Saddharmalaṅkāvatārasūtra · Chapter 10
iti laṅkāvatārātsarvabuddhapravacanahṛdayānmāṃsabhakṣaṇaparivarto 'ṣṭamaḥ //
START Parivarta 9
dhāraṇīparivarto nāma navamaḥ /
atha khalu bhagavān mahāmatiṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - udgṛhṇa tvaṃ mahāmate laṅkāvatāre mantrapadāni yānyatītānāgatapratyutpannairbuddhairbhagavadbhirbhāṣitāni, bhāṣante, bhāṣiṣyante ca / ahamapyetarhi bhāṣiṣye dharmabhāṇakānāṃ parigrahārtham / tadyathā / tuṭṭe 2 / vuṭṭe 2 / paṭṭe 2 / kaṭṭe 2 / amale 2 / vimale 2 / nime 2 / hime 2 / vame 2 / kale 2 / kale 2 / aṭṭe maṭṭe / vaṭṭe tuṭṭe / jñeṭṭe spuṭṭe / kaṭṭe 2 / laṭṭe paṭṭe / dime 2 / cale 2 / pace pace / bandhe 2 / añce mañce / dutāre 2 / patāre 2 / akke 2 / sarkke 2 / cakre 2 / dime 2 / hime 2 / ṭu ṭu ṭu ṭu / 4 / ḍu ḍu ḍu ḍu / 4 / ru ru ru ru / 4 / phu phu phu phu / 4 / svāhā //
imāni mahāmate mantrapadāni laṅkāvatāre mahāyānasūtre / yaḥ kaścinmahāmate kulaputro vā kuladuhitā vā imāni mantrapadānyudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati, na tasya kaścidavatāraṃ lapsyate devo vā devī vā nāgo vā nāgī vā yakṣo vā yakṣī vā asuro vā asurī vā garuḍo vā garuḍī vā kinnaro vā kinnarī vā mahorago vā mahoragī vā gandharvo vā gandharvī vā bhūto vā bhūtī vā kumbhāṇḍo vā kumbhāṇḍī vā piśāco vā piśācī vā ostārako vā austārakī vā apasmāro vā apasmārī vā rākṣaso vā rākṣasī vā ḍāko vā ḍākinī vā ojohāro vā ojohārī vā kaṭapūtano vā kaṭapūtanī vā amanuṣyo vā amanuṣyī vā, sarve te 'vatāraṃ na lapsyate / sa cedviṣamagraho bhaviṣyati, so 'syāṣṭottaraśatābhimantritena rodan krandanto kaṃ diśaṃ dṛṣṭvā yāsyati //
punaraparāṇi mahāmate mantrapadāni bhāṣiṣye / tadyathā - padme padmadeve / hine hini hine / cu cule culu cule / phale phula phule / yule ghule yula yule / ghule ghula ghule / pale pala pale / muñce 3 / chinde bhinde bhañje marde pramarde dinakare svāhā //
imāni mahāmate mantrapadāni yaḥ kaścitkulaputro vā kuladuhitā vā udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati, tasya na kaścidavatāraṃ lapsyate devo vā devī vā nāgo vā nāgī vā yakṣo vā yakṣī vā asuro vā asurī vā garuḍo vā garuḍī vā kinnaro vā kinnarī vā mahorago vā mahoragī vā gandharvo vā gandharvī vā bhūto vā bhūtī vā kumbhāṇḍo vā kumbhāṇḍī vā piśāco vā piśācī vā ostārako vā ostārakī vā, apasmāro vā apasmārī vā, rākṣaso vā rākṣasī vā, ḍāko vā ḍākinī vā, ojoharo vā ojoharī vā, kaṭapūtano vā kaṭapūtanī vā, manuṣyo vā manuṣyī vā, sarve te 'vatāraṃ na lapsyate / ya imāni mantrapadāni paṭhiṣyati, tena laṅkāvatārasūtraṃ paṭhitaṃ bhaviṣyati / imāni bhagavatā mantrapadāni bhāṣitāni rākṣasānāṃ nivāraṇārtham //
iti laṅkāvatāre dhāraṇīparivarto nāma navamaḥ //
START Parivarta 10
sagāthakam /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat -
utpādabhaṅgarahito lokaḥ khepuṣpasaṃnibhaḥ /
sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te
śāśvatocchedavarjyaśca lokaḥ svapnopamaḥ sadā /
sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te
māyopamāḥ sarvadharmāścittavijñānavarjitāḥ /
sadasannopalabdhāste prajñayā kṛpayā ca te
dharmapudgalanairātmyaṃ kleśajñeyaṃ ca te sadā /
viśuddhamanimittena prajñayā kṛpayā ca te
na nirvāsi na nirvāṇe na nirvāṇaṃ tvayi sthitam /
buddhiboddhavyarahitaṃ sadasatpakṣavarjitam
ye paśyanti muniṃ śāntamevamutpattivarjitam /
te bhavantyanupādānā ihāmutra nirañjanāḥ
mṛgatṛṣṇā yathā grīṣme spandate cittamohanī /
mṛgā gṛhṇanti pānīyaṃ vastu tasya na vidyate
evaṃ vijñānabījo 'yaṃ spandate dṛṣṭigocare /
bālā gṛhṇanti jāyantaṃ timiraṃ taimirā yathā
dhyātā dhyānaṃ ca dhyeyaṃ ca prahāṇaṃ satyadarśanam /
kalpanāmātramevedaṃ yo budhyati sa mucyati
asārakā ime dharmā manyanāyāḥ samutthitāḥ /
sāpyatra manyanā śūnyā yayā śūnyeti manyate
jalavṛkṣacchāyāsadṛśāḥ skandha vijñānapañcamāḥ /
māyāsvapnopamaṃ dṛśyaṃ vijñaptyā na vikalpayet
māyāvetālayantrābhaṃ svapnaṃ vidyuddhanaṃ sadā /
trisaṃtativyavacchinnaṃ jagatpaśyan vimucyate
ayoniśo vikalpena vijñānaṃ saṃpravartate /
aṣṭaghā navadhā citraṃ taraṃgāṇi mahodadhau
vāsanairbṛṃhitaṃ nityaṃ buddhyā mūlaṃ sthirāśrayam /
bhramate gocare cittamayaskānte yathāyasam
āśritā sarvabhūteṣu gotrabhūstarkavarjitā /
nivartate kriyāmuktā jñānajñeyavivarjitā
māyopamaṃ samādhiṃ ca daśabhūmivinirgatam /
paśyatha cittarājānaṃ saṃjñāvijñānavarjitam
parāvṛttaṃ yadā cittaṃ tadā tiṣṭhati śāśvatam /
vimāne padmasaṃkāśe māyāgocarasaṃbhave
tasmin pratiṣṭhito bhavatyanābhogacariṃ gataḥ /
karoti sattvakāryāṇi viśvarūpāmaṇiryathā
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ nāsti anyatra hi vikalpanāt /
bālā gṛhṇanti dhiṅbhūḍhā vandhyāḥ svapne yathā sutam
naiḥsvābhāvyamanutpādo pudgalaḥ skandha saṃtatiḥ /
pratyayā dhātavo jñeyā śūnyatā ca bhavābhavam
upāyadeśanā mahyaṃ nāhaṃ deśemi lakṣaṇam /
bālā gṛhṇanti bhāvena lakṣaṇaṃ lakṣyameva ca
sarvasya vettā na ca sarvavettā sarvasya madhye na ca sarvamasti /
bālā vikalpenti budhaśca loko na cāpi budhyāmi na ca bodhayāmi
prajñaptirnāmamātreyaṃ lakṣaṇena na vidyate /
skandhāḥ keśoṇḍukākārā yatra bālairvikalpyate
nābhūtvā jāyate kiṃcitpratyayairna vinaśyate /
vandhyāsutākāśapuṣpaṃ yadā paśyati saṃskṛtam /
tadā grāhaśca grāhyaṃ ca bhrāntiṃ dṛṣṭvā nivartate
nāhaṃ nirvāmi bhāvena kriyayā lakṣaṇena ca /
vikalpahetuvijñānanivṛtternirvṛto hyaham /
(na vinaśyati lakṣaṇaṃ yatra bālairvikalpyate)
yathā kṣīṇe mahatyoghe taraṃgāṇāmasaṃbhavaḥ /
tathā vijñānavaicitryaṃ niruddhaṃ na pravartate
śūnyāśca niḥsvabhāvāśca māyopamā ajātakāḥ /
sadasanto na vidyante bhāvāḥ svapnopamā ime
svabhāvamekaṃ deśemi tarkavijñaptivarjitam /
āryāṇāṃ gocaraṃ divyaṃ svabhāvadvayavarjitam
khadyotā iva mattasya yathā citrā na santi ca /
dṛśyante dhātusaṃkṣobhādevaṃ lokaḥ svabhāvataḥ
tṛṇakāṣṭhakaṭhalleṣu yathā māyā virājate /
na cāsau vidyate māyā evaṃ dharmāḥ svabhāvataḥ
na grāhako na ca grāhyaṃ na bandhyo na ca bandhanam /
māyāmarīcisadṛśaṃ svapnākhyaṃ timiraṃ yathā
yadā paśyati tattvārthī nirvikalpo nirañjanaḥ /
tadā yogaṃ samāpanno drakṣyate māṃ na saṃśayaḥ
na hyatra kācidvijñaptirnabhe yadvanmarīcayaḥ /
evaṃ dharmān vijānanto na kiṃcitpratijānati
sadasataḥ pratyayeṣu dharmāṇāṃ nāsti saṃbhavaḥ /
bhrāntaṃ traidhātuke cittaṃ vicitraṃ khyāyate yataḥ
svapnaṃ ca lokaṃ ca samasvabhāvaṃ rūpāṇi citrāṇi hi tatra cāpi /
dṛśyanti bhogaṃ spariśaṃ samānaṃ dehāntagaṃ lokaguruṃ kriyāṃ ca
cittaṃ hi traidhātukayoniretadbhrāntaṃ hi cittamihamutra dṛśyate /
na kalpayellokamasatta eṣāmetādṛśīṃ lokagatiṃ viditvā
saṃbhavaṃ vibhavaṃ caiva mohātpaśyanti bāliśāḥ /
na saṃbhavaṃ na vibhavaṃ prajñāyukto vipaśyati
akaniṣṭhabhavane divye sarvapāpavivarjite /
nirvikalpāḥ sadā yuktāścittacaittavivarjitāḥ
balābhijñāvaśiprāptāḥ tatsamādhigatiṃgatāḥ /
tatra budhyanti saṃbuddhā nirmitastviha budhyate
nirmāṇakoṭyo hyamitā buddhānāṃ niścaranti ca /
sarvatra bālāḥ śṛṇvanti dharmaṃ tebhyaḥ pratiśrutvā (?)
ādimadhyāntanirmuktaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
vyāpinamacalaṃ śuddhamacitraṃ citrasaṃbhavam
vijñaptigotrasaṃchannamālīnaṃ sarvadehinām /
bhrānteśca vidyate māyā na māyā bhrāntikāraṇam
cittasya mohenāpyasti yatkiṃcidapi vidyate /
svabhāvadvayanibaddhamālayavijñānanirmitam /
lokaṃ vijñaptimātraṃ ca dṛṣṭyaughaṃ dharmapudgalam
vibhāvya lokamevaṃ tu parāvṛtto yadā bhavet /
tadā putro bhavenmahyaṃ niṣpannadharmavartakaḥ
uṣṇadravacalakaṭhinā dharmā bālairvikalpitāḥ /
asadbhūtasamāropo nāsti lakṣyaṃ na lakṣaṇam
aṣṭadravyakametattu kāyasaṃsthānamindriyam /
rūpaṃ kalpanti vai bālā bhrāntāḥ saṃsārapañjare
hetupratyayasāmagryā bālāḥ kalpanti saṃbhavam /
ajānānā nayamidaṃ bhramanti tribhavālaye
sarvabhāvāsvabhāvā ca vacanamapi nṛṇām /
kalpanāccāpi nirmāṇaṃ nāsti svapnopamaṃ bhavam /
parīkṣenna saṃsarennāpi nirvāyāt
cittaṃ vicitraṃ bījākhyaṃ khyāyate cittagocaram /
khyātau kalpanti utpattiṃ bālāḥ kalpadvaye ratāḥ
ajñāna tṛṣṇā karmaṃ ca cittacaittā na mārakam /
pravartati tato yasmātpāratantryaṃ hi tanmatam
te ca kalpanti yadvastu cittagocaravibhramam /
kalpanāyāmaniṣpannaṃ mithyābhrāntivikalpitam
cittaṃ pratyayasaṃbaddhaṃ pravartati śarīriṇām /
pratyayebhyo vinirmuktaṃ na paśyāmi vadāmyaham
pratyayebhyo vinirmuktaṃ svalakṣaṇavivarjitam /
na tiṣṭhati yadā dehe tena mahyamagocaram
rājā śreṣṭhī yathā putrān vicitrairmṛgasādṛśaiḥ /
pralobhya krīḍati gṛhe vane mṛgasamāgamam
tathāhaṃ lakṣaṇaiścitrairdharmāṇāṃ pratibimbakaiḥ /
pratyātmavedyāṃ hi sutāṃ bhūtakoṭiṃ vadāmyaham
taraṃgā hyudadheryadvatpavanapratyayoditāḥ /
nṛtyamānāḥ pravartante vyucchedaścaḥ na vidyate
ālayaughastathā nityaṃ viṣayapavaneritaḥ /
citraistaraṃgavijñānairnṛtyamānaḥ pravartate
grāhyagrāhakabhāvena cittaṃ namati dehinām /
dṛśyasya lakṣaṇaṃ nāsti yathā bālairvikalpyate
paramālayavijñānaṃ vijñaptirālayaṃ punaḥ /
grāhyagrāhakāpagamāttathatāṃ deśayāmyaham
nāsti skandheṣvātmā na sattvo na ca pudgalaḥ /
utpadyate ca vijñānaṃ vijñānaṃ ca nirudhyate
nimnonnataṃ yathā citre dṛśyate na ca vidyate /
tathā bhāveṣu bhāvatvaṃ dṛśyate na ca vidyate
gandharvanagaraṃ yadvadyathā ca mṛgatṛṣṇikā /
dṛśyaṃ khyāti tathā nityaṃ prajñayā ca na vidyate
pramāṇendriyanirvṛttaṃ na kāryaṃ nāpi kāraṇam /
buddhiboddhavyarahitaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam
skandhān pratītya saṃbuddho na dṛṣṭaḥ kenacitkvacit /
yo na dṛṣṭaḥ kvacitkena kutastasya vibhāvanā
pratyayairhetudṛṣṭāntaiḥ pratijñā kāraṇena ca /
svapnagandharvacakreṇa marīcyā somabhāskaraiḥ
adṛśyaṃ kulādidṛṣṭāntairutpattiṃ vādayāmyaham /
svapnavibhramamāyākhyaṃ śūnyaṃ vai kalpitaṃ jagat
anāśritaśca trailokye adhyātmaṃ ca bahistathā /
anutpannaṃ bhavaṃ dṛṣṭvā kṣāntyanutpatti jāyate
māyopamasamādhiṃ ca kāyaṃ manomayaṃ punaḥ /
abhijñā vaśitā tasya balā cittasya citritā
bhāvā yeṣāṃ hyanutpannāḥ śūnyā vai asvabhāvakāḥ /
teṣāmutpadyate bhrāntiḥ pratyayaiśca nirudhyate
cittaṃ hi khyāti cittasya bahirdhā khyāti rūpiṇaḥ /
anyanna vidyate dṛśyaṃ yathā bālairvikalpyate
saṃkalā buddhabimbaṃ ca bhūtānāṃ ca vidāraṇam /
adhiṣṭhanti jagaccitraṃ prajñaptyā vai suśikṣitāḥ
dehaḥ pratiṣṭhā bhogaśca grāhyavijñaptayastrayaḥ /
mana udgrahavijñaptivikalpo grāhakāstrayaḥ
vikalpaśca vikalpyaṃ ca yāvattvakṣaragocaram /
tāvattattvaṃ na paśyanti tārkikāstarkavibhramāt
naiḥsvabhāvyaṃ hi bhāvānāṃ yadā budhyanti prajñayā /
tadā viśramati yogī ānimittapratiṣṭhitaḥ
masimrakṣitako yadvadgṛhyate kurkuṭo 'budhaiḥ /
sa evāyamajānānairbālairyānatrayaṃ tathā
na hyatra śrāvakāḥ kecinnāsti pratyekayānikāḥ /
yaccaitaddṛśyate rūpaṃ śrāvakasya jinasya ca /
nirmāṇaṃ deśayantyete bodhisattvāḥ kṛpātmakāḥ
vijñaptimātraṃ tribhavaṃ svabhāvadvayakalpitam /
parāvṛttastu tathatā dharmapudgalasaṃcarāt
somabhāskaradīpārcirbhūtāni maṇayastathā /
nirvikalpāḥ pravartante tathā buddhasya buddhatā
keśoṇḍukaṃ yathā mithyā gṛhyate taimirairjanaiḥ /
tathā bhāvavikalpo 'yaṃ mithyā bālairvikalpyate
sthitibhaṅgotpattirahitā nityānityavivarjitāḥ /
saṃkleśavyavadānākhyā bhāvāḥ keśoṇḍukopamāḥ
puttalikaṃ yathā kaścitkanakābhaṃ paśyate jagat /
na hyasti kanakaṃ tatra bhūmiśca kanakāyate
evaṃ hi dūṣitā bālāścittacaittairanādikaiḥ /
māyāmarīciprabhavaṃ bhāvaṃ gṛhṇanti tattvataḥ
ekabījamabījaṃ ca samudraikaṃ ca bījakam /
sarvabījakamapyetaccittaṃ paśyatha citrikam
ekaṃ bījaṃ yadā śuddhaṃ parāvṛttamabījakam /
samaṃ hi nirvikalpatvādudrekājjanmasaṃkaraḥ /
bījamāvahate citraṃ sarvabījaṃ taducyate
na hyatrotpadyate kiṃcitpratyayairna nirudhyate /
utpadyante nirudhyante pratyayā eva kalpitāḥ
prajñaptimātraṃ tribhavaṃ nāsti vastu svabhāvataḥ /
prajñaptivastubhāvena kalpayiṣyanti tārkikāḥ
bhāvasvabhāvajijñāsā na hi bhrāntirnivāryate /
bhāvasvabhāvānutpattirevaṃ dṛṣṭvā vimucyate
na māyā nāstisādharmyādbhāvānāṃ kathyate 'stitā /
vitathāśuvidyutsadṛśāstena māyopamāḥ smṛtāḥ
na cotpadyā na cotpannāḥ pratyayo 'pi na kecana /
saṃvidyante kvacittena vyavahāraṃ tu kathyate
na bhaṅgotpādasaṃkleśaḥ pratyayānāṃ nivāryate /
yattu bālā vikalpenti pratyayaiḥ saṃnivāryate
na svabhāvo na vijñaptirna vastu na ca ālayaḥ /
bālairvikalpitā hyete vaśabhūtaiḥ kutārkikaiḥ
cittamātraṃ yadā lokaṃ prapaśyanti jinātmajāḥ /
tadā nairvāṇikaṃ kāyaṃ kriyāsaṃskāravarjitam /
labhante te balābhijñāvaśitaiḥ saha saṃyutam
sarvarūpāvabhāsaṃ hi yadā cittaṃ pravartate /
nātra cittaṃ na rūpāṇi bhrāntaṃ cittamanādikam
tadā yogī hyanābhāsaṃ prajñayā paśyate jagat /
nimittaṃ vastuvijñaptirmanovispanditaṃ ca yat /
atikramya tu putrā me nirvikalpāścaranti te
gandharvanagaraṃ māyā keśoṇḍuka marīcikā /
asatyāḥ satyataḥ khyānti tathā bhāveṣu bhāvanā
anutpannāḥ sarvabhāvā bhrāntimātraṃ hi dṛśyate /
bhrāntiṃ kalpenti utpannāṃ bālāṃ kalpadvaye ratāḥ
aupapattyaṅgikaṃ cittaṃ vicitraṃ vāsanāsaṃbhavam /
pravartate taraṃgaughaṃ tacchedānna pravartate
vicitrālambanaṃ citraṃ yathā citte pravatate /
tathākāśe ca kuḍye ca kasmānnābhipravartate
nimitaṃ kiṃcidālambya yadi cittaṃ pravartate /
pratyayairjanitaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate
cittena gṛhyate cittaṃ nāsti kiṃcitsahetukam /
cittasya dharmatā śuddhā gagane nāsti vāsanā
svacittābhiniveśena cittaṃ vai saṃpravartate /
bahirdhā nāsti vai dṛśyamato vai cittamātrakam
cittamālayavijñānaṃ mano yanmanyanātmakam /
gṛhṇāti viṣayān yena vijñānaṃ hi taducyate
cittamavyākṛtaṃ nityaṃ mano hyubhayasaṃcaram /
vartamānaṃ hi vijñānaṃ kuśalākuśalaṃ hi tat
dvāraṃ hi paramārthasya vijñaptidvayavarjitam /
yānatrayavyavasthānaṃ nirābhāse sthitaṃ kutaḥ
cittamātraṃ nirābhāsaṃ vihārā buddhabhūmiśca /
etaddhi bhāṣitaṃ buddhairbhāṣante bhāṣayanti ca
cittaṃ hi bhūmayaḥ sapta nirābhāsā ca aṣṭamī /
dve bhūmayo vihāraśca śeṣā bhūmirmamātmikā
pratyātmavedyā śuddhā ca bhūmiścāpi mamātmikā /
māheśvaraparasthānamakaniṣṭhe virājate
hutāśanasyaiva yathā niścerustasya raśmayaḥ /
citrā manoharāḥ saumyāstribhavaṃ nirmiṇanti ye
nirmāya tribhavaṃ kiṃcitkiṃcidvai pūrvanirmitam /
tatra deśanti yānāni eṣā bhūmirmamātmikā
nāsti kālo hyadhigame bhūmīnāṃ kṣatresaṃkrame /
cittamātramatikramya nirābhāse sthitaṃ phalam
asattā caiva sattā ca dṛśyate ca vicitratā /
bālā grāhaviparyastā viparyāso hi citratā
nirvikalpaṃ yadi jñānaṃ vastvastīti na yujyate /
yasmāccittaṃ na rūpāṇi nirvikalpaṃ hi tena tat
indriyāṇi ca māyākhyā viṣayāḥ svapnasaṃnibhāḥ /
kartā karma kriyā caiva sarvathāpi na vidyate
dhyānāni cāpramāṇāni ārūpyāśca samādhayaḥ /
saṃjñānirodho nikhilaścittamātre na vidyate
srotāpattiphalaṃ caiva sakṛdāgāmiphalaṃ tathā /
anāgāmiphalaṃ caiva arhattvaṃ cittavibhramaḥ
śūnyamanityaṃ kṣaṇikaṃ bālāḥ kalpanti saṃskṛtam /
nadīdīpādidṛṣṭāntaiḥ kṣaṇikārtho vikalpyate
nirvyāpāraṃ tu kṣaṇikaṃ viviktaṃ kriyavarjitam /
anutpattiṃ ca dharmāṇāṃ kṣaṇikārthaṃ vadāmyahyam
saccāsato hyanutpādaḥ sāṃkhyavaiśeṣikaiḥ smṛtaḥ /
avyākṛtāni sarvāṇi taireva hi prakāśitam
caturvidhaṃ vyākaraṇamekāṃśaparipṛcchanam /
vibhajyasthāpanīyaṃ ca tīrthavādanivāraṇam
sarvaṃ vidyati saṃvṛtyāṃ paramārthe na vidyate /
dharmāṇāṃ niḥsvabhāvatvaṃ paramārthe 'pi dṛśyate /
upalabdhiniḥsvabhāve saṃvṛtistena ucyate
abhilāpahetuko bhāvaḥ svabhāvo yadi vidyate /
abhilāpasaṃbhavo bhāvo nāstīti ca na vidyate
nirvastuko hyabhilāpastatsaṃvṛtyāpi na vidyate /
viparyāsasya vastutvāccopalabdhirna vidyate
vidyate cedviparyāso naiḥsvābhāvyaṃ na vidyate /
viparyāsasya vastutvādyadyadevopalabhyate /
niḥsvabhāvaṃ bhavettaddhi sarvathāpi na vidyate
yadetaddṛśyate citraṃ cittaṃ dauṣṭhulyavāsitam /
rūpāvabhāsagrahaṇaṃ bahirdhā cittavibhramam
vikalpenāvikalpena vikalpo hi prahīyate /
vikalpenāvikalpena śūnyatātattvadarśanam
māyāhastī yathā citraṃ patrāṇi kanakā yathā /
tathā dṛśyaṃ nṛṇāṃ khyāti citte ajñānavāsite
āryo na paśyate bhrāntiṃ nāpi tattvaṃ tadantare /
bhrāntireva bhavettattvaṃ yasmāttattvaṃ tadantare
bhrāntiṃ vidhūya sarvāṃ tu nimittaṃ yadi jāyate /
saiva cāsya bhavedbhrāntiraśuddhaṃ timiraṃ yathā
keśoṇḍukaṃ taimiriko yathā gṛhṇāti vibhramāt /
viṣayeṣu tadvadbālānāṃ grahaṇaṃ saṃpravartate
keśoṇḍukaprakhyamidaṃ marīcyudakavibhramam /
tribhavaṃ svapnamāyābhaṃ vibhāvento vimucyate
vikalpaśca vikalpyaśca vikalpasya pravartate /
bandho bandhyaśca baddhaśca ṣaḍete mokṣahetavaḥ
na bhūmayo na satyāni na kṣetrā na ca nirmitāḥ /
buddhāḥ pratyekabuddhāśca śrāvakāścāpi kalpitāḥ
pudgalaḥ saṃtatiḥ skandhāḥ pratyayā hyaṇavastathā /
pradhānamīśvaraḥ kartā cittamātre vikalpyate
cittaṃ hi sarvaṃ sarvatra sarvadeheṣu vartate /
vicitraṃ gṛhyate 'sadbhiścittamātraṃ hyalakṣaṇam
na hyātmā vidyate skandhe skandhāścaiva hi nātmani /
na te yathā vikalpyante na ca te vai na santi ca
astitvaṃ sarvabhāvānāṃ yathā bālairvikalpyate /
yadi te bhavedyathādṛṣṭāḥ sarve syustattvadarśinaḥ
abhāvātsarvadharmaṇāṃ saṃkleśo nāsti śuddhi ca /
na ca te tathā yathādṛṣṭā na ca te vai na santi ca
bhrāntirnimittaṃ saṃkalpaḥ paratantrasya lakṣaṇam /
tasminnimitte yannāma tadvikalpitalakṣaṇam
nāmanimittasaṃkalpo yadā tasya na jāyate /
pratyayāvastusaṃketaṃ pariniṣpannalakṣaṇam
vaipākikāśca ye buddhā jinā nairmāṇikāśca ye /
sattvāśca bodhisattvāśca kṣetrāṇi ca diśe diśe
nisyandadharmanirmāṇā jinā nairmāṇikāśca ye /
sarve te hyamitābhasya sukhāvatyā vinirgatāḥ
yacca nairmāṇikairbhāṣṭaṃ yacca bhāṣṭaṃ vipākajaiḥ /
sūtrāntavaipulyanayaṃ tasya saṃdhiṃ vijānatha
yadbhāṣitaṃ jinasutairyacca bhāṣanti nāyakāḥ /
yaddhi nairmāṇikābhāṣṭaṃ na tu vaipākikairjinaiḥ
anutpannā hyamī dharmā na caivaite na santi ca /
gandharvanagarasvapnamāyānirmāṇasādṛśāḥ
cittaṃ pravartate cittaṃ cittameva vimucyate /
cittaṃ hi jāyate nānyaccittameva nirudhyate
arthābhāsaṃ nṛṇāṃ cittaṃ cittaṃ vai khyāti kalpitam /
nāstyarthaścittamātreyaṃ nirvikalpo vimucyate
anādikālaprapañcadauṣṭhulyaṃ hi samāhitam /
vikalpo bhāvitastena mithyābhāsaṃ pravartate
arthābhāse ca vijñāne jñānaṃ tathatāgocaram /
parāvṛttaṃ nirābhāsamāryāṇāṃ gocare hyasau
arthapravicayaṃ dhyānaṃ dhyānaṃ bālopacārikam /
tathatārambaṇaṃ dhyānaṃ dhyānaṃ tāthāgataṃ śubham
parikalpitaṃ svabhāvena sarvadharmā ajānakāḥ /
paratantraṃ samāśritya vikalpo bhramate nṛṇām
paratantraṃ yathā śuddhaṃ vikalpena visaṃyutam /
parāvṛttaṃ hi tathatā vihāraḥ kalpavarjitaḥ
mā vikalpaṃ vikalpetha vikalpo nāsti satyataḥ /
bhrāntiṃ vikalpayantasya grāhyagrāhakayorna tu /
bāhyārthadarśanaṃ kalpaṃ svabhāvaḥ parikalpitaḥ
yena kalpena kalpenti svabhāvaḥ pratyayodbhavaḥ /
bāhyārthadarśanaṃ mithyā nāstyarthaṃ cittameva tu
yuktyā vipaśyamānānāṃ grāhagrāhyaṃ nirudhyate /
bāhyo na vidyate hyartho yathā bālairvikalpyate
vāsanairlulitaṃ cittamarthābhāsaṃ pravartate /
kalpadvayanirodhena jñānaṃ tathatagocaram
utpadyate hyanābhāsamacintyamāryagocaram /
nāmanimittasaṃkalpaḥ svabhāvadvayalakṣaṇam /
samyagjñānaṃ hi tathatā pariniṣpannalakṣaṇam
mātāpitṛsamāyogādālayamanasaṃyutam /
ghṛtakumbhe mūṣikā yadvatsaha śukreṇa vardhate
peśīghanārbudaṃ piṭakamaśubhaṃ karmacitritam /
karmavāyumahābhūtaiḥ phalavatsaṃprapadyate
pañcapañcakapañcaiva vraṇāścaiva navaiva tu /
nakhadantaromasaṃchannaḥ sphuramāṇaḥ prajāyate
prajātamātraṃ viṣṭhākṛmiṃ suptabuddheva mānavaḥ /
cakṣuṣā sphurate rūpaṃ vivṛddhiṃ yāti kalpanāt
tālvoṣṭhapuṭasaṃyogādvikalpenāvadhāryate /
vācā pravartate nṝṇāṃ śukasyeva vikalpanā
niścitāstīrthyavādānāṃ mahāyānamaniścitam /
sattvāśrayapravṛtto 'yaṃ kudṛṣṭīnāmanāspadam
pratyātmavedyayānaṃ me tārkikāṇāmagocaram /
paścātkāle gate nāthe brūhi ko 'yaṃ dhariṣyati
nirvṛte sugate paścātkālo 'tīto bhaviṣyati /
mahāmate nibodha tvaṃ yo netrīṃ dhārayiṣyati
dakṣiṇāpathavedalyāṃ bhikṣuḥ śrīmān mahāyaśāḥ /
nāgāhvayaḥ sa nāmnā tu sadasatpakṣadārakaḥ
prakāśya loke madyānaṃ mahāyānamanuttaram /
āsādya bhūmiṃ muditāṃ yāsyate 'sau sukhāvatīm
buddhyā vivecyamānānāṃ svabhāvo nāvadhāryate /
yasmāttadanabhilāpyāste niḥsvabhāvāśca deśitāḥ
pratyayotpādite hyarthe nāstyastīti na vidyate /
pratyayāntargataṃ bhāvaṃ ye kalpentyasti nāsti ca /
dūrībhūtā bhavenmanye śāsanāttīrthadṛṣṭayaḥ
abhidhānaṃ sarvabhāvānāṃ janmāntaraśataiḥ sadā /
abhyastamabhyasantaṃ ca parasparavikalpayā
akathyamāne saṃmohaṃ sarvaloka āpadyate /
tasmātkriyate nāma saṃmohasya vyudāsārtham
trividhena vikalpena bālairbhāvā vikalpitāḥ /
bhrāntirnāmavikalpena pratyayairjanitena ca
aniruddhā hyanutpannāḥ prakṛtyā gaganopamāḥ /
abhāvasvabhāvā ye tu te vikalpitalakṣaṇāḥ
pratibhāsabimbamāyābhamarīcyā supinena tu /
alātacakragandharvapratiśrutkāsamodbhavāḥ
advayā tathatā śūnyā bhūtakoṣṭiśca dharmatā /
nirvikalpaśca deśemi ye te niṣpannalakṣaṇāḥ
vākcittagocaraṃ mithyā satyaṃ prajñā vikalpitā /
dvayāntapatitaṃ cittaṃ tasmātprajñā na kalpitā
asti nāsti ca dvāvantau yāvaccittasya gocaraḥ /
gocareṇa vidhūtena samyakcittaṃ nirudhyate
viṣayagrahaṇābhāvānnirodhena ca nāsti ca /
vidyate tathatāvasthā āryāṇāṃ gocaro yathā
bālānāṃ na tathā khyāti yathā khyāti manīṣiṇām /
manīṣiṇāṃ tathā khyāti sarvadharmā alakṣaṇāḥ
hārakūṭaṃ yathā bālaiḥ suvarṇaṃ parikalpyate /
asuvarṇaṃ suvarṇābhaṃ tathā dharmāḥ kutārkikaiḥ
abhūtvā yasya cotpādo bhūtvā cāpi vinaśyati /
pratyayaiḥ sadasaccāpi na te me śāsane sthitāḥ
anādyanidhanābhāvādbhūtalakṣaṇasaṃsthitāḥ /
kāraṇakaravalloke na ca budhyanti tārkikāḥ
atīto vidyate bhāvo vidyate ca anāgataḥ /
pratyakṣo vidyate yasmāttasmādbhāvā ajātakāḥ
pariṇāmakālasaṃsthānaṃ bhūtabhāvendriyeṣu ca /
antarābhavasaṃgrāhaṃ ye kalpanti na te budhāḥ
na pratītyasamutpannaṃ lokaṃ varṇanti vai jināḥ /
kiṃ tu pratyayamevāyaṃ loko gandharvasaṃnibhaḥ
dharmasaṃketa evāyaṃ tasmiṃstadidamucyate /
saṃketācca pṛthagbhūto na jāto na nirudhyate
darpaṇe udake netre bhāṇḍeṣu ca maṇīṣu ca /
bimbaṃ hi dṛśyate teṣu na ca bimbo 'sti kutracit
bhāvābhāsaṃ tathā cittaṃ mṛgatṛṣṇā yathā nabhe /
dṛśyate citrarūpeṇa svapne vandhyauraso yathā
na me yānaṃ mahāyānaṃ na ghoṣo na ca akṣarāḥ /
na satyā na vimokṣā vai na nirābhāsagocaram
kiṃ tu yānaṃ mahāyānaṃ samādhivaśavartitā /
kāyaṃ manomayaṃ citraṃ vaśitāpuṣpamaṇḍitam
ekatvena pṛthaktvena bhāvo vai pratyaye na tu /
janma samāsamevoktaṃ nirodho nāśa eva hi
ajātaśūnyatā caikamekaṃ jāteṣu śūnyatā /
ajātaśūnyatā śreṣṭhā naśyate jātaśūnyatā
tathatā śūnyatā koṭī nirvāṇaṃ dharmadhātuvat /
kāyo manomayaṃ citraṃ paryāyairdeśitaṃ mayā
sūtravinayābhidharmeṇa viśuddhiṃ kalpayanti ye /
granthato na tu arthena na te nairātmyamāśritāḥ
na tīrthikairna buddhaiśca na mayā na ca kenacit /
pratyayaiḥ sādhitāstitvaṃ kathaṃ nāstirbhaviṣyati
kena prasādhitāstitvaṃ pratyayairyasya nāstitā /
utpādavādadurdṛṣṭyā nāstyastīti vikalpayet
yasya notpadyate kiṃcinna kiṃcittaṃ nirudhyate /
tasyāstināsti nopaiti viviktaṃ paśyato jagat
dṛśyate śaśaviṣāṇākhyaṃ vikalpo vidyate nṛṇām /
ye tu kalpenti te bhrāntā mṛgatṛṣṇāṃ yathā mṛgāḥ
vikalpābhiniveśena vikalpaḥ saṃpravartate /
nirhetukaṃ vikalpaṃ hi vikalpo 'pi na yujyate
ajale ca jalagrāho mṛgatṛṣṇā yathā nabhe /
dṛśyate 'rtho hi bālānāmāryāṇāṃ na viśeṣataḥ
āryāṇāṃ darśanaṃ śuddhaṃ vimokṣatrayasaṃbhavam /
utpādabhaṅganirmuktaṃ nirābhāsapracāriṇam
gāmbhīryodāryavaipulyaṃ jñānaṃ kṣetrān vibhūti ca /
deśemi jinaputrāṇāṃ śrāvakāṇāmanityatām
anityaṃ tribhavaṃ śūnyamātmātmīyavivarjitam /
śrāvakāṇāṃ ca deśemi tathā sāmānyalakṣaṇam
sarvadharmeṣvasaṃsaktirvivekā hyekacārikā /
pratyekajinaputrāṇāṃ phalaṃ deśemyatarkikam
svabhāvakalpitaṃ bāhyaṃ paratantraṃ ca dehinām /
apaśyannātmasaṃbhrāntiṃ tataścittaṃ pravartate
daśamī tu bhavetprathamī prathamī cāṣṭamī bhavet /
navamī saptamī cāpi saptamī cāṣṭamī bhavet
dvitīyā tu tṛtīyā syāccaturthī pañcamī bhavet /
tṛtīyā tu bhavetṣaṣṭhī nirābhāse kramaḥ kutaḥ
nirābhāso hi bhāvānāmabhāvo nāsti yoginām /
bhāvābhāvasamatvena āryāṇāṃ jāyate phalam
kathaṃ hyabhāvo bhāvānāṃ kurute samatāṃ katham /
yadā cittaṃ na jānāti bāhyamadhyātmikaṃ calam /
tadā tu kurute nāśaṃ samatācittadarśanāt
anādimati saṃsāre bhāvagrāhopagūhitam /
bālaiḥ kīla yathā kīlaṃ pralobhya vinivartate
taddhetukaṃ tadālambyaṃ manogatisamāśrayam /
hetuṃ dadāti cittasya vijñānaṃ ca samāśritam
vaipākikādadhiṣṭhānāṃ nikāyagatisaṃbhavāt /
labhyante yena vai svapne abhijñāśca caturvidhāḥ
svapne ca labhyate yacca yacca buddhaprasādataḥ /
nikāyagatigotrā ye te vijñānavipākajāḥ
vāsanairbhāvitaṃ cittaṃ bhāvābhāsaṃ pravartate /
bālā yadā na budhyante utpādaṃ deśayettadā
yāvadvākyaṃ vikalpeti bhāvaṃ vai lakṣaṇānvitam /
tāvadvibudhyate cittamapaśyan hi svavibhramam
utpādo varṇyate kasmātkasmāddṛśyaṃ na varṇyate /
adṛśyaṃ dṛśyamānaṃ hi kasya kiṃ varṇyate kutaḥ
svacchaṃ cittaṃ svabhāvena manaḥ kaluṣakārakam /
manaśca sahavijñānairvāsanāṃ kṣipate sadā
ālayo muñcate kāyaṃ manaḥ prārthayate gatim /
vijñānaṃ viṣayābhāsaṃ bhrāntiṃ dṛṣṭvā pralabhyate
madīyaṃ dṛśyate cittaṃ bāhyamarthaṃ na vidyate /
evaṃ vibhāvayedbhrāntiṃ tathatāṃ cāpyanusmaret
dhyāyināṃ viṣayaḥ karma buddhamāhātmyameva ca /
etāni trīṇyacintyāni acintyaṃ vijñānagocaram
anāgatamatītaṃ ca nirvāṇaṃ pudgalaṃ vacaḥ /
saṃvṛtyā deśayāmyetān paramārthastvanakṣaraḥ
naikāyikāśca tīrthyāśca dṛṣṭimekāṃśamāśritāḥ /
cittamātre visaṃmūḍhā bhāvaṃ kalpenti bāhiram
pratyekabodhiṃ buddhatvamarhattvaṃ buddhadarśanam /
gūḍhabījaṃ bhavedbodhau svapne vai sidhyate tu yaḥ
kutra keṣāṃ kathaṃ kasmātkimarthaṃ ca vadāhi me /
mayācittamatiśāntaṃ sadasatpakṣadeśanām
cittamātre vimūḍhānāṃ māyānāstyastideśanām /
utpādabhaṅgasaṃyuktaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam
vikalpo mano nāma vijñānaiḥ pañcabhiḥ saha /
bimbaughajalatulyādau cittabījaṃ pravartate
yadā cittaṃ manaścāpi vijñānaṃ na pravartate /
tadā manomayaṃ kāyaṃ labhate buddhabhūmi ca
pratyayā dhātavaḥ skandhā dharmāṇāṃ ca svalakṣaṇam /
prajñaptiṃ pudgalaṃ cittaṃ svapnakeśoṇḍukopamāḥ
māyāsvapnopamaṃ lokaṃ dṛṣṭvā tattvaṃ samāśrayet /
tattvaṃ hi lakṣaṇairmuktaṃ yuktihetuvivarjitam
pratyātmavedyamāryāṇāṃ vihāraṃ tu smaretsadā /
yuktihetuvisaṃmūḍhaṃ lokaṃ tattve niveśayet
sarvaprapañcopaśamādbhrānto nābhipravartate /
prajñā yāvadvikalpante bhrāntistāvatpravartate
naiḥsvabhāvyaṃ ca bhāvaṃ ca śūnyā vai nityānityatā /
utpādavādināṃ dṛṣṭirna tvanutpādavādinām
ekatvamanyatvobhayāmīśvarācca yadṛcchayā /
kālāpradhānādanyebhiḥ pratyayaiḥ kalpyate jagat
saṃsārabījaṃ vijñānaṃ sati dṛśye pravartate /
kuḍye sati yathā citraṃ parijñānānnirudhyate
māyāpuruṣavannṝṇāṃ mṛtajanma pravartate /
mohāttathaiva bālānāṃ bandhamokṣaṃ pravartate
adhyātmabāhyaṃ dvividhaṃ dharmāśca pratyayāni ca /
etadvibhāvayan yogī nirābhāse pratiṣṭhate
na vāsanairbhidyate cittaṃ na cittaṃ vāsanaiḥ saha /
abhinnalakṣaṇaṃ cittaṃ vāsanaiḥ pariveṣṭitam
malavadvāsanā yasya manovijñānasaṃbhavā /
paṭaśuklopamaṃ cittaṃ vāsanairna virājate
yathā na bhāvo nābhāvo gaganaṃ kathyate mayā /
ālayaṃ hi tathā kāye bhāvābhāvavivarjitam
manovijñānavyāvṛttaṃ cittaṃ kāluṣyavarjitam /
sarvadharmāvabodhena cittaṃ buddhaṃ vadāmyaham
trisaṃtativyavacchinnaṃ sattāsattāvivarjitam /
cātuṣkoṭikayā muktaṃ bhavaṃ māyopamaṃ sadā
dve svabhāvo bhavetsapta bhūmayaścittasaṃbhavāḥ /
śeṣā bhaveyurniṣpannā bhūmayo buddhabhūmi ca
rūpī cārūpyadhātuśca kāmadhātuśca nirvṛtiḥ /
asmin kalevare sarvaṃ kathitaṃ cittagocaram
upalabhyate yadā yāvadbhrāntistāvatpravartate /
bhrāntiḥ svacittasaṃbodhānna pravartate na nivartate
anutpāde kāraṇābhāvo bhāve saṃsārasaṃgrahaḥ /
māyādisadṛśaṃ paśyan lakṣaṇaṃ na vikalpayet
triyānamekayānaṃ ca ayānaṃ ca vadāmyaham /
bālānāṃ mandabuddhīnāmāryāṇāṃ ca viviktatām
utpattirdvividhā mahyaṃ lakṣaṇādhigamau ca yā /
caturvidho nayavidhiḥ siddhāntaṃ yuktideśanā
saṃsthānākṛtiviśeṣairbhrāntiṃ dṛṣṭvā vikalpyate /
nāmasaṃsthānavirahātsvabhāvamāryagocaram
vikalpena kalpyate yāvattāvatkalpitalakṣaṇam /
vikalpakalpanābhāvātsvabhāvamāryagocaram
nityaṃ ca śāśvataṃ tattvaṃ gotraṃ vastusvabhāvakam /
tathatā cittanirmuktaṃ kalpanaiśca vivarjitam
yadyadvastu na śuddhiḥ syātsaṃkleśo nāpi kasyacit /
yasmācca śuṃdhyate cittaṃ saṃkleśaścāpi dṛśyate /
tasmāttattvaṃ bhavedvastu viśuddhamāryagocaram
pratyayairjanitaṃ lokaṃ vikalpaiśca vivarjitam /
māyādisvapnasadṛśaṃ vipaśyanto vimucyate
dauṣṭhulyavāsanāścitrāścittena saha saṃyutāḥ /
bahirdhā dṛśyate nṝṇāṃ na hi cittasya dharmatā
cittasya dharmatā śuddhā na cittaṃ bhrāntisaṃbhavam /
bhrāntiśca dauṣṭhulyamayī tena cittaṃ na dṛśyate
bhrāntimātraṃ bhavettattvaṃ tattvaṃ nānyatra vidyate /
na saṃskāre na cānyatra kiṃ tu saṃskāradarśanāt
lakṣyalakṣaṇanirmuktaṃ yadā paśyati saṃskṛtam /
vidhūtaṃ hi bhavettena svacittaṃ paśyato jagat
cittamātraṃ samāruhya bāhyamarthaṃ na kalpayet /
tathatālambane sthitvā cittamātramatikramet
cittamātramatikramya nirābhāsamatikramet /
nirābhāsasthito yogī mahāyānaṃ sa paśyati
anābhogagatiḥ śāntā praṇidhānairviśodhitā /
jñānamanātmakaṃ śreṣṭhaṃ nirābhāse na paśyati
cittasya gocaraṃ paśyetpaśyejjñānasya gocaram /
prajñāyā gocaraṃ paśyellakṣaṇe na pramuhyate
cittasya duḥkhasatyaṃ samudayo jñānagocaraḥ /
dve satye buddhabhūmiśca prajñā yatra pravartate
phalaprāptiśca nirvāṇaṃ mārgamaṣṭāṅgikaṃ tathā /
sarvadharmāvabodhena buddhajñānaṃ viśudhyate
cakṣuśca rūpamāloka ākāśaśca manastathā /
ebhirutpadyate nṝṇāṃ vijñānaṃ hyālayodbhavam
grāhyaṃ grāho grahītā ca nāsti nāma hyavastukam /
nirhetukaṃ vikalpaṃ ye manyanti hi na te budhāḥ
arthe nāma hyasaṃbhūtamartho nāmni tathaiva ca /
hetvahetusamutpannaṃ vikalpaṃ na vikalpayet
sarvabhāvasvabhāvo 'san vacanaṃ hi tathāpyasat /
śūnyatāṃ śūnyatārthaṃ vā bālo 'paśyan vidhāvati
satyasthitiṃ manyanayā dṛṣṭvā prajñaptideśanā /
ekatvaṃ pañcadhāsiddhamidaṃ satyaṃ prahīyate
prapañcamārabhedyaśca astināsti vyatikramet /
nāsticchando bhave mithyāsaṃjñā nairātmyadarśanāt
śāśvataṃ hi sakartṛtvaṃ vādamātrapravartitam /
satyaṃ paraṃ hyavaktavyaṃ nirodhe dharmadarśanam
ālayaṃ hi samāśritya mano vai saṃpravartate /
cittaṃ manaśca saṃśritya vijñānaṃ saṃpravartate
samāropaṃ samāropya tathatā cittadharmatā /
etadvibhāvayan yogī cittamātrajñatāṃ labhet
manaśca lakṣaṇaṃ vastu nityānitye na manyate /
utpādaṃ cāpyanutpādaṃ yogī yoge na manyate
arthadvayaṃ na kalpenti vijñānaṃ hyālayodbhavam /
ekamarthaṃ dvicittena na jānīte tadudbhavam
na vaktā na ca vācyo 'sti na śūnyaṃ cittadarśanāt /
adarśanātsvacittasya dṛṣṭijālaṃ pravartate
pratyayāgamanaṃ nāsti indriyāṇi na kecana /
na dhātavo na ca skandhā na rāgo na ca saṃskṛtam
karmaṇo 'gniṃ na vai pūrvaṃ na kṛtaṃ na ca saṃskṛtam /
na koṭi na ca vai śaktirna mokṣo na ca bandhanam
avyākṛto na bhāvo 'sti dharmādharmaṃ na caiva hi /
na kālaṃ na ca nirvāṇaṃ dharmatāpi na vidyate
na ca buddho na satyāni na phalaṃ na ca hetavaḥ /
viparyayo na nirvāṇaṃ vibhavo nāsti saṃbhavaḥ
dvādaśāṅgaṃ na caivāsti antānantaṃ na caiva hi /
sarvadṛṣṭiprahāṇāya cittamātraṃ vadāmyaham
kleśāḥ karmapathā dehaḥ kartāraśca phalaṃ ca vai /
marīcisvapnasaṃkāśā gandharvanagaropamāḥ
cittamātravyavasthānādvayāvṛttaṃ bhāvalakṣaṇam /
cittamātrapratiṣṭhānācchāśvatocchedadarśanam
skandhā na santi nirvāṇe na caivātmā na lakṣaṇam /
cittamātrāvatāreṇa mokṣagrāhānnivartate
bhūdṛśyahetuko doṣo bahirdhā khyāyate nṛṇām /
cittaṃ hyadṛśyasaṃbhūtaṃ tena cittaṃ na dṛśyate
dehabhogapratiṣṭhānā khyāyate vāsanā nṛṇām /
cittaṃ na bhāvo nābhāvo vāsane na virājate
malo vai khyāyate śukle na śukle khyāyate malaḥ /
ghane hi gaganaṃ yadvattathā cittaṃ na dṛśyate
cittena cīyate karma jñānena ca vicīyate /
prajñayā ca nirābhāsaṃ prabhāvaṃ cādhigacchati
cittaṃ viṣayasaṃbaddhaṃ jñānaṃ tarke pravartate /
nirābhāse viśeṣe ca jñānaṃ vai saṃpravartate
cittaṃ manaśca vijñānaṃ saṃjñā vai kalpavarjitā /
avikalpadharmatāṃ prāptāḥ śrāvakā na jinātmajāḥ
kṣānte kṣānte viśeṣe vai jñānaṃ tāthāgataṃ śubham /
saṃjāyate viśeṣārthaṃ samudācāravarjitam
parikalpitasvabhāvo 'sti paratantro na vidyate /
kalpitaṃ gṛhyate bhrāntyā paratantraṃ na kalpyate
cittaṃ hyabhūtasaṃbhūtaṃ na cittaṃ dṛśyate kvacit /
dehabhogapratiṣṭhānaṃ khyāyate vāsanā nṛṇām
na sarvabhautikaṃ rūpamasti rūpamabhautikam /
gandharvasvapnamāyā yā mṛgatṛṣṇā hyabhautikā
prajñā hi trividhā mahyamāryaṃ yena prabhāvitam /
cittaṃ hyadṛśyasaṃbhūtaṃ tena cittaṃ na dṛśyate
dehabhogapratiṣṭhānā khyāyate vāsanā nṛṇām /
lakṣaṇaṃ kalpate yena yaḥ svabhāvān vṛṇoti ca
yānadvayavisaṃyuktā prajñā hyābhāsavarjitā /
saṃbhavābhiniveśena śrāvakāṇāṃ pravartate /
cittamātrāvatāreṇa prajñā tāthāgatī 'malā
sato hi asataścāpi pratyayairyadi jāyate /
ekatvānyatvadṛṣṭiśca avaśyaṃ taiḥ samāśritā
vividhāgatirhi nirvṛttā yathā māyā na sidhyati /
nimittaṃ hi tathā citraṃ kalpyamānaṃ na sidhyati
nimittadauṣṭhulyamayaṃ bandhanaṃ cittasaṃbhavam /
parikalpitaṃ hyajānānaiḥ paratantraṃ vikalpyate
ya eva kalpito bhāvaḥ paratantraṃ tadeva hi /
kalpitaṃ hi vicitrābhaṃ paratantraṃ vikalpyate
saṃvṛtiḥ paramārthaśca tṛtīyaṃ nāsti hetukam /
kalpitaṃ saṃvṛtirhyuktā tacchedādāryagocaraḥ
yathā hi yogināṃ vastu citramekaṃ virājate /
na hyasti citratā tatra tathā kalpitalakṣaṇam
yathā hi taimiraiścitraṃ kalpyate rūpadarśanam /
timiraṃ na rūpaṃ nārūpaṃ paratantraṃ tathā budhaiḥ
hemaṃ syāttu yathā śuddhaṃ jalaṃ kaluṣavarjitam /
gaganaṃ hi ghanābhāvāttathā śuddhaṃ vikalpitam
śrāvakastrividho mahyaṃ nirmitaḥ praṇidhānajaḥ /
rāgadveṣavisaṃyuktaḥ śrāvako dharmasaṃbhavaḥ
bodhisattvo 'pi trividho buddhānāṃ nāsti lakṣaṇam /
citte citte tu sattvānāṃ buddhabimbaṃ vidṛśyate
nāsti vai kalpito bhāvaḥ paratantraṃ ca vidyate /
samāropāpavādaṃ ca vikalpaṃ no vinaśyati
kalpitaṃ yadyabhāvaḥ syātparatantrasvabhāvataḥ /
vinābhāvena vai bhāvaṃ bhāvaścābhāvasaṃbhavaḥ
parikalpitaṃ samāśritya paratantraṃ pralabhyate /
nimittanāmasaṃbandhājjāyate parikalpitam
atyantaṃ cāpyaniṣpannaṃ kalpitena parodbhavam /
tadā prajñāyate śuddhaḥ svabhāavaḥ pāramārthikaḥ
parikalpitaṃ daśavidhaṃ paratantraṃ ca ṣaḍvidham /
tathatā ca pratyātmagatimato nāsti viśeṣaṇam
pañca dharmā bhavettatvaṃ svabhāvā hi trayastathā /
etadvibhāvayan yogī tathatāṃ nātivartate
nakṣatrameghasaṃsthānaṃ somabhāskarasaṃnibham /
cittaṃ saṃdṛśyate nṝṇāṃ dṛśyābhaṃ vāsanoditam
bhūtālabdhātmakā hyete na lakṣyaṃ na ca lakṣaṇam /
sarve bhūtamayā bhūtā yadi rūpaṃ hi bhautikam
asaṃbhūtā mahābhūtā nāsti bhūteṣu bhautikam /
kāraṇaṃ hi mahābhūtāḥ kāryaṃ bhūsalilādayaḥ
dravyaprajñaptirūpaṃ ca māyājātikṛtaṃ tathā /
svapnagandharvarūpaṃ ca mṛgatṛṣṇā ca pañcamam
icchantikaṃ pañcavidhaṃ gotrāḥ pañca tathā bhavet /
pañca yānānyayānaṃ ca nirvāṇaṃ ṣaḍvidhaṃ bhavet
skandhabhedāścaturviśadrūpaṃ cāṣṭavidhaṃ bhavet /
buddhā bhaveccaturviṃśaddvividhāśca jinaurasāḥ
aṣṭottaraṃ nayaśataṃ śrāvakāśca trayastathā /
kṣetramekaṃ hi buddhānāṃ buddhaścaikastathā bhavet
vimuktayastathā tisraścittadhārā caturvidhā /
nairātmyaṃ ṣaḍvidhaṃ mahyaṃ jñeyaṃ cāpi caturvidham
kāraṇaiśca visaṃyuktaṃ dṛṣṭidoṣavivarjitam /
pratyātmavedyamacalaṃ mahāyānamanuttaram
utpādaṃ cāpyanutpādamaṣṭadhā navadhā bhavet /
ekānupūrvasamayaṃ siddhāntamekameva ca
ārūpyadhātvaṣṭavidhaṃ dhyānabhedaśca ṣaḍvidhaḥ /
pratyekajinaputrāṇāṃ niryāṇaṃ saptadhā bhavet
adhvatrayaṃ na caivāsti nityānityaṃ ca nāsti vai /
kriyā karma phalaṃ caiva svapnakāryaṃ tathā bhavet
antādyāsaṃbhavā buddhāḥ śrāvakāśca jinaurasāḥ /
cittaṃ dṛśyavisaṃyuktaṃ māyādharmopamaṃ sadā
garbhaścakraṃ tathā jātirnaiṣkramyaṃ tuṣitālayam /
sarvakṣetragatāścāpi dṛśyante na ca yonijāḥ
saṃkrāntiṃ saṃcaraṃ sattvaṃ deśanā nirvṛtistathā /
satyaṃ kṣetrāvabodhiśca pratyayaprerito bhavet
lokā vanaspatirdvīpo nairātmyatīrthasaṃcaram /
dhyānaṃ yānālayaprāptiracintyaphalagocaram
candranakṣatragotrāṇi nṛpagotrā surālayam /
yakṣagandharvagotrāṇi karmajā tṛṣṇasaṃbhavā
acintyapariṇāmī ca cyutirvāsanasaṃyutā /
vyucchinnacyutyabhāvena kleśajālaṃ nirudhyate
dhanadhānyaṃ suvarṇaṃ ca kṣetravastu vikalpyate /
gavaiḍakāśca dāsā vai tathā hayagajādayaḥ
talpaviddhe na svaptavyaṃ bhūmiścāpi na lepayet /
sauvarṇarājataṃ pātraṃ kāṃsaṃ tāmraṃ na kārayet
kambalā nīlaraktāśca kāṣāyo gomayena ca /
kardamaiḥ phalapatraiśca śuklān yogī rajetsadā
śailīkaṃ mṛnmayaṃ lohaṃ śāṅkhaṃ vai sphaṭikamayam /
pātrārthaṃ dhārayedyogī paripūrṇaṃ ca māgadham
caturaṅgulaṃ bhavecchastraṃ kubjaṃ vai vastucchedanaḥ /
śilpavidyāṃ na śikṣeta yogī yogaparāyaṇaḥ
krayavikrayo na kartavyo yoginā yogivāhinā /
ārāmikaiśca kartavyametaddharmaṃ vadāmyaham
guptendriyaṃ tathārthajñaṃ sūtrānte vinaye tathā /
gṛhasthairna ca saṃsṛṣṭaṃ yoginaṃ taṃ vadāmyaham
śūnyāgāre śmaśāne vā vṛkṣamūle guhāsu vā /
palāle 'bhyavakāśe ca yogī vāsaṃ prakalpayet
trivastraprāvṛto nityaṃ śmaśānādyatrakutracit /
vastrārthaṃ saṃvidhātavyaṃ yaśca dadyātsukhāgatam
yugamātrānusārī syātpiṇḍabhakṣaparāyaṇaḥ /
kusumebhyo yathā bhramarāstathā piṇḍaṃ samācaret
gaṇe ca gaṇasaṃsṛṣṭe bhikṣuṇīṣu ca yadbhavet /
taddhi ājīvasaṃsṛṣṭaṃ na tatkalpati yoginām
rājāno rājaputrāśca amātyāḥ śreṣṭhinastathā /
piṇḍārthe nopadeśeta yogī yogaparāyaṇaḥ
mṛtasūtakulānnaṃ ca mitraprītisamanvitam /
bhikṣubhikṣuṇisaṃsṛṣṭaṃ na tatkalpati yoginām
vihāre yatra vai dhūmaḥ pacyate vidhivatsadā /
uddiśya yatkṛtaṃ cāpi na tatkalpati yoginām
utpādabhaṅganirmuktaṃ sadasatpakṣavarjitam /
lakṣyalakṣaṇasaṃyuktaṃ yogī lokaṃ vibhāvayet
samādhibalasaṃyuktamabhijñairvaśitaiśca vai /
nacirāttu bhavedyogī yadyutpādaṃ na kalpayet
aṇukālapradhānebhyaḥ kāraṇebhyo na kalpayet /
hetupratyayasaṃbhūtaṃ yogī lokaṃ na kalpayet
svakalpakalpitaṃ lokaṃ citraṃ vai vāsanoditam /
pratipaśyetsadā yogī māyāsvapnopamaṃ bhavam
apavādasamāropavarjitaṃ darśanaṃ sadā /
dehabhogapratiṣṭhābhaṃ tribhavaṃ na vikalpayet
kṛtabhaktapiṇḍo niścitamṛjuṃ saṃsthāpya vai tanum /
buddhāṃśca bodhisattvāṃśca namaskṛtya punaḥ punaḥ
vinayātsūtrayuktibhyāṃ tattvaṃ saṃhṛtya yogavit /
pañcadharmasvacittaṃ ca nairātmyaṃ ca vibhāvayet
pratyātmadharmatāśuddhā bhūmayo buddhabhūmi ca /
etadvibhāvayedyogī mahāpadme 'bhiṣicyate
vibhrāmya gatayaḥ sarvā bhavādudvegamānasaḥ /
yogānārabhate citrāṃ gatvā śivapathīṃ śubhām
somabhāskarasaṃsthānaṃ padmapatrāṃśusaprabham /
gaganāgnicitrasadṛśaṃ yogī puñjān prapaśyate
nimittāni ca citrāṇi tīrthyamārgaṃ nayanti te /
śrāvakatve nipātyanti pratyekajinagocare
vidhūya sarvāṇyetāni nirābhāso yadā bhavet /
tadā buddhakarādityāḥ sarvakṣetrasamāgatāḥ /
śiro hi tasya mārjanti nimittaṃ tathatānugāḥ
astyanākārato bhāvaḥ śāśvatocchedavarjitaḥ /
sadasatpakṣavigatāḥ kalpayiṣyanti madhyamam
ahetuvāde kalpyante ahetūcchedadarśanam /
bāhyabhāvāparijñānānnāśayiṣyanti madhyamam
bhāvagrāhaṃ na mokṣyante mā bhūducchedadarśanam /
samāropāpavādena deśayiṣyanti madhyamam
cittamātrāvabodhena bāhyabhāvā vyudāśrayā /
vinivṛttirvikalpasya pratipat saiva madhyamā
cittamātraṃ na dṛśyanti dṛśyābhāvānna jāyate /
pratipanmadhyamā caiṣā mayā cānyaiśca deśitā
utpādaṃ cāpyanutpādaṃ bhāvābhāvaśca śūnyatā /
naiḥsvabhāvyaṃ ca bhāvānāṃ dvayametanna kalpayet
vikalpavṛttyā bhāvo na mokṣaṃ kalpenti bāliśāḥ /
na cittavṛttyasaṃbodhāddvayagrāhaḥ prahīyate
svacittadṛśyasaṃbodhāddvayagrāhaḥ prahīyate /
prahāṇaṃ hi parijñānaṃ vikalpyasyāvināśakam
cittadṛśyaparijñānādvikalpo na pravartate /
apravṛttirvikalpasya tathatā cittavarjitā
tīrthyadoṣavinirmuktā pravṛttiryadi dṛśyate /
sā vidvadbhirbhaveddhāhyā nivṛttiścāvināśataḥ
asyāvabodhādbuddhatvaṃ mayā buddhaiśca deśitam /
anyathā kalpyamānaṃ hi tīrthyavādaḥ prasajyate
ajāḥ prasūtajanmā vai acyutāśca cyavanti ca /
yugapajjalacandrābhā dṛśyante kṣetrakoṭiṣu
ekadhā bahudhā bhūtvā varṣanti ca jvalanti vai /
citte cintamayā bhūtvā cittamātraṃ vadanti te
citteṣu cittamātraṃ ca acittā cittasaṃbhavā /
vicitrarūpasaṃsthānāścittamātre gatiṃgatāḥ
maunīndraiḥ śrāvakai rūpaiḥ pratyekajinasādṛśaiḥ /
anyaiśca vividhai rūpaiścittamātraṃ vadanti te
ārūpyarūpaṃ hyārūpairnārakāṇāṃ ca nārakam /
rūpaṃ darśyanti sattvānāṃ cittamātrasya kāraṇam
māyopamaṃ samādhiṃ ca kāyaṃ cāpi manomayam /
daśa bhūmīśca vaśitāḥ parāvṛttā labhanti te
svavikalpaviparyāsaiḥ prapañcaspanditaiśca vai /
dṛṣṭaśrutamatajñāte bālā badhyanti saṃjñayā
nimittaṃ paratantraṃ hi yannāma tatra kalpitam /
parikalpitanimittaṃ pāratantryātpravartate
buddhyā vivecyamānaṃ hi na tantraṃ nāpi kalpitam /
niṣpanno nāsti vai bhāvaḥ kathaṃ buddhyā prakalpyate
niṣpanno vidyate bhāvo bhāvābhāvavivarjitaḥ /
bhāvābhāvavinirmuktau dvau svabhāvau kathaṃ bhavet
parikalpite svabhāve ca svabhāvau dvau pratiṣṭhitau /
kalpitaṃ dṛśyate citraṃ viśuddhamāryagocaram
kalpitaṃ hi vicitrābhaṃ paratantre vikalpyate /
anyathā kalpyamānaṃ hi tīrthyavādaṃ samāśrayet
kalpanā kalpanetyuktaṃ darśanāddhetusaṃbhavam /
vikalpadvayanirmuktaṃ niṣpannaṃ syāttadeva hi
kṣetraṃ buddhāśca nirmāṇā ekaṃ yānaṃ trayaṃ tathā /
na nirvāṇamahaṃ sarve śūnyā utpattivarjitāḥ
ṣaṭtriṃśadbuddhabhedāśca daśa bhedāḥ pṛthakpṛthak /
sattvānāṃ cittasaṃtānā ete kṣetrāṇyabhājanam
yathā hi kalpitaṃ bhāvaṃ khyāyate citradarśanam /
na hyasti citratā tatra buddhadharmaṃ tathā jagat
dharmabuddho bhavedbuddhaḥ śeṣā vai tasya nirmitāḥ /
sattvāḥ svabījasaṃtānaṃ paśyante buddhadarśanaiḥ
bhrāntinimittasaṃbandhādvikalpaḥ saṃpravartate /
vikalpā tathatā nānyā na nimittā vikalpanā
svābhāvikaśca saṃbhogo nirmitaṃ pañcanirmitam /
ṣaṭtriṃśakaṃ buddhagaṇaṃ buddhaḥ svābhāviko bhavet
nīle rakte 'tha lavaṇe śaṅkhe kṣīre ca śārkare /
kaṣāyaiḥ phalapuṣpādyaiḥ kiraṇā yatha bhāskare
na cānye na ca nānanye taraṃgā hyudadhāviva /
vijñānāni tathā sapta cittena saha saṃyutā
udadheḥ pariṇāmo 'sau taraṃgāṇāṃ vicitratā /
ālayaṃ hi tathā citraṃ vijñānākhyaṃ pravartate
cittaṃ manaśca vijñānaṃ lakṣaṇārthaṃ prakalpyate /
abhinnalakṣaṇānyaṣṭau na ca lakṣyaṃ na lakṣaṇam
udadheśca taraṃgāṇāṃ yathā nāsti viśeṣaṇam /
vijñānānāṃ tathā citte pariṇāmo na labhyate
cittena cīyate karma manasā ca vicīyate /
vijñānena vijānāti dṛśyaṃ kalpeti pañcabhiḥ
nīlaraktaprakāra hi vijñānaṃ khyāyate nṛṇām /
taraṃgacittasādharmyaṃ vada kasmānmahāmune
nīlaraktaprakāraṃ hi taraṃgeṣu na vidyate /
vṛttiśca varṇyate citte lakṣaṇārthaṃ hi bāliśāḥ
na tasya vidyate vṛttiḥ svacittaṃ grāhyavarjitam /
grāhye sati hi vai grāhastaraṃgaiḥ saha sādhyate
dehabhogapratiṣṭhānaṃ vijñānaṃ khyāyate nṛṇām /
tenāsya dṛśyate vṛttistaraṃgaiḥ sahasādṛśā
uadadhistaraṃgabhāvena nṛtyamāno vibhāvyate /
ālayasya tathā vṛttiḥ kasmādbuddhyā na gṛhyate
bālānāṃ buddhivaikalyādālayaṃ hyudadheryathā /
taraṃgavṛttisādharmyā dṛṣṭāntenopanīyate
udeti bhāskaro yadvatsamaṃ hīnottame jane /
tathā tvaṃ lokapradyota tattvaṃ deśesi bāliśān
kṛtvā dharmeṣvavasthānaṃ kasmāttattvaṃ na bhāṣase /
bhāṣase yadi tattvaṃ vai tattvaṃ citte na vidyate
udadheryathā taraṃgāṇi darpaṇe supine yathā /
dṛśyante yugapatkāle tathā cittaṃ svagocare /
vaikalyādviṣayāṇāṃ hi kramavṛttyā pravartate
vijñānena vijānāti manasā manyate punaḥ /
pañcānāṃ khyāyate dṛśyaṃ kramo nāsti samāhite
citrācāryo yathā kaściccitrāntevāsiko 'pi vā /
citrārthe nāmayedraṅgaṃ deśanāpi tathā mama
raṅge na vidyate citraṃ na kuḍye na ca bhājane /
sattvānāṃ karṣaṇārthāya raṅgaiścitraṃ vikalpyate
deśanāvyabhicārī ca tattvaṃ hyakṣaravarjitam /
kṛtvā dharme vyavasthānaṃ tattvaṃ deśemi yoginām
tattvaṃ pratyātmagatikaṃ kalpyakalpanavarjitam /
deśemi jinaputrāṇāṃ bālānāṃ deśanānyathā
vicitrā hi yathā māyā dṛśyate na ca vidyate /
deśanā hi tathā citrā dṛśyate 'vyabhicāriṇī
deśanā hi yadanyasya tadanyasyāpyadeśanā /
āture āture yadvadbhiṣagdravyaṃ prayacchati /
buddhā hi tadvatsattvānāṃ cittamātraṃ vadanti te
bāhyavāsanabījena vikalpaḥ saṃpravartate /
tantraṃ hi yena gṛhṇāti yadgṛhṇāti sa kalpitam
bāhyamālambanaṃ gṛhyaṃ cittaṃ cāśritya jāyate /
dvidhā pravartate bhrāntistṛtīyaṃ nāsti kāraṇam
yasmācca jāyate bhrāntiryadāśritya ca jāyate /
ṣaḍdvādaśāṣṭādaśakaṃ cittameva vadāmyaham
svabījagrāhyasaṃbandhādātmagrāhaḥ prahīyate /
cittakalpāvatāreṇa dharmagrāhaḥ prahīyate
yattu ālayavijñānaṃ tadvijñānaṃ pravartate /
ādhyātmikaṃ hyāyatanaṃ bhavedbāhyaṃ yadābhayā
nakṣatrakeśagrahaṇaṃ svapnarūpaṃ yathābudhaiḥ /
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ nityaṃ kalpyate na ca vidyate
gandharvanagaraṃ māyā mṛgatṛṣṇāmbhasāṃ yathā /
asanto vā vidṛśyante paratantraṃ tathā bhavet
ātmendriyopacāraṃ hi tricitte deśayāmyaham /
cittaṃ manaśca vijñānaṃ svalakṣaṇavisaṃyutā
cittaṃ manaśca vijñānaṃ nairātmyaṃ syāddvayaṃ tathā /
pañca dharmāḥ svabhāvā hi buddhānāṃ gocaro hyayam
lakṣaṇena bhavetrīṇī ekaṃ vāsanahetukāḥ /
raṅgaṃ hi yathāpyekaṃ kuḍye citraṃ vidṛśyate
nairātmyamadvayaṃ cittaṃ manovijñānameva ca /
pañca dharmāḥ svabhāvā hi mama gotre na santi te
cittalakṣaṇanirmuktaṃ vijñānamanavarjitam /
dharmasvabhāvavirahaṃ gotraṃ tāthāgataṃ labhet
kāyena vācā manasā na tatra kriyate śubham /
gotraṃ tāthāgataṃ śuddhaṃ samudācāravarjitam
abhijñairvaśitaiḥ śuddhaṃ samādhibalamaṇḍitam /
kāyaṃ manomayaṃ cittaṃ gotraṃ tāthāgataṃ śubham
pratyātmavedyaṃ hyamalaṃ hetulakṣaṇavarjitam /
aṣṭamī buddhabhūmiśca gotraṃ tāthāgataṃ bhavet
dūraṃgamā sādhumatī dharmameghā tathāgatī /
etaddhi gotraṃ buddhānāṃ śeṣā yānadvayāvahā
sattvasaṃtānabhedena lakṣaṇārthaṃ ca bāliśām /
deśyante bhūmayaḥ sapta buddhaiścittavaśaṃ gatāḥ
vākkāyacittadauṣṭhulyaṃ saptamyāṃ na pravartate /
aṣṭamyāṃ hyāśrayastasya svapnaughasamasādṛśaḥ
bhūmyaṣṭamyāṃ ca pañcamyāṃ śilpavidyākalāgamam /
kurvanti jinaputrā vai nṛpatvaṃ ca bhavālaye
utpādamatha notpādaṃ śūnyāśūnyaṃ na kalpayet /
svabhāvamasvabhāvatvaṃ cittamātre na vidyate
idaṃ tathyamidaṃ tathyamidaṃ mithyā vikalpayet /
pratyekaśrāvakāṇāṃ ca deśanā na jinaurasām
saccāsacca sato naiva kṣaṇikaṃ lakṣaṇaṃ na vai /
prajñaptidravyasannaiva cittamātre na vidyate
bhāvā vidyanti saṃvṛtyā paramārthe na bhāvakāḥ /
niḥsvabhāveṣu yā bhrāntistatsatyaṃ saṃvṛtirbhavet
asatsu sarvadharmeṣu prajñaptiḥ kriyate mayā /
abhilāpo vyavahāraśca bālānāṃ tattvavarjitaḥ
abhilāpasaṃbhavo bhāvo vidyate hyarthagocaraḥ /
abhilāpasaṃbhavo bhāvo dṛṣṭvā vai nāsti vidyate
kuḍyābhāve yathā citraṃ chāyāyāṃ sthāṇuvarjite /
ālayaṃ tu tathā śuddhaṃ taraṃge na virājate
naṭavattiṣṭhate cittaṃ mano vidūṣasādṛśam /
vijñānapañcakaiḥ sārdhaṃ dṛśyaṃ kalpati raṅgavat
deśanādharmaniṣyando yacca niṣyandanirmitam /
buddhā hyete bhavetpaurāḥ śeṣā nirmāṇavigrahāḥ
dṛśyaṃ na vidyate cittaṃ cittaṃ dṛśyātpramuhyate /
dehabhogapratiṣṭhānamālayaṃ khyāyate nṛṇām
cittaṃ manaśca vijñānaṃ svabhāvaṃ dharmapañcakam /
nairātmyaṃ dvitayaṃ śuddhaṃ prabhāṣante vināyakāḥ
tārkikāṇāmaviṣayaṃ śrāvakāṇāṃ na caiva hi /
yaṃ deśayanti vai nāthā pratyātmagatigocaram
dīrghahrasvādisaṃbaddhamanyonyataḥ pravartate /
astitvasādhakā nāsti asti nāstitvasādhakam
aṇuśo vibhajya dravyaṃ na vai rūpaṃ vikalpayet /
cittamātravyavasthānaṃ kudṛṣṭyā na prasīdati
mā śūnyatāṃ vikalpetha māśūnyamiti vā punaḥ /
nāstyasti kalpanaiveyaṃ kalpyamarthaṃ na vidyate
guṇāṇudravyasaṃghātai rūpaṃ bālairvikalpyate /
ekaikamaṇuśo nāsti ato 'pyarthaṃ na vidyate
svacittaṃ dṛśyasaṃsthānaṃ bahirdhā khyāyate nṛṇām /
bāhyaṃ na vidyate dṛśyamato 'pyarthaṃ na vidyate
citraṃ keśoṇḍukaṃ māyāṃ svapna gandharvameva ca /
alātaṃ mṛgatṛṣṇā ca asantaṃ khyāyate nṛṇām
nityānityaṃ tathaikatvamubhayaṃ nobhayaṃ tathā /
anādidoṣasaṃbaddhā bālāḥ kalpenti mohitāḥ
yānavyavasthā naivāsti yānamekaṃ vadāmyaham /
parikarṣaṇārthaṃ bālānāṃ yānabhedaṃ vadāmyaham
vimuktayastathā tisro dharmanairātmyameva ca /
samatājñānakleśākhyā vimuktyā te vivarjitāḥ
yathā hi kāṣṭhamudadhau taraṃgairvipravāhyate /
tathā ca śrāvako mūḍho lakṣaṇena pravāhyate
niṣṭhāgatirna tattasyā na ca bhūyo nivartate /
samādhikāyaṃ saṃprāpya ā kalpānna prabudhyate
vāsanākleśasaṃbaddhā paryutthānairvisaṃyutāḥ /
samādhimadamattāste dhātau tiṣṭhantyanāsrave
yathā hi mattaḥ puruṣo madyābhāvādvibudhyate /
tathā te buddhadharmākhyaṃ kāyaṃ prāpsyanti māmakam
paṅkamagno yathā hastī itastato na dhāvati /
samādhimadamagnā vai tathā tiṣṭhanti śrāvakāḥ
adhiṣṭhānaṃ narendrāṇāṃ praṇīdhānairviśodhitam /
abhiṣekasamādhyādyaṃ prathamā daśamī ca vai
ākāśaṃ śaśaśṛṅgaṃ ca vandhyāyāḥ putra eva ca /
asantaścābhilapyante tathā bhāveṣu kalpanā
vāsanāhetukaṃ lokaṃ nāsanna sadasatkvacit /
ye paśyanti vimucyante dharmanairātmyakovidāḥ
svabhāvakalpitaṃ nāma parabhāvaśca tantrajaḥ /
niṣpannaṃ tathatetyuktaṃ sūtre sūtre sadā mayā
vyañjanaṃ padakāyaṃ ca nāma cāpi viśeṣataḥ /
bālāḥ sajanti durmedhā yathā paṅke mahāgajāḥ
devayānaṃ brahmayānaṃ śrāvakīyaṃ tathaiva ca /
tāthāgataṃ ca pratyekaṃ yānānyetān vadāmyaham
yānānāṃ nāsti vai niṣṭhā yāvaccittaṃ pravartate /
citte tu vai parāvṛtte na yānaṃ na ca yāyinaḥ
cittaṃ vikalpo vijñaptirmano vijñānameva ca /
ālayaṃ tribhavaśceṣṭā ete cittasya paryayāḥ
āyuruṣmātha vijñānamālayo jīvitendriyam /
manaśca manavijñānaṃ vikalpasya viśeṣaṇam
cittena dhāryate kāyo mano manyati vai sadā /
vijñānaṃ cittaviṣayaṃ vijñānaiḥ saha chindati
tṛṣṇā hi mātā ityuktā avidyā ca tathā pitā /
viṣayāvabodhādvijñānaṃ buddha ityupadiśyate
arhanto hyanuśayāḥ skandhāḥ saṃghaḥ skandhakapañcakaḥ /
nirantarāntaracchedātkarma hyānantaraṃ bhavet
nairātmyasya dvayaṃ kleśāstathaivāvaraṇadvayam /
acintyapariṇāminyāścyuterlābhāstathāgatāḥ
siddhāntaśca nayaścāpi pratyātmaṃ śāsanaṃ ca vai /
ye paśyanti vibhāgajñā na te tarkavaśaṃ gatāḥ
na bhāvo vidyate satyaṃ yathā bālairvikalpyate /
abhāvena tu vai mokṣaṃ kathaṃ necchanti tārkikāḥ
utpādabhaṅgasaṃbaddhaṃ saṃskṛtaṃ pratipaśyataḥ /
dṛṣṭidvayaṃ prapuṣṇanti na ca jānanti pratyayān
ekameva bhavetsatyaṃ nirvāṇaṃ manavarjitam /
kadalīsvapnamāyābhaṃ lokaṃ paśyedvikalpitam
rāgo na vidyate dveṣo mohaścāpi na pudgalaḥ /
tṛṣṇāyā hyuditāḥ skandhā vidyante svapnasādṛśāḥ
yasyāṃ ca rātryāṃ dhigamo yasyāṃ ca parinirvṛtaḥ /
etasminnantare nāsti mayā kiṃcitprakāśitam
pratyātmadharmasthititāṃ saṃdhāya kathitaṃ mayā /
taiśca buddhairmayā caiva na ca kiṃcidviśeṣitam
dravyavadvidyate hyātmā skandhā lakṣaṇavarjitāḥ /
skandhā vidyanti bhāvena ātmā teṣu na vidyate
pratipattiṃ vibhāvanto kleśairmānuṣasaṃgamaiḥ /
mucyate sarvaduḥkhebhyaḥ svacittaṃ paśyato jagat
kāraṇaiḥ pratyayaiścāpi yeṣāṃ lokaḥ pravartate /
cātuṣkoṭikayā yukto na te mannayakovidāḥ
sadasanna jāyate loko nāsanna sadasatkvacit /
pratyayaiḥ kāraṇaiścāpi kathaṃ bālairvikalpyate
na sannāsanna sadasadyadā lokaṃ prapaśyati /
tadā vyāvartate cittaṃ nairātmyaṃ cādhigacchati
anutpannāḥ sarvabhāvā yasmātpratyayasaṃbhavāḥ /
kāryaṃ hi pratyayāḥ sarve na kāryājjāyate bhavaḥ
kāryaṃ na jāyate kāryaṃ dvitvaṃ kārye prasajyate /
na ca dvitvaprasaṅgena kāryābhāvopalabhyate
ālambālambavigataṃ yadā paśyati saṃskṛtam /
nimittaṃ cittamātraṃ hi cittamātraṃ vadāmyaham
mātrāsvabhāvasaṃsthānaṃ pratyayairbhāvavarjitam /
niṣṭhābhāvaparaṃ brahma etāṃ mātrāṃ vadāmyaham
prajñaptisatyato hyātmā dravyaḥ sa hi na vidyate /
skandhānāṃ skandhatā tadvatprajñaptyā na tu dravyataḥ
caturvidhā vai samatā lakṣaṇaṃ hetubhājanam /
nairātmyasamatā caiva caturthā yogayoginām
vyāvṛttiḥ sarvadṛṣṭīnāṃ kalpyakalpanavarjitā /
anupalambho hyajātiśca cittamātraṃ vadāmyaham
na bhāvaṃ nāpi cābhāvaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
tathatā cittanirmuktaṃ cittamātraṃ vadāmyaham
tathatā śūnyatā koṭī nirvāṇaṃ dharmadhātukam /
kāyaṃ manomayaṃ cittaṃ cittamātraṃ vadāmyaham
vikalpavāsanābaddhaṃ vicitraṃ cittasaṃbhavam /
bahirdhā jāyate nṝṇāṃ cittamātraṃ hi laukikam
dṛśyaṃ na vidyate bāhyaṃ cittacitraṃ vidṛśyate /
dehabhogapratiṣṭhābhaṃ cittamātraṃ vadāmyaham
śrāvakāṇāṃ kṣayajñānaṃ buddhānāṃ janmasaṃbhavam /
pratyekajinaputrāṇāṃ asaṃkleśātpravartate
bahirdhā nāsti vai rūpaṃ svacittaṃ dṛśyate bahiḥ /
anavabodhātsvacittasya bālāḥ kalpenti saṃskṛtam
bāhyamarthamajānānaiḥ svacittacitradarśanam /
hetubhirvāryate mūḍhaiścātuṣkoṭikayojitaiḥ
na hetavo na koṭyo vai dṛṣṭāntāvayavāni ca /
svacittaṃ hyarthasaṃkrāntaṃ yadi jānanti paṇḍitāḥ
vikalpairna vikalpeta yadvikalpitalakṣaṇam /
kalpitaṃ ca samāśritya vikalpaḥ saṃpravartate
anyonyābhinnasaṃbandhādekavāsanahetukāḥ /
āgantukatvāttaddvayorna cittaṃ jāyate nṛṇām
vikalpaṃ cittacaittārthī tribhave ca pratiṣṭhitāḥ /
yadarthābhāḥ pravartante svabhāvakalpito hi saḥ
ābhāsabījasaṃyogāddvādaśāyatanāni vai /
āśrayālambyasaṃyogātprakriyā varṇyate mayā
yathā hi darpaṇe bimbaṃ keśoṇḍustimirasya vā /
tathā hi vāsanaiśchannaṃ cittaṃ paśyanti bāliśāḥ
svavikalpakalpite hyarthe vikalpaḥ saṃpravartate /
artho na vidyate bāhyo yathā tīrthyairvikalpyate
rajjuṃ yathā hyajānānāḥ sarpaṃ gṛhṇanti bāliśāḥ /
svacittārthamajānānā hyarthaṃ kalpenti bāhiram
tathā hi rajjuṃ rajjutve ekatvānyatvavarjitam /
kiṃ tu svacittadoṣo 'yaṃ yena rajjurvikalpyate
na hi yo yena bhāvena kalpyamāno na lakṣyate /
na tannāstyavagantavyaṃ dharmāṇāmeṣa dharmatā
astitvapūrvakaṃ nāsti asti nāstitvapūrvakam /
ato nāsti na gantavyaṃ astitvaṃ na ca kalpayet
kalpitaṃ kalpyamānaṃ hi yadidaṃ na tadātmakam /
anātmakaṃ kathaṃ dṛṣṭvā vikalpaḥ saṃpravartate
rūpaṃ rūpātmanā nāsti tathā ghaṭapaṭādayaḥ /
avidyamāne dṛśye tu vikalpastena jāyate
vikalpaste yadi bhrāntāvanādimati saṃskṛte /
bhāvānāṃ bhāvatā kena bhrāmitā brūhi me mune
bhāvānāṃ bhāvatā nāsti cittamātraṃ ca dṛśyate /
apaśyamānaḥ svacittaṃ vikalpaḥ saṃpravartate
kalpitaṃ yadi vai nāsti yathā kalpati bāliśaḥ /
anyathā vidyate cāsau na ca buddhyāvagamyate
āryāṇāṃ yadi vā so 'sti nāsau bālairvikalpitaḥ /
āryāṇāmatha mithyāsau āryā bālaiḥ samaṃ gatāḥ
āryāṇāṃ nāsti vai bhrāntiryasmāccittaṃ viśodhitam /
aśuddhacittasaṃtānā bālāḥ kalpenti kalpitam
mātā yathā hi putrasya ākāśātphalamānayet /
etaddhi putra mā kranda gṛhṇa citramidaṃ phalam
tathāhaṃ sarvasattvānāṃ vicitraiḥ kalpitaiḥ phalaiḥ /
pralobhya deśemi nayaṃ sadasatpakṣavarjitam
abhūtvā yasya vai bhāvaḥ pratyayairna ca saṃkulaḥ /
ajātapūrvaṃ tajjātamalabdhātmakameva ca
alabdhātmakaṃ hyajātaṃ ca pratyayairna vinā kvacit /
utpannamapi te bhāvo pratyayairna vinā kvacit
evaṃ samāsataḥ paśyan nāsanna sadasatkvacit /
pratyayairjāyate bhūtamavikalpyaṃ hi paṇḍitaiḥ
ekatvānyatvakathāḥ kutīrthyāḥ kurvanti bāliśāḥ /
pratyayairna ca jānanti māyāsvapnopamaṃ jagat
abhidhānaviṣayaṃ yānaṃ mahāyānamanuttaram /
arthaṃ sunītaṃ hi mayā na ca budhyanti bāliśāḥ
mātsaryairye praṇītāni śrāvakaistīrthakaistathā /
vyabhicaranti te hyarthaṃ yasmāttarkeṇa deśitāḥ
lakṣaṇaṃ bhāva saṃsthānaṃ nāma caiva caturvidham /
etadālambanīkṛtya kalpanā saṃpravartate
ekadhā bahudhā ye tu brahmakāyavaśaṃgatāḥ /
somabhāskarayorbhāvā ye nāśenti na te sutāḥ
āryadarśanasaṃpannā yathābhūtagatiṃgatāḥ /
saṃjñāvivartakuśalā vijñāne ca paraṃgatāḥ
eṣā hi mudrā muktānāṃ putrāṇāṃ mama śāsane /
bhāvābhāvavinirmuktā gatyāgativivarjitā
vyāvṛtte rūpavijñāne yadi karma vinaśyati /
nityānityaṃ na prāpnoti saṃsāraśca na vidyate
vinirvṛttikāle pradhvastaṃ rūpaṃ deśānnivartate /
nāstyastidoṣanirmuktaṃ karma tiṣṭhati ālaye
pradhvaṃsi patitaṃ rūpaṃ vijñānaṃ ca bhavālaye /
rūpavijñānasaṃbaddhaṃ na ca karma vinaśyati
atha taiḥ saha saṃbaddhaṃ karma vai dhvasyate nṛṇām /
dhvaste tu karmasaṃbandhe na saṃsṛtirna nirvṛtiḥ
atha dhvastamapi taiḥ sārdhaṃ saṃsāre yadi jāyate /
rūpaṃ ca tena saṃbaddhamabhinnatvādbhaviṣyati
nābhinnaṃ na ca vai bhinnaṃ cittaṃ rūpaṃ vikalpanāt /
pradhvaṃso nāsti bhāvānāṃ sadasatpakṣavarjanāt
kalpitaḥ paratantraśca anyonyābhinnalakṣaṇāt /
rūpe hyanityatā yadvadanyonyajanakāśca vai
anyo 'nanyavinirmuktaṃḥ kalpito nāvadhāryate /
nāstyasti kathaṃ bhavati rūpe cānityatā yathā
kalpitena sudṛṣṭena paratantro na jāyate /
paratantreṇa dṛṣṭena kalpitastathatā bhavet
kalpitaṃ hi vināśete mama netrī vinaśyate /
samāropāpavādaṃ ca kurvate mama śāsane
evaṃvidhā yadā yasmin kāle syurdharmadūṣakāḥ /
sarve ca te hyasaṃkathyā mama netrīvināśakāḥ
anālapyāśca vidvadbhirbhikṣukāryaṃ ca varjayet /
kalpitaṃ yatra nāśenti samāropāpavādinaḥ
keśoṇḍukamāyābhaṃ svapnagandharvasādṛśam /
marīcyābhadṛśakalpo yeṣāṃ nāstyastidarśanāt
nāsau śikṣati buddhānāṃ yasteṣāṃ saṃgrahe caret /
dvayāntapatitā hyete anyeṣāṃ ca vināśakāḥ
viviktaṃ kalpitaṃ bhāvaṃ ye tu paśyanti yoginaḥ /
bhāvābhāvavinirmuktaṃ teṣāṃ vai saṃgrahe caret
ākarā hi yathā loke suvarṇamaṇimuktijāḥ /
akarmahetukāścitrā upajīvyāśca bāliśām
tathā hi sattvagotrāṇi citrā vai karmavarjitā /
dṛśyābhāvānna karmāsti na ca vai karmajā gatiḥ
bhāvānāṃ bhāvatā nāsti yathā tvāryairvibhāvyate /
kiṃ tu vidyanti vai bhāvā yathā bālairvikalpitāḥ
yadi bhāvā va vidyante yathā bālairvikalpitāḥ /
asatsu sattvabhāveṣu saṃkleśo nāsti kasyacit
bhāvavaicitryasaṃkleśātsaṃsāraṃ indriyopagaḥ /
ajñānatṛṣṇāsaṃbaddhaḥ pravartate śarīriṇām
yeṣāṃ tu bhāvo vai nāsti yathā bālairvikalpitaḥ /
teṣāṃ na vidyate vṛttirindriyāṇāṃ na yoginaḥ
yadi bhāvā na vidyante bhāvasaṃsārahetavaḥ /
ayaṃ tena bhavenmokṣo bālānāṃ kriyavarjitaḥ
bālāryāṇāṃ viśeṣaste bhāvābhāvātkathaṃ bhavet /
āryāṇāṃ nāsti vai bhāvo vimokṣatrayacāriṇām
skandhāśca pudgalā dharmāḥ svasāmānyā alakṣaṇāḥ /
pratyayānīndriyāścaiva śrāvakāṇāṃ vadāmyaham
ahetucittamātraṃ tu vibhūti bhūmayastathā /
pratyātmatathatāṃ śuddhāṃ deśayāmi jinaurasām
bhaviṣyantyanāgate kāle mama śāsanadūṣakāḥ /
kāṣāyavāsovasanāḥ sadasatkāryavādinaḥ
asantaḥ pratyayairbhāvā vidyante hyāryagocaram /
kalpito nāsti vai bhāvaḥ kalpayiṣyanti tārkikāḥ
bhaviṣyantyanāgate kāle kaṇabhugbālajātikāḥ /
asatkāryavādadurdṛṣṭyā janatāṃ nāśayanti ca
aṇubhyo jagadutpannamaṇavaścāpyahetukāḥ /
nava dravyāṇi nityāni kudṛṣṭyā deśayiṣyati
dravyairārabhyate dravyaṃ guṇaiścaiva guṇāstathā /
bhāvānāṃ bhāvatāmanyāṃ satīṃ vai nāśayiṣyati
ādimān hi bhavelloko yadyabhūtvā pravartate /
pūrvā ca koṭirnaivāsti saṃsārasya vadāmyaham
tribhavaḥ sarvasaṃkhyātaṃ yadyabhūtvā pravartate /
śvānoṣṭrakharaśṛṅgāṇāmutpattiḥ syānna saṃśayaḥ
yadyabhūtvā bhaveccakṣū rūpaṃ vijñānameva ca /
kaṭamukuṭapaṭādyānāṃ mṛtpiṇḍātsaṃbhavo bhavet
paṭaiśca vai kaṭo nāsti paṭo vai vīraṇaistathā /
eka ekatrā saṃbhūtaḥ pratyayaiḥ kiṃ na jāyate
tajjīvaṃ taccharīraṃ ca yaccābhūtvā pravartate /
paravādā hyamī sarve mayā ca samudāhṛtāḥ
uccārya pūrvapakṣaṃ ca matisteṣāṃ nivāryate /
nivārya tu matisteṣāṃ svapakṣaṃ deśayāmyaham
atorthaṃ tīrthavādānāṃ kṛtamuccāraṇaṃ mayā /
mā me śiṣyagaṇo mūḍhaḥ sadasatpakṣamāśrayet
pradhānājjagadutpannaṃ kapilāṅgo 'pi durmatiḥ /
śiṣyebhyaḥ saṃprakāśeti guṇānāṃ ca vikāritā
na bhūtaṃ nāpi cābhūtaṃ pratyayairna ca pratyayāḥ /
pratyayānāmasadbhāvādabhūtaṃ na pravartate
sadasatpakṣavigato hetupratyayavarjitaḥ /
utpādabhaṅgarahitaḥ svapakṣo lakṣyavarjitaḥ
māyāsvapnopamaṃ lokaṃ hetupratyayavarjitam /
ahetukaṃ sadā paśyan vikalpo na pravartate
gandharvamṛgatṛṣṇābhaṃ keśoṇḍukanibhaṃ sadā /
sadasatpakṣavigataṃ hetupratyayavarjitam /
ahetukaṃ bhavaṃ paśyaṃścittadhārā viśudhyate
vastu na vidyate paśyaṃścittamātraṃ na vidyate /
avastukaṃ kathaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate
vastumālambanīkṛtya cittaṃ saṃjāyate nṛṇām /
ahetukaṃ kathaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate
tathatā cittamātraṃ ca āryavastunayasya tu /
vidyante na ca vidyante na te mannayakovidāḥ
grāhyagrāhakabhāvena yadi cittaṃ pravartate /
etaddhi laukikaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate
dehabhogapratiṣṭhābhaṃ svapnavajjāyate yadi /
dvicittatā prasajyeta na ca cittaṃ dvilakṣaṇam
svadhāraṃ hi yathā khaḍgaṃ svāgraṃ vai aṅguliryathā /
na chindate na spṛśate tathā cittaṃ svadarśane
na paraṃ na ca vai tantraṃ kalpitaṃ vastumeva ca /
pañca dharmā dvicittaṃ ca nirābhāse na santi vai
utpādakaṃ ca utpādyaṃ dvividhaṃ bhāvalakṣaṇam /
utpādakaṃ hi saṃdhāya naiḥsvabhāvyaṃ vadāmyaham
atha vaicitryasaṃsthāne kalpā ca yadi jāyate /
ākāśe śaśaśṛṅge ca arthābhāsaṃ bhaviṣyati
arthābhāsaṃ bhaveccittaṃ tadarthaḥ syādakalpitaḥ /
na ca vai kalpito hyarthaścittādanyo 'bhilapyate
anādimati saṃsāre artho vai nāsti kutracit /
apuṣṭaṃ hi kathaṃ cittamarthābhāsaṃ pravartate
yadyabhāvena puṣṭiḥ syācchaśaśṛṅge 'pi tadbhavet /
na cābhāvena vai puṣṭo vikalpaḥ saṃpravartate
yathāpi dānīṃ naivāsti tathā pūrve 'pi nāstyasau /
anarthe arthasaṃbaddhaṃ kathaṃ cittaṃ pravartate
tathatā śūnyatā koṭirnirvāṇaṃ dharmadhātukam /
anutpādaśca dharmāṇāṃ svabhāvaḥ pāramārthikaḥ
nāstyastipatitā bālā hetupratyayakalpanaiḥ /
ahetukamanutpannaṃ bhavaṃ vai aprajānataḥ
cittaṃ khyāti na dṛśyo 'sti viśeṣo 'nādihetukaḥ /
anādāvapi nāstyartho viśeṣaḥ kena jāyate
yadyabhāvena puṣṭiḥ syāddaridro dhanavān bhavet /
arthābhāve kathaṃ cittaṃ jāyate brūhi me mune
ahetukamidaṃ sarvaṃ na cittaṃ na ca gocaraḥ /
na ca vai puṣyate cittaṃ tribhavaṃ kriyavarjitam
utpādavinivṛttyarthamanutpādaprasādhanam /
ahetuvādaṃ deśemi na ca bālairvibhāvyate /
anutpannamidaṃ sarvaṃ na ca bhāvā na santi ca
gandharvasvapnamāyākhyā bhāvā vidyantyahetukāḥ /
anutpannān svabhāvāṃśca śūnyāḥ kena vadāsi me
samavāyavinirmukto yadā bhāvo na dṛśyate /
tadā śūnyamanutpannamasvabhāvaṃ vadāmyaham
svapnakeśoṇḍukaṃ māyā gandharva mṛgatṛṣṇikā /
ahetukā pi dṛśyante tathā lokavicitratā
samavāyastathaivaiko dṛśyābhāvānna vidyate /
na tu tīrthyadṛṣṭyā pralayo samavāyo na vidyate
vigṛhyāhetuvādena anutpādaṃ prasādhayet /
anutpādaiḥ prasādhyante mama netrī na naśyati
ahetuvādairdeśyante tīrthyānāṃ jāyate bhayam /
kathaṃ kena kutaḥ kutra saṃbhavo 'hetuko bhavet
nāhetukamahetutvaṃ yadā paśyanti paṇḍitāḥ /
tadā vyāvartate dṛṣṭirbhaṅgotpādānuvādinī
kimabhāvo hyanutpāda utpādotpattilakṣaṇam /
atha bhāvasya nāmedaṃ nirarthaṃ vā bravīhi me
na ca bhāvo hyanutpādo na ca pratyayalakṣaṇam /
na ca bhāvasya nāmedaṃ na ca nāma nirarthakam
yatra śrāvakabuddhānāṃ tīrthyānāṃ ca agocaraḥ /
saptabhūmigatānāṃ ca tadanutpādalakṣaṇam
hetupratyayavyāvṛttiṃ kāraṇasya niṣedhanam /
cittamātravyavasthānamanutpādaṃ vadāmyaham
ahetuvṛttiṃ bhāvānāṃ kalpyakalpavivarjitām /
sadasatpakṣanirmuktamanutpādaṃ vadāmyaham
cittadṛśyavinirmuktaṃ svabhāvadvayavarjitam /
āśrayasya parāvṛttimanutpādaṃ vadāmyaham
na bāhyabhāvaṃ bhāvānāṃ na ca cittaparigraham /
sarvadṛṣṭiprahāṇaṃ yattadanutpādalakṣaṇam
evaṃ śūnyāsvabhāvādyān sarvadharmān vibhāvayet /
na jātu śūnyayā śūnyā kiṃ tvanutpādaśūnyayā
kalāpaḥ pratyayānāṃ hi pravartate nivartate /
kalapācca pṛthagbhūtaṃ na jātaṃ na nirudhyate
bhāvo na vidyate hyanyaḥ kalāpācca pṛthak kvacit /
ekatvena pṛthaktvena yathā tīrthyairvikalpyate
sadasanna jāyate bhāvo nāsanna sadasatkvacit /
anyatra hi kalāpo 'yaṃ pravartate nivartate
saṃketamātramevedamanyonyāpekṣasaṃkalāt /
janyamarthaṃ na caivāsti pṛthakpratyayasaṃkalāt
janyābhāvo hyanutpādaḥ tīrthyadoṣavivarjitaḥ /
deśemi saṃkalāmātraṃ na ca bālairvibhāvyate
yasya janyo hi bhāvo 'sti saṃkalāyāḥ pṛthak kvacit /
ahetuvādī vijñeyaḥ saṃkalāyā vināśakaḥ
pradīpadravyajātīnāṃ vyañjakā saṃkalā bhavet /
yasya bhāvo bhavetkaścitsaṃkalāyāḥ pṛthak kvacit
asvabhāvo hyanutpannaḥ prakṛtyā gaganopamaḥ /
saṃkalāyāḥ pṛthagbhūto yo dharmaḥ kalpito 'budhaiḥ
ayamanyamanutpādamāryāṇāṃ prāptidharmatā /
yaśca tasya anutpādaṃ tadanutpādakṣāntiḥ syāt
yadā sarvamimaṃ lokaṃ saṃkalāmeva paśyati /
saṃkalāmātramevedaṃ tadā cittaṃ samādhyate
ajñānatṛṣṇākarmādi saṃkalādhyātmikā bhavet /
khajamṛddaṇḍacakrādi bījabhūtādi bāhiram
parato yasya vai bhāvaḥ pratyayairjāyate kvacit /
na saṃkalāmātramevedaṃ na te yuktyāgame sthitāḥ
yadi janyo na bhāvo 'sti syādbuddhiḥ kasya pratyayāt /
anyonyapratyayā hyete te tena pratyayāḥ smṛtāḥ
uṣṇadravacalakaṭhinā bālairdharmā vikalpitāḥ /
kalāpo 'yaṃ na dharmo 'sti ato vai niḥsvabhāvatā
vaidyā yathāturavaśātkriyābhedaṃ prakurvate /
na tu śāstrasya bhedo 'sti doṣabhedastu vidyate
tathāhaṃ sattvasaṃtāne kleśadoṣaiḥ sudūṣitaiḥ /
indriyāṇāṃ balaṃ jñātvā nayaṃ deśemi bāliśān
na kleśendriyabhedena śāsanaṃ bhidyate mama /
ekameva bhavedyānaṃ mārgamaṣṭāṅgikaṃ śivam
ghaṭapaṭamukuṭaviṣāṇahetukaśaśaviṣāṇānāstitvam /
yaddhetusamutpannaṃ sa ca nāsti te 'vagantavyam
astitvasādhakaṃ nāsti nāsti nāsti na yujyate /
astitvaṃ nāstyapekṣyaṃ hi anyonyāpekṣakāraṇam
kiṃcidāśritya punaḥ kiṃcitkhyāyate yasya vai matam /
ahetukaṃ yadāśritya kiṃciccāhetukaṃ na tu
atha tadanyamāśritya tadapyanyasya khyāyate /
anavasthā prasajyeta kiṃcicca kiṃ ca no bhavet
āśritya parṇakāṣṭhādīn yathā māyā prasajyate /
vastu tadvatsamāśritya vaicitryaṃ khyāyate nṛṇām
māyājālaṃ na parṇāni na kāṣṭhaṃ na ca śarkarā /
māyaiva dṛśyate bālairmāyākāreṇa cāśrayam
tathā vastu samāśritya yadi kiṃcidvinaśyati /
dṛśyakāle dvayaṃ nāsti kathaṃ kiṃcidvikalpyate
vikalpairvikalpitaṃ nāsti vikalpaśca na vidyate /
vikalpe hyavidyamāne tu na saṃsṛtirna nirvṛtiḥ
vikalpe hyavidyamāne tu vikalpo na pravartate /
apravṛttiṃ kathaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate
anekamatibhinnatvācchāsane nāsti sāratā /
sārābhāvānna mokṣo 'sti na ca lokavicitratā
bāhyaṃ na vidyate dṛśyaṃ yathā bālairvikalpyate /
bimbavatkhyāyate cittaṃ vāsanairbhramaṇīkṛtam
sarvabhāvā hyanutpannā asatsadasaṃbhavāḥ /
cittamātramidaṃ sarvaṃ kalpanābhiśca varjitam
bālairbhāvāḥ samākhyātāḥ pratyayairna tu paṇḍitaiḥ /
svabhāvacittanirmuktaścittamāryopagaṃ śivam
sāṃkhyā vaiśeṣikā nagnā viprāḥ pāśupatāstathā /
asatsaddṛṣṭipatitā viviktārthavivarjitāḥ
niḥsvabhāvā hyanutpannāḥ śūnyā māyopamāmalāḥ /
kasyaite deśitā buddhaistvayā ca prativarṇitāḥ
yogināṃ śuddhacittānāṃ dṛṣṭitarkavivarjitāḥ /
buddhā deśenti vai yogaṃ mayā ca prativarṇitāḥ
yadi cittamidaṃ sarvaṃ kasmiṃllokaḥ pratiṣṭhitaḥ /
gamanāgamanaṃ kena dṛśyate bhūtale nṛṇām
śakuniryathā gagane vikalpena samīritaḥ /
apratiṣṭhamanālambyaṃ carate bhūtale yathā
tathā hi dehinaḥ sarve vikalpena samīritāḥ /
svacitte caṃkramante te gagane śukaniryathā
dehabhogapratiṣṭhābhaṃ brūhi cittaṃ pravartate /
ābhā vṛttiḥ kathaṃ kena cittamātraṃ vadāhi me
dehabhogapratiṣṭhāśca ābhā vṛttiśca vāsanaiḥ /
saṃjāyate ayuktānāmābhā vṛttirvikalpanaiḥ
viṣayo vikalpito bhāvaścittaṃ viṣayasaṃbhavam /
dṛśyacittaparijñānādvikalpo na pravartate
nāma nāmni visaṃyuktaṃ yadā paśyati kalpitam /
buddhiboddhavyarahitaṃ saṃskṛtaṃ mucyate tadā
etā buddhirbhavedbodhyaṃ nāma nāmni vibhāvanam /
ye tvanyathāvabudhyante na te buddhā na bodhakāḥ
pañca dharmāḥ svabhāvāśca vijñānānyaṣṭa eva ca /
dve nairātmye bhavetkṛtsno mahāyānaparigrahaḥ
yadā buddhiśca boddhavyaṃ viviktaṃ paśyate jagat /
nāsti nāma vikalpaśca tadā nābhipravartate
kriyākṣaravikalpānāṃ nivṛttiścittadarśanāt /
adarśanātsvacittasya vikalpaḥ saṃpravartate
catvāro 'rūpiṇaḥ skandhāḥ saṃkhyā teṣāṃ na vidyate /
bhūtairvilakṣaṇai rūpaṃ kathaṃ rūpabahutvatā
lakṣaṇasya parityāgānna bhūtaṃ na ca bhautikam /
athānyalakṣaṇai rūpaṃ kasmātskandhairna jāyate
vimuktāyatanaskandhā yadā paśyatyalakṣaṇāḥ /
tadā nivartate cittaṃ dharmanairātmyadarśanāt
viṣayendriyabhedena vijñānaṃ jāyate 'ṣṭadhā /
lakṣaṇena bhavetrīṇi nirābhāse nivartate
ālayaṃ hi manasyātmā ātmīyaṃ jñānameva ca /
pravartate dvayagrāhātparijñānānnivartate
anyānanyavinirmuktaṃ yadā paśyatyasaṃcaram /
tadā dvayaṃ na kalpanti ātmā cātmīyameva ca
apravṛttaṃ na puṣṇāti na ca vijñānakāraṇam /
kāryakāraṇanirmuktaṃ niruddhaṃ na pravartate
vikalpaṃ cittamātraṃ ca lokaṃ kena vadāhi me /
kāraṇaiśca visaṃyuktaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam
svacittaṃ dṛśyate citraṃ dṛśyākāraṃ vikalpitam /
cittadṛśyāparijñānādanyaṃ cittārthasaṃgrahāt
nāstitvadṛṣṭirbhavati yadā buddhyā na paśyati /
astitvaṃ hi kathaṃ tasya cittagrāhānna jāyate
vikalpo na bhāvo nābhāvo ato 'stitvaṃ na jāyate /
cittadṛśyaparijñānādvikalpo na pravartate
apravṛtti vikalpasya parāvṛtti nirāśrayaḥ /
nivārya pakṣāṃścatvāro yadi bhāvā sahetukāḥ
saṃjñāntaraviśeṣo 'yaṃ kṛtaṃ kena na sādhitaḥ /
arthāpattirbhavetteṣāṃ kāraṇādvā pravartate
hetupratyayasaṃyogātkāraṇapratiṣedhataḥ /
nityadoṣo nivāryate anityā yadi pratyayāḥ
na saṃbhavo na vibhavo anityatvāddhi bāliśām /
na hi naśyamānaṃ kiṃcidvai kāraṇatvena dṛśyate
adṛṣṭaṃ hi kathaṃ kena nānityo jāyate bhavaḥ /
saṃgrahaiśca dametsattvān śīlena ca vaśīkaret
prajñayā nāśayeddṛṣṭiṃ vimokṣaiśca vivardhayet /
lokāyatamidaṃ sarvaṃ yattīrthyairdeśyate mṛṣā
kāryakāraṇasaddṛṣṭyā svasiddhāntaṃ na vidyate /
ahamekaṃ svasiddhāntaṃ kāryakāraṇavarjitaḥ
deśemi śiṣyavargasya lokāyatavivarjitaḥ /
cittamātraṃ na dṛśyo 'sti dvidhā cittaṃ vidṛśyate /
grāhyagrāhakabhāvena śāśvatocchedavarjitam
yāvatpravartate cittaṃ tāvallokāyataṃ bhavet /
apravṛttirvikalpasya svacittaṃ paśyato jagat
āyaṃ kāryābhinirvṛttirvyayaṃ kāryasya darśanam /
āyavyayaparijñānādvikalpo na pravartate
nityamanityaṃ kṛtakamakṛtakaṃ parāparam /
evamādyāni sarvāṇi (tal) lokāyatanaṃ bhavet
devāsuramanuṣyāśca tiryakpretayamālayāḥ /
gatayaḥ ṣaṭ samākhyātā yatra jāyanti dehinaḥ
hīnautkṛṣṭamadhyena karmaṇā teṣu jāyate /
saraṃkṣya kuśalān sarvān viśeṣo mokṣa eva vā
kṣaṇe kṣaṇe tvayā yanmaraṇaṃ upapattiṃ ca /
deśyate bhikṣuvargasya abhiprāyaṃ vadāhi me
rūpādrūpāntaraṃ yadvaccittaṃ saṃbhūya bhajyate /
tasmāddeśemi śiṣyāṇāṃ kṣaṇajanmaparaṃparām
rūpe rūpe vikalpasya saṃbhavo vibhavastathā /
vikalpo hi bhavejjanturvikalpo 'nyo na vidyate
kṣaṇe kṣaṇe yanna yuktamidaṃpratyayabhāṣitam /
rūpagrāhavinirmuktaṃ na janma na ca bhajyate
pratyayāḥ pratyayotpannā avidyātathatādayaḥ /
dharmadvayena vartante advayā tathatā bhavet
pratyayāḥ pratyayotpannā yadi dharmā viśeṣitāḥ /
nityādayo bhavetkāryaṃ kāraṇaṃ pratyayo bhavet
nirviśiṣṭaṃ bhavettīrthyaiḥ kāryakāraṇasaṃgrahāt /
vādastava ca buddhānāṃ tasmānnāryo mahāmune
śarīre vyāmamātre ca lokaṃ vai lokasamudayam /
nirodhagāminī pratipaddeśayāmi jinaurasān
svabhāvatrayagrāheṇa grāhyagrāhavidṛṣṭayaḥ /
lokyalokottarān dharmān vikalpenti pṛthagjanāḥ
ataḥ svabhāvagrahaṇaṃ kriyate pūrvapakṣayā /
nivārārthaṃ tu dṛṣṭīnāṃ svabhāvaṃ na vikalpayet
chidradoṣānna niyamo na vā cittaṃ pravartate /
pravṛttidvayagrāheṇa advayā tathatā bhavet
ajñāna tṛṣṇā karma ca vijñānādyā ayonijāḥ /
anavasthākṛtakatvaṃ ca na kṛtvā jāyate bhavaḥ
caturvidhaśca pradhvaṃso bhāvānāṃ kathyate 'budhaiḥ /
dvidhāvṛttervikalpasya bhāvābhāvo na vidyate /
cātuṣkoṭikanirmuktaṃ darśanadvayavarjitam
dvidhāvṛttivikalpaḥ syāddṛṣṭvā nābhipravartate /
anutpanneṣu bhāveṣu buddhervyutthānabhāvataḥ
utpanneṣvapi bhāveṣu tatkalpatvānna kalpayet /
yuktiṃ vadāhi me nātha dvidhādṛṣṭinivāraṇāt
yathāhamanye ca sadā nāstyasti na visaṃkaret /
tīrthavādaasaṃsṛṣṭāḥ śrāvakairjinavarjitāḥ /
jinābhisamayacaryāṃ ca jinaputrāvināśataḥ
vimokṣahetvahetuścāpyanutpādaikalakṣaṇaḥ /
paryāyairmohayantyetāṃ varjanīyāṃ sadā budhaiḥ
meghābhrakūṭendradhanuḥprakāśā marīcikeśoṇḍukamāyatulyāḥ /
bhāvā hi sarve svavikalpasaṃbhavāstīrthyā vikalpenti jagatsvakāraṇaiḥ
anutpādaśca tathatā bhūtakoṭiśca śūnyatā /
rūpasya nāmānyetāni abhāvaṃ na vikalpayet
hastaḥ karo yathā loke indraḥ śakraḥ puraṃdaraḥ /
tathā hi sarvabhāvānāmabhāvaṃ na vikalpayet
rūpācca śūnyatā nānyā anutpādaṃ tathaiva ca /
na kalpayedananyatvāddṛṣṭidoṣaḥ prasajyate
saṃkalpaśca vikalpaśca vastulakṣaṇasaṃgrahāt /
dīrghahrasvādimāṇḍalyaṃ parikalpasya saṃgrahāt
saṃkalpo hi bhaveccittaṃ parikalpo manastathā /
vikalpo manavijñānaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam
yacca tīrthyairanutpādo yacca mannayadṛṣṭibhiḥ /
kalpyate nirviśiṣṭo 'yaṃ dṛṣṭidoṣaḥ prasajyate
prayojanamanutpādamanutpādārthameva ca /
ye vai jānanti yuktijñāste 'bhibudhyanti mannayam
prayojanaṃ dṛṣṭisaṃkocamanutpādamanālayam /
arthadvayaparijñānādanutpādaṃ vadāmyaham
bhāvā vidyantyanutpannā na vā brūhi mahāmune /
ahetuvādo 'nutpādo pravṛttistīrthadarśanam
ahetuvādo 'nutpādo vaiṣamyatīrthadarśanam /
astināstivinirmuktaṃ cittamātraṃ vadāmyaham
utpādamanutpādaṃ varjayeddṛṣṭihetukam /
ahetuvāde 'nutpāde utpāde kāraṇāśrayaḥ
anābhogakriyā nāsti kriyā ceddṛṣṭisaṃkaraḥ /
upāyapraṇidhānādyairdṛṣṭimeva vadāhi me /
asattvātsarvadharmāṇāṃ maṇḍalaṃ jāyate katham
grāhyagrāhakavisaṃyogānna pravṛttirna nirvṛtiḥ /
bhāvādbhāvāntaraṃ dṛṣṭiṃ cittaṃ vai tatsamutthitam
anutpādaśca dharmāṇāṃ kathametadvadāhi me /
sattvāścennāvabudhyante ata etatprakāśyate
pūrvottaravirodhaṃ ca sarvaṃ bhāṣya mahāmune /
tīrthadoṣavinirmuktaṃ viṣamāhetuvarjitam
apravṛtirnivṛttiśca brūhi me vādināṃvara /
astināstivinirmuktaṃ phalahetvavināśakam
bhūmikramānusaṃdhiśca brūhi me dharmalakṣaṇam /
dvayāntapatito loko dṛṣṭibhirvyākulīkṛtaḥ
anutpādā utpādādyaiḥ śamaheturna budhyate /
maṇḍalaṃ hi na me kiṃcinna ca deśemi dharmatām
dvaye sati hi doṣaḥ syāddvayaṃ buddhairviśodhitam /
śūnyāśca kṣaṇikā bhāvā niḥsvabhāvā hyajātikāḥ
kudṛṣṭivādasaṃchannaiḥ kalpyante na tathāgataiḥ /
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca vikalpasya vadāhi me
yathā yena prakāreṇa jāyate viṣayo mukham /
varṇapuṣkalasaṃyogātprapañcaiḥ samudānitam
rūpaṃ dṛṣṭvā bahirdhā vai vikalpaḥ saṃpravartate /
tasyaiva hi parijñānādyathābhūtārthadarśanāt /
āryagotrānukūlaṃ ca cittaṃ nābhipravartate
pratyākhyāya tu bhūtāni bhāvotpattirna vidyate /
bhūtākāraṃ sadā cittamanutpannaṃ vibhāvayet
mā vikalpaṃ vikalpetha nirvikalpā hi paṇḍitāḥ /
vikalpaṃ vikalpayaṃstasya dvayameva na nirvṛtiḥ
anutpādapratijñasya māyā ca dṛśyate nayaḥ /
māyānirhetusaṃbhūtaṃ hānisiddhāntalakṣaṇam
bimbavaddṛśyate cittamanādimatibhāvitam /
arthākāraṃ na cārtho 'sti yathābhūtaṃ vibhāvayet
yathā hi darpaṇe rūpamekatvānyatvavarjitam /
dṛśyate na ca tannāsti tathā cotpādalakṣaṇam
gandharvamāyādi yathā hetupratyayalakṣaṇāḥ /
tathā hi sarvabhāvānāṃ saṃbhavo na hyasaṃbhavaḥ
vikalpaḥ puruṣākāro dvidhāvṛttyā pravartate /
ātmadharmopacāraiśca na ca bālairvibhāvyate
vipulapratyayādhīnaḥ śrāvako 'pi hyarhaṃstathā /
svabalādhīnaṃ jinādhīnaṃ pañcamaṃ śrāvakaṃ nayet
kālāntaraṃ ca pradhvastaṃ paramārthetaretaram /
caturvidhamanityatvaṃ bālāḥ kalpentyakovidāḥ
dvayāntapatitā bālā guṇāṇuprakṛtikāraṇaiḥ /
mokṣopāyaṃ na jānanti sadasatpakṣasaṃgrahāt
aṅgulyagraṃ yathā bālaiścandraṃ gṛhṇanti durmatiḥ /
tathā hyakṣarasaṃsaktāstattvaṃ nāventi māmakam
vilakṣaṇāni bhūtāni rūpabhāvapravartakā /
bhūtānāṃ saṃniveśo 'yaṃ na bhūtairbhautikaṃ kṛtam
agninā dahyate rūpamabdhātuḥ kledanātmakaḥ /
vāyunā kīryate rūpaṃ kathaṃ bhūtaiḥ pravartate
rūpaṃ skandhaśca vijñānaṃ dvayametanna pañcakam /
paryāyabhedaṃ skandhānāṃ śatadhā deśayāmyaham
cittacaittasya bhedena vartamānaṃ pravartate /
vyatibhinnāni rūpāṇi cittaṃ rūpaṃ na bhautikam
nīlādyapekṣaṇaṃ śvetaṃ śvetaṃ nīlaṃ hyapekṣaṇam /
kāryakāraṇamutpādya śūnyatā asti nāsti ca
sādhanaṃ sādhakaṃ sādhyaṃ śītoṣṇe lakṣyalakṣaṇam /
evamādyāni sarvāṇi tārkikairna prasādhitāḥ
cittaṃ manaśca ṣaḍvānyavijñānānyātmasaṃyutā /
ekatvānyatvarahitā ālayo 'yaṃ pravartate
sāṃkhyā vaiśeṣikā nagnāstārkikā īśvaroditāḥ /
sadasatpakṣapatitā viviktārthavivarjitāḥ
saṃsthānākṛtiviśeṣo bhūtānāṃ nāsti bhautikam /
tīrthyā vadanti janma bhūtānāṃ bhautikasya ca
anutpannā yato ye 'nye tīrthyāḥ kalpanti kāraṇaiḥ /
na ca budhyanti mohena sadasatpakṣamāśritāḥ
cittena saha saṃyuktaṃ visaṃyuktaṃ manādibhiḥ /
viśuddhalakṣaṇaṃ sattvaṃ jñānena saha tiṣṭhati
karma yacca bhavedrūpaṃ skandhaviṣayahetukāḥ /
sattvāśca nirupādānā ārūpye nāvatiṣṭhati
nairātmyaṃ sattvavāditvaṃ sattvābhāvātprasajyate /
nairātmyavādino cchedo vijñānasyāpyasaṃbhavaḥ
catvāraḥ sthitastasya rūpābhāvātkathaṃ bhavet /
adhyātmabāhyābhāvādvijñānaṃ na pravartate
antarābhavikāḥ skandhāḥ yathaivecchanti tārkikāḥ /
tathārūpyopapannasya bhavo 'rūpo na cāsti kim
aprayatnena mokṣaḥ syātsattvavijñānayorvinā /
tīrthyavādo na saṃdeho na ca budhyanti tārkikāḥ
rūpaṃ ca vidyate tatra ārūpye nāsti darśanam /
tadabhāvo na siddhānto na yānaṃ na ca yāyinam
indriyaiḥ saha saṃyuktaṃ vijñānaṃ vāsanodbhavam /
aṣṭavidhaikadeśaṃ hi kṣaṇe kāle na gṛhṇanti
na pravartati yadā rūpaṃ indriyā na ca indriyaiḥ /
ato hi deśeti bhagavān kṣaṇikā indriyādayaḥ
anirdhārya kathaṃ rūpaṃ vijñānaṃ saṃpravartsyate /
apravṛttaṃ kathaṃ jñānaṃ saṃsāraṃ janayiṣyati
utpattyanantaraṃ bhaṅgaṃ na deśenti vināyakāḥ /
nairantaryaṃ na bhāvānāṃ vikalpaspandite gatau
indriyā indriyārthāśca mūḍhānāṃ na tu paṇḍitāḥ /
bālā gṛhṇanti nāmena āryā vai arthakovidāḥ
ṣaṣṭhaṃ hi nirupādānaḥ sopādāno na gṛhyate /
anirdhāryaṃ vadantyāryāṃ astidoṣairvivarjitāḥ
śāśvatocchedabhītāśca tārkikā jñānavarjitāḥ /
saṃskṛtāsaṃskṛtātmānaṃ na viśeṣanti bāliśāḥ
ekatve vidyate dānamanyatve cāpi vidyate /
cittena saha caikatvamanyatvaṃ vai manādibhiḥ
nirdhāryate yadā dānaṃ cittaṃ caittābhiśabditam /
upādānātkathaṃ tatra ekatvenāvadhāryate
sopādānopalabdhiśca karmajanmakriyādibhiḥ /
agnivatsādhayiṣyanti sadṛśāsadṛśairnaryaiḥ
yathā hi agniryugapaddahyate dāhyadāhakau /
sopādānastathā hyātmā tārkikaiḥ kiṃ na gṛhyate
utpādādvāpyanutpādāccittaṃ vai bhāsvaraṃ sadā /
dṛṣṭāntaṃ kiṃ na kurvanti tārkikā ātmasādhakāḥ
vijñānagahvare mūḍhāstārkikā nayavarjitāḥ /
itastataḥ pradhāvanti ātmavādacikīrṣayā
pratyātmagatigamyaśca ātmā vai śuddhilakṣaṇam /
garbhastathāgatasyāsau tārkikāṇāmagocaraḥ
upādānaupādātrorvibhāgaskandhayostathā /
lakṣaṇaṃ yadi jānāti jñānaṃ saṃjāyate nayam
ālayaṃ garbhasaṃsthānaṃ mataṃ tīrthyānuvarṇitam /
ātmanā saha saṃyuktaṃ na ca dharmāḥ prakīrtitāḥ
eteṣāṃ pravibhāgena vimokṣaḥ satyadarśanam /
bhāvānāṃ darśyaheyānāṃ kleśānāṃ syādviśodhanam
prakṛtiprabhāsvaraṃ cittaṃ garbhaṃ tāthāgataṃ śubham /
upādānaṃ hi sattvasya antānantavivarjitam
kāntiryathā suvarṇasya jātarūpaṃ ca śarkaram /
parikarmeṇa paśyanti sattvaṃ skandhālayaistathā
na pudgalo na ca skandhā buddho jñānamanāsravam /
sadāśāntiṃ vibhāvitvā gacchāmi śaraṇaṃ hyaham
prakṛtiprabhāsvaraṃ cittamupakleśairmanādibhiḥ /
ātmanā saha saṃyuktaṃ deśeti vadatāṃvaraḥ
prakṛtiprabhāsvaraṃ cittaṃ manādyastasya vai paraḥ /
tairācitāni karmāṇi yataḥ kliśyanti tāvubhau
āgantukairānādyaiśca kleśairātmā prabhāsvaraḥ /
saṃkliśyate upetaśca vastravatpariśudhyate
malābhāvādyathā vastraṃ hemaṃ vā doṣavarjitam /
tiṣṭhanti na ca naśyante ātmā doṣaistathā vinā
vīṇāśaṅkhe 'tha bheryāṃ ca mādhuryasvarasaṃpadā /
mṛgayeddhyakovidaḥ kaścittathā skandheṣu pudgalam
nidhayo maṇayaścāpi pṛthivyāmudakaṃ tathā /
vidyamānā na dṛśyanti tathā skandheṣu pudgalam
cittacaittakalāpāṃśca svaguṇāṃ skandhasaṃyutāṃ /
akovidā na gṛhṇanti tathā skandheṣu pudgalam
yathā hi garbho garbhiṇyāṃ vidyate na ca dṛśyate /
ātmā hi tadvatskandheṣu ayuktijño na paśyati
auṣadhīnāṃ yathā sāramagniṃ vā indhanairyathā /
na paśyanti ayuktijñāstathā skandheṣu pudgalam
anityatāṃ sarvabhāveṣu śūnyatāṃ ca yathābudhāḥ /
vidyamānāṃ na paśyanti tathā skandheṣu pudgalam
bhūmayo vaśitābhijñā abhiṣekaṃ ca uttaram /
samādhayo viśeṣāśca asatyātmani nāsti vai
vaināśiko yadā gatvā brūyādyadyasti deśyatām /
sa vaktavyo bhavedvijñaḥ svavikalpaṃ pradarśaya
nairātmyavādino 'bhāṣyā bhikṣukarmāṇi varjaya /
bādhakā buddhadharmāṇāṃ sadasatpakṣadṛṣṭayaḥ
tīrthadoṣairvinirmuktaṃ nairātmyavanadāhakam /
jājvalatyātmavādo 'yaṃ yugāntāgnirivotthitaḥ
khaṇḍekṣuśarkaramadhvādidadhitilaghṛtādiṣu /
svarasaṃ vidyate teṣu anāsvādyaṃ na gṛhyate
pañcadhā gṛhyamāṇaśca ātmā skandhasamucchraye /
na ca paśyantyavidvāṃso vidvān dṛṣṭvā vimucyate
vidyādibhiśca dṛṣṭāntaiścittaṃ naivāvadhāryate /
yatra yasmādyadarthaṃ ca samūhaṃ nāvadhāryate
vilakṣaṇā hi vai dharmāścittamekaṃ na gṛhyate /
aheturapravṛttiśca tārkikāṇāṃ prasajyate
cittānupaśyī ca yogī cittaṃ citte na paśyati /
paśyako dṛśyanirjāto dṛśyaṃ kiṃ hetusaṃbhavam
kātyāyanasya gotro 'haṃ śuddhāvāsādviniḥsṛtaḥ /
deśemi dharmaṃ sattvānāṃ nirvāṇapuragāminam
paurāṇikamidaṃ vartma ahaṃ te ca tathāgatāḥ /
tribhiḥ sahasraiḥ sūtrāṇāṃ nirvāṇamatyadeśayan
kāmadhātau tathārūpye na vai buddho vibudhyate /
rūpadhātvakaniṣṭheṣu vītarāgeṣu budhyate
na bandhaheturviṣayā heturviṣayabandhanam /
jñānabadhyāni kleśāni asidhāravrato hyayam
asatyātmani māyādyā dharmā nāstyasti vai katham /
bālānāṃ khyāti tathatā kathaṃ nāsti nirātmikā
kṛtakākṛtakatvāddhi nāsti hetuḥ pravartakaḥ /
anutpannamidaṃ sarvaṃ na ca bālairvibhāvyate
kāraṇāni anutpannā kṛtakāḥ pratyayāśca te /
dvāvapyetau na janakau kāraṇaiḥ kalpyate katham
prākpaścādyugapaccāpi hetuṃ varṇenti tārkikāḥ /
prakāśaghaṭaśiṣyādyairbhāvānāṃ janma kathyate
nābhisaṃskārikairbuddhā lakṣaṇairlakṣaṇānvitāḥ /
cakravartiguṇā hyete naite buddhaprabhāṣitāḥ
buddhānāṃ lakṣaṇaṃ jñānaṃ dṛṣṭidoṣairvivarjitam /
pratyātmadṛṣṭigatikaṃ sarvadoṣavighātakam
badhirāndhakāṇamūkānāṃ vṛddhānāṃ vairavṛttinām /
bālānāṃ ca viśeṣeṇa brahmacaryaṃ na vidyate
āvṛtairvyañjanairdivyairlakṣaṇaiścakravartinaḥ /
vyañjitaiḥ pravrajantyeke na cānye ca pravādinaḥ
vyāsaḥ kaṇādaḥ ṛṣabhaḥ kapilaḥ śākyanāyakaḥ /
nirvṛte mama paścāttu bhaviṣyantyevamādayaḥ
mayi nirvṛte varṣaśate vyāso vai bhāratastathā /
pāṇḍavāḥ kauravā rāmaḥ paścānmaurī bhaviṣyati
mauryā nandāśca guptāśca tato mlecchā nṛpādhamāḥ /
mlecchānte śastrasaṃkṣobhaḥ śastrānte ca kaliryugaḥ /
kaliyugānte lokaiśca saddharmo hi na bhāvitaḥ
evamādyānyatītāni cakravadbhramate jagat /
vahnyādityasamāyogātkāmadhāturvidīryate
punaḥ saṃsthāsyate divyaṃ tasmiṃllokaḥ pravartsyate /
cātuṃ rvarṇā nṛpendrāśca ṛṣayo dharmameva ca
vedāśca yajñaṃ dānaṃ ca dharmasthā vartsyate punaḥ /
ākhyāyiketihāsādyairgadyacūrṇikavārtikaiḥ /
evaṃ mayā śrutādibhyo loko vai vibhramiṣyati
suraktākoṭitaṃ kṛtvā upariṣṭādvivarṇayet /
nīlakardamagomayaiḥ paṭaṃ vai saṃpracitrayet /
sarvavāsairvicitrāṅgastīrthyaliṅgavivarjitaḥ
śāsanaṃ deśayedyogī buddhānāmeṣa vai dhvajaḥ /
vastrapūtaṃ jalaṃ peyaṃ kaṭisūtraṃ ca dhārayet /
upapadyamānaṃ kālena bhaikṣyaṃ vā nīcavarjitam
divyaṃ saṃjāyate svargāddvau cānyau mānuṣodbhavau /
ratnalakṣaṇasaṃpanno devajanmajageśvaraḥ
svargaṃ prabhuñjate dvīpāṃścaturo dharmaśāsanaḥ /
bhuktvā tu suciraṃ dvīpāṃstṛṣṇayā vipraṇaśyati
kṛtayugaśca tretā ca dvāparaṃ kalinastathā /
ahaṃ cānye kṛtayuge śākyasiṃhaḥ kalau yuge
siddhārthaḥ śākyatanayo viṣṇurvyāso maheśvaraḥ /
evamādyāni tīrthyāni nirvṛte me bhaviṣyati
evaṃ mayā śrutādibhyaḥ śākyasiṃhasya deśanā /
itihāsaṃ purāvṛttaṃ vyāsasyaitadbhaviṣyati
viṣṇurmaheśvaraścāpi sṛṣṭitvaṃ deśayiṣyati /
evaṃ me nirvṛte paścādevamādyaṃ bhaviṣyati
mātā ca me vasumatiḥ pitā vipraḥ prajāpatiḥ /
kātyāyanasagotro 'haṃ nāmnā vai virajo jinaḥ
campāyāṃ haṃ samutpannaḥ pitāpi ca pitāmahaḥ /
somagupteti nāmnāsau somavaṃśasamudbhavaḥ
cīrṇavrataḥ pravrajitaḥ sahasraṃ deśitaṃ nayam /
vyākṛtya parinirvāsye abhiṣicya mahāmatim
matirdāsyati dharmāya dharmo dāsyati mekhale /
mekhalaḥ śiṣyo daurbalyātkalpānte nāśayiṣyati
kāśyapaḥ krakucchandaśca kanakaśca vināyakaḥ /
ahaṃ ca virajo 'nye vai sarve te kṛtino jināḥ
kṛte yuge tataḥ paścānmatirnāmena nāyakaḥ /
bhaviṣyati mahāvīraḥ pañcajñeyāvabodhakaḥ
na dvāpare na tretāyāṃ na paścācca kalau yuge /
saṃbhavo lokanāthānāṃ saṃbudhyante kṛte yuge
ahāryā lakṣaṇāyāśca acchinnadaśakaiḥ saha /
moracandrasamaiścandrairuttarīyaṃ vicitrayet
dvayaṅgulaṃ tryaṅgulaṃ vāpi candraṃ candrāntaraṃ bhavet /
anyathā citryamānaṃ hi lobhanīyaṃ hi bāliśān
rāgāgniṃ śamayennityaṃ snāyādvai jñānavāriṇā /
triśaraṇaṃ trisaṃdhyāsu yogī kuryātprayatnataḥ
iṣuprastarakāṣṭhādyā utkṣepādyaiḥ samīritāḥ /
ekaḥ kṣiptaḥ patatyekaḥ kuśalākuśalastathā
ekaṃ ca bahudhā nāsti vailakṣaṇyānna kutracit /
vāyubhā grāhakāḥ sarve kṣetravaddāyakā bhavet
yadyekaṃ bahudhā vai syātsarve hyakṛtakā bhavet /
kṛtakasya vināśaḥ syāttārkikāṇāmayaṃ nayaḥ
dīpabījavadetatsyātsādṛśyādbahudhā kutaḥ /
ekaṃ hi bahudhā bhavati tārkikāṇāmayaṃ nayaḥ
na tilājjāyate mudgo na vrīhiryavahetukaḥ /
godhūmadhānyajātāni ekaṃ hi bahudhā katham
pāṇiniṃ śabdanetāramakṣapādo bṛhaspatiḥ /
lokāyatapraṇetāro brahmā garbho bhaviṣyati
kātyāyanaḥ sūtrakartā yajñavalkastathaiva ca /
bhuḍhukajyotiṣādyāni bhaviṣyanti kalau yuge
balī puṇyakṛtāllokātprajābhāgyādbhaviṣyati /
rakṣakaḥ sarvadharmāṇāṃ rājā balī mahīpatiḥ
vālmīko masurākṣaśca kauṭilya āśvalāyanaḥ /
ṛṣayaśca mahābhāgā bhaviṣyanti anāgate
siddhārthaḥ śākyatanayo bhūtāntaḥ pañcacūḍakaḥ /
vāgbaliratha medhāvī paścātkāle bhaviṣyati
ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca mekhalācakramaṇḍalam /
dadāti brahmā maheśvaro vanabhūmau vyavasthite
bhaviṣyati mahāyogī nāmnā vai virajo muniḥ /
mokṣasya deśakaḥ śāstā munīnāmeṣa vai dhvajaḥ
brahmā brahmaśataiḥ sārdhaṃ devaiśca bahubhirmama /
ajinaṃ prapātya gaganāttatraivāntarhito vaśī
sarvacitrāṇi vāsāṃsi bhaikṣyapātraṃ suraiḥ saha /
indro virūḍhakādyāśca vanabhūmau dadanti me
anutpādavādahetviṣṭo 'jāto jāyeta vā punaḥ /
sādhayiṣyatyanutpādaṃ vāṅbhātraṃ kīrtyate tu vai
tasyāvidyā kāraṇaṃ teṣāṃ cittānāṃ saṃpravartitā /
antarā kimavasthāsau yāvadrūpaṃ na jānati
samanantarapradhvastaṃ cittamanyatpravartate /
rūpaṃ na tiṣṭhate kiṃcitkimālambya pravartsyate
yasmādyatra pravarteta cittaṃ vitathahetukam /
na prasiddhaṃ kathaṃ tasya kṣaṇabhaṅgo 'vadhāryate
yogināṃ hi samāpattiḥ suvarṇajinadhātavaḥ /
ābhāsvaravimānāni abhedyā lokakāraṇāt
sthitayaḥ prāptidharmāśca buddhānāṃ jñānasaṃpadaḥ /
bhikṣutvaṃ samayaprāptirdṛṣṭā vai kṣaṇikā katham
gandharvapuramāyādyā rūpā vai kṣaṇikā katham /
abhūtikā ca bhūtāni bhūtāḥ kiṃcitkva cāgatau
avidyāhetukaṃ cittamanādimatisaṃcitam /
utpādabhaṅgasaṃbaddhaṃ tārkikaiḥ saṃprakalpyate
dvividhaḥ sāṃkhyavādaśca pradhānātpariṇāmikam /
pradhāne vidyate kāryaṃ kāryaṃ svātmaprasādhitam
pradhānaṃ saha bhāvena guṇabhedaḥ prakīrtitaḥ /
kāryakāraṇavaicitryaṃ pariṇāme na vidyate
yathā hi pāradaḥ śuddha upakleśairna lipyate /
ālayaṃ hi tathā śuddhamāśrayaḥ sarvadehinām
hiṅgugandhaḥ palāṇḍuśca garbhiṇyā garbhadarśanam /
lavaṇādibhiśca lāvaṇyaṃ bījavatkiṃ na vartate
anyatve ca tadanyatve ubhayaṃ nobhaye tathā /
astitvaṃ nirupādānaṃ na ca nāsti na saṃskṛtam
aśvavadvidyate hyātmā skandhairgobhāvavarjitam /
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ vācyamavaktavyaṃ svabhāvakam
yuktyāgamābhyāṃ durdṛṣṭyā tarkadṛṣṭyā malīkṛtam /
anirdhāryaṃ vadantyātmā nopādāne na cānyataḥ
doṣanirdhāraṇā hyeṣāṃ skandhenātmā vibhāvyate /
ekatvena tadanyatvena na ca budhyanti tārkikāḥ
darpaṇe udake netre yatha bimbaṃ pradṛśyate /
ekatvānyatvarahitastathā skandheṣu pudgalaḥ
bhāvyaṃ vibhāvanādhyātā mārgaḥ satyā ca darśanam /
etatrayaṃ vibhāvento mucyante hi kudarśanaiḥ
dṛṣṭaṃ naṣṭaṃ yathā vidyuccakraṃ chidragṛhe yathā /
pariṇāmaḥ sarvadharmāṇāṃ bālairiva na kalpayet
bhāvābhāvena nirvāṇaṃ bālānāṃ cittamohanam /
āryadarśanasadbhāvādyathāvasthānadarśanāt
utpādabhaṅgarahitaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
lakṣyalakṣaṇanirmuktaṃ pariṇāmaṃ vibhāvayet
tīrthyavādavinirmuktaṃ nāmasaṃsthānavarjitam /
adhyātmadṛṣṭinilayaṃ pariṇāmaṃ vibhāvayet
saṃsparśapīḍanābhyāṃ vai devānāṃ nārakāṇi ca /
antarābhavikā nāsti vijñānena pravartitā
jarajāṇḍajasaṃsvedādyā antarābhavasaṃbhavāḥ /
sattvakāyā yathā citrā gatyāgatyāṃ vibhāvayet
yuktyāgamavyapetāni niḥkleśapakṣakṣayāvahā /
tīrthyadṛṣṭipralāpāni matimānna samācaret
ādau nirdhāryate ātmā upādānādviśeṣayet /
anirdhārya viśeṣanti vandhyāputraṃ viśiṣyate
paśyāmi sattvān divyena prajñāmāṃsavivarjitam /
saṃsāraskandhanirmuktaṃ mūrtimān sarvadehinām
durvarṇasuvarṇagataṃ muktāmuktaviśeṣaṇam /
divyaṃ saṃskāravigataṃ saṃskārasthaṃ prapaśyate
mūrtimān gatisaṃdhau vai tārkikāṇāmagocaram /
atikrāntamānuṣyagatimahaṃ nānye kutārkikāḥ
nāstyātmā jāyate cittaṃ kasmādetatpravartate /
nadīdīpabījavattasya nirgamaḥ kiṃ na kathyate
anutpanne ca vijñāne ajñānādi na vidyate /
tadabhāve na vijñānaṃ saṃtatyā jāyate katham
adhvatrayamanadhvaśca avaktavyaśca pañcamaḥ /
jñeyametaddhi buddhānāṃ tārkikaiḥ saṃprakīrtyate
avaktavyaśca saṃskārairjñānaṃ saṃskārahetukam /
gṛhṇāti saṃskāragataṃ jñānaṃ saṃskāraśabditam
asmin satīdaṃ bhavati pratyayāścāpyahetukāḥ /
vyañjakenopadiśyante tadabhāvānna kārakam
pavanaṃ hi vahnerdahanaṃ preraṇe na tu saṃbhave /
prerya nirvāyate tena kathaṃ sattvaprasādhakāḥ
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ vācyamupādānavivarjitam /
kathaṃ hi sādhakastasya vahnirbālairvikalpyate
anyonyasya balādhānādvahnirvai jāyate nṛṇām /
sattvaḥ pravartitaḥ kena vahnivatkalpyate yataḥ
skandhāyatanakadambasya manādyākāraṇo nu vai /
nairātmā sārthavannityaṃ cittena saha vartate
dvāvetau bhāsvarau nityaṃ kāryakāraṇavarjitau /
agnirhyasādhakasteṣāṃ na ca budhyanti tārkikāḥ
cittaṃ sattvāśca nirvāṇaṃ prakṛtyā bhāsurā nu vai /
doṣairanādikaiḥ kliṣṭā abhinnā gaganopamāḥ
hastiśayyādivacchāyā(?) stīrthyadṛṣṭyā malīkṛtāḥ /
manovijñānasaṃchannā agnirādyairviśodhitāḥ
dṛṣṭāśca te yathābhūtaṃ dṛṣṭvā kleśā vidāritāḥ /
dṛṣṭāntagahanaṃ hitvā gatāste āryagocaram
jñānajñeyavibhāgena anyatvaṃ kalpyate yataḥ /
na ca budhyanti durmedhā avaktavyaśca kathyate
bherī yathā candanajā bālaiḥ kurvanti nānyathā /
candanāgarusaṃkāśaṃ tathā jñānaṃ kutārkikaiḥ
utthitaḥ khalubhaktaśca pātrasaṃśritamātrakam /
doṣairmukhavikārādyaiḥ śuddhaṃ bhaktaṃ samācaret
imaṃ nayaṃ yo 'numinoti yuktitaḥ prasādavān yogaparo hyakalpanaḥ /
anāśrito hyarthaparo bhavedasau hiraṇmayīṃ dharmagatiṃ pradīpayet
bhāvābhāvapratyayamohakalpanā kudṛṣṭijālaṃ samalaṃ hi tasya tu /
sarāgadoṣapratighaṃ nivartate nirañjano buddhakaraiśca sicyate
tīrthyā kāraṇadigmūḍhā anye pratyayavihvalāḥ /
anye ahetusadbhāvāducchedaṃ āryamāsthitāḥ
vipākapariṇāmaśca vijñānasya manasya ca /
mano hyālayasaṃbhūtaṃ vijñānaṃ ca manobhavam
ālayātsarvacittāni pravartanti taraṃgavat /
vāsanāhetukāḥ sarve yathāpratyayasaṃbhavāḥ
kṣaṇabhedasaṃkalābaddhāḥ svacittārthavigrāhiṇaḥ /
saṃsthānalakṣaṇākārā manocakṣvādisaṃbhavāḥ
anādidoṣasaṃbaddhamarthābhāvāsanoditam /
bahirdhā dṛśyate cittaṃ tīrthadṛṣṭinivāraṇam
taddhetukamevānyattadālambya pravartate /
yadā saṃjāyate dṛṣṭiḥ saṃsāraśca pravartate
māyāsvapnanibhā bhāvā gandharvanagaropamāḥ /
marīcyudakacandrābhāḥ svavikalpaṃ vibhāvayet
vṛttibhedāttu tathatā samyagjñānaṃ tadāśrayam /
māyāśūraṃgamādīni samādhīni parāṇi ca
bhūmipraveśāllabhate abhijñā vaśitāni ca /
jñānamāyopamaṃ kāyamabhiṣiktaṃ ca saugatam
nivartate yadā cittaṃ nivṛttaṃ paśyato jagat /
muditāṃ labhate bhūmiṃ buddhabhūmiṃ labhanti ca
āśrayeṇa nivṛttena viśvarūpo maṇiryathā /
karoti sattvakṛtyāni pratibimbaṃ yathā jale
sadasatpakṣanirmuktamubhayaṃ nobhayaṃ na ca /
pratyekaśrāvakīyābhyāṃ niṣkrāntā saptamī bhavet
pratyātmadṛṣṭadharmāṇāṃ bhūtabhūmiviśodhitam /
bāhyatīrthyavinirmuktaṃ mahāyānaṃ vinirdiśet
parāvṛttirvikalpasya cyutināśavivarjitam /
śaśaromamaṇiprakhyaṃ muktānāṃ deśayennayam
yathā hi grantho granthena yuktyā yuktistathā yadi /
ato yuktirbhavedyuktimanyathā tu na kalpayet
cakṣuḥ karma ca tṛṣṇā ca avidyāyoniśastathā /
cakṣūrūpe manaścāpi āvilasya manastathā
Original text: Saddharmalaṅkāvatārasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1963, (Buddhist Sanskrit Texts, 3) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0