaṃ bhrāntisaṃbhavam /
bhrāntiśca dauṣṭhulyamayī tena cittaṃ na dṛśyate

10.254

bhrāntimātraṃ bhavettattvaṃ tattvaṃ nānyatra vidyate /
na saṃskāre na cānyatra kiṃ tu saṃskāradarśanāt

10.255

lakṣyalakṣaṇanirmuktaṃ yadā paśyati saṃskṛtam /
vidhūtaṃ hi bhavettena svacittaṃ paśyato jagat

10.256

cittamātraṃ samāruhya bāhyamarthaṃ na kalpayet /
tathatālambane sthitvā cittamātramatikramet

10.257

cittamātramatikramya nirābhāsamatikramet /
nirābhāsasthito yogī mahāyānaṃ sa paśyati

10.258

anābhogagatiḥ śāntā praṇidhānairviśodhitā /
jñānamanātmakaṃ śreṣṭhaṃ nirābhāse na paśyati

10.259

cittasya gocaraṃ paśyetpaśyejjñānasya gocaram /
prajñāyā gocaraṃ paśyellakṣaṇe na pramuhyate

10.260

cittasya duḥkhasatyaṃ samudayo jñānagocaraḥ /
dve satye buddhabhūmiśca prajñā yatra pravartate

10.261

phalaprāptiśca nirvāṇaṃ mārgamaṣṭāṅgikaṃ tathā /
sarvadharmāvabodhena buddhajñānaṃ viśudhyate

10.262

cakṣuśca rūpamāloka ākāśaśca manastathā /
ebhirutpadyate nṝṇāṃ vijñānaṃ hyālayodbhavam

10.263

grāhyaṃ grāho grahītā ca nāsti nāma hyavastukam /
nirhetukaṃ vikalpaṃ ye manyanti hi na te budhāḥ

10.264

arthe nāma hyasaṃbhūtamartho nāmni tathaiva ca /
hetvahetusamutpannaṃ vikalpaṃ na vikalpayet

10.265

sarvabhāvasvabhāvo 'san vacanaṃ hi tathāpyasat /
śūnyatāṃ śūnyatārthaṃ vā bālo 'paśyan vidhāvati

10.266

satyasthitiṃ manyanayā dṛṣṭvā prajñaptideśanā /
ekatvaṃ pañcadhāsiddhamidaṃ satyaṃ prahīyate

10.267

prapañcamārabhedyaśca astināsti vyatikramet /
nāsticchando bhave mithyāsaṃjñā nairātmyadarśanāt

10.268

śāśvataṃ hi sakartṛtvaṃ vādamātrapravartitam /
satyaṃ paraṃ hyavaktavyaṃ nirodhe dharmadarśanam

10.269

ālayaṃ hi samāśritya mano vai saṃpravartate /
cittaṃ manaśca saṃśritya vijñānaṃ saṃpravartate

10.270

samāropaṃ samāropya tathatā cittadharmatā /
etadvibhāvayan yogī cittamātrajñatāṃ labhet

10.271

manaśca lakṣaṇaṃ vastu nityānitye na manyate /
utpādaṃ cāpyanutpādaṃ yogī yoge na manyate

10.272

arthadvayaṃ na kalpenti vijñānaṃ hyālayodbhavam /
ekamarthaṃ dvicittena na jānīte tadudbhavam

10.273

na vaktā na ca vācyo 'sti na śūnyaṃ cittadarśanāt /
adarśanātsvacittasya dṛṣṭijālaṃ pravartate

10.274

pratyayāgamanaṃ nāsti indriyāṇi na kecana /
na dhātavo na ca skandhā na rāgo na ca saṃskṛtam

10.275

karmaṇo 'gniṃ na vai pūrvaṃ na kṛtaṃ na ca saṃskṛtam /
na koṭi na ca vai śaktirna mokṣo na ca bandhanam

10.276

avyākṛto na bhāvo 'sti dharmādharmaṃ na caiva hi /
na kālaṃ na ca nirvāṇaṃ dharmatāpi na vidyate

10.277

na ca buddho na satyāni na phalaṃ na ca hetavaḥ /
viparyayo na nirvāṇaṃ vibhavo nāsti saṃbhavaḥ

10.278

dvādaśāṅgaṃ na caivāsti antānantaṃ na caiva hi /
sarvadṛṣṭiprahāṇāya cittamātraṃ vadāmyaham

10.279

kleśāḥ karmapathā dehaḥ kartāraśca phalaṃ ca vai /
marīcisvapnasaṃkāśā gandharvanagaropamāḥ

10.280

cittamātravyavasthānādvayāvṛttaṃ bhāvalakṣaṇam /
cittamātrapratiṣṭhānācchāśvatocchedadarśanam

10.281

skandhā na santi nirvāṇe na caivātmā na lakṣaṇam /
cittamātrāvatāreṇa mokṣagrāhānnivartate

10.282

bhūdṛśyahetuko doṣo bahirdhā khyāyate nṛṇām /
cittaṃ hyadṛśyasaṃbhūtaṃ tena cittaṃ na dṛśyate

10.283

dehabhogapratiṣṭhānā khyāyate vāsanā nṛṇām /
cittaṃ na bhāvo nābhāvo vāsane na virājate

10.284

malo vai khyāyate śukle na śukle khyāyate malaḥ /
ghane hi gaganaṃ yadvattathā cittaṃ na dṛśyate

10.285

cittena cīyate karma jñānena ca vicīyate /
prajñayā ca nirābhāsaṃ prabhāvaṃ cādhigacchati

10.286

cittaṃ viṣayasaṃbaddhaṃ jñānaṃ tarke pravartate /
nirābhāse viśeṣe ca jñānaṃ vai saṃpravartate

10.287

cittaṃ manaśca vijñānaṃ saṃjñā vai kalpavarjitā /
avikalpadharmatāṃ prāptāḥ śrāvakā na jinātmajāḥ

10.288

kṣānte kṣānte viśeṣe vai jñānaṃ tāthāgataṃ śubham /
saṃjāyate viśeṣārthaṃ samudācāravarjitam

10.289

parikalpitasvabhāvo 'sti paratantro na vidyate /
kalpitaṃ gṛhyate bhrāntyā paratantraṃ na kalpyate

10.290

cittaṃ hyabhūtasaṃbhūtaṃ na cittaṃ dṛśyate kvacit /
dehabhogapratiṣṭhānaṃ khyāyate vāsanā nṛṇām

10.291

na sarvabhautikaṃ rūpamasti rūpamabhautikam /
gandharvasvapnamāyā yā mṛgatṛṣṇā hyabhautikā

10.292

prajñā hi trividhā mahyamāryaṃ yena prabhāvitam /
cittaṃ hyadṛśyasaṃbhūtaṃ tena cittaṃ na dṛśyate

10.293

dehabhogapratiṣṭhānā khyāyate vāsanā nṛṇām /
lakṣaṇaṃ kalpate yena yaḥ svabhāvān vṛṇoti ca

10.294

yānadvayavisaṃyuktā prajñā hyābhāsavarjitā /
saṃbhavābhiniveśena śrāvakāṇāṃ pravartate /
cittamātrāvatāreṇa prajñā tāthāgatī 'malā

10.295

sato hi asataścāpi pratyayairyadi jāyate /
ekatvānyatvadṛṣṭiśca avaśyaṃ taiḥ samāśritā

10.296

vividhāgatirhi nirvṛttā yathā māyā na sidhyati /
nimittaṃ hi tathā citraṃ kalpyamānaṃ na sidhyati

10.297

nimittadauṣṭhulyamayaṃ bandhanaṃ cittasaṃbhavam /
parikalpitaṃ hyajānānaiḥ paratantraṃ vikalpyate

10.298

ya eva kalpito bhāvaḥ paratantraṃ tadeva hi /
kalpitaṃ hi vicitrābhaṃ paratantraṃ vikalpyate

10.299

saṃvṛtiḥ paramārthaśca tṛtīyaṃ nāsti hetukam /
kalpitaṃ saṃvṛtirhyuktā tacchedādāryagocaraḥ

10.300

yathā hi yogināṃ vastu citramekaṃ virājate /
na hyasti citratā tatra tathā kalpitalakṣaṇam

10.301

yathā hi taimiraiścitraṃ kalpyate rūpadarśanam /
timiraṃ na rūpaṃ nārūpaṃ paratantraṃ tathā budhaiḥ

10.302

hemaṃ syāttu yathā śuddhaṃ jalaṃ kaluṣavarjitam /
gaganaṃ hi ghanābhāvāttathā śuddhaṃ vikalpitam

10.303

śrāvakastrividho mahyaṃ nirmitaḥ praṇidhānajaḥ /
rāgadveṣavisaṃyuktaḥ śrāvako dharmasaṃbhavaḥ

10.304

bodhisattvo 'pi trividho buddhānāṃ nāsti lakṣaṇam /
citte citte tu sattvānāṃ buddhabimbaṃ vidṛśyate

10.305

nāsti vai kalpito bhāvaḥ paratantraṃ ca vidyate /
samāropāpavādaṃ ca vikalpaṃ no vinaśyati

10.306

kalpitaṃ yadyabhāvaḥ syātparatantrasvabhāvataḥ /
vinābhāvena vai bhāvaṃ bhāvaścābhāvasaṃbhavaḥ

10.307

parikalpitaṃ samāśritya paratantraṃ pralabhyate /
nimittanāmasaṃbandhājjāyate parikalpitam

10.308

atyantaṃ cāpyaniṣpannaṃ kalpitena parodbhavam /
tadā prajñāyate śuddhaḥ svabhāavaḥ pāramārthikaḥ

10.309

parikalpitaṃ daśavidhaṃ paratantraṃ ca ṣaḍvidham /
tathatā ca pratyātmagatimato nāsti viśeṣaṇam

10.310

pañca dharmā bhavettatvaṃ svabhāvā hi trayastathā /
etadvibhāvayan yogī tathatāṃ nātivartate

10.311

nakṣatrameghasaṃsthānaṃ somabhāskarasaṃnibham /
cittaṃ saṃdṛśyate nṝṇāṃ dṛśyābhaṃ vāsanoditam

10.312

bhūtālabdhātmakā hyete na lakṣyaṃ na ca lakṣaṇam /
sarve bhūtamayā bhūtā yadi rūpaṃ hi bhautikam

10.313

asaṃbhūtā mahābhūtā nāsti bhūteṣu bhautikam /
kāraṇaṃ hi mahābhūtāḥ kāryaṃ bhūsalilādayaḥ

10.314

dravyaprajñaptirūpaṃ ca māyājātikṛtaṃ tathā /
svapnagandharvarūpaṃ ca mṛgatṛṣṇā ca pañcamam

10.315

icchantikaṃ pañcavidhaṃ gotrāḥ pañca tathā bhavet /
pañca yānānyayānaṃ ca nirvāṇaṃ ṣaḍvidhaṃ bhavet

10.316

skandhabhedāścaturviśadrūpaṃ cāṣṭavidhaṃ bhavet /
buddhā bhaveccaturviṃśaddvividhāśca jinaurasāḥ

10.317

aṣṭottaraṃ nayaśataṃ śrāvakāśca trayastathā /
kṣetramekaṃ hi buddhānāṃ buddhaścaikastathā bhavet

10.318

vimuktayastathā tisraścittadhārā caturvidhā /
nairātmyaṃ ṣaḍvidhaṃ mahyaṃ jñeyaṃ cāpi caturvidham

10.319

kāraṇaiśca visaṃyuktaṃ dṛṣṭidoṣavivarjitam /
pratyātmavedyamacalaṃ mahāyānamanuttaram

10.320

utpādaṃ cāpyanutpādamaṣṭadhā navadhā bhavet /
ekānupūrvasamayaṃ siddhāntamekameva ca

10.321

ārūpyadhātvaṣṭavidhaṃ dhyānabhedaśca ṣaḍvidhaḥ /
pratyekajinaputrāṇāṃ niryāṇaṃ saptadhā bhavet

10.322

adhvatrayaṃ na caivāsti nityānityaṃ ca nāsti vai /
kriyā karma phalaṃ caiva svapnakāryaṃ tathā bhavet

10.323

antādyāsaṃbhavā buddhāḥ śrāvakāśca jinaurasāḥ /
cittaṃ dṛśyavisaṃyuktaṃ māyādharmopamaṃ sadā

10.324

garbhaścakraṃ tathā jātirnaiṣkramyaṃ tuṣitālayam /
sarvakṣetragatāścāpi dṛśyante na ca yonijāḥ

10.325

saṃkrāntiṃ saṃcaraṃ sattvaṃ deśanā nirvṛtistathā /
satyaṃ kṣetrāvabodhiśca pratyayaprerito bhavet

10.326

lokā vanaspatirdvīpo nairātmyatīrthasaṃcaram /
dhyānaṃ yānālayaprāptiracintyaphalagocaram

10.327

candranakṣatragotrāṇi nṛpagotrā surālayam /
yakṣagandharvagotrāṇi karmajā tṛṣṇasaṃbhavā

10.328

acintyapariṇāmī ca cyutirvāsanasaṃyutā /
vyucchinnacyutyabhāvena kleśajālaṃ nirudhyate

10.329

dhanadhānyaṃ suvarṇaṃ ca kṣetravastu vikalpyate /
gavaiḍakāśca dāsā vai tathā hayagajādayaḥ

10.330

talpaviddhe na svaptavyaṃ bhūmiścāpi na lepayet /
sauvarṇarājataṃ pātraṃ kāṃsaṃ tāmraṃ na kārayet

10.331

kambalā nīlaraktāśca kāṣāyo gomayena ca /
kardamaiḥ phalapatraiśca śuklān yogī rajetsadā

10.332

śailīkaṃ mṛnmayaṃ lohaṃ śāṅkhaṃ vai sphaṭikamayam /
pātrārthaṃ dhārayedyogī paripūrṇaṃ ca māgadham

10.333

caturaṅgulaṃ bhavecchastraṃ kubjaṃ vai vastucchedanaḥ /
śilpavidyāṃ na śikṣeta yogī yogaparāyaṇaḥ

10.334

krayavikrayo na kartavyo yoginā yogivāhinā /
ārāmikaiśca kartavyametaddharmaṃ vadāmyaham

10.335

guptendriyaṃ tathārthajñaṃ sūtrānte vinaye tathā /
gṛhasthairna ca saṃsṛṣṭaṃ yoginaṃ taṃ vadāmyaham

10.336

śūnyāgāre śmaśāne vā vṛkṣamūle guhāsu vā /
palāle 'bhyavakāśe ca yogī vāsaṃ prakalpayet

10.337

trivastraprāvṛto nityaṃ śmaśānādyatrakutracit /
vastrārthaṃ saṃvidhātavyaṃ yaśca dadyātsukhāgatam

10.338

yugamātrānusārī syātpiṇḍabhakṣaparāyaṇaḥ /
kusumebhyo yathā bhramarāstathā piṇḍaṃ samācaret

10.339

gaṇe ca gaṇasaṃsṛṣṭe bhikṣuṇīṣu ca yadbhavet /
taddhi ājīvasaṃsṛṣṭaṃ na tatkalpati yoginām

10.340

rājāno rājaputrāśca amātyāḥ śreṣṭhinastathā /
piṇḍārthe nopadeśeta yogī yogaparāyaṇaḥ

10.341

mṛtasūtakulānnaṃ ca mitraprītisamanvitam /
bhikṣubhikṣuṇisaṃsṛṣṭaṃ na tatkalpati yoginām

10.342

vihāre yatra vai dhūmaḥ pacyate vidhivatsadā /
uddiśya yatkṛtaṃ cāpi na tatkalpati yoginām

10.343

utpādabhaṅganirmuktaṃ sadasatpakṣavarjitam /
lakṣyalakṣaṇasaṃyuktaṃ yogī lokaṃ vibhāvayet

10.344

samādhibalasaṃyuktamabhijñairvaśitaiśca vai /
nacirāttu bhavedyogī yadyutpādaṃ na kalpayet

10.345

aṇukālapradhānebhyaḥ kāraṇebhyo na kalpayet /
hetupratyayasaṃbhūtaṃ yogī lokaṃ na kalpayet

10.346

svakalpakalpitaṃ lokaṃ citraṃ vai vāsanoditam /
pratipaśyetsadā yogī māyāsvapnopamaṃ bhavam

10.347

apavādasamāropavarjitaṃ darśanaṃ sadā /
dehabhogapratiṣṭhābhaṃ tribhavaṃ na vikalpayet

10.348

kṛtabhaktapiṇḍo niścitamṛjuṃ saṃsthāpya vai tanum /
buddhāṃśca bodhisattvāṃśca namaskṛtya punaḥ punaḥ

10.349

vinayātsūtrayuktibhyāṃ tattvaṃ saṃhṛtya yogavit /
pañcadharmasvacittaṃ ca nairātmyaṃ ca vibhāvayet

10.350

pratyātmadharmatāśuddhā bhūmayo buddhabhūmi ca /
etadvibhāvayedyogī mahāpadme 'bhiṣicyate

10.351

vibhrāmya gatayaḥ sarvā bhavādudvegamānasaḥ /
yogānārabhate citrāṃ gatvā śivapathīṃ śubhām

10.352

somabhāskarasaṃsthānaṃ padmapatrāṃśusaprabham /
gaganāgnicitrasadṛśaṃ yogī puñjān prapaśyate

10.353

nimittāni ca citrāṇi tīrthyamārgaṃ nayanti te /
śrāvakatve nipātyanti pratyekajinagocare

10.354

vidhūya sarvāṇyetāni nirābhāso yadā bhavet /
tadā buddhakarādityāḥ sarvakṣetrasamāgatāḥ /
śiro hi tasya mārjanti nimittaṃ tathatānugāḥ

10.355

astyanākārato bhāvaḥ śāśvatocchedavarjitaḥ /
sadasatpakṣavigatāḥ kalpayiṣyanti madhyamam

10.356

ahetuvāde kalpyante ahetūcchedadarśanam /
bāhyabhāvāparijñānānnāśayiṣyanti madhyamam

10.357

bhāvagrāhaṃ na mokṣyante mā bhūducchedadarśanam /
samāropāpavādena deśayiṣyanti madhyamam

10.358

cittamātrāvabodhena bāhyabhāvā vyudāśrayā /
vinivṛttirvikalpasya pratipat saiva madhyamā

10.359

cittamātraṃ na dṛśyanti dṛśyābhāvānna jāyate /
pratipanmadhyamā caiṣā mayā cānyaiśca deśitā

10.360

utpādaṃ cāpyanutpādaṃ bhāvābhāvaśca śūnyatā /
naiḥsvabhāvyaṃ ca bhāvānāṃ dvayametanna kalpayet

10.361

vikalpavṛttyā bhāvo na mokṣaṃ kalpenti bāliśāḥ /
na cittavṛttyasaṃbodhāddvayagrāhaḥ prahīyate

10.362

svacittadṛśyasaṃbodhāddvayagrāhaḥ prahīyate /
prahāṇaṃ hi parijñānaṃ vikalpyasyāvināśakam

10.363

cittadṛśyaparijñānādvikalpo na pravartate /
apravṛttirvikalpasya tathatā cittavarjitā

10.364

tīrthyadoṣavinirmuktā pravṛttiryadi dṛśyate /
sā vidvadbhirbhaveddhāhyā nivṛttiścāvināśataḥ

10.365

asyāvabodhādbuddhatvaṃ mayā buddhaiśca deśitam /
anyathā kalpyamānaṃ hi tīrthyavādaḥ prasajyate

10.366

ajāḥ prasūtajanmā vai acyutāśca cyavanti ca /
yugapajjalacandrābhā dṛśyante kṣetrakoṭiṣu

10.367

ekadhā bahudhā bhūtvā varṣanti ca jvalanti vai /
citte cintamayā bhūtvā cittamātraṃ vadanti te

10.368

citteṣu cittamātraṃ ca acittā cittasaṃbhavā /
vicitrarūpasaṃsthānāścittamātre gatiṃgatāḥ

10.369

maunīndraiḥ śrāvakai rūpaiḥ pratyekajinasādṛśaiḥ /
anyaiśca vividhai rūpaiścittamātraṃ vadanti te

10.370

ārūpyarūpaṃ hyārūpairnārakāṇāṃ ca nārakam /
rūpaṃ darśyanti sattvānāṃ cittamātrasya kāraṇam

10.371

māyopamaṃ samādhiṃ ca kāyaṃ cāpi manomayam /
daśa bhūmīśca vaśitāḥ parāvṛttā labhanti te

10.372

svavikalpaviparyāsaiḥ prapañcaspanditaiśca vai /
dṛṣṭaśrutamatajñāte bālā badhyanti saṃjñayā

10.373

nimittaṃ paratantraṃ hi yannāma tatra kalpitam /
parikalpitanimittaṃ pāratantryātpravartate

10.374

buddhyā vivecyamānaṃ hi na tantraṃ nāpi kalpitam /
niṣpanno nāsti vai bhāvaḥ kathaṃ buddhyā prakalpyate

10.375

niṣpanno vidyate bhāvo bhāvābhāvavivarjitaḥ /
bhāvābhāvavinirmuktau dvau svabhāvau kathaṃ bhavet

10.376

parikalpite svabhāve ca svabhāvau dvau pratiṣṭhitau /
kalpitaṃ dṛśyate citraṃ viśuddhamāryagocaram

10.377

kalpitaṃ hi vicitrābhaṃ paratantre vikalpyate /
anyathā kalpyamānaṃ hi tīrthyavādaṃ samāśrayet

10.378

kalpanā kalpanetyuktaṃ darśanāddhetusaṃbhavam /
vikalpadvayanirmuktaṃ niṣpannaṃ syāttadeva hi

10.379

kṣetraṃ buddhāśca nirmāṇā ekaṃ yānaṃ trayaṃ tathā /
na nirvāṇamahaṃ sarve śūnyā utpattivarjitāḥ

10.380

ṣaṭtriṃśadbuddhabhedāśca daśa bhedāḥ pṛthakpṛthak /
sattvānāṃ cittasaṃtānā ete kṣetrāṇyabhājanam

10.381

yathā hi kalpitaṃ bhāvaṃ khyāyate citradarśanam /
na hyasti citratā tatra buddhadharmaṃ tathā jagat

10.382

dharmabuddho bhavedbuddhaḥ śeṣā vai tasya nirmitāḥ /
sattvāḥ svabījasaṃtānaṃ paśyante buddhadarśanaiḥ

10.383

bhrāntinimittasaṃbandhādvikalpaḥ saṃpravartate /
vikalpā tathatā nānyā na nimittā vikalpanā

10.384

svābhāvikaśca saṃbhogo nirmitaṃ pañcanirmitam /
ṣaṭtriṃśakaṃ buddhagaṇaṃ buddhaḥ svābhāviko bhavet

10.385

nīle rakte 'tha lavaṇe śaṅkhe kṣīre ca śārkare /
kaṣāyaiḥ phalapuṣpādyaiḥ kiraṇā yatha bhāskare

10.386

na cānye na ca nānanye taraṃgā hyudadhāviva /
vijñānāni tathā sapta cittena saha saṃyutā

10.387

udadheḥ pariṇāmo 'sau taraṃgāṇāṃ vicitratā /
ālayaṃ hi tathā citraṃ vijñānākhyaṃ pravartate

10.388

cittaṃ manaśca vijñānaṃ lakṣaṇārthaṃ prakalpyate /
abhinnalakṣaṇānyaṣṭau na ca lakṣyaṃ na lakṣaṇam

10.389

udadheśca taraṃgāṇāṃ yathā nāsti viśeṣaṇam /
vijñānānāṃ tathā citte pariṇāmo na labhyate

10.390

cittena cīyate karma manasā ca vicīyate /
vijñānena vijānāti dṛśyaṃ kalpeti pañcabhiḥ

10.391

nīlaraktaprakāra hi vijñānaṃ khyāyate nṛṇām /
taraṃgacittasādharmyaṃ vada kasmānmahāmune

10.392

nīlaraktaprakāraṃ hi taraṃgeṣu na vidyate /
vṛttiśca varṇyate citte lakṣaṇārthaṃ hi bāliśāḥ

10.393

na tasya vidyate vṛttiḥ svacittaṃ grāhyavarjitam /
grāhye sati hi vai grāhastaraṃgaiḥ saha sādhyate

10.394

dehabhogapratiṣṭhānaṃ vijñānaṃ khyāyate nṛṇām /
tenāsya dṛśyate vṛttistaraṃgaiḥ sahasādṛśā

10.395

uadadhistaraṃgabhāvena nṛtyamāno vibhāvyate /
ālayasya tathā vṛttiḥ kasmādbuddhyā na gṛhyate

10.396

bālānāṃ buddhivaikalyādālayaṃ hyudadheryathā /
taraṃgavṛttisādharmyā dṛṣṭāntenopanīyate

10.397

udeti bhāskaro yadvatsamaṃ hīnottame jane /
tathā tvaṃ lokapradyota tattvaṃ deśesi bāliśān

10.398

kṛtvā dharmeṣvavasthānaṃ kasmāttattvaṃ na bhāṣase /
bhāṣase yadi tattvaṃ vai tattvaṃ citte na vidyate

10.399

udadheryathā taraṃgāṇi darpaṇe supine yathā /
dṛśyante yugapatkāle tathā cittaṃ svagocare /
vaikalyādviṣayāṇāṃ hi kramavṛttyā pravartate

10.400

vijñānena vijānāti manasā manyate punaḥ /
pañcānāṃ khyāyate dṛśyaṃ kramo nāsti samāhite

10.401

citrācāryo yathā kaściccitrāntevāsiko 'pi vā /
citrārthe nāmayedraṅgaṃ deśanāpi tathā mama

10.402

raṅge na vidyate citraṃ na kuḍye na ca bhājane /
sattvānāṃ karṣaṇārthāya raṅgaiścitraṃ vikalpyate

10.403

deśanāvyabhicārī ca tattvaṃ hyakṣaravarjitam /
kṛtvā dharme vyavasthānaṃ tattvaṃ deśemi yoginām

10.404

tattvaṃ pratyātmagatikaṃ kalpyakalpanavarjitam /
deśemi jinaputrāṇāṃ bālānāṃ deśanānyathā

10.405

vicitrā hi yathā māyā dṛśyate na ca vidyate /
deśanā hi tathā citrā dṛśyate 'vyabhicāriṇī

10.406

deśanā hi yadanyasya tadanyasyāpyadeśanā /
āture āture yadvadbhiṣagdravyaṃ prayacchati /
buddhā hi tadvatsattvānāṃ cittamātraṃ vadanti te

10.407

bāhyavāsanabījena vikalpaḥ saṃpravartate /
tantraṃ hi yena gṛhṇāti yadgṛhṇāti sa kalpitam

10.408

bāhyamālambanaṃ gṛhyaṃ cittaṃ cāśritya jāyate /
dvidhā pravartate bhrāntistṛtīyaṃ nāsti kāraṇam

10.409

yasmācca jāyate bhrāntiryadāśritya ca jāyate /
ṣaḍdvādaśāṣṭādaśakaṃ cittameva vadāmyaham

10.410

svabījagrāhyasaṃbandhādātmagrāhaḥ prahīyate /
cittakalpāvatāreṇa dharmagrāhaḥ prahīyate

10.411

yattu ālayavijñānaṃ tadvijñānaṃ pravartate /
ādhyātmikaṃ hyāyatanaṃ bhavedbāhyaṃ yadābhayā

10.412

nakṣatrakeśagrahaṇaṃ svapnarūpaṃ yathābudhaiḥ /
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ nityaṃ kalpyate na ca vidyate

10.413

gandharvanagaraṃ māyā mṛgatṛṣṇāmbhasāṃ yathā /
asanto vā vidṛśyante paratantraṃ tathā bhavet

10.414

ātmendriyopacāraṃ hi tricitte deśayāmyaham /
cittaṃ manaśca vijñānaṃ svalakṣaṇavisaṃyutā

10.415

cittaṃ manaśca vijñānaṃ nairātmyaṃ syāddvayaṃ tathā /
pañca dharmāḥ svabhāvā hi buddhānāṃ gocaro hyayam

10.416

lakṣaṇena bhavetrīṇī ekaṃ vāsanahetukāḥ /
raṅgaṃ hi yathāpyekaṃ kuḍye citraṃ vidṛśyate

10.417

nairātmyamadvayaṃ cittaṃ manovijñānameva ca /
pañca dharmāḥ svabhāvā hi mama gotre na santi te

10.418

cittalakṣaṇanirmuktaṃ vijñānamanavarjitam /
dharmasvabhāvavirahaṃ gotraṃ tāthāgataṃ labhet

10.419

kāyena vācā manasā na tatra kriyate śubham /
gotraṃ tāthāgataṃ śuddhaṃ samudācāravarjitam

10.420

abhijñairvaśitaiḥ śuddhaṃ samādhibalamaṇḍitam /
kāyaṃ manomayaṃ cittaṃ gotraṃ tāthāgataṃ śubham

10.421

pratyātmavedyaṃ hyamalaṃ hetulakṣaṇavarjitam /
aṣṭamī buddhabhūmiśca gotraṃ tāthāgataṃ bhavet

10.422

dūraṃgamā sādhumatī dharmameghā tathāgatī /
etaddhi gotraṃ buddhānāṃ śeṣā yānadvayāvahā

10.423

sattvasaṃtānabhedena lakṣaṇārthaṃ ca bāliśām /
deśyante bhūmayaḥ sapta buddhaiścittavaśaṃ gatāḥ

10.424

vākkāyacittadauṣṭhulyaṃ saptamyāṃ na pravartate /
aṣṭamyāṃ hyāśrayastasya svapnaughasamasādṛśaḥ

10.425

bhūmyaṣṭamyāṃ ca pañcamyāṃ śilpavidyākalāgamam /
kurvanti jinaputrā vai nṛpatvaṃ ca bhavālaye

10.426

utpādamatha notpādaṃ śūnyāśūnyaṃ na kalpayet /
svabhāvamasvabhāvatvaṃ cittamātre na vidyate

10.427

idaṃ tathyamidaṃ tathyamidaṃ mithyā vikalpayet /
pratyekaśrāvakāṇāṃ ca deśanā na jinaurasām

10.428

saccāsacca sato naiva kṣaṇikaṃ lakṣaṇaṃ na vai /
prajñaptidravyasannaiva cittamātre na vidyate

10.429

bhāvā vidyanti saṃvṛtyā paramārthe na bhāvakāḥ /
niḥsvabhāveṣu yā bhrāntistatsatyaṃ saṃvṛtirbhavet

10.430

asatsu sarvadharmeṣu prajñaptiḥ kriyate mayā /
abhilāpo vyavahāraśca bālānāṃ tattvavarjitaḥ

10.431

abhilāpasaṃbhavo bhāvo vidyate hyarthagocaraḥ /
abhilāpasaṃbhavo bhāvo dṛṣṭvā vai nāsti vidyate

10.432

kuḍyābhāve yathā citraṃ chāyāyāṃ sthāṇuvarjite /
ālayaṃ tu tathā śuddhaṃ taraṃge na virājate

10.433

naṭavattiṣṭhate cittaṃ mano vidūṣasādṛśam /
vijñānapañcakaiḥ sārdhaṃ dṛśyaṃ kalpati raṅgavat

10.434

deśanādharmaniṣyando yacca niṣyandanirmitam /
buddhā hyete bhavetpaurāḥ śeṣā nirmāṇavigrahāḥ

10.435

dṛśyaṃ na vidyate cittaṃ cittaṃ dṛśyātpramuhyate /
dehabhogapratiṣṭhānamālayaṃ khyāyate nṛṇām

10.436

cittaṃ manaśca vijñānaṃ svabhāvaṃ dharmapañcakam /
nairātmyaṃ dvitayaṃ śuddhaṃ prabhāṣante vināyakāḥ

10.437

tārkikāṇāmaviṣayaṃ śrāvakāṇāṃ na caiva hi /
yaṃ deśayanti vai nāthā pratyātmagatigocaram

10.438

dīrghahrasvādisaṃbaddhamanyonyataḥ pravartate /
astitvasādhakā nāsti asti nāstitvasādhakam

10.439

aṇuśo vibhajya dravyaṃ na vai rūpaṃ vikalpayet /
cittamātravyavasthānaṃ kudṛṣṭyā na prasīdati

10.440

mā śūnyatāṃ vikalpetha māśūnyamiti vā punaḥ /
nāstyasti kalpanaiveyaṃ kalpyamarthaṃ na vidyate

10.441

guṇāṇudravyasaṃghātai rūpaṃ bālairvikalpyate /
ekaikamaṇuśo nāsti ato 'pyarthaṃ na vidyate

10.442

svacittaṃ dṛśyasaṃsthānaṃ bahirdhā khyāyate nṛṇām /
bāhyaṃ na vidyate dṛśyamato 'pyarthaṃ na vidyate

10.443

citraṃ keśoṇḍukaṃ māyāṃ svapna gandharvameva ca /
alātaṃ mṛgatṛṣṇā ca asantaṃ khyāyate nṛṇām

10.444

nityānityaṃ tathaikatvamubhayaṃ nobhayaṃ tathā /
anādidoṣasaṃbaddhā bālāḥ kalpenti mohitāḥ

10.445

yānavyavasthā naivāsti yānamekaṃ vadāmyaham /
parikarṣaṇārthaṃ bālānāṃ yānabhedaṃ vadāmyaham

10.446

vimuktayastathā tisro dharmanairātmyameva ca /
samatājñānakleśākhyā vimuktyā te vivarjitāḥ

10.447

yathā hi kāṣṭhamudadhau taraṃgairvipravāhyate /
tathā ca śrāvako mūḍho lakṣaṇena pravāhyate

10.448

niṣṭhāgatirna tattasyā na ca bhūyo nivartate /
samādhikāyaṃ saṃprāpya ā kalpānna prabudhyate

10.449

vāsanākleśasaṃbaddhā paryutthānairvisaṃyutāḥ /
samādhimadamattāste dhātau tiṣṭhantyanāsrave

10.450

yathā hi mattaḥ puruṣo madyābhāvādvibudhyate /
tathā te buddhadharmākhyaṃ kāyaṃ prāpsyanti māmakam

10.451

paṅkamagno yathā hastī itastato na dhāvati /
samādhimadamagnā vai tathā tiṣṭhanti śrāvakāḥ

10.452

adhiṣṭhānaṃ narendrāṇāṃ praṇīdhānairviśodhitam /
abhiṣekasamādhyādyaṃ prathamā daśamī ca vai

10.453

ākāśaṃ śaśaśṛṅgaṃ ca vandhyāyāḥ putra eva ca /
asantaścābhilapyante tathā bhāveṣu kalpanā

10.454

vāsanāhetukaṃ lokaṃ nāsanna sadasatkvacit /
ye paśyanti vimucyante dharmanairātmyakovidāḥ

10.455

svabhāvakalpitaṃ nāma parabhāvaśca tantrajaḥ /
niṣpannaṃ tathatetyuktaṃ sūtre sūtre sadā mayā

10.456

vyañjanaṃ padakāyaṃ ca nāma cāpi viśeṣataḥ /
bālāḥ sajanti durmedhā yathā paṅke mahāgajāḥ

10.457

devayānaṃ brahmayānaṃ śrāvakīyaṃ tathaiva ca /
tāthāgataṃ ca pratyekaṃ yānānyetān vadāmyaham

10.458

yānānāṃ nāsti vai niṣṭhā yāvaccittaṃ pravartate /
citte tu vai parāvṛtte na yānaṃ na ca yāyinaḥ

10.459

cittaṃ vikalpo vijñaptirmano vijñānameva ca /
ālayaṃ tribhavaśceṣṭā ete cittasya paryayāḥ

10.460

āyuruṣmātha vijñānamālayo jīvitendriyam /
manaśca manavijñānaṃ vikalpasya viśeṣaṇam

10.461

cittena dhāryate kāyo mano manyati vai sadā /
vijñānaṃ cittaviṣayaṃ vijñānaiḥ saha chindati

10.462

tṛṣṇā hi mātā ityuktā avidyā ca tathā pitā /
viṣayāvabodhādvijñānaṃ buddha ityupadiśyate

10.463

arhanto hyanuśayāḥ skandhāḥ saṃghaḥ skandhakapañcakaḥ /
nirantarāntaracchedātkarma hyānantaraṃ bhavet

10.464

nairātmyasya dvayaṃ kleśāstathaivāvaraṇadvayam /
acintyapariṇāminyāścyuterlābhāstathāgatāḥ

10.465

siddhāntaśca nayaścāpi pratyātmaṃ śāsanaṃ ca vai /
ye paśyanti vibhāgajñā na te tarkavaśaṃ gatāḥ

10.466

na bhāvo vidyate satyaṃ yathā bālairvikalpyate /
abhāvena tu vai mokṣaṃ kathaṃ necchanti tārkikāḥ

10.467

utpādabhaṅgasaṃbaddhaṃ saṃskṛtaṃ pratipaśyataḥ /
dṛṣṭidvayaṃ prapuṣṇanti na ca jānanti pratyayān

10.468

ekameva bhavetsatyaṃ nirvāṇaṃ manavarjitam /
kadalīsvapnamāyābhaṃ lokaṃ paśyedvikalpitam

10.469

rāgo na vidyate dveṣo mohaścāpi na pudgalaḥ /
tṛṣṇāyā hyuditāḥ skandhā vidyante svapnasādṛśāḥ

10.470

yasyāṃ ca rātryāṃ dhigamo yasyāṃ ca parinirvṛtaḥ /
etasminnantare nāsti mayā kiṃcitprakāśitam

10.471

pratyātmadharmasthititāṃ saṃdhāya kathitaṃ mayā /
taiśca buddhairmayā caiva na ca kiṃcidviśeṣitam

10.472

dravyavadvidyate hyātmā skandhā lakṣaṇavarjitāḥ /
skandhā vidyanti bhāvena ātmā teṣu na vidyate

10.473

pratipattiṃ vibhāvanto kleśairmānuṣasaṃgamaiḥ /
mucyate sarvaduḥkhebhyaḥ svacittaṃ paśyato jagat

10.474

kāraṇaiḥ pratyayaiścāpi yeṣāṃ lokaḥ pravartate /
cātuṣkoṭikayā yukto na te mannayakovidāḥ

10.475

sadasanna jāyate loko nāsanna sadasatkvacit /
pratyayaiḥ kāraṇaiścāpi kathaṃ bālairvikalpyate

10.476

na sannāsanna sadasadyadā lokaṃ prapaśyati /
tadā vyāvartate cittaṃ nairātmyaṃ cādhigacchati

10.477

anutpannāḥ sarvabhāvā yasmātpratyayasaṃbhavāḥ /
kāryaṃ hi pratyayāḥ sarve na kāryājjāyate bhavaḥ

10.478

kāryaṃ na jāyate kāryaṃ dvitvaṃ kārye prasajyate /
na ca dvitvaprasaṅgena kāryābhāvopalabhyate

10.479

ālambālambavigataṃ yadā paśyati saṃskṛtam /
nimittaṃ cittamātraṃ hi cittamātraṃ vadāmyaham

10.480

mātrāsvabhāvasaṃsthānaṃ pratyayairbhāvavarjitam /
niṣṭhābhāvaparaṃ brahma etāṃ mātrāṃ vadāmyaham

10.481

prajñaptisatyato hyātmā dravyaḥ sa hi na vidyate /
skandhānāṃ skandhatā tadvatprajñaptyā na tu dravyataḥ

10.482

caturvidhā vai samatā lakṣaṇaṃ hetubhājanam /
nairātmyasamatā caiva caturthā yogayoginām

10.483

vyāvṛttiḥ sarvadṛṣṭīnāṃ kalpyakalpanavarjitā /
anupalambho hyajātiśca cittamātraṃ vadāmyaham

10.484

na bhāvaṃ nāpi cābhāvaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
tathatā cittanirmuktaṃ cittamātraṃ vadāmyaham

10.485

tathatā śūnyatā koṭī nirvāṇaṃ dharmadhātukam /
kāyaṃ manomayaṃ cittaṃ cittamātraṃ vadāmyaham

10.486

vikalpavāsanābaddhaṃ vicitraṃ cittasaṃbhavam /
bahirdhā jāyate nṝṇāṃ cittamātraṃ hi laukikam

10.487

dṛśyaṃ na vidyate bāhyaṃ cittacitraṃ vidṛśyate /
dehabhogapratiṣṭhābhaṃ cittamātraṃ vadāmyaham

10.488

śrāvakāṇāṃ kṣayajñānaṃ buddhānāṃ janmasaṃbhavam /
pratyekajinaputrāṇāṃ asaṃkleśātpravartate

10.489

bahirdhā nāsti vai rūpaṃ svacittaṃ dṛśyate bahiḥ /
anavabodhātsvacittasya bālāḥ kalpenti saṃskṛtam

10.490

bāhyamarthamajānānaiḥ svacittacitradarśanam /
hetubhirvāryate mūḍhaiścātuṣkoṭikayojitaiḥ

10.491

na hetavo na koṭyo vai dṛṣṭāntāvayavāni ca /
svacittaṃ hyarthasaṃkrāntaṃ yadi jānanti paṇḍitāḥ

10.492

vikalpairna vikalpeta yadvikalpitalakṣaṇam /
kalpitaṃ ca samāśritya vikalpaḥ saṃpravartate

10.493

anyonyābhinnasaṃbandhādekavāsanahetukāḥ /
āgantukatvāttaddvayorna cittaṃ jāyate nṛṇām

10.494

vikalpaṃ cittacaittārthī tribhave ca pratiṣṭhitāḥ /
yadarthābhāḥ pravartante svabhāvakalpito hi saḥ

10.495

ābhāsabījasaṃyogāddvādaśāyatanāni vai /
āśrayālambyasaṃyogātprakriyā varṇyate mayā

10.496

yathā hi darpaṇe bimbaṃ keśoṇḍustimirasya vā /
tathā hi vāsanaiśchannaṃ cittaṃ paśyanti bāliśāḥ

10.497

svavikalpakalpite hyarthe vikalpaḥ saṃpravartate /
artho na vidyate bāhyo yathā tīrthyairvikalpyate

10.498

rajjuṃ yathā hyajānānāḥ sarpaṃ gṛhṇanti bāliśāḥ /
svacittārthamajānānā hyarthaṃ kalpenti bāhiram

10.499

tathā hi rajjuṃ rajjutve ekatvānyatvavarjitam /
kiṃ tu svacittadoṣo 'yaṃ yena rajjurvikalpyate

10.500

na hi yo yena bhāvena kalpyamāno na lakṣyate /
na tannāstyavagantavyaṃ dharmāṇāmeṣa dharmatā

10.501

astitvapūrvakaṃ nāsti asti nāstitvapūrvakam /
ato nāsti na gantavyaṃ astitvaṃ na ca kalpayet

10.502

kalpitaṃ kalpyamānaṃ hi yadidaṃ na tadātmakam /
anātmakaṃ kathaṃ dṛṣṭvā vikalpaḥ saṃpravartate

10.503

rūpaṃ rūpātmanā nāsti tathā ghaṭapaṭādayaḥ /
avidyamāne dṛśye tu vikalpastena jāyate

10.504

vikalpaste yadi bhrāntāvanādimati saṃskṛte /
bhāvānāṃ bhāvatā kena bhrāmitā brūhi me mune

10.505

bhāvānāṃ bhāvatā nāsti cittamātraṃ ca dṛśyate /
apaśyamānaḥ svacittaṃ vikalpaḥ saṃpravartate

10.506

kalpitaṃ yadi vai nāsti yathā kalpati bāliśaḥ /
anyathā vidyate cāsau na ca buddhyāvagamyate

10.507

āryāṇāṃ yadi vā so 'sti nāsau bālairvikalpitaḥ /
āryāṇāmatha mithyāsau āryā bālaiḥ samaṃ gatāḥ

10.508

āryāṇāṃ nāsti vai bhrāntiryasmāccittaṃ viśodhitam /
aśuddhacittasaṃtānā bālāḥ kalpenti kalpitam

10.509

mātā yathā hi putrasya ākāśātphalamānayet /
etaddhi putra mā kranda gṛhṇa citramidaṃ phalam

10.510

tathāhaṃ sarvasattvānāṃ vicitraiḥ kalpitaiḥ phalaiḥ /
pralobhya deśemi nayaṃ sadasatpakṣavarjitam

10.511

abhūtvā yasya vai bhāvaḥ pratyayairna ca saṃkulaḥ /
ajātapūrvaṃ tajjātamalabdhātmakameva ca

10.512

alabdhātmakaṃ hyajātaṃ ca pratyayairna vinā kvacit /
utpannamapi te bhāvo pratyayairna vinā kvacit

10.513

evaṃ samāsataḥ paśyan nāsanna sadasatkvacit /
pratyayairjāyate bhūtamavikalpyaṃ hi paṇḍitaiḥ

10.514

ekatvānyatvakathāḥ kutīrthyāḥ kurvanti bāliśāḥ /
pratyayairna ca jānanti māyāsvapnopamaṃ jagat

10.515

abhidhānaviṣayaṃ yānaṃ mahāyānamanuttaram /
arthaṃ sunītaṃ hi mayā na ca budhyanti bāliśāḥ

10.516

mātsaryairye praṇītāni śrāvakaistīrthakaistathā /
vyabhicaranti te hyarthaṃ yasmāttarkeṇa deśitāḥ

10.517

lakṣaṇaṃ bhāva saṃsthānaṃ nāma caiva caturvidham /
etadālambanīkṛtya kalpanā saṃpravartate

10.518

ekadhā bahudhā ye tu brahmakāyavaśaṃgatāḥ /
somabhāskarayorbhāvā ye nāśenti na te sutāḥ

10.519

āryadarśanasaṃpannā yathābhūtagatiṃgatāḥ /
saṃjñāvivartakuśalā vijñāne ca paraṃgatāḥ

10.520

eṣā hi mudrā muktānāṃ putrāṇāṃ mama śāsane /
bhāvābhāvavinirmuktā gatyāgativivarjitā

10.521

vyāvṛtte rūpavijñāne yadi karma vinaśyati /
nityānityaṃ na prāpnoti saṃsāraśca na vidyate

10.522

vinirvṛttikāle pradhvastaṃ rūpaṃ deśānnivartate /
nāstyastidoṣanirmuktaṃ karma tiṣṭhati ālaye

10.523

pradhvaṃsi patitaṃ rūpaṃ vijñānaṃ ca bhavālaye /
rūpavijñānasaṃbaddhaṃ na ca karma vinaśyati

10.524

atha taiḥ saha saṃbaddhaṃ karma vai dhvasyate nṛṇām /
dhvaste tu karmasaṃbandhe na saṃsṛtirna nirvṛtiḥ

10.525

atha dhvastamapi taiḥ sārdhaṃ saṃsāre yadi jāyate /
rūpaṃ ca tena saṃbaddhamabhinnatvādbhaviṣyati

10.526

nābhinnaṃ na ca vai bhinnaṃ cittaṃ rūpaṃ vikalpanāt /
pradhvaṃso nāsti bhāvānāṃ sadasatpakṣavarjanāt

10.527

kalpitaḥ paratantraśca anyonyābhinnalakṣaṇāt /
rūpe hyanityatā yadvadanyonyajanakāśca vai

10.528

anyo 'nanyavinirmuktaṃḥ kalpito nāvadhāryate /
nāstyasti kathaṃ bhavati rūpe cānityatā yathā

10.529

kalpitena sudṛṣṭena paratantro na jāyate /
paratantreṇa dṛṣṭena kalpitastathatā bhavet

10.530

kalpitaṃ hi vināśete mama netrī vinaśyate /
samāropāpavādaṃ ca kurvate mama śāsane

10.531

evaṃvidhā yadā yasmin kāle syurdharmadūṣakāḥ /
sarve ca te hyasaṃkathyā mama netrīvināśakāḥ

10.532

anālapyāśca vidvadbhirbhikṣukāryaṃ ca varjayet /
kalpitaṃ yatra nāśenti samāropāpavādinaḥ

10.533

keśoṇḍukamāyābhaṃ svapnagandharvasādṛśam /
marīcyābhadṛśakalpo yeṣāṃ nāstyastidarśanāt

10.534

nāsau śikṣati buddhānāṃ yasteṣāṃ saṃgrahe caret /
dvayāntapatitā hyete anyeṣāṃ ca vināśakāḥ

10.535

viviktaṃ kalpitaṃ bhāvaṃ ye tu paśyanti yoginaḥ /
bhāvābhāvavinirmuktaṃ teṣāṃ vai saṃgrahe caret

10.536

ākarā hi yathā loke suvarṇamaṇimuktijāḥ /
akarmahetukāścitrā upajīvyāśca bāliśām

10.537

tathā hi sattvagotrāṇi citrā vai karmavarjitā /
dṛśyābhāvānna karmāsti na ca vai karmajā gatiḥ

10.538

bhāvānāṃ bhāvatā nāsti yathā tvāryairvibhāvyate /
kiṃ tu vidyanti vai bhāvā yathā bālairvikalpitāḥ

10.539

yadi bhāvā va vidyante yathā bālairvikalpitāḥ /
asatsu sattvabhāveṣu saṃkleśo nāsti kasyacit

10.540

bhāvavaicitryasaṃkleśātsaṃsāraṃ indriyopagaḥ /
ajñānatṛṣṇāsaṃbaddhaḥ pravartate śarīriṇām

10.541

yeṣāṃ tu bhāvo vai nāsti yathā bālairvikalpitaḥ /
teṣāṃ na vidyate vṛttirindriyāṇāṃ na yoginaḥ

10.542

yadi bhāvā na vidyante bhāvasaṃsārahetavaḥ /
ayaṃ tena bhavenmokṣo bālānāṃ kriyavarjitaḥ

10.543

bālāryāṇāṃ viśeṣaste bhāvābhāvātkathaṃ bhavet /
āryāṇāṃ nāsti vai bhāvo vimokṣatrayacāriṇām

10.544

skandhāśca pudgalā dharmāḥ svasāmānyā alakṣaṇāḥ /
pratyayānīndriyāścaiva śrāvakāṇāṃ vadāmyaham

10.545

ahetucittamātraṃ tu vibhūti bhūmayastathā /
pratyātmatathatāṃ śuddhāṃ deśayāmi jinaurasām

10.546

bhaviṣyantyanāgate kāle mama śāsanadūṣakāḥ /
kāṣāyavāsovasanāḥ sadasatkāryavādinaḥ

10.547

asantaḥ pratyayairbhāvā vidyante hyāryagocaram /
kalpito nāsti vai bhāvaḥ kalpayiṣyanti tārkikāḥ

10.548

bhaviṣyantyanāgate kāle kaṇabhugbālajātikāḥ /
asatkāryavādadurdṛṣṭyā janatāṃ nāśayanti ca

10.549

aṇubhyo jagadutpannamaṇavaścāpyahetukāḥ /
nava dravyāṇi nityāni kudṛṣṭyā deśayiṣyati

10.550

dravyairārabhyate dravyaṃ guṇaiścaiva guṇāstathā /
bhāvānāṃ bhāvatāmanyāṃ satīṃ vai nāśayiṣyati

10.551

ādimān hi bhavelloko yadyabhūtvā pravartate /
pūrvā ca koṭirnaivāsti saṃsārasya vadāmyaham

10.552

tribhavaḥ sarvasaṃkhyātaṃ yadyabhūtvā pravartate /
śvānoṣṭrakharaśṛṅgāṇāmutpattiḥ syānna saṃśayaḥ

10.553

yadyabhūtvā bhaveccakṣū rūpaṃ vijñānameva ca /
kaṭamukuṭapaṭādyānāṃ mṛtpiṇḍātsaṃbhavo bhavet

10.554

paṭaiśca vai kaṭo nāsti paṭo vai vīraṇaistathā /
eka ekatrā saṃbhūtaḥ pratyayaiḥ kiṃ na jāyate

10.555

tajjīvaṃ taccharīraṃ ca yaccābhūtvā pravartate /
paravādā hyamī sarve mayā ca samudāhṛtāḥ

10.556

uccārya pūrvapakṣaṃ ca matisteṣāṃ nivāryate /
nivārya tu matisteṣāṃ svapakṣaṃ deśayāmyaham

10.557

atorthaṃ tīrthavādānāṃ kṛtamuccāraṇaṃ mayā /
mā me śiṣyagaṇo mūḍhaḥ sadasatpakṣamāśrayet

10.558

pradhānājjagadutpannaṃ kapilāṅgo 'pi durmatiḥ /
śiṣyebhyaḥ saṃprakāśeti guṇānāṃ ca vikāritā

10.559

na bhūtaṃ nāpi cābhūtaṃ pratyayairna ca pratyayāḥ /
pratyayānāmasadbhāvādabhūtaṃ na pravartate

10.560

sadasatpakṣavigato hetupratyayavarjitaḥ /
utpādabhaṅgarahitaḥ svapakṣo lakṣyavarjitaḥ

10.561

māyāsvapnopamaṃ lokaṃ hetupratyayavarjitam /
ahetukaṃ sadā paśyan vikalpo na pravartate

10.562

gandharvamṛgatṛṣṇābhaṃ keśoṇḍukanibhaṃ sadā /
sadasatpakṣavigataṃ hetupratyayavarjitam /
ahetukaṃ bhavaṃ paśyaṃścittadhārā viśudhyate

10.563

vastu na vidyate paśyaṃścittamātraṃ na vidyate /
avastukaṃ kathaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate

10.564

vastumālambanīkṛtya cittaṃ saṃjāyate nṛṇām /
ahetukaṃ kathaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate

10.565

tathatā cittamātraṃ ca āryavastunayasya tu /
vidyante na ca vidyante na te mannayakovidāḥ

10.566

grāhyagrāhakabhāvena yadi cittaṃ pravartate /
etaddhi laukikaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate

10.567

dehabhogapratiṣṭhābhaṃ svapnavajjāyate yadi /
dvicittatā prasajyeta na ca cittaṃ dvilakṣaṇam

10.568

svadhāraṃ hi yathā khaḍgaṃ svāgraṃ vai aṅguliryathā /
na chindate na spṛśate tathā cittaṃ svadarśane

10.569

na paraṃ na ca vai tantraṃ kalpitaṃ vastumeva ca /
pañca dharmā dvicittaṃ ca nirābhāse na santi vai

10.570

utpādakaṃ ca utpādyaṃ dvividhaṃ bhāvalakṣaṇam /
utpādakaṃ hi saṃdhāya naiḥsvabhāvyaṃ vadāmyaham

10.571

atha vaicitryasaṃsthāne kalpā ca yadi jāyate /
ākāśe śaśaśṛṅge ca arthābhāsaṃ bhaviṣyati

10.572

arthābhāsaṃ bhaveccittaṃ tadarthaḥ syādakalpitaḥ /
na ca vai kalpito hyarthaścittādanyo 'bhilapyate

10.573

anādimati saṃsāre artho vai nāsti kutracit /
apuṣṭaṃ hi kathaṃ cittamarthābhāsaṃ pravartate

10.574

yadyabhāvena puṣṭiḥ syācchaśaśṛṅge 'pi tadbhavet /
na cābhāvena vai puṣṭo vikalpaḥ saṃpravartate

10.575

yathāpi dānīṃ naivāsti tathā pūrve 'pi nāstyasau /
anarthe arthasaṃbaddhaṃ kathaṃ cittaṃ pravartate

10.576

tathatā śūnyatā koṭirnirvāṇaṃ dharmadhātukam /
anutpādaśca dharmāṇāṃ svabhāvaḥ pāramārthikaḥ

10.577

nāstyastipatitā bālā hetupratyayakalpanaiḥ /
ahetukamanutpannaṃ bhavaṃ vai aprajānataḥ

10.578

cittaṃ khyāti na dṛśyo 'sti viśeṣo 'nādihetukaḥ /
anādāvapi nāstyartho viśeṣaḥ kena jāyate

10.579

yadyabhāvena puṣṭiḥ syāddaridro dhanavān bhavet /
arthābhāve kathaṃ cittaṃ jāyate brūhi me mune

10.580

ahetukamidaṃ sarvaṃ na cittaṃ na ca gocaraḥ /
na ca vai puṣyate cittaṃ tribhavaṃ kriyavarjitam

10.581

utpādavinivṛttyarthamanutpādaprasādhanam /
ahetuvādaṃ deśemi na ca bālairvibhāvyate /
anutpannamidaṃ sarvaṃ na ca bhāvā na santi ca

10.582

gandharvasvapnamāyākhyā bhāvā vidyantyahetukāḥ /
anutpannān svabhāvāṃśca śūnyāḥ kena vadāsi me

10.583

samavāyavinirmukto yadā bhāvo na dṛśyate /
tadā śūnyamanutpannamasvabhāvaṃ vadāmyaham

10.584

svapnakeśoṇḍukaṃ māyā gandharva mṛgatṛṣṇikā /
ahetukā pi dṛśyante tathā lokavicitratā

10.585

samavāyastathaivaiko dṛśyābhāvānna vidyate /
na tu tīrthyadṛṣṭyā pralayo samavāyo na vidyate

10.586

vigṛhyāhetuvādena anutpādaṃ prasādhayet /
anutpādaiḥ prasādhyante mama netrī na naśyati

10.587

ahetuvādairdeśyante tīrthyānāṃ jāyate bhayam /
kathaṃ kena kutaḥ kutra saṃbhavo 'hetuko bhavet

10.588

nāhetukamahetutvaṃ yadā paśyanti paṇḍitāḥ /
tadā vyāvartate dṛṣṭirbhaṅgotpādānuvādinī

10.589

kimabhāvo hyanutpāda utpādotpattilakṣaṇam /
atha bhāvasya nāmedaṃ nirarthaṃ vā bravīhi me

10.590

na ca bhāvo hyanutpādo na ca pratyayalakṣaṇam /
na ca bhāvasya nāmedaṃ na ca nāma nirarthakam

10.591

yatra śrāvakabuddhānāṃ tīrthyānāṃ ca agocaraḥ /
saptabhūmigatānāṃ ca tadanutpādalakṣaṇam

10.592

hetupratyayavyāvṛttiṃ kāraṇasya niṣedhanam /
cittamātravyavasthānamanutpādaṃ vadāmyaham

10.593

ahetuvṛttiṃ bhāvānāṃ kalpyakalpavivarjitām /
sadasatpakṣanirmuktamanutpādaṃ vadāmyaham

10.594

cittadṛśyavinirmuktaṃ svabhāvadvayavarjitam /
āśrayasya parāvṛttimanutpādaṃ vadāmyaham

10.595

na bāhyabhāvaṃ bhāvānāṃ na ca cittaparigraham /
sarvadṛṣṭiprahāṇaṃ yattadanutpādalakṣaṇam

10.596

evaṃ śūnyāsvabhāvādyān sarvadharmān vibhāvayet /
na jātu śūnyayā śūnyā kiṃ tvanutpādaśūnyayā

10.597

kalāpaḥ pratyayānāṃ hi pravartate nivartate /
kalapācca pṛthagbhūtaṃ na jātaṃ na nirudhyate

10.598

bhāvo na vidyate hyanyaḥ kalāpācca pṛthak kvacit /
ekatvena pṛthaktvena yathā tīrthyairvikalpyate

10.599

sadasanna jāyate bhāvo nāsanna sadasatkvacit /
anyatra hi kalāpo 'yaṃ pravartate nivartate

10.600

saṃketamātramevedamanyonyāpekṣasaṃkalāt /
janyamarthaṃ na caivāsti pṛthakpratyayasaṃkalāt

10.601

janyābhāvo hyanutpādaḥ tīrthyadoṣavivarjitaḥ /
deśemi saṃkalāmātraṃ na ca bālairvibhāvyate

10.602

yasya janyo hi bhāvo 'sti saṃkalāyāḥ pṛthak kvacit /
ahetuvādī vijñeyaḥ saṃkalāyā vināśakaḥ

10.603

pradīpadravyajātīnāṃ vyañjakā saṃkalā bhavet /
yasya bhāvo bhavetkaścitsaṃkalāyāḥ pṛthak kvacit

10.604

asvabhāvo hyanutpannaḥ prakṛtyā gaganopamaḥ /
saṃkalāyāḥ pṛthagbhūto yo dharmaḥ kalpito 'budhaiḥ

10.605

ayamanyamanutpādamāryāṇāṃ prāptidharmatā /
yaśca tasya anutpādaṃ tadanutpādakṣāntiḥ syāt

10.606

yadā sarvamimaṃ lokaṃ saṃkalāmeva paśyati /
saṃkalāmātramevedaṃ tadā cittaṃ samādhyate

10.607

ajñānatṛṣṇākarmādi saṃkalādhyātmikā bhavet /
khajamṛddaṇḍacakrādi bījabhūtādi bāhiram

10.608

parato yasya vai bhāvaḥ pratyayairjāyate kvacit /
na saṃkalāmātramevedaṃ na te yuktyāgame sthitāḥ

10.609

yadi janyo na bhāvo 'sti syādbuddhiḥ kasya pratyayāt /
anyonyapratyayā hyete te tena pratyayāḥ smṛtāḥ

10.610

uṣṇadravacalakaṭhinā bālairdharmā vikalpitāḥ /
kalāpo 'yaṃ na dharmo 'sti ato vai niḥsvabhāvatā

10.611

vaidyā yathāturavaśātkriyābhedaṃ prakurvate /
na tu śāstrasya bhedo 'sti doṣabhedastu vidyate

10.612

tathāhaṃ sattvasaṃtāne kleśadoṣaiḥ sudūṣitaiḥ /
indriyāṇāṃ balaṃ jñātvā nayaṃ deśemi bāliśān

10.613

na kleśendriyabhedena śāsanaṃ bhidyate mama /
ekameva bhavedyānaṃ mārgamaṣṭāṅgikaṃ śivam

10.614

ghaṭapaṭamukuṭaviṣāṇahetukaśaśaviṣāṇānāstitvam /
yaddhetusamutpannaṃ sa ca nāsti te 'vagantavyam

10.615

astitvasādhakaṃ nāsti nāsti nāsti na yujyate /
astitvaṃ nāstyapekṣyaṃ hi anyonyāpekṣakāraṇam

10.616

kiṃcidāśritya punaḥ kiṃcitkhyāyate yasya vai matam /
ahetukaṃ yadāśritya kiṃciccāhetukaṃ na tu

10.617

atha tadanyamāśritya tadapyanyasya khyāyate /
anavasthā prasajyeta kiṃcicca kiṃ ca no bhavet

10.618

āśritya parṇakāṣṭhādīn yathā māyā prasajyate /
vastu tadvatsamāśritya vaicitryaṃ khyāyate nṛṇām

10.619

māyājālaṃ na parṇāni na kāṣṭhaṃ na ca śarkarā /
māyaiva dṛśyate bālairmāyākāreṇa cāśrayam

10.620

tathā vastu samāśritya yadi kiṃcidvinaśyati /
dṛśyakāle dvayaṃ nāsti kathaṃ kiṃcidvikalpyate

10.621

vikalpairvikalpitaṃ nāsti vikalpaśca na vidyate /
vikalpe hyavidyamāne tu na saṃsṛtirna nirvṛtiḥ

10.622

vikalpe hyavidyamāne tu vikalpo na pravartate /
apravṛttiṃ kathaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate

10.623

anekamatibhinnatvācchāsane nāsti sāratā /
sārābhāvānna mokṣo 'sti na ca lokavicitratā

10.624

bāhyaṃ na vidyate dṛśyaṃ yathā bālairvikalpyate /
bimbavatkhyāyate cittaṃ vāsanairbhramaṇīkṛtam

10.625

sarvabhāvā hyanutpannā asatsadasaṃbhavāḥ /
cittamātramidaṃ sarvaṃ kalpanābhiśca varjitam

10.626

bālairbhāvāḥ samākhyātāḥ pratyayairna tu paṇḍitaiḥ /
svabhāvacittanirmuktaścittamāryopagaṃ śivam

10.627

sāṃkhyā vaiśeṣikā nagnā viprāḥ pāśupatāstathā /
asatsaddṛṣṭipatitā viviktārthavivarjitāḥ

10.628

niḥsvabhāvā hyanutpannāḥ śūnyā māyopamāmalāḥ /
kasyaite deśitā buddhaistvayā ca prativarṇitāḥ

10.629

yogināṃ śuddhacittānāṃ dṛṣṭitarkavivarjitāḥ /
buddhā deśenti vai yogaṃ mayā ca prativarṇitāḥ

10.630

yadi cittamidaṃ sarvaṃ kasmiṃllokaḥ pratiṣṭhitaḥ /
gamanāgamanaṃ kena dṛśyate bhūtale nṛṇām

10.631

śakuniryathā gagane vikalpena samīritaḥ /
apratiṣṭhamanālambyaṃ carate bhūtale yathā

10.632

tathā hi dehinaḥ sarve vikalpena samīritāḥ /
svacitte caṃkramante te gagane śukaniryathā

10.633

dehabhogapratiṣṭhābhaṃ brūhi cittaṃ pravartate /
ābhā vṛttiḥ kathaṃ kena cittamātraṃ vadāhi me

10.634

dehabhogapratiṣṭhāśca ābhā vṛttiśca vāsanaiḥ /
saṃjāyate ayuktānāmābhā vṛttirvikalpanaiḥ

10.635

viṣayo vikalpito bhāvaścittaṃ viṣayasaṃbhavam /
dṛśyacittaparijñānādvikalpo na pravartate

10.636

nāma nāmni visaṃyuktaṃ yadā paśyati kalpitam /
buddhiboddhavyarahitaṃ saṃskṛtaṃ mucyate tadā

10.637

etā buddhirbhavedbodhyaṃ nāma nāmni vibhāvanam /
ye tvanyathāvabudhyante na te buddhā na bodhakāḥ

10.638

pañca dharmāḥ svabhāvāśca vijñānānyaṣṭa eva ca /
dve nairātmye bhavetkṛtsno mahāyānaparigrahaḥ

10.639

yadā buddhiśca boddhavyaṃ viviktaṃ paśyate jagat /
nāsti nāma vikalpaśca tadā nābhipravartate

10.640

kriyākṣaravikalpānāṃ nivṛttiścittadarśanāt /
adarśanātsvacittasya vikalpaḥ saṃpravartate

10.641

catvāro 'rūpiṇaḥ skandhāḥ saṃkhyā teṣāṃ na vidyate /
bhūtairvilakṣaṇai rūpaṃ kathaṃ rūpabahutvatā

10.642

lakṣaṇasya parityāgānna bhūtaṃ na ca bhautikam /
athānyalakṣaṇai rūpaṃ kasmātskandhairna jāyate

10.643

vimuktāyatanaskandhā yadā paśyatyalakṣaṇāḥ /
tadā nivartate cittaṃ dharmanairātmyadarśanāt

10.644

viṣayendriyabhedena vijñānaṃ jāyate 'ṣṭadhā /
lakṣaṇena bhavetrīṇi nirābhāse nivartate

10.645

ālayaṃ hi manasyātmā ātmīyaṃ jñānameva ca /
pravartate dvayagrāhātparijñānānnivartate

10.646

anyānanyavinirmuktaṃ yadā paśyatyasaṃcaram /
tadā dvayaṃ na kalpanti ātmā cātmīyameva ca

10.647

apravṛttaṃ na puṣṇāti na ca vijñānakāraṇam /
kāryakāraṇanirmuktaṃ niruddhaṃ na pravartate

10.648

vikalpaṃ cittamātraṃ ca lokaṃ kena vadāhi me /
kāraṇaiśca visaṃyuktaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam

10.649

svacittaṃ dṛśyate citraṃ dṛśyākāraṃ vikalpitam /
cittadṛśyāparijñānādanyaṃ cittārthasaṃgrahāt

10.650

nāstitvadṛṣṭirbhavati yadā buddhyā na paśyati /
astitvaṃ hi kathaṃ tasya cittagrāhānna jāyate

10.651

vikalpo na bhāvo nābhāvo ato 'stitvaṃ na jāyate /
cittadṛśyaparijñānādvikalpo na pravartate

10.652

apravṛtti vikalpasya parāvṛtti nirāśrayaḥ /
nivārya pakṣāṃścatvāro yadi bhāvā sahetukāḥ

10.653

saṃjñāntaraviśeṣo 'yaṃ kṛtaṃ kena na sādhitaḥ /
arthāpattirbhavetteṣāṃ kāraṇādvā pravartate

10.654

hetupratyayasaṃyogātkāraṇapratiṣedhataḥ /
nityadoṣo nivāryate anityā yadi pratyayāḥ

10.655

na saṃbhavo na vibhavo anityatvāddhi bāliśām /
na hi naśyamānaṃ kiṃcidvai kāraṇatvena dṛśyate

10.656

adṛṣṭaṃ hi kathaṃ kena nānityo jāyate bhavaḥ /
saṃgrahaiśca dametsattvān śīlena ca vaśīkaret

10.657

prajñayā nāśayeddṛṣṭiṃ vimokṣaiśca vivardhayet /
lokāyatamidaṃ sarvaṃ yattīrthyairdeśyate mṛṣā

10.658

kāryakāraṇasaddṛṣṭyā svasiddhāntaṃ na vidyate /
ahamekaṃ svasiddhāntaṃ kāryakāraṇavarjitaḥ

10.659

deśemi śiṣyavargasya lokāyatavivarjitaḥ /
cittamātraṃ na dṛśyo 'sti dvidhā cittaṃ vidṛśyate /
grāhyagrāhakabhāvena śāśvatocchedavarjitam

10.660

yāvatpravartate cittaṃ tāvallokāyataṃ bhavet /
apravṛttirvikalpasya svacittaṃ paśyato jagat

10.661

āyaṃ kāryābhinirvṛttirvyayaṃ kāryasya darśanam /
āyavyayaparijñānādvikalpo na pravartate

10.662

nityamanityaṃ kṛtakamakṛtakaṃ parāparam /
evamādyāni sarvāṇi (tal) lokāyatanaṃ bhavet

10.663

devāsuramanuṣyāśca tiryakpretayamālayāḥ /
gatayaḥ ṣaṭ samākhyātā yatra jāyanti dehinaḥ

10.664

hīnautkṛṣṭamadhyena karmaṇā teṣu jāyate /
saraṃkṣya kuśalān sarvān viśeṣo mokṣa eva vā

10.665

kṣaṇe kṣaṇe tvayā yanmaraṇaṃ upapattiṃ ca /
deśyate bhikṣuvargasya abhiprāyaṃ vadāhi me

10.666

rūpādrūpāntaraṃ yadvaccittaṃ saṃbhūya bhajyate /
tasmāddeśemi śiṣyāṇāṃ kṣaṇajanmaparaṃparām

10.667

rūpe rūpe vikalpasya saṃbhavo vibhavastathā /
vikalpo hi bhavejjanturvikalpo 'nyo na vidyate

10.668

kṣaṇe kṣaṇe yanna yuktamidaṃpratyayabhāṣitam /
rūpagrāhavinirmuktaṃ na janma na ca bhajyate

10.669

pratyayāḥ pratyayotpannā avidyātathatādayaḥ /
dharmadvayena vartante advayā tathatā bhavet

10.670

pratyayāḥ pratyayotpannā yadi dharmā viśeṣitāḥ /
nityādayo bhavetkāryaṃ kāraṇaṃ pratyayo bhavet

10.671

nirviśiṣṭaṃ bhavettīrthyaiḥ kāryakāraṇasaṃgrahāt /
vādastava ca buddhānāṃ tasmānnāryo mahāmune

10.672

śarīre vyāmamātre ca lokaṃ vai lokasamudayam /
nirodhagāminī pratipaddeśayāmi jinaurasān

10.673

svabhāvatrayagrāheṇa grāhyagrāhavidṛṣṭayaḥ /
lokyalokottarān dharmān vikalpenti pṛthagjanāḥ

10.674

ataḥ svabhāvagrahaṇaṃ kriyate pūrvapakṣayā /
nivārārthaṃ tu dṛṣṭīnāṃ svabhāvaṃ na vikalpayet

10.675

chidradoṣānna niyamo na vā cittaṃ pravartate /
pravṛttidvayagrāheṇa advayā tathatā bhavet

10.676

ajñāna tṛṣṇā karma ca vijñānādyā ayonijāḥ /
anavasthākṛtakatvaṃ ca na kṛtvā jāyate bhavaḥ

10.677

caturvidhaśca pradhvaṃso bhāvānāṃ kathyate 'budhaiḥ /
dvidhāvṛttervikalpasya bhāvābhāvo na vidyate /
cātuṣkoṭikanirmuktaṃ darśanadvayavarjitam

10.678

dvidhāvṛttivikalpaḥ syāddṛṣṭvā nābhipravartate /
anutpanneṣu bhāveṣu buddhervyutthānabhāvataḥ

10.679

utpanneṣvapi bhāveṣu tatkalpatvānna kalpayet /
yuktiṃ vadāhi me nātha dvidhādṛṣṭinivāraṇāt

10.680

yathāhamanye ca sadā nāstyasti na visaṃkaret /
tīrthavādaasaṃsṛṣṭāḥ śrāvakairjinavarjitāḥ /
jinābhisamayacaryāṃ ca jinaputrāvināśataḥ

10.681

vimokṣahetvahetuścāpyanutpādaikalakṣaṇaḥ /
paryāyairmohayantyetāṃ varjanīyāṃ sadā budhaiḥ

10.682

meghābhrakūṭendradhanuḥprakāśā marīcikeśoṇḍukamāyatulyāḥ /
bhāvā hi sarve svavikalpasaṃbhavāstīrthyā vikalpenti jagatsvakāraṇaiḥ

10.683

anutpādaśca tathatā bhūtakoṭiśca śūnyatā /
rūpasya nāmānyetāni abhāvaṃ na vikalpayet

10.684

hastaḥ karo yathā loke indraḥ śakraḥ puraṃdaraḥ /
tathā hi sarvabhāvānāmabhāvaṃ na vikalpayet

10.685

rūpācca śūnyatā nānyā anutpādaṃ tathaiva ca /
na kalpayedananyatvāddṛṣṭidoṣaḥ prasajyate

10.686

saṃkalpaśca vikalpaśca vastulakṣaṇasaṃgrahāt /
dīrghahrasvādimāṇḍalyaṃ parikalpasya saṃgrahāt

10.687

saṃkalpo hi bhaveccittaṃ parikalpo manastathā /
vikalpo manavijñānaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam

10.688

yacca tīrthyairanutpādo yacca mannayadṛṣṭibhiḥ /
kalpyate nirviśiṣṭo 'yaṃ dṛṣṭidoṣaḥ prasajyate

10.689

prayojanamanutpādamanutpādārthameva ca /
ye vai jānanti yuktijñāste 'bhibudhyanti mannayam

10.690

prayojanaṃ dṛṣṭisaṃkocamanutpādamanālayam /
arthadvayaparijñānādanutpādaṃ vadāmyaham

10.691

bhāvā vidyantyanutpannā na vā brūhi mahāmune /
ahetuvādo 'nutpādo pravṛttistīrthadarśanam

10.692

ahetuvādo 'nutpādo vaiṣamyatīrthadarśanam /
astināstivinirmuktaṃ cittamātraṃ vadāmyaham

10.693

utpādamanutpādaṃ varjayeddṛṣṭihetukam /
ahetuvāde 'nutpāde utpāde kāraṇāśrayaḥ

10.694

anābhogakriyā nāsti kriyā ceddṛṣṭisaṃkaraḥ /
upāyapraṇidhānādyairdṛṣṭimeva vadāhi me /
asattvātsarvadharmāṇāṃ maṇḍalaṃ jāyate katham

10.695

grāhyagrāhakavisaṃyogānna pravṛttirna nirvṛtiḥ /
bhāvādbhāvāntaraṃ dṛṣṭiṃ cittaṃ vai tatsamutthitam

10.696

anutpādaśca dharmāṇāṃ kathametadvadāhi me /
sattvāścennāvabudhyante ata etatprakāśyate

10.697

pūrvottaravirodhaṃ ca sarvaṃ bhāṣya mahāmune /
tīrthadoṣavinirmuktaṃ viṣamāhetuvarjitam

10.698

apravṛtirnivṛttiśca brūhi me vādināṃvara /
astināstivinirmuktaṃ phalahetvavināśakam

10.699

bhūmikramānusaṃdhiśca brūhi me dharmalakṣaṇam /
dvayāntapatito loko dṛṣṭibhirvyākulīkṛtaḥ

10.700

anutpādā utpādādyaiḥ śamaheturna budhyate /
maṇḍalaṃ hi na me kiṃcinna ca deśemi dharmatām

10.701

dvaye sati hi doṣaḥ syāddvayaṃ buddhairviśodhitam /
śūnyāśca kṣaṇikā bhāvā niḥsvabhāvā hyajātikāḥ

10.702

kudṛṣṭivādasaṃchannaiḥ kalpyante na tathāgataiḥ /
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca vikalpasya vadāhi me

10.703

yathā yena prakāreṇa jāyate viṣayo mukham /
varṇapuṣkalasaṃyogātprapañcaiḥ samudānitam

10.704

rūpaṃ dṛṣṭvā bahirdhā vai vikalpaḥ saṃpravartate /
tasyaiva hi parijñānādyathābhūtārthadarśanāt /
āryagotrānukūlaṃ ca cittaṃ nābhipravartate

10.705

pratyākhyāya tu bhūtāni bhāvotpattirna vidyate /
bhūtākāraṃ sadā cittamanutpannaṃ vibhāvayet

10.706

mā vikalpaṃ vikalpetha nirvikalpā hi paṇḍitāḥ /
vikalpaṃ vikalpayaṃstasya dvayameva na nirvṛtiḥ

10.707

anutpādapratijñasya māyā ca dṛśyate nayaḥ /
māyānirhetusaṃbhūtaṃ hānisiddhāntalakṣaṇam

10.708

bimbavaddṛśyate cittamanādimatibhāvitam /
arthākāraṃ na cārtho 'sti yathābhūtaṃ vibhāvayet

10.709

yathā hi darpaṇe rūpamekatvānyatvavarjitam /
dṛśyate na ca tannāsti tathā cotpādalakṣaṇam

10.710

gandharvamāyādi yathā hetupratyayalakṣaṇāḥ /
tathā hi sarvabhāvānāṃ saṃbhavo na hyasaṃbhavaḥ

10.711

vikalpaḥ puruṣākāro dvidhāvṛttyā pravartate /
ātmadharmopacāraiśca na ca bālairvibhāvyate

10.712

vipulapratyayādhīnaḥ śrāvako 'pi hyarhaṃstathā /
svabalādhīnaṃ jinādhīnaṃ pañcamaṃ śrāvakaṃ nayet

10.713

kālāntaraṃ ca pradhvastaṃ paramārthetaretaram /
caturvidhamanityatvaṃ bālāḥ kalpentyakovidāḥ

10.714

dvayāntapatitā bālā guṇāṇuprakṛtikāraṇaiḥ /
mokṣopāyaṃ na jānanti sadasatpakṣasaṃgrahāt

10.715

aṅgulyagraṃ yathā bālaiścandraṃ gṛhṇanti durmatiḥ /
tathā hyakṣarasaṃsaktāstattvaṃ nāventi māmakam

10.716

vilakṣaṇāni bhūtāni rūpabhāvapravartakā /
bhūtānāṃ saṃniveśo 'yaṃ na bhūtairbhautikaṃ kṛtam

10.717

agninā dahyate rūpamabdhātuḥ kledanātmakaḥ /
vāyunā kīryate rūpaṃ kathaṃ bhūtaiḥ pravartate

10.718

rūpaṃ skandhaśca vijñānaṃ dvayametanna pañcakam /
paryāyabhedaṃ skandhānāṃ śatadhā deśayāmyaham

10.719

cittacaittasya bhedena vartamānaṃ pravartate /
vyatibhinnāni rūpāṇi cittaṃ rūpaṃ na bhautikam

10.720

nīlādyapekṣaṇaṃ śvetaṃ śvetaṃ nīlaṃ hyapekṣaṇam /
kāryakāraṇamutpādya śūnyatā asti nāsti ca

10.721

sādhanaṃ sādhakaṃ sādhyaṃ śītoṣṇe lakṣyalakṣaṇam /
evamādyāni sarvāṇi tārkikairna prasādhitāḥ

10.722

cittaṃ manaśca ṣaḍvānyavijñānānyātmasaṃyutā /
ekatvānyatvarahitā ālayo 'yaṃ pravartate

10.723

sāṃkhyā vaiśeṣikā nagnāstārkikā īśvaroditāḥ /
sadasatpakṣapatitā viviktārthavivarjitāḥ

10.724

saṃsthānākṛtiviśeṣo bhūtānāṃ nāsti bhautikam /
tīrthyā vadanti janma bhūtānāṃ bhautikasya ca

10.725

anutpannā yato ye 'nye tīrthyāḥ kalpanti kāraṇaiḥ /
na ca budhyanti mohena sadasatpakṣamāśritāḥ

10.726

cittena saha saṃyuktaṃ visaṃyuktaṃ manādibhiḥ /
viśuddhalakṣaṇaṃ sattvaṃ jñānena saha tiṣṭhati

10.727

karma yacca bhavedrūpaṃ skandhaviṣayahetukāḥ /
sattvāśca nirupādānā ārūpye nāvatiṣṭhati

10.728

nairātmyaṃ sattvavāditvaṃ sattvābhāvātprasajyate /
nairātmyavādino cchedo vijñānasyāpyasaṃbhavaḥ

10.729

catvāraḥ sthitastasya rūpābhāvātkathaṃ bhavet /
adhyātmabāhyābhāvādvijñānaṃ na pravartate

10.730

antarābhavikāḥ skandhāḥ yathaivecchanti tārkikāḥ /
tathārūpyopapannasya bhavo 'rūpo na cāsti kim

10.731

aprayatnena mokṣaḥ syātsattvavijñānayorvinā /
tīrthyavādo na saṃdeho na ca budhyanti tārkikāḥ

10.732

rūpaṃ ca vidyate tatra ārūpye nāsti darśanam /
tadabhāvo na siddhānto na yānaṃ na ca yāyinam

10.733

indriyaiḥ saha saṃyuktaṃ vijñānaṃ vāsanodbhavam /
aṣṭavidhaikadeśaṃ hi kṣaṇe kāle na gṛhṇanti

10.734

na pravartati yadā rūpaṃ indriyā na ca indriyaiḥ /
ato hi deśeti bhagavān kṣaṇikā indriyādayaḥ

10.735

anirdhārya kathaṃ rūpaṃ vijñānaṃ saṃpravartsyate /
apravṛttaṃ kathaṃ jñānaṃ saṃsāraṃ janayiṣyati

10.736

utpattyanantaraṃ bhaṅgaṃ na deśenti vināyakāḥ /
nairantaryaṃ na bhāvānāṃ vikalpaspandite gatau

10.737

indriyā indriyārthāśca mūḍhānāṃ na tu paṇḍitāḥ /
bālā gṛhṇanti nāmena āryā vai arthakovidāḥ

10.738

ṣaṣṭhaṃ hi nirupādānaḥ sopādāno na gṛhyate /
anirdhāryaṃ vadantyāryāṃ astidoṣairvivarjitāḥ

10.739

śāśvatocchedabhītāśca tārkikā jñānavarjitāḥ /
saṃskṛtāsaṃskṛtātmānaṃ na viśeṣanti bāliśāḥ

10.740

ekatve vidyate dānamanyatve cāpi vidyate /
cittena saha caikatvamanyatvaṃ vai manādibhiḥ

10.741

nirdhāryate yadā dānaṃ cittaṃ caittābhiśabditam /
upādānātkathaṃ tatra ekatvenāvadhāryate

10.742

sopādānopalabdhiśca karmajanmakriyādibhiḥ /
agnivatsādhayiṣyanti sadṛśāsadṛśairnaryaiḥ

10.743

yathā hi agniryugapaddahyate dāhyadāhakau /
sopādānastathā hyātmā tārkikaiḥ kiṃ na gṛhyate

10.744

utpādādvāpyanutpādāccittaṃ vai bhāsvaraṃ sadā /
dṛṣṭāntaṃ kiṃ na kurvanti tārkikā ātmasādhakāḥ

10.745

vijñānagahvare mūḍhāstārkikā nayavarjitāḥ /
itastataḥ pradhāvanti ātmavādacikīrṣayā

10.746

pratyātmagatigamyaśca ātmā vai śuddhilakṣaṇam /
garbhastathāgatasyāsau tārkikāṇāmagocaraḥ

10.747

upādānaupādātrorvibhāgaskandhayostathā /
lakṣaṇaṃ yadi jānāti jñānaṃ saṃjāyate nayam

10.748

ālayaṃ garbhasaṃsthānaṃ mataṃ tīrthyānuvarṇitam /
ātmanā saha saṃyuktaṃ na ca dharmāḥ prakīrtitāḥ

10.749

eteṣāṃ pravibhāgena vimokṣaḥ satyadarśanam /
bhāvānāṃ darśyaheyānāṃ kleśānāṃ syādviśodhanam

10.750

prakṛtiprabhāsvaraṃ cittaṃ garbhaṃ tāthāgataṃ śubham /
upādānaṃ hi sattvasya antānantavivarjitam

10.751

kāntiryathā suvarṇasya jātarūpaṃ ca śarkaram /
parikarmeṇa paśyanti sattvaṃ skandhālayaistathā

10.752

na pudgalo na ca skandhā buddho jñānamanāsravam /
sadāśāntiṃ vibhāvitvā gacchāmi śaraṇaṃ hyaham

10.753

prakṛtiprabhāsvaraṃ cittamupakleśairmanādibhiḥ /
ātmanā saha saṃyuktaṃ deśeti vadatāṃvaraḥ

10.754

prakṛtiprabhāsvaraṃ cittaṃ manādyastasya vai paraḥ /
tairācitāni karmāṇi yataḥ kliśyanti tāvubhau

10.755

āgantukairānādyaiśca kleśairātmā prabhāsvaraḥ /
saṃkliśyate upetaśca vastravatpariśudhyate

10.756

malābhāvādyathā vastraṃ hemaṃ vā doṣavarjitam /
tiṣṭhanti na ca naśyante ātmā doṣaistathā vinā

10.757

vīṇāśaṅkhe 'tha bheryāṃ ca mādhuryasvarasaṃpadā /
mṛgayeddhyakovidaḥ kaścittathā skandheṣu pudgalam

10.758

nidhayo maṇayaścāpi pṛthivyāmudakaṃ tathā /
vidyamānā na dṛśyanti tathā skandheṣu pudgalam

10.759

cittacaittakalāpāṃśca svaguṇāṃ skandhasaṃyutāṃ /
akovidā na gṛhṇanti tathā skandheṣu pudgalam

10.760

yathā hi garbho garbhiṇyāṃ vidyate na ca dṛśyate /
ātmā hi tadvatskandheṣu ayuktijño na paśyati

10.761

auṣadhīnāṃ yathā sāramagniṃ vā indhanairyathā /
na paśyanti ayuktijñāstathā skandheṣu pudgalam

10.762

anityatāṃ sarvabhāveṣu śūnyatāṃ ca yathābudhāḥ /
vidyamānāṃ na paśyanti tathā skandheṣu pudgalam

10.763

bhūmayo vaśitābhijñā abhiṣekaṃ ca uttaram /
samādhayo viśeṣāśca asatyātmani nāsti vai

10.764

vaināśiko yadā gatvā brūyādyadyasti deśyatām /
sa vaktavyo bhavedvijñaḥ svavikalpaṃ pradarśaya

10.765

nairātmyavādino 'bhāṣyā bhikṣukarmāṇi varjaya /
bādhakā buddhadharmāṇāṃ sadasatpakṣadṛṣṭayaḥ

10.766

tīrthadoṣairvinirmuktaṃ nairātmyavanadāhakam /
jājvalatyātmavādo 'yaṃ yugāntāgnirivotthitaḥ

10.767

khaṇḍekṣuśarkaramadhvādidadhitilaghṛtādiṣu /
svarasaṃ vidyate teṣu anāsvādyaṃ na gṛhyate

10.768

pañcadhā gṛhyamāṇaśca ātmā skandhasamucchraye /
na ca paśyantyavidvāṃso vidvān dṛṣṭvā vimucyate

10.769

vidyādibhiśca dṛṣṭāntaiścittaṃ naivāvadhāryate /
yatra yasmādyadarthaṃ ca samūhaṃ nāvadhāryate

10.770

vilakṣaṇā hi vai dharmāścittamekaṃ na gṛhyate /
aheturapravṛttiśca tārkikāṇāṃ prasajyate

10.771

cittānupaśyī ca yogī cittaṃ citte na paśyati /
paśyako dṛśyanirjāto dṛśyaṃ kiṃ hetusaṃbhavam

10.772

kātyāyanasya gotro 'haṃ śuddhāvāsādviniḥsṛtaḥ /
deśemi dharmaṃ sattvānāṃ nirvāṇapuragāminam

10.773

paurāṇikamidaṃ vartma ahaṃ te ca tathāgatāḥ /
tribhiḥ sahasraiḥ sūtrāṇāṃ nirvāṇamatyadeśayan

10.774

kāmadhātau tathārūpye na vai buddho vibudhyate /
rūpadhātvakaniṣṭheṣu vītarāgeṣu budhyate

10.775

na bandhaheturviṣayā heturviṣayabandhanam /
jñānabadhyāni kleśāni asidhāravrato hyayam

10.776

asatyātmani māyādyā dharmā nāstyasti vai katham /
bālānāṃ khyāti tathatā kathaṃ nāsti nirātmikā

10.777

kṛtakākṛtakatvāddhi nāsti hetuḥ pravartakaḥ /
anutpannamidaṃ sarvaṃ na ca bālairvibhāvyate

10.778

kāraṇāni anutpannā kṛtakāḥ pratyayāśca te /
dvāvapyetau na janakau kāraṇaiḥ kalpyate katham

10.779

prākpaścādyugapaccāpi hetuṃ varṇenti tārkikāḥ /
prakāśaghaṭaśiṣyādyairbhāvānāṃ janma kathyate

10.780

nābhisaṃskārikairbuddhā lakṣaṇairlakṣaṇānvitāḥ /
cakravartiguṇā hyete naite buddhaprabhāṣitāḥ

10.781

buddhānāṃ lakṣaṇaṃ jñānaṃ dṛṣṭidoṣairvivarjitam /
pratyātmadṛṣṭigatikaṃ sarvadoṣavighātakam

10.782

badhirāndhakāṇamūkānāṃ vṛddhānāṃ vairavṛttinām /
bālānāṃ ca viśeṣeṇa brahmacaryaṃ na vidyate

10.783

āvṛtairvyañjanairdivyairlakṣaṇaiścakravartinaḥ /
vyañjitaiḥ pravrajantyeke na cānye ca pravādinaḥ

10.784

vyāsaḥ kaṇādaḥ ṛṣabhaḥ kapilaḥ śākyanāyakaḥ /
nirvṛte mama paścāttu bhaviṣyantyevamādayaḥ

10.785

mayi nirvṛte varṣaśate vyāso vai bhāratastathā /
pāṇḍavāḥ kauravā rāmaḥ paścānmaurī bhaviṣyati

10.786

mauryā nandāśca guptāśca tato mlecchā nṛpādhamāḥ /
mlecchānte śastrasaṃkṣobhaḥ śastrānte ca kaliryugaḥ /
kaliyugānte lokaiśca saddharmo hi na bhāvitaḥ

10.787

evamādyānyatītāni cakravadbhramate jagat /
vahnyādityasamāyogātkāmadhāturvidīryate

10.788

punaḥ saṃsthāsyate divyaṃ tasmiṃllokaḥ pravartsyate /
cātuṃ rvarṇā nṛpendrāśca ṛṣayo dharmameva ca

10.789

vedāśca yajñaṃ dānaṃ ca dharmasthā vartsyate punaḥ /
ākhyāyiketihāsādyairgadyacūrṇikavārtikaiḥ /
evaṃ mayā śrutādibhyo loko vai vibhramiṣyati

10.790

suraktākoṭitaṃ kṛtvā upariṣṭādvivarṇayet /
nīlakardamagomayaiḥ paṭaṃ vai saṃpracitrayet /
sarvavāsairvicitrāṅgastīrthyaliṅgavivarjitaḥ

10.791

śāsanaṃ deśayedyogī buddhānāmeṣa vai dhvajaḥ /
vastrapūtaṃ jalaṃ peyaṃ kaṭisūtraṃ ca dhārayet /
upapadyamānaṃ kālena bhaikṣyaṃ vā nīcavarjitam

10.792

divyaṃ saṃjāyate svargāddvau cānyau mānuṣodbhavau /
ratnalakṣaṇasaṃpanno devajanmajageśvaraḥ

10.793

svargaṃ prabhuñjate dvīpāṃścaturo dharmaśāsanaḥ /
bhuktvā tu suciraṃ dvīpāṃstṛṣṇayā vipraṇaśyati

10.794

kṛtayugaśca tretā ca dvāparaṃ kalinastathā /
ahaṃ cānye kṛtayuge śākyasiṃhaḥ kalau yuge

10.795

siddhārthaḥ śākyatanayo viṣṇurvyāso maheśvaraḥ /
evamādyāni tīrthyāni nirvṛte me bhaviṣyati

10.796

evaṃ mayā śrutādibhyaḥ śākyasiṃhasya deśanā /
itihāsaṃ purāvṛttaṃ vyāsasyaitadbhaviṣyati

10.797

viṣṇurmaheśvaraścāpi sṛṣṭitvaṃ deśayiṣyati /
evaṃ me nirvṛte paścādevamādyaṃ bhaviṣyati

10.798

mātā ca me vasumatiḥ pitā vipraḥ prajāpatiḥ /
kātyāyanasagotro 'haṃ nāmnā vai virajo jinaḥ

10.799

campāyāṃ haṃ samutpannaḥ pitāpi ca pitāmahaḥ /
somagupteti nāmnāsau somavaṃśasamudbhavaḥ

10.800

cīrṇavrataḥ pravrajitaḥ sahasraṃ deśitaṃ nayam /
vyākṛtya parinirvāsye abhiṣicya mahāmatim

10.801

matirdāsyati dharmāya dharmo dāsyati mekhale /
mekhalaḥ śiṣyo daurbalyātkalpānte nāśayiṣyati

10.802

kāśyapaḥ krakucchandaśca kanakaśca vināyakaḥ /
ahaṃ ca virajo 'nye vai sarve te kṛtino jināḥ

10.803

kṛte yuge tataḥ paścānmatirnāmena nāyakaḥ /
bhaviṣyati mahāvīraḥ pañcajñeyāvabodhakaḥ

10.804

na dvāpare na tretāyāṃ na paścācca kalau yuge /
saṃbhavo lokanāthānāṃ saṃbudhyante kṛte yuge

10.805

ahāryā lakṣaṇāyāśca acchinnadaśakaiḥ saha /
moracandrasamaiścandrairuttarīyaṃ vicitrayet

10.806

dvayaṅgulaṃ tryaṅgulaṃ vāpi candraṃ candrāntaraṃ bhavet /
anyathā citryamānaṃ hi lobhanīyaṃ hi bāliśān

10.807

rāgāgniṃ śamayennityaṃ snāyādvai jñānavāriṇā /
triśaraṇaṃ trisaṃdhyāsu yogī kuryātprayatnataḥ

10.808

iṣuprastarakāṣṭhādyā utkṣepādyaiḥ samīritāḥ /
ekaḥ kṣiptaḥ patatyekaḥ kuśalākuśalastathā

10.809

ekaṃ ca bahudhā nāsti vailakṣaṇyānna kutracit /
vāyubhā grāhakāḥ sarve kṣetravaddāyakā bhavet

10.810

yadyekaṃ bahudhā vai syātsarve hyakṛtakā bhavet /
kṛtakasya vināśaḥ syāttārkikāṇāmayaṃ nayaḥ

10.811

dīpabījavadetatsyātsādṛśyādbahudhā kutaḥ /
ekaṃ hi bahudhā bhavati tārkikāṇāmayaṃ nayaḥ

10.812

na tilājjāyate mudgo na vrīhiryavahetukaḥ /
godhūmadhānyajātāni ekaṃ hi bahudhā katham

10.813

pāṇiniṃ śabdanetāramakṣapādo bṛhaspatiḥ /
lokāyatapraṇetāro brahmā garbho bhaviṣyati

10.814

kātyāyanaḥ sūtrakartā yajñavalkastathaiva ca /
bhuḍhukajyotiṣādyāni bhaviṣyanti kalau yuge

10.815

balī puṇyakṛtāllokātprajābhāgyādbhaviṣyati /
rakṣakaḥ sarvadharmāṇāṃ rājā balī mahīpatiḥ

10.816

vālmīko masurākṣaśca kauṭilya āśvalāyanaḥ /
ṛṣayaśca mahābhāgā bhaviṣyanti anāgate

10.817

siddhārthaḥ śākyatanayo bhūtāntaḥ pañcacūḍakaḥ /
vāgbaliratha medhāvī paścātkāle bhaviṣyati

10.818

ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca mekhalācakramaṇḍalam /
dadāti brahmā maheśvaro vanabhūmau vyavasthite

10.819

bhaviṣyati mahāyogī nāmnā vai virajo muniḥ /
mokṣasya deśakaḥ śāstā munīnāmeṣa vai dhvajaḥ

10.820

brahmā brahmaśataiḥ sārdhaṃ devaiśca bahubhirmama /
ajinaṃ prapātya gaganāttatraivāntarhito vaśī

10.821

sarvacitrāṇi vāsāṃsi bhaikṣyapātraṃ suraiḥ saha /
indro virūḍhakādyāśca vanabhūmau dadanti me

10.822

anutpādavādahetviṣṭo 'jāto jāyeta vā punaḥ /
sādhayiṣyatyanutpādaṃ vāṅbhātraṃ kīrtyate tu vai

10.823

tasyāvidyā kāraṇaṃ teṣāṃ cittānāṃ saṃpravartitā /
antarā kimavasthāsau yāvadrūpaṃ na jānati

10.824

samanantarapradhvastaṃ cittamanyatpravartate /
rūpaṃ na tiṣṭhate kiṃcitkimālambya pravartsyate

10.825

yasmādyatra pravarteta cittaṃ vitathahetukam /
na prasiddhaṃ kathaṃ tasya kṣaṇabhaṅgo 'vadhāryate

10.826

yogināṃ hi samāpattiḥ suvarṇajinadhātavaḥ /
ābhāsvaravimānāni abhedyā lokakāraṇāt

10.827

sthitayaḥ prāptidharmāśca buddhānāṃ jñānasaṃpadaḥ /
bhikṣutvaṃ samayaprāptirdṛṣṭā vai kṣaṇikā katham

10.828

gandharvapuramāyādyā rūpā vai kṣaṇikā katham /
abhūtikā ca bhūtāni bhūtāḥ kiṃcitkva cāgatau

10.829

avidyāhetukaṃ cittamanādimatisaṃcitam /
utpādabhaṅgasaṃbaddhaṃ tārkikaiḥ saṃprakalpyate

10.830

dvividhaḥ sāṃkhyavādaśca pradhānātpariṇāmikam /
pradhāne vidyate kāryaṃ kāryaṃ svātmaprasādhitam

10.831

pradhānaṃ saha bhāvena guṇabhedaḥ prakīrtitaḥ /
kāryakāraṇavaicitryaṃ pariṇāme na vidyate

10.832

yathā hi pāradaḥ śuddha upakleśairna lipyate /
ālayaṃ hi tathā śuddhamāśrayaḥ sarvadehinām

10.833

hiṅgugandhaḥ palāṇḍuśca garbhiṇyā garbhadarśanam /
lavaṇādibhiśca lāvaṇyaṃ bījavatkiṃ na vartate

10.834

anyatve ca tadanyatve ubhayaṃ nobhaye tathā /
astitvaṃ nirupādānaṃ na ca nāsti na saṃskṛtam

10.835

aśvavadvidyate hyātmā skandhairgobhāvavarjitam /
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ vācyamavaktavyaṃ svabhāvakam

10.836

yuktyāgamābhyāṃ durdṛṣṭyā tarkadṛṣṭyā malīkṛtam /
anirdhāryaṃ vadantyātmā nopādāne na cānyataḥ

10.837

doṣanirdhāraṇā hyeṣāṃ skandhenātmā vibhāvyate /
ekatvena tadanyatvena na ca budhyanti tārkikāḥ

10.838

darpaṇe udake netre yatha bimbaṃ pradṛśyate /
ekatvānyatvarahitastathā skandheṣu pudgalaḥ

10.839

bhāvyaṃ vibhāvanādhyātā mārgaḥ satyā ca darśanam /
etatrayaṃ vibhāvento mucyante hi kudarśanaiḥ

10.840

dṛṣṭaṃ naṣṭaṃ yathā vidyuccakraṃ chidragṛhe yathā /
pariṇāmaḥ sarvadharmāṇāṃ bālairiva na kalpayet

10.841

bhāvābhāvena nirvāṇaṃ bālānāṃ cittamohanam /
āryadarśanasadbhāvādyathāvasthānadarśanāt

10.842

utpādabhaṅgarahitaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
lakṣyalakṣaṇanirmuktaṃ pariṇāmaṃ vibhāvayet

10.843

tīrthyavādavinirmuktaṃ nāmasaṃsthānavarjitam /
adhyātmadṛṣṭinilayaṃ pariṇāmaṃ vibhāvayet

10.844

saṃsparśapīḍanābhyāṃ vai devānāṃ nārakāṇi ca /
antarābhavikā nāsti vijñānena pravartitā

10.845

jarajāṇḍajasaṃsvedādyā antarābhavasaṃbhavāḥ /
sattvakāyā yathā citrā gatyāgatyāṃ vibhāvayet

10.846

yuktyāgamavyapetāni niḥkleśapakṣakṣayāvahā /
tīrthyadṛṣṭipralāpāni matimānna samācaret

10.847

ādau nirdhāryate ātmā upādānādviśeṣayet /
anirdhārya viśeṣanti vandhyāputraṃ viśiṣyate

10.848

paśyāmi sattvān divyena prajñāmāṃsavivarjitam /
saṃsāraskandhanirmuktaṃ mūrtimān sarvadehinām

10.849

durvarṇasuvarṇagataṃ muktāmuktaviśeṣaṇam /
divyaṃ saṃskāravigataṃ saṃskārasthaṃ prapaśyate

10.850

mūrtimān gatisaṃdhau vai tārkikāṇāmagocaram /
atikrāntamānuṣyagatimahaṃ nānye kutārkikāḥ

10.851

nāstyātmā jāyate cittaṃ kasmādetatpravartate /
nadīdīpabījavattasya nirgamaḥ kiṃ na kathyate

10.852

anutpanne ca vijñāne ajñānādi na vidyate /
tadabhāve na vijñānaṃ saṃtatyā jāyate katham

10.853

adhvatrayamanadhvaśca avaktavyaśca pañcamaḥ /
jñeyametaddhi buddhānāṃ tārkikaiḥ saṃprakīrtyate

10.854

avaktavyaśca saṃskārairjñānaṃ saṃskārahetukam /
gṛhṇāti saṃskāragataṃ jñānaṃ saṃskāraśabditam

10.855

asmin satīdaṃ bhavati pratyayāścāpyahetukāḥ /
vyañjakenopadiśyante tadabhāvānna kārakam

10.856

pavanaṃ hi vahnerdahanaṃ preraṇe na tu saṃbhave /
prerya nirvāyate tena kathaṃ sattvaprasādhakāḥ

10.857

saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ vācyamupādānavivarjitam /
kathaṃ hi sādhakastasya vahnirbālairvikalpyate

10.858

anyonyasya balādhānādvahnirvai jāyate nṛṇām /
sattvaḥ pravartitaḥ kena vahnivatkalpyate yataḥ

10.859

skandhāyatanakadambasya manādyākāraṇo nu vai /
nairātmā sārthavannityaṃ cittena saha vartate

10.860

dvāvetau bhāsvarau nityaṃ kāryakāraṇavarjitau /
agnirhyasādhakasteṣāṃ na ca budhyanti tārkikāḥ

10.861

cittaṃ sattvāśca nirvāṇaṃ prakṛtyā bhāsurā nu vai /
doṣairanādikaiḥ kliṣṭā abhinnā gaganopamāḥ

10.862

hastiśayyādivacchāyā(?) stīrthyadṛṣṭyā malīkṛtāḥ /
manovijñānasaṃchannā agnirādyairviśodhitāḥ

10.863

dṛṣṭāśca te yathābhūtaṃ dṛṣṭvā kleśā vidāritāḥ /
dṛṣṭāntagahanaṃ hitvā gatāste āryagocaram

10.864

jñānajñeyavibhāgena anyatvaṃ kalpyate yataḥ /
na ca budhyanti durmedhā avaktavyaśca kathyate

10.865

bherī yathā candanajā bālaiḥ kurvanti nānyathā /
candanāgarusaṃkāśaṃ tathā jñānaṃ kutārkikaiḥ

10.866

utthitaḥ khalubhaktaśca pātrasaṃśritamātrakam /
doṣairmukhavikārādyaiḥ śuddhaṃ bhaktaṃ samācaret

10.867

imaṃ nayaṃ yo 'numinoti yuktitaḥ prasādavān yogaparo hyakalpanaḥ /
anāśrito hyarthaparo bhavedasau hiraṇmayīṃ dharmagatiṃ pradīpayet

10.868

bhāvābhāvapratyayamohakalpanā kudṛṣṭijālaṃ samalaṃ hi tasya tu /
sarāgadoṣapratighaṃ nivartate nirañjano buddhakaraiśca sicyate

10.869

tīrthyā kāraṇadigmūḍhā anye pratyayavihvalāḥ /
anye ahetusadbhāvāducchedaṃ āryamāsthitāḥ

10.870

vipākapariṇāmaśca vijñānasya manasya ca /
mano hyālayasaṃbhūtaṃ vijñānaṃ ca manobhavam

10.871

ālayātsarvacittāni pravartanti taraṃgavat /
vāsanāhetukāḥ sarve yathāpratyayasaṃbhavāḥ

10.872

kṣaṇabhedasaṃkalābaddhāḥ svacittārthavigrāhiṇaḥ /
saṃsthānalakṣaṇākārā manocakṣvādisaṃbhavāḥ

10.873

anādidoṣasaṃbaddhamarthābhāvāsanoditam /
bahirdhā dṛśyate cittaṃ tīrthadṛṣṭinivāraṇam

10.874

taddhetukamevānyattadālambya pravartate /
yadā saṃjāyate dṛṣṭiḥ saṃsāraśca pravartate

10.875

māyāsvapnanibhā bhāvā gandharvanagaropamāḥ /
marīcyudakacandrābhāḥ svavikalpaṃ vibhāvayet

10.876

vṛttibhedāttu tathatā samyagjñānaṃ tadāśrayam /
māyāśūraṃgamādīni samādhīni parāṇi ca

10.877

bhūmipraveśāllabhate abhijñā vaśitāni ca /
jñānamāyopamaṃ kāyamabhiṣiktaṃ ca saugatam

10.878

nivartate yadā cittaṃ nivṛttaṃ paśyato jagat /
muditāṃ labhate bhūmiṃ buddhabhūmiṃ labhanti ca

10.879

āśrayeṇa nivṛttena viśvarūpo maṇiryathā /
karoti sattvakṛtyāni pratibimbaṃ yathā jale

10.880

sadasatpakṣanirmuktamubhayaṃ nobhayaṃ na ca /
pratyekaśrāvakīyābhyāṃ niṣkrāntā saptamī bhavet

10.881

pratyātmadṛṣṭadharmāṇāṃ bhūtabhūmiviśodhitam /
bāhyatīrthyavinirmuktaṃ mahāyānaṃ vinirdiśet

10.882

parāvṛttirvikalpasya cyutināśavivarjitam /
śaśaromamaṇiprakhyaṃ muktānāṃ deśayennayam

10.883

yathā hi grantho granthena yuktyā yuktistathā yadi /
ato yuktirbhavedyuktimanyathā tu na kalpayet

10.884

cakṣuḥ karma ca tṛṣṇā ca avidyāyoniśastathā /
cakṣūrūpe manaścāpi āvilasya manastathā

Original text: Saddharmalaṅkāvatārasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1963, (Buddhist Sanskrit Texts, 3) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc