સદ્ધર્મલઙ્કાવતારસૂત્ર · અધ્યાય 10

ઇતિ લઙ્કાવતારાત્સર્વબુદ્ધપ્રવચનહૃદયાન્માંસભક્ષણપરિવર્તો ઽષ્ટમઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 9
ધારણીપરિવર્તો નામ નવમઃ ।
અથ ખલુ ભગવાન્ મહામતિં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમામન્ત્રયતે સ્મ - ઉદ્ગૃહ્ણ ત્વં મહામતે લઙ્કાવતારે મન્ત્રપદાનિ યાન્યતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્ભાષિતાનિ, ભાષન્તે, ભાષિષ્યન્તે ચ । અહમપ્યેતર્હિ ભાષિષ્યે ધર્મભાણકાનાં પરિગ્રહાર્થમ્ । તદ્યથા । તુટ્ટે 2 । વુટ્ટે 2 । પટ્ટે 2 । કટ્ટે 2 । અમલે 2 । વિમલે 2 । નિમે 2 । હિમે 2 । વમે 2 । કલે 2 । કલે 2 । અટ્ટે મટ્ટે । વટ્ટે તુટ્ટે । જ્ઞેટ્ટે સ્પુટ્ટે । કટ્ટે 2 । લટ્ટે પટ્ટે । દિમે 2 । ચલે 2 । પચે પચે । બન્ધે 2 । અઞ્ચે મઞ્ચે । દુતારે 2 । પતારે 2 । અક્કે 2 । સર્ક્કે 2 । ચક્રે 2 । દિમે 2 । હિમે 2 । ટુ ટુ ટુ ટુ । 4 । ડુ ડુ ડુ ડુ । 4 । રુ રુ રુ રુ । 4 । ફુ ફુ ફુ ફુ । 4 । સ્વાહા ॥
ઇમાનિ મહામતે મન્ત્રપદાનિ લઙ્કાવતારે મહાયાનસૂત્રે । યઃ કશ્ચિન્મહામતે કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા ઇમાનિ મન્ત્રપદાન્યુદ્ગ્રહીષ્યતિ ધારયિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ પર્યવાપ્સ્યતિ, ન તસ્ય કશ્ચિદવતારં લપ્સ્યતે દેવો વા દેવી વા નાગો વા નાગી વા યક્ષો વા યક્ષી વા અસુરો વા અસુરી વા ગરુડો વા ગરુડી વા કિન્નરો વા કિન્નરી વા મહોરગો વા મહોરગી વા ગન્ધર્વો વા ગન્ધર્વી વા ભૂતો વા ભૂતી વા કુમ્ભાણ્ડો વા કુમ્ભાણ્ડી વા પિશાચો વા પિશાચી વા ઓસ્તારકો વા ઔસ્તારકી વા અપસ્મારો વા અપસ્મારી વા રાક્ષસો વા રાક્ષસી વા ડાકો વા ડાકિની વા ઓજોહારો વા ઓજોહારી વા કટપૂતનો વા કટપૂતની વા અમનુષ્યો વા અમનુષ્યી વા, સર્વે તે ઽવતારં ન લપ્સ્યતે । સ ચેદ્વિષમગ્રહો ભવિષ્યતિ, સો ઽસ્યાષ્ટોત્તરશતાભિમન્ત્રિતેન રોદન્ ક્રન્દન્તો કં દિશં દૃષ્ટ્વા યાસ્યતિ ॥
પુનરપરાણિ મહામતે મન્ત્રપદાનિ ભાષિષ્યે । તદ્યથા - પદ્મે પદ્મદેવે । હિને હિનિ હિને । ચુ ચુલે ચુલુ ચુલે । ફલે ફુલ ફુલે । યુલે ઘુલે યુલ યુલે । ઘુલે ઘુલ ઘુલે । પલે પલ પલે । મુઞ્ચે 3 । છિન્દે ભિન્દે ભઞ્જે મર્દે પ્રમર્દે દિનકરે સ્વાહા ॥
ઇમાનિ મહામતે મન્ત્રપદાનિ યઃ કશ્ચિત્કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા ઉદ્ગ્રહીષ્યતિ ધારયિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ પર્યવાપ્સ્યતિ, તસ્ય ન કશ્ચિદવતારં લપ્સ્યતે દેવો વા દેવી વા નાગો વા નાગી વા યક્ષો વા યક્ષી વા અસુરો વા અસુરી વા ગરુડો વા ગરુડી વા કિન્નરો વા કિન્નરી વા મહોરગો વા મહોરગી વા ગન્ધર્વો વા ગન્ધર્વી વા ભૂતો વા ભૂતી વા કુમ્ભાણ્ડો વા કુમ્ભાણ્ડી વા પિશાચો વા પિશાચી વા ઓસ્તારકો વા ઓસ્તારકી વા, અપસ્મારો વા અપસ્મારી વા, રાક્ષસો વા રાક્ષસી વા, ડાકો વા ડાકિની વા, ઓજોહરો વા ઓજોહરી વા, કટપૂતનો વા કટપૂતની વા, મનુષ્યો વા મનુષ્યી વા, સર્વે તે ઽવતારં ન લપ્સ્યતે । ય ઇમાનિ મન્ત્રપદાનિ પઠિષ્યતિ, તેન લઙ્કાવતારસૂત્રં પઠિતં ભવિષ્યતિ । ઇમાનિ ભગવતા મન્ત્રપદાનિ ભાષિતાનિ રાક્ષસાનાં નિવારણાર્થમ્ ॥
ઇતિ લઙ્કાવતારે ધારણીપરિવર્તો નામ નવમઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 10
સગાથકમ્ ।
અથ ખલુ મહામતિર્બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ -
ઉત્પાદભઙ્ગરહિતો લોકઃ ખેપુષ્પસંનિભઃ ।
સદસન્નોપલબ્ધો ઽયં પ્રજ્ઞયા કૃપયા ચ તે

શાશ્વતોચ્છેદવર્જ્યશ્ચ લોકઃ સ્વપ્નોપમઃ સદા ।
સદસન્નોપલબ્ધો ઽયં પ્રજ્ઞયા કૃપયા ચ તે

માયોપમાઃ સર્વધર્માશ્ચિત્તવિજ્ઞાનવર્જિતાઃ ।
સદસન્નોપલબ્ધાસ્તે પ્રજ્ઞયા કૃપયા ચ તે

ધર્મપુદ્ગલનૈરાત્મ્યં ક્લેશજ્ઞેયં ચ તે સદા ।
વિશુદ્ધમનિમિત્તેન પ્રજ્ઞયા કૃપયા ચ તે

ન નિર્વાસિ ન નિર્વાણે ન નિર્વાણં ત્વયિ સ્થિતમ્ ।
બુદ્ધિબોદ્ધવ્યરહિતં સદસત્પક્ષવર્જિતમ્

યે પશ્યન્તિ મુનિં શાન્તમેવમુત્પત્તિવર્જિતમ્ ।
તે ભવન્ત્યનુપાદાના ઇહામુત્ર નિરઞ્જનાઃ

મૃગતૃષ્ણા યથા ગ્રીષ્મે સ્પન્દતે ચિત્તમોહની ।
મૃગા ગૃહ્ણન્તિ પાનીયં વસ્તુ તસ્ય ન વિદ્યતે

એવં વિજ્ઞાનબીજો ઽયં સ્પન્દતે દૃષ્ટિગોચરે ।
બાલા ગૃહ્ણન્તિ જાયન્તં તિમિરં તૈમિરા યથા

ધ્યાતા ધ્યાનં ચ ધ્યેયં ચ પ્રહાણં સત્યદર્શનમ્ ।
કલ્પનામાત્રમેવેદં યો બુધ્યતિ સ મુચ્યતિ

અસારકા ઇમે ધર્મા મન્યનાયાઃ સમુત્થિતાઃ ।
સાપ્યત્ર મન્યના શૂન્યા યયા શૂન્યેતિ મન્યતે

જલવૃક્ષચ્છાયાસદૃશાઃ સ્કન્ધ વિજ્ઞાનપઞ્ચમાઃ ।
માયાસ્વપ્નોપમં દૃશ્યં વિજ્ઞપ્ત્યા ન વિકલ્પયેત્

માયાવેતાલયન્ત્રાભં સ્વપ્નં વિદ્યુદ્ધનં સદા ।
ત્રિસંતતિવ્યવચ્છિન્નં જગત્પશ્યન્ વિમુચ્યતે

અયોનિશો વિકલ્પેન વિજ્ઞાનં સંપ્રવર્તતે ।
અષ્ટઘા નવધા ચિત્રં તરંગાણિ મહોદધૌ

વાસનૈર્બૃંહિતં નિત્યં બુદ્ધ્યા મૂલં સ્થિરાશ્રયમ્ ।
ભ્રમતે ગોચરે ચિત્તમયસ્કાન્તે યથાયસમ્

આશ્રિતા સર્વભૂતેષુ ગોત્રભૂસ્તર્કવર્જિતા ।
નિવર્તતે ક્રિયામુક્તા જ્ઞાનજ્ઞેયવિવર્જિતા

માયોપમં સમાધિં ચ દશભૂમિવિનિર્ગતમ્ ।
પશ્યથ ચિત્તરાજાનં સંજ્ઞાવિજ્ઞાનવર્જિતમ્

પરાવૃત્તં યદા ચિત્તં તદા તિષ્ઠતિ શાશ્વતમ્ ।
વિમાને પદ્મસંકાશે માયાગોચરસંભવે

તસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતો ભવત્યનાભોગચરિં ગતઃ ।
કરોતિ સત્ત્વકાર્યાણિ વિશ્વરૂપામણિર્યથા

સંસ્કૃતાસંસ્કૃતં નાસ્તિ અન્યત્ર હિ વિકલ્પનાત્ ।
બાલા ગૃહ્ણન્તિ ધિઙ્ભૂઢા વન્ધ્યાઃ સ્વપ્ને યથા સુતમ્

નૈઃસ્વાભાવ્યમનુત્પાદો પુદ્ગલઃ સ્કન્ધ સંતતિઃ ।
પ્રત્યયા ધાતવો જ્ઞેયા શૂન્યતા ચ ભવાભવમ્

ઉપાયદેશના મહ્યં નાહં દેશેમિ લક્ષણમ્ ।
બાલા ગૃહ્ણન્તિ ભાવેન લક્ષણં લક્ષ્યમેવ ચ

સર્વસ્ય વેત્તા ન ચ સર્વવેત્તા સર્વસ્ય મધ્યે ન ચ સર્વમસ્તિ ।
બાલા વિકલ્પેન્તિ બુધશ્ચ લોકો ન ચાપિ બુધ્યામિ ન ચ બોધયામિ

પ્રજ્ઞપ્તિર્નામમાત્રેયં લક્ષણેન ન વિદ્યતે ।
સ્કન્ધાઃ કેશોણ્ડુકાકારા યત્ર બાલૈર્વિકલ્પ્યતે

નાભૂત્વા જાયતે કિંચિત્પ્રત્યયૈર્ન વિનશ્યતે ।
વન્ધ્યાસુતાકાશપુષ્પં યદા પશ્યતિ સંસ્કૃતમ્ ।
તદા ગ્રાહશ્ચ ગ્રાહ્યં ચ ભ્રાન્તિં દૃષ્ટ્વા નિવર્તતે

નાહં નિર્વામિ ભાવેન ક્રિયયા લક્ષણેન ચ ।
વિકલ્પહેતુવિજ્ઞાનનિવૃત્તેર્નિર્વૃતો હ્યહમ્ ।
(ન વિનશ્યતિ લક્ષણં યત્ર બાલૈર્વિકલ્પ્યતે)

યથા ક્ષીણે મહત્યોઘે તરંગાણામસંભવઃ ।
તથા વિજ્ઞાનવૈચિત્ર્યં નિરુદ્ધં ન પ્રવર્તતે

શૂન્યાશ્ચ નિઃસ્વભાવાશ્ચ માયોપમા અજાતકાઃ ।
સદસન્તો ન વિદ્યન્તે ભાવાઃ સ્વપ્નોપમા ઇમે

સ્વભાવમેકં દેશેમિ તર્કવિજ્ઞપ્તિવર્જિતમ્ ।
આર્યાણાં ગોચરં દિવ્યં સ્વભાવદ્વયવર્જિતમ્

ખદ્યોતા ઇવ મત્તસ્ય યથા ચિત્રા ન સન્તિ ચ ।
દૃશ્યન્તે ધાતુસંક્ષોભાદેવં લોકઃ સ્વભાવતઃ

તૃણકાષ્ઠકઠલ્લેષુ યથા માયા વિરાજતે ।
ન ચાસૌ વિદ્યતે માયા એવં ધર્માઃ સ્વભાવતઃ

ન ગ્રાહકો ન ચ ગ્રાહ્યં ન બન્ધ્યો ન ચ બન્ધનમ્ ।
માયામરીચિસદૃશં સ્વપ્નાખ્યં તિમિરં યથા

યદા પશ્યતિ તત્ત્વાર્થી નિર્વિકલ્પો નિરઞ્જનઃ ।
તદા યોગં સમાપન્નો દ્રક્ષ્યતે માં ન સંશયઃ

ન હ્યત્ર કાચિદ્વિજ્ઞપ્તિર્નભે યદ્વન્મરીચયઃ ।
એવં ધર્માન્ વિજાનન્તો ન કિંચિત્પ્રતિજાનતિ

સદસતઃ પ્રત્યયેષુ ધર્માણાં નાસ્તિ સંભવઃ ।
ભ્રાન્તં ત્રૈધાતુકે ચિત્તં વિચિત્રં ખ્યાયતે યતઃ

સ્વપ્નં ચ લોકં ચ સમસ્વભાવં રૂપાણિ ચિત્રાણિ હિ તત્ર ચાપિ ।
દૃશ્યન્તિ ભોગં સ્પરિશં સમાનં દેહાન્તગં લોકગુરું ક્રિયાં ચ

ચિત્તં હિ ત્રૈધાતુકયોનિરેતદ્ભ્રાન્તં હિ ચિત્તમિહમુત્ર દૃશ્યતે ।
ન કલ્પયેલ્લોકમસત્ત એષામેતાદૃશીં લોકગતિં વિદિત્વા

સંભવં વિભવં ચૈવ મોહાત્પશ્યન્તિ બાલિશાઃ ।
ન સંભવં ન વિભવં પ્રજ્ઞાયુક્તો વિપશ્યતિ

અકનિષ્ઠભવને દિવ્યે સર્વપાપવિવર્જિતે ।
નિર્વિકલ્પાઃ સદા યુક્તાશ્ચિત્તચૈત્તવિવર્જિતાઃ

બલાભિજ્ઞાવશિપ્રાપ્તાઃ તત્સમાધિગતિંગતાઃ ।
તત્ર બુધ્યન્તિ સંબુદ્ધા નિર્મિતસ્ત્વિહ બુધ્યતે

નિર્માણકોટ્યો હ્યમિતા બુદ્ધાનાં નિશ્ચરન્તિ ચ ।
સર્વત્ર બાલાઃ શૃણ્વન્તિ ધર્મં તેભ્યઃ પ્રતિશ્રુત્વા (?)

આદિમધ્યાન્તનિર્મુક્તં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્ ।
વ્યાપિનમચલં શુદ્ધમચિત્રં ચિત્રસંભવમ્

વિજ્ઞપ્તિગોત્રસંછન્નમાલીનં સર્વદેહિનામ્ ।
ભ્રાન્તેશ્ચ વિદ્યતે માયા ન માયા ભ્રાન્તિકારણમ્

ચિત્તસ્ય મોહેનાપ્યસ્તિ યત્કિંચિદપિ વિદ્યતે ।
સ્વભાવદ્વયનિબદ્ધમાલયવિજ્ઞાનનિર્મિતમ્ ।
લોકં વિજ્ઞપ્તિમાત્રં ચ દૃષ્ટ્યૌઘં ધર્મપુદ્ગલમ્

વિભાવ્ય લોકમેવં તુ પરાવૃત્તો યદા ભવેત્ ।
તદા પુત્રો ભવેન્મહ્યં નિષ્પન્નધર્મવર્તકઃ

ઉષ્ણદ્રવચલકઠિના ધર્મા બાલૈર્વિકલ્પિતાઃ ।
અસદ્ભૂતસમારોપો નાસ્તિ લક્ષ્યં ન લક્ષણમ્

અષ્ટદ્રવ્યકમેતત્તુ કાયસંસ્થાનમિન્દ્રિયમ્ ।
રૂપં કલ્પન્તિ વૈ બાલા ભ્રાન્તાઃ સંસારપઞ્જરે

હેતુપ્રત્યયસામગ્ર્યા બાલાઃ કલ્પન્તિ સંભવમ્ ।
અજાનાના નયમિદં ભ્રમન્તિ ત્રિભવાલયે

સર્વભાવાસ્વભાવા ચ વચનમપિ નૃણામ્ ।
કલ્પનાચ્ચાપિ નિર્માણં નાસ્તિ સ્વપ્નોપમં ભવમ્ ।
પરીક્ષેન્ન સંસરેન્નાપિ નિર્વાયાત્

ચિત્તં વિચિત્રં બીજાખ્યં ખ્યાયતે ચિત્તગોચરમ્ ।
ખ્યાતૌ કલ્પન્તિ ઉત્પત્તિં બાલાઃ કલ્પદ્વયે રતાઃ

અજ્ઞાન તૃષ્ણા કર્મં ચ ચિત્તચૈત્તા ન મારકમ્ ।
પ્રવર્તતિ તતો યસ્માત્પારતન્ત્ર્યં હિ તન્મતમ્

તે ચ કલ્પન્તિ યદ્વસ્તુ ચિત્તગોચરવિભ્રમમ્ ।
કલ્પનાયામનિષ્પન્નં મિથ્યાભ્રાન્તિવિકલ્પિતમ્

ચિત્તં પ્રત્યયસંબદ્ધં પ્રવર્તતિ શરીરિણામ્ ।
પ્રત્યયેભ્યો વિનિર્મુક્તં ન પશ્યામિ વદામ્યહમ્

પ્રત્યયેભ્યો વિનિર્મુક્તં સ્વલક્ષણવિવર્જિતમ્ ।
ન તિષ્ઠતિ યદા દેહે તેન મહ્યમગોચરમ્

રાજા શ્રેષ્ઠી યથા પુત્રાન્ વિચિત્રૈર્મૃગસાદૃશૈઃ ।
પ્રલોભ્ય ક્રીડતિ ગૃહે વને મૃગસમાગમમ્

તથાહં લક્ષણૈશ્ચિત્રૈર્ધર્માણાં પ્રતિબિમ્બકૈઃ ।
પ્રત્યાત્મવેદ્યાં હિ સુતાં ભૂતકોટિં વદામ્યહમ્

તરંગા હ્યુદધેર્યદ્વત્પવનપ્રત્યયોદિતાઃ ।
નૃત્યમાનાઃ પ્રવર્તન્તે વ્યુચ્છેદશ્ચઃ ન વિદ્યતે

આલયૌઘસ્તથા નિત્યં વિષયપવનેરિતઃ ।
ચિત્રૈસ્તરંગવિજ્ઞાનૈર્નૃત્યમાનઃ પ્રવર્તતે

ગ્રાહ્યગ્રાહકભાવેન ચિત્તં નમતિ દેહિનામ્ ।
દૃશ્યસ્ય લક્ષણં નાસ્તિ યથા બાલૈર્વિકલ્પ્યતે

પરમાલયવિજ્ઞાનં વિજ્ઞપ્તિરાલયં પુનઃ ।
ગ્રાહ્યગ્રાહકાપગમાત્તથતાં દેશયામ્યહમ્

નાસ્તિ સ્કન્ધેષ્વાત્મા ન સત્ત્વો ન ચ પુદ્ગલઃ ।
ઉત્પદ્યતે ચ વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનં ચ નિરુધ્યતે

નિમ્નોન્નતં યથા ચિત્રે દૃશ્યતે ન ચ વિદ્યતે ।
તથા ભાવેષુ ભાવત્વં દૃશ્યતે ન ચ વિદ્યતે

ગન્ધર્વનગરં યદ્વદ્યથા ચ મૃગતૃષ્ણિકા ।
દૃશ્યં ખ્યાતિ તથા નિત્યં પ્રજ્ઞયા ચ ન વિદ્યતે

પ્રમાણેન્દ્રિયનિર્વૃત્તં ન કાર્યં નાપિ કારણમ્ ।
બુદ્ધિબોદ્ધવ્યરહિતં લક્ષ્યલક્ષણવર્જિતમ્

સ્કન્ધાન્ પ્રતીત્ય સંબુદ્ધો ન દૃષ્ટઃ કેનચિત્ક્વચિત્ ।
યો ન દૃષ્ટઃ ક્વચિત્કેન કુતસ્તસ્ય વિભાવના

પ્રત્યયૈર્હેતુદૃષ્ટાન્તૈઃ પ્રતિજ્ઞા કારણેન ચ ।
સ્વપ્નગન્ધર્વચક્રેણ મરીચ્યા સોમભાસ્કરૈઃ

અદૃશ્યં કુલાદિદૃષ્ટાન્તૈરુત્પત્તિં વાદયામ્યહમ્ ।
સ્વપ્નવિભ્રમમાયાખ્યં શૂન્યં વૈ કલ્પિતં જગત્

અનાશ્રિતશ્ચ ત્રૈલોક્યે અધ્યાત્મં ચ બહિસ્તથા ।
અનુત્પન્નં ભવં દૃષ્ટ્વા ક્ષાન્ત્યનુત્પત્તિ જાયતે

માયોપમસમાધિં ચ કાયં મનોમયં પુનઃ ।
અભિજ્ઞા વશિતા તસ્ય બલા ચિત્તસ્ય ચિત્રિતા

ભાવા યેષાં હ્યનુત્પન્નાઃ શૂન્યા વૈ અસ્વભાવકાઃ ।
તેષામુત્પદ્યતે ભ્રાન્તિઃ પ્રત્યયૈશ્ચ નિરુધ્યતે

ચિત્તં હિ ખ્યાતિ ચિત્તસ્ય બહિર્ધા ખ્યાતિ રૂપિણઃ ।
અન્યન્ન વિદ્યતે દૃશ્યં યથા બાલૈર્વિકલ્પ્યતે

સંકલા બુદ્ધબિમ્બં ચ ભૂતાનાં ચ વિદારણમ્ ।
અધિષ્ઠન્તિ જગચ્ચિત્રં પ્રજ્ઞપ્ત્યા વૈ સુશિક્ષિતાઃ

દેહઃ પ્રતિષ્ઠા ભોગશ્ચ ગ્રાહ્યવિજ્ઞપ્તયસ્ત્રયઃ ।
મન ઉદ્ગ્રહવિજ્ઞપ્તિવિકલ્પો ગ્રાહકાસ્ત્રયઃ

વિકલ્પશ્ચ વિકલ્પ્યં ચ યાવત્ત્વક્ષરગોચરમ્ ।
તાવત્તત્ત્વં ન પશ્યન્તિ તાર્કિકાસ્તર્કવિભ્રમાત્

નૈઃસ્વભાવ્યં હિ ભાવાનાં યદા બુધ્યન્તિ પ્રજ્ઞયા ।
તદા વિશ્રમતિ યોગી આનિમિત્તપ્રતિષ્ઠિતઃ

મસિમ્રક્ષિતકો યદ્વદ્ગૃહ્યતે કુર્કુટો ઽબુધૈઃ ।
સ એવાયમજાનાનૈર્બાલૈર્યાનત્રયં તથા

ન હ્યત્ર શ્રાવકાઃ કેચિન્નાસ્તિ પ્રત્યેકયાનિકાઃ ।
યચ્ચૈતદ્દૃશ્યતે રૂપં શ્રાવકસ્ય જિનસ્ય ચ ।
નિર્માણં દેશયન્ત્યેતે બોધિસત્ત્વાઃ કૃપાત્મકાઃ

વિજ્ઞપ્તિમાત્રં ત્રિભવં સ્વભાવદ્વયકલ્પિતમ્ ।
પરાવૃત્તસ્તુ તથતા ધર્મપુદ્ગલસંચરાત્

સોમભાસ્કરદીપાર્ચિર્ભૂતાનિ મણયસ્તથા ।
નિર્વિકલ્પાઃ પ્રવર્તન્તે તથા બુદ્ધસ્ય બુદ્ધતા

કેશોણ્ડુકં યથા મિથ્યા ગૃહ્યતે તૈમિરૈર્જનૈઃ ।
તથા ભાવવિકલ્પો ઽયં મિથ્યા બાલૈર્વિકલ્પ્યતે

સ્થિતિભઙ્ગોત્પત્તિરહિતા નિત્યાનિત્યવિવર્જિતાઃ ।
સંક્લેશવ્યવદાનાખ્યા ભાવાઃ કેશોણ્ડુકોપમાઃ

પુત્તલિકં યથા કશ્ચિત્કનકાભં પશ્યતે જગત્ ।
ન હ્યસ્તિ કનકં તત્ર ભૂમિશ્ચ કનકાયતે

એવં હિ દૂષિતા બાલાશ્ચિત્તચૈત્તૈરનાદિકૈઃ ।
માયામરીચિપ્રભવં ભાવં ગૃહ્ણન્તિ તત્ત્વતઃ

એકબીજમબીજં ચ સમુદ્રૈકં ચ બીજકમ્ ।
સર્વબીજકમપ્યેતચ્ચિત્તં પશ્યથ ચિત્રિકમ્

એકં બીજં યદા શુદ્ધં પરાવૃત્તમબીજકમ્ ।
સમં હિ નિર્વિકલ્પત્વાદુદ્રેકાજ્જન્મસંકરઃ ।
બીજમાવહતે ચિત્રં સર્વબીજં તદુચ્યતે

ન હ્યત્રોત્પદ્યતે કિંચિત્પ્રત્યયૈર્ન નિરુધ્યતે ।
ઉત્પદ્યન્તે નિરુધ્યન્તે પ્રત્યયા એવ કલ્પિતાઃ

પ્રજ્ઞપ્તિમાત્રં ત્રિભવં નાસ્તિ વસ્તુ સ્વભાવતઃ ।
પ્રજ્ઞપ્તિવસ્તુભાવેન કલ્પયિષ્યન્તિ તાર્કિકાઃ

ભાવસ્વભાવજિજ્ઞાસા ન હિ ભ્રાન્તિર્નિવાર્યતે ।
ભાવસ્વભાવાનુત્પત્તિરેવં દૃષ્ટ્વા વિમુચ્યતે

ન માયા નાસ્તિસાધર્મ્યાદ્ભાવાનાં કથ્યતે ઽસ્તિતા ।
વિતથાશુવિદ્યુત્સદૃશાસ્તેન માયોપમાઃ સ્મૃતાઃ

ન ચોત્પદ્યા ન ચોત્પન્નાઃ પ્રત્યયો ઽપિ ન કેચન ।
સંવિદ્યન્તે ક્વચિત્તેન વ્યવહારં તુ કથ્યતે

ન ભઙ્ગોત્પાદસંક્લેશઃ પ્રત્યયાનાં નિવાર્યતે ।
યત્તુ બાલા વિકલ્પેન્તિ પ્રત્યયૈઃ સંનિવાર્યતે

ન સ્વભાવો ન વિજ્ઞપ્તિર્ન વસ્તુ ન ચ આલયઃ ।
બાલૈર્વિકલ્પિતા હ્યેતે વશભૂતૈઃ કુતાર્કિકૈઃ

ચિત્તમાત્રં યદા લોકં પ્રપશ્યન્તિ જિનાત્મજાઃ ।
તદા નૈર્વાણિકં કાયં ક્રિયાસંસ્કારવર્જિતમ્ ।
લભન્તે તે બલાભિજ્ઞાવશિતૈઃ સહ સંયુતમ્

સર્વરૂપાવભાસં હિ યદા ચિત્તં પ્રવર્તતે ।
નાત્ર ચિત્તં ન રૂપાણિ ભ્રાન્તં ચિત્તમનાદિકમ્

તદા યોગી હ્યનાભાસં પ્રજ્ઞયા પશ્યતે જગત્ ।
નિમિત્તં વસ્તુવિજ્ઞપ્તિર્મનોવિસ્પન્દિતં ચ યત્ ।
અતિક્રમ્ય તુ પુત્રા મે નિર્વિકલ્પાશ્ચરન્તિ તે

ગન્ધર્વનગરં માયા કેશોણ્ડુક મરીચિકા ।
અસત્યાઃ સત્યતઃ ખ્યાન્તિ તથા ભાવેષુ ભાવના

અનુત્પન્નાઃ સર્વભાવા ભ્રાન્તિમાત્રં હિ દૃશ્યતે ।
ભ્રાન્તિં કલ્પેન્તિ ઉત્પન્નાં બાલાં કલ્પદ્વયે રતાઃ

ઔપપત્ત્યઙ્ગિકં ચિત્તં વિચિત્રં વાસનાસંભવમ્ ।
પ્રવર્તતે તરંગૌઘં તચ્છેદાન્ન પ્રવર્તતે

વિચિત્રાલમ્બનં ચિત્રં યથા ચિત્તે પ્રવતતે ।
તથાકાશે ચ કુડ્યે ચ કસ્માન્નાભિપ્રવર્તતે

નિમિતં કિંચિદાલમ્બ્ય યદિ ચિત્તં પ્રવર્તતે ।
પ્રત્યયૈર્જનિતં ચિત્તં ચિત્તમાત્રં ન યુજ્યતે

ચિત્તેન ગૃહ્યતે ચિત્તં નાસ્તિ કિંચિત્સહેતુકમ્ ।
ચિત્તસ્ય ધર્મતા શુદ્ધા ગગને નાસ્તિ વાસના

સ્વચિત્તાભિનિવેશેન ચિત્તં વૈ સંપ્રવર્તતે ।
બહિર્ધા નાસ્તિ વૈ દૃશ્યમતો વૈ ચિત્તમાત્રકમ્

ચિત્તમાલયવિજ્ઞાનં મનો યન્મન્યનાત્મકમ્ ।
ગૃહ્ણાતિ વિષયાન્ યેન વિજ્ઞાનં હિ તદુચ્યતે

ચિત્તમવ્યાકૃતં નિત્યં મનો હ્યુભયસંચરમ્ ।
વર્તમાનં હિ વિજ્ઞાનં કુશલાકુશલં હિ તત્

દ્વારં હિ પરમાર્થસ્ય વિજ્ઞપ્તિદ્વયવર્જિતમ્ ।
યાનત્રયવ્યવસ્થાનં નિરાભાસે સ્થિતં કુતઃ

ચિત્તમાત્રં નિરાભાસં વિહારા બુદ્ધભૂમિશ્ચ ।
એતદ્ધિ ભાષિતં બુદ્ધૈર્ભાષન્તે ભાષયન્તિ ચ

ચિત્તં હિ ભૂમયઃ સપ્ત નિરાભાસા ચ અષ્ટમી ।
દ્વે ભૂમયો વિહારશ્ચ શેષા ભૂમિર્મમાત્મિકા

પ્રત્યાત્મવેદ્યા શુદ્ધા ચ ભૂમિશ્ચાપિ મમાત્મિકા ।
માહેશ્વરપરસ્થાનમકનિષ્ઠે વિરાજતે

હુતાશનસ્યૈવ યથા નિશ્ચેરુસ્તસ્ય રશ્મયઃ ।
ચિત્રા મનોહરાઃ સૌમ્યાસ્ત્રિભવં નિર્મિણન્તિ યે

નિર્માય ત્રિભવં કિંચિત્કિંચિદ્વૈ પૂર્વનિર્મિતમ્ ।
તત્ર દેશન્તિ યાનાનિ એષા ભૂમિર્મમાત્મિકા

નાસ્તિ કાલો હ્યધિગમે ભૂમીનાં ક્ષત્રેસંક્રમે ।
ચિત્તમાત્રમતિક્રમ્ય નિરાભાસે સ્થિતં ફલમ્

અસત્તા ચૈવ સત્તા ચ દૃશ્યતે ચ વિચિત્રતા ।
બાલા ગ્રાહવિપર્યસ્તા વિપર્યાસો હિ ચિત્રતા

નિર્વિકલ્પં યદિ જ્ઞાનં વસ્ત્વસ્તીતિ ન યુજ્યતે ।
યસ્માચ્ચિત્તં ન રૂપાણિ નિર્વિકલ્પં હિ તેન તત્

ઇન્દ્રિયાણિ ચ માયાખ્યા વિષયાઃ સ્વપ્નસંનિભાઃ ।
કર્તા કર્મ ક્રિયા ચૈવ સર્વથાપિ ન વિદ્યતે

ધ્યાનાનિ ચાપ્રમાણાનિ આરૂપ્યાશ્ચ સમાધયઃ ।
સંજ્ઞાનિરોધો નિખિલશ્ચિત્તમાત્રે ન વિદ્યતે

સ્રોતાપત્તિફલં ચૈવ સકૃદાગામિફલં તથા ।
અનાગામિફલં ચૈવ અર્હત્ત્વં ચિત્તવિભ્રમઃ

શૂન્યમનિત્યં ક્ષણિકં બાલાઃ કલ્પન્તિ સંસ્કૃતમ્ ।
નદીદીપાદિદૃષ્ટાન્તૈઃ ક્ષણિકાર્થો વિકલ્પ્યતે

નિર્વ્યાપારં તુ ક્ષણિકં વિવિક્તં ક્રિયવર્જિતમ્ ।
અનુત્પત્તિં ચ ધર્માણાં ક્ષણિકાર્થં વદામ્યહ્યમ્

સચ્ચાસતો હ્યનુત્પાદઃ સાંખ્યવૈશેષિકૈઃ સ્મૃતઃ ।
અવ્યાકૃતાનિ સર્વાણિ તૈરેવ હિ પ્રકાશિતમ્

ચતુર્વિધં વ્યાકરણમેકાંશપરિપૃચ્છનમ્ ।
વિભજ્યસ્થાપનીયં ચ તીર્થવાદનિવારણમ્

સર્વં વિદ્યતિ સંવૃત્યાં પરમાર્થે ન વિદ્યતે ।
ધર્માણાં નિઃસ્વભાવત્વં પરમાર્થે ઽપિ દૃશ્યતે ।
ઉપલબ્ધિનિઃસ્વભાવે સંવૃતિસ્તેન ઉચ્યતે

અભિલાપહેતુકો ભાવઃ સ્વભાવો યદિ વિદ્યતે ।
અભિલાપસંભવો ભાવો નાસ્તીતિ ચ ન વિદ્યતે

નિર્વસ્તુકો હ્યભિલાપસ્તત્સંવૃત્યાપિ ન વિદ્યતે ।
વિપર્યાસસ્ય વસ્તુત્વાચ્ચોપલબ્ધિર્ન વિદ્યતે

વિદ્યતે ચેદ્વિપર્યાસો નૈઃસ્વાભાવ્યં ન વિદ્યતે ।
વિપર્યાસસ્ય વસ્તુત્વાદ્યદ્યદેવોપલભ્યતે ।
નિઃસ્વભાવં ભવેત્તદ્ધિ સર્વથાપિ ન વિદ્યતે

યદેતદ્દૃશ્યતે ચિત્રં ચિત્તં દૌષ્ઠુલ્યવાસિતમ્ ।
રૂપાવભાસગ્રહણં બહિર્ધા ચિત્તવિભ્રમમ્

વિકલ્પેનાવિકલ્પેન વિકલ્પો હિ પ્રહીયતે ।
વિકલ્પેનાવિકલ્પેન શૂન્યતાતત્ત્વદર્શનમ્

માયાહસ્તી યથા ચિત્રં પત્રાણિ કનકા યથા ।
તથા દૃશ્યં નૃણાં ખ્યાતિ ચિત્તે અજ્ઞાનવાસિતે

આર્યો ન પશ્યતે ભ્રાન્તિં નાપિ તત્ત્વં તદન્તરે ।
ભ્રાન્તિરેવ ભવેત્તત્ત્વં યસ્માત્તત્ત્વં તદન્તરે

ભ્રાન્તિં વિધૂય સર્વાં તુ નિમિત્તં યદિ જાયતે ।
સૈવ ચાસ્ય ભવેદ્ભ્રાન્તિરશુદ્ધં તિમિરં યથા

કેશોણ્ડુકં તૈમિરિકો યથા ગૃહ્ણાતિ વિભ્રમાત્ ।
વિષયેષુ તદ્વદ્બાલાનાં ગ્રહણં સંપ્રવર્તતે

કેશોણ્ડુકપ્રખ્યમિદં મરીચ્યુદકવિભ્રમમ્ ।
ત્રિભવં સ્વપ્નમાયાભં વિભાવેન્તો વિમુચ્યતે

વિકલ્પશ્ચ વિકલ્પ્યશ્ચ વિકલ્પસ્ય પ્રવર્તતે ।
બન્ધો બન્ધ્યશ્ચ બદ્ધશ્ચ ષડેતે મોક્ષહેતવઃ

ન ભૂમયો ન સત્યાનિ ન ક્ષેત્રા ન ચ નિર્મિતાઃ ।
બુદ્ધાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધાશ્ચ શ્રાવકાશ્ચાપિ કલ્પિતાઃ

પુદ્ગલઃ સંતતિઃ સ્કન્ધાઃ પ્રત્યયા હ્યણવસ્તથા ।
પ્રધાનમીશ્વરઃ કર્તા ચિત્તમાત્રે વિકલ્પ્યતે

ચિત્તં હિ સર્વં સર્વત્ર સર્વદેહેષુ વર્તતે ।
વિચિત્રં ગૃહ્યતે ઽસદ્ભિશ્ચિત્તમાત્રં હ્યલક્ષણમ્

ન હ્યાત્મા વિદ્યતે સ્કન્ધે સ્કન્ધાશ્ચૈવ હિ નાત્મનિ ।
ન તે યથા વિકલ્પ્યન્તે ન ચ તે વૈ ન સન્તિ ચ

અસ્તિત્વં સર્વભાવાનાં યથા બાલૈર્વિકલ્પ્યતે ।
યદિ તે ભવેદ્યથાદૃષ્ટાઃ સર્વે સ્યુસ્તત્ત્વદર્શિનઃ

અભાવાત્સર્વધર્મણાં સંક્લેશો નાસ્તિ શુદ્ધિ ચ ।
ન ચ તે તથા યથાદૃષ્ટા ન ચ તે વૈ ન સન્તિ ચ

ભ્રાન્તિર્નિમિત્તં સંકલ્પઃ પરતન્ત્રસ્ય લક્ષણમ્ ।
તસ્મિન્નિમિત્તે યન્નામ તદ્વિકલ્પિતલક્ષણમ્

નામનિમિત્તસંકલ્પો યદા તસ્ય ન જાયતે ।
પ્રત્યયાવસ્તુસંકેતં પરિનિષ્પન્નલક્ષણમ્

વૈપાકિકાશ્ચ યે બુદ્ધા જિના નૈર્માણિકાશ્ચ યે ।
સત્ત્વાશ્ચ બોધિસત્ત્વાશ્ચ ક્ષેત્રાણિ ચ દિશે દિશે

નિસ્યન્દધર્મનિર્માણા જિના નૈર્માણિકાશ્ચ યે ।
સર્વે તે હ્યમિતાભસ્ય સુખાવત્યા વિનિર્ગતાઃ

યચ્ચ નૈર્માણિકૈર્ભાષ્ટં યચ્ચ ભાષ્ટં વિપાકજૈઃ ।
સૂત્રાન્તવૈપુલ્યનયં તસ્ય સંધિં વિજાનથ

યદ્ભાષિતં જિનસુતૈર્યચ્ચ ભાષન્તિ નાયકાઃ ।
યદ્ધિ નૈર્માણિકાભાષ્ટં ન તુ વૈપાકિકૈર્જિનૈઃ

અનુત્પન્ના હ્યમી ધર્મા ન ચૈવૈતે ન સન્તિ ચ ।
ગન્ધર્વનગરસ્વપ્નમાયાનિર્માણસાદૃશાઃ

ચિત્તં પ્રવર્તતે ચિત્તં ચિત્તમેવ વિમુચ્યતે ।
ચિત્તં હિ જાયતે નાન્યચ્ચિત્તમેવ નિરુધ્યતે

અર્થાભાસં નૃણાં ચિત્તં ચિત્તં વૈ ખ્યાતિ કલ્પિતમ્ ।
નાસ્ત્યર્થશ્ચિત્તમાત્રેયં નિર્વિકલ્પો વિમુચ્યતે

અનાદિકાલપ્રપઞ્ચદૌષ્ઠુલ્યં હિ સમાહિતમ્ ।
વિકલ્પો ભાવિતસ્તેન મિથ્યાભાસં પ્રવર્તતે

અર્થાભાસે ચ વિજ્ઞાને જ્ઞાનં તથતાગોચરમ્ ।
પરાવૃત્તં નિરાભાસમાર્યાણાં ગોચરે હ્યસૌ

અર્થપ્રવિચયં ધ્યાનં ધ્યાનં બાલોપચારિકમ્ ।
તથતારમ્બણં ધ્યાનં ધ્યાનં તાથાગતં શુભમ્

પરિકલ્પિતં સ્વભાવેન સર્વધર્મા અજાનકાઃ ।
પરતન્ત્રં સમાશ્રિત્ય વિકલ્પો ભ્રમતે નૃણામ્

પરતન્ત્રં યથા શુદ્ધં વિકલ્પેન વિસંયુતમ્ ।
પરાવૃત્તં હિ તથતા વિહારઃ કલ્પવર્જિતઃ

મા વિકલ્પં વિકલ્પેથ વિકલ્પો નાસ્તિ સત્યતઃ ।
ભ્રાન્તિં વિકલ્પયન્તસ્ય ગ્રાહ્યગ્રાહકયોર્ન તુ ।
બાહ્યાર્થદર્શનં કલ્પં સ્વભાવઃ પરિકલ્પિતઃ

યેન કલ્પેન કલ્પેન્તિ સ્વભાવઃ પ્રત્યયોદ્ભવઃ ।
બાહ્યાર્થદર્શનં મિથ્યા નાસ્ત્યર્થં ચિત્તમેવ તુ

યુક્ત્યા વિપશ્યમાનાનાં ગ્રાહગ્રાહ્યં નિરુધ્યતે ।
બાહ્યો ન વિદ્યતે હ્યર્થો યથા બાલૈર્વિકલ્પ્યતે

વાસનૈર્લુલિતં ચિત્તમર્થાભાસં પ્રવર્તતે ।
કલ્પદ્વયનિરોધેન જ્ઞાનં તથતગોચરમ્

ઉત્પદ્યતે હ્યનાભાસમચિન્ત્યમાર્યગોચરમ્ ।
નામનિમિત્તસંકલ્પઃ સ્વભાવદ્વયલક્ષણમ્ ।
સમ્યગ્જ્ઞાનં હિ તથતા પરિનિષ્પન્નલક્ષણમ્

માતાપિતૃસમાયોગાદાલયમનસંયુતમ્ ।
ઘૃતકુમ્ભે મૂષિકા યદ્વત્સહ શુક્રેણ વર્ધતે

પેશીઘનાર્બુદં પિટકમશુભં કર્મચિત્રિતમ્ ।
કર્મવાયુમહાભૂતૈઃ ફલવત્સંપ્રપદ્યતે

પઞ્ચપઞ્ચકપઞ્ચૈવ વ્રણાશ્ચૈવ નવૈવ તુ ।
નખદન્તરોમસંછન્નઃ સ્ફુરમાણઃ પ્રજાયતે

પ્રજાતમાત્રં વિષ્ઠાકૃમિં સુપ્તબુદ્ધેવ માનવઃ ।
ચક્ષુષા સ્ફુરતે રૂપં વિવૃદ્ધિં યાતિ કલ્પનાત્

તાલ્વોષ્ઠપુટસંયોગાદ્વિકલ્પેનાવધાર્યતે ।
વાચા પ્રવર્તતે નૄણાં શુકસ્યેવ વિકલ્પના

નિશ્ચિતાસ્તીર્થ્યવાદાનાં મહાયાનમનિશ્ચિતમ્ ।
સત્ત્વાશ્રયપ્રવૃત્તો ઽયં કુદૃષ્ટીનામનાસ્પદમ્

પ્રત્યાત્મવેદ્યયાનં મે તાર્કિકાણામગોચરમ્ ।
પશ્ચાત્કાલે ગતે નાથે બ્રૂહિ કો ઽયં ધરિષ્યતિ

નિર્વૃતે સુગતે પશ્ચાત્કાલો ઽતીતો ભવિષ્યતિ ।
મહામતે નિબોધ ત્વં યો નેત્રીં ધારયિષ્યતિ

દક્ષિણાપથવેદલ્યાં ભિક્ષુઃ શ્રીમાન્ મહાયશાઃ ।
નાગાહ્વયઃ સ નામ્ના તુ સદસત્પક્ષદારકઃ

પ્રકાશ્ય લોકે મદ્યાનં મહાયાનમનુત્તરમ્ ।
આસાદ્ય ભૂમિં મુદિતાં યાસ્યતે ઽસૌ સુખાવતીમ્

બુદ્ધ્યા વિવેચ્યમાનાનાં સ્વભાવો નાવધાર્યતે ।
યસ્માત્તદનભિલાપ્યાસ્તે નિઃસ્વભાવાશ્ચ દેશિતાઃ

પ્રત્યયોત્પાદિતે હ્યર્થે નાસ્ત્યસ્તીતિ ન વિદ્યતે ।
પ્રત્યયાન્તર્ગતં ભાવં યે કલ્પેન્ત્યસ્તિ નાસ્તિ ચ ।
દૂરીભૂતા ભવેન્મન્યે શાસનાત્તીર્થદૃષ્ટયઃ

અભિધાનં સર્વભાવાનાં જન્માન્તરશતૈઃ સદા ।
અભ્યસ્તમભ્યસન્તં ચ પરસ્પરવિકલ્પયા

અકથ્યમાને સંમોહં સર્વલોક આપદ્યતે ।
તસ્માત્ક્રિયતે નામ સંમોહસ્ય વ્યુદાસાર્થમ્

ત્રિવિધેન વિકલ્પેન બાલૈર્ભાવા વિકલ્પિતાઃ ।
ભ્રાન્તિર્નામવિકલ્પેન પ્રત્યયૈર્જનિતેન ચ

અનિરુદ્ધા હ્યનુત્પન્નાઃ પ્રકૃત્યા ગગનોપમાઃ ।
અભાવસ્વભાવા યે તુ તે વિકલ્પિતલક્ષણાઃ

પ્રતિભાસબિમ્બમાયાભમરીચ્યા સુપિનેન તુ ।
અલાતચક્રગન્ધર્વપ્રતિશ્રુત્કાસમોદ્ભવાઃ

અદ્વયા તથતા શૂન્યા ભૂતકોષ્ટિશ્ચ ધર્મતા ।
નિર્વિકલ્પશ્ચ દેશેમિ યે તે નિષ્પન્નલક્ષણાઃ

વાક્ચિત્તગોચરં મિથ્યા સત્યં પ્રજ્ઞા વિકલ્પિતા ।
દ્વયાન્તપતિતં ચિત્તં તસ્માત્પ્રજ્ઞા ન કલ્પિતા

અસ્તિ નાસ્તિ ચ દ્વાવન્તૌ યાવચ્ચિત્તસ્ય ગોચરઃ ।
ગોચરેણ વિધૂતેન સમ્યક્ચિત્તં નિરુધ્યતે

વિષયગ્રહણાભાવાન્નિરોધેન ચ નાસ્તિ ચ ।
વિદ્યતે તથતાવસ્થા આર્યાણાં ગોચરો યથા

બાલાનાં ન તથા ખ્યાતિ યથા ખ્યાતિ મનીષિણામ્ ।
મનીષિણાં તથા ખ્યાતિ સર્વધર્મા અલક્ષણાઃ

હારકૂટં યથા બાલૈઃ સુવર્ણં પરિકલ્પ્યતે ।
અસુવર્ણં સુવર્ણાભં તથા ધર્માઃ કુતાર્કિકૈઃ

અભૂત્વા યસ્ય ચોત્પાદો ભૂત્વા ચાપિ વિનશ્યતિ ।
પ્રત્યયૈઃ સદસચ્ચાપિ ન તે મે શાસને સ્થિતાઃ

અનાદ્યનિધનાભાવાદ્ભૂતલક્ષણસંસ્થિતાઃ ।
કારણકરવલ્લોકે ન ચ બુધ્યન્તિ તાર્કિકાઃ

અતીતો વિદ્યતે ભાવો વિદ્યતે ચ અનાગતઃ ।
પ્રત્યક્ષો વિદ્યતે યસ્માત્તસ્માદ્ભાવા અજાતકાઃ

પરિણામકાલસંસ્થાનં ભૂતભાવેન્દ્રિયેષુ ચ ।
અન્તરાભવસંગ્રાહં યે કલ્પન્તિ ન તે બુધાઃ

ન પ્રતીત્યસમુત્પન્નં લોકં વર્ણન્તિ વૈ જિનાઃ ।
કિં તુ પ્રત્યયમેવાયં લોકો ગન્ધર્વસંનિભઃ

ધર્મસંકેત એવાયં તસ્મિંસ્તદિદમુચ્યતે ।
સંકેતાચ્ચ પૃથગ્ભૂતો ન જાતો ન નિરુધ્યતે

દર્પણે ઉદકે નેત્રે ભાણ્ડેષુ ચ મણીષુ ચ ।
બિમ્બં હિ દૃશ્યતે તેષુ ન ચ બિમ્બો ઽસ્તિ કુત્રચિત્

ભાવાભાસં તથા ચિત્તં મૃગતૃષ્ણા યથા નભે ।
દૃશ્યતે ચિત્રરૂપેણ સ્વપ્ને વન્ધ્યૌરસો યથા

ન મે યાનં મહાયાનં ન ઘોષો ન ચ અક્ષરાઃ ।
ન સત્યા ન વિમોક્ષા વૈ ન નિરાભાસગોચરમ્

કિં તુ યાનં મહાયાનં સમાધિવશવર્તિતા ।
કાયં મનોમયં ચિત્રં વશિતાપુષ્પમણ્ડિતમ્

એકત્વેન પૃથક્ત્વેન ભાવો વૈ પ્રત્યયે ન તુ ।
જન્મ સમાસમેવોક્તં નિરોધો નાશ એવ હિ

અજાતશૂન્યતા ચૈકમેકં જાતેષુ શૂન્યતા ।
અજાતશૂન્યતા શ્રેષ્ઠા નશ્યતે જાતશૂન્યતા

તથતા શૂન્યતા કોટી નિર્વાણં ધર્મધાતુવત્ ।
કાયો મનોમયં ચિત્રં પર્યાયૈર્દેશિતં મયા

સૂત્રવિનયાભિધર્મેણ વિશુદ્ધિં કલ્પયન્તિ યે ।
ગ્રન્થતો ન તુ અર્થેન ન તે નૈરાત્મ્યમાશ્રિતાઃ

ન તીર્થિકૈર્ન બુદ્ધૈશ્ચ ન મયા ન ચ કેનચિત્ ।
પ્રત્યયૈઃ સાધિતાસ્તિત્વં કથં નાસ્તિર્ભવિષ્યતિ

કેન પ્રસાધિતાસ્તિત્વં પ્રત્યયૈર્યસ્ય નાસ્તિતા ।
ઉત્પાદવાદદુર્દૃષ્ટ્યા નાસ્ત્યસ્તીતિ વિકલ્પયેત્

યસ્ય નોત્પદ્યતે કિંચિન્ન કિંચિત્તં નિરુધ્યતે ।
તસ્યાસ્તિનાસ્તિ નોપૈતિ વિવિક્તં પશ્યતો જગત્

દૃશ્યતે શશવિષાણાખ્યં વિકલ્પો વિદ્યતે નૃણામ્ ।
યે તુ કલ્પેન્તિ તે ભ્રાન્તા મૃગતૃષ્ણાં યથા મૃગાઃ

વિકલ્પાભિનિવેશેન વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે ।
નિર્હેતુકં વિકલ્પં હિ વિકલ્પો ઽપિ ન યુજ્યતે

અજલે ચ જલગ્રાહો મૃગતૃષ્ણા યથા નભે ।
દૃશ્યતે ઽર્થો હિ બાલાનામાર્યાણાં ન વિશેષતઃ

આર્યાણાં દર્શનં શુદ્ધં વિમોક્ષત્રયસંભવમ્ ।
ઉત્પાદભઙ્ગનિર્મુક્તં નિરાભાસપ્રચારિણમ્

ગામ્ભીર્યોદાર્યવૈપુલ્યં જ્ઞાનં ક્ષેત્રાન્ વિભૂતિ ચ ।
દેશેમિ જિનપુત્રાણાં શ્રાવકાણામનિત્યતામ્

અનિત્યં ત્રિભવં શૂન્યમાત્માત્મીયવિવર્જિતમ્ ।
શ્રાવકાણાં ચ દેશેમિ તથા સામાન્યલક્ષણમ્

સર્વધર્મેષ્વસંસક્તિર્વિવેકા હ્યેકચારિકા ।
પ્રત્યેકજિનપુત્રાણાં ફલં દેશેમ્યતર્કિકમ્

સ્વભાવકલ્પિતં બાહ્યં પરતન્ત્રં ચ દેહિનામ્ ।
અપશ્યન્નાત્મસંભ્રાન્તિં તતશ્ચિત્તં પ્રવર્તતે

દશમી તુ ભવેત્પ્રથમી પ્રથમી ચાષ્ટમી ભવેત્ ।
નવમી સપ્તમી ચાપિ સપ્તમી ચાષ્ટમી ભવેત્

દ્વિતીયા તુ તૃતીયા સ્યાચ્ચતુર્થી પઞ્ચમી ભવેત્ ।
તૃતીયા તુ ભવેત્ષષ્ઠી નિરાભાસે ક્રમઃ કુતઃ

નિરાભાસો હિ ભાવાનામભાવો નાસ્તિ યોગિનામ્ ।
ભાવાભાવસમત્વેન આર્યાણાં જાયતે ફલમ્

કથં હ્યભાવો ભાવાનાં કુરુતે સમતાં કથમ્ ।
યદા ચિત્તં ન જાનાતિ બાહ્યમધ્યાત્મિકં ચલમ્ ।
તદા તુ કુરુતે નાશં સમતાચિત્તદર્શનાત્

અનાદિમતિ સંસારે ભાવગ્રાહોપગૂહિતમ્ ।
બાલૈઃ કીલ યથા કીલં પ્રલોભ્ય વિનિવર્તતે

તદ્ધેતુકં તદાલમ્બ્યં મનોગતિસમાશ્રયમ્ ।
હેતું દદાતિ ચિત્તસ્ય વિજ્ઞાનં ચ સમાશ્રિતમ્

વૈપાકિકાદધિષ્ઠાનાં નિકાયગતિસંભવાત્ ।
લભ્યન્તે યેન વૈ સ્વપ્ને અભિજ્ઞાશ્ચ ચતુર્વિધાઃ

સ્વપ્ને ચ લભ્યતે યચ્ચ યચ્ચ બુદ્ધપ્રસાદતઃ ।
નિકાયગતિગોત્રા યે તે વિજ્ઞાનવિપાકજાઃ

વાસનૈર્ભાવિતં ચિત્તં ભાવાભાસં પ્રવર્તતે ।
બાલા યદા ન બુધ્યન્તે ઉત્પાદં દેશયેત્તદા

યાવદ્વાક્યં વિકલ્પેતિ ભાવં વૈ લક્ષણાન્વિતમ્ ।
તાવદ્વિબુધ્યતે ચિત્તમપશ્યન્ હિ સ્વવિભ્રમમ્

ઉત્પાદો વર્ણ્યતે કસ્માત્કસ્માદ્દૃશ્યં ન વર્ણ્યતે ।
અદૃશ્યં દૃશ્યમાનં હિ કસ્ય કિં વર્ણ્યતે કુતઃ

સ્વચ્છં ચિત્તં સ્વભાવેન મનઃ કલુષકારકમ્ ।
મનશ્ચ સહવિજ્ઞાનૈર્વાસનાં ક્ષિપતે સદા

આલયો મુઞ્ચતે કાયં મનઃ પ્રાર્થયતે ગતિમ્ ।
વિજ્ઞાનં વિષયાભાસં ભ્રાન્તિં દૃષ્ટ્વા પ્રલભ્યતે

મદીયં દૃશ્યતે ચિત્તં બાહ્યમર્થં ન વિદ્યતે ।
એવં વિભાવયેદ્ભ્રાન્તિં તથતાં ચાપ્યનુસ્મરેત્

ધ્યાયિનાં વિષયઃ કર્મ બુદ્ધમાહાત્મ્યમેવ ચ ।
એતાનિ ત્રીણ્યચિન્ત્યાનિ અચિન્ત્યં વિજ્ઞાનગોચરમ્

અનાગતમતીતં ચ નિર્વાણં પુદ્ગલં વચઃ ।
સંવૃત્યા દેશયામ્યેતાન્ પરમાર્થસ્ત્વનક્ષરઃ

નૈકાયિકાશ્ચ તીર્થ્યાશ્ચ દૃષ્ટિમેકાંશમાશ્રિતાઃ ।
ચિત્તમાત્રે વિસંમૂઢા ભાવં કલ્પેન્તિ બાહિરમ્

પ્રત્યેકબોધિં બુદ્ધત્વમર્હત્ત્વં બુદ્ધદર્શનમ્ ।
ગૂઢબીજં ભવેદ્બોધૌ સ્વપ્ને વૈ સિધ્યતે તુ યઃ

કુત્ર કેષાં કથં કસ્માત્કિમર્થં ચ વદાહિ મે ।
મયાચિત્તમતિશાન્તં સદસત્પક્ષદેશનામ્

ચિત્તમાત્રે વિમૂઢાનાં માયાનાસ્ત્યસ્તિદેશનામ્ ।
ઉત્પાદભઙ્ગસંયુક્તં લક્ષ્યલક્ષણવર્જિતમ્

વિકલ્પો મનો નામ વિજ્ઞાનૈઃ પઞ્ચભિઃ સહ ।
બિમ્બૌઘજલતુલ્યાદૌ ચિત્તબીજં પ્રવર્તતે

યદા ચિત્તં મનશ્ચાપિ વિજ્ઞાનં ન પ્રવર્તતે ।
તદા મનોમયં કાયં લભતે બુદ્ધભૂમિ ચ

પ્રત્યયા ધાતવઃ સ્કન્ધા ધર્માણાં ચ સ્વલક્ષણમ્ ।
પ્રજ્ઞપ્તિં પુદ્ગલં ચિત્તં સ્વપ્નકેશોણ્ડુકોપમાઃ

માયાસ્વપ્નોપમં લોકં દૃષ્ટ્વા તત્ત્વં સમાશ્રયેત્ ।
તત્ત્વં હિ લક્ષણૈર્મુક્તં યુક્તિહેતુવિવર્જિતમ્

પ્રત્યાત્મવેદ્યમાર્યાણાં વિહારં તુ સ્મરેત્સદા ।
યુક્તિહેતુવિસંમૂઢં લોકં તત્ત્વે નિવેશયેત્

સર્વપ્રપઞ્ચોપશમાદ્ભ્રાન્તો નાભિપ્રવર્તતે ।
પ્રજ્ઞા યાવદ્વિકલ્પન્તે ભ્રાન્તિસ્તાવત્પ્રવર્તતે

નૈઃસ્વભાવ્યં ચ ભાવં ચ શૂન્યા વૈ નિત્યાનિત્યતા ।
ઉત્પાદવાદિનાં દૃષ્ટિર્ન ત્વનુત્પાદવાદિનામ્

એકત્વમન્યત્વોભયામીશ્વરાચ્ચ યદૃચ્છયા ।
કાલાપ્રધાનાદન્યેભિઃ પ્રત્યયૈઃ કલ્પ્યતે જગત્

સંસારબીજં વિજ્ઞાનં સતિ દૃશ્યે પ્રવર્તતે ।
કુડ્યે સતિ યથા ચિત્રં પરિજ્ઞાનાન્નિરુધ્યતે

માયાપુરુષવન્નૄણાં મૃતજન્મ પ્રવર્તતે ।
મોહાત્તથૈવ બાલાનાં બન્ધમોક્ષં પ્રવર્તતે

અધ્યાત્મબાહ્યં દ્વિવિધં ધર્માશ્ચ પ્રત્યયાનિ ચ ।
એતદ્વિભાવયન્ યોગી નિરાભાસે પ્રતિષ્ઠતે

ન વાસનૈર્ભિદ્યતે ચિત્તં ન ચિત્તં વાસનૈઃ સહ ।
અભિન્નલક્ષણં ચિત્તં વાસનૈઃ પરિવેષ્ટિતમ્

મલવદ્વાસના યસ્ય મનોવિજ્ઞાનસંભવા ।
પટશુક્લોપમં ચિત્તં વાસનૈર્ન વિરાજતે

યથા ન ભાવો નાભાવો ગગનં કથ્યતે મયા ।
આલયં હિ તથા કાયે ભાવાભાવવિવર્જિતમ્

મનોવિજ્ઞાનવ્યાવૃત્તં ચિત્તં કાલુષ્યવર્જિતમ્ ।
સર્વધર્માવબોધેન ચિત્તં બુદ્ધં વદામ્યહમ્

ત્રિસંતતિવ્યવચ્છિન્નં સત્તાસત્તાવિવર્જિતમ્ ।
ચાતુષ્કોટિકયા મુક્તં ભવં માયોપમં સદા

દ્વે સ્વભાવો ભવેત્સપ્ત ભૂમયશ્ચિત્તસંભવાઃ ।
શેષા ભવેયુર્નિષ્પન્ના ભૂમયો બુદ્ધભૂમિ ચ

રૂપી ચારૂપ્યધાતુશ્ચ કામધાતુશ્ચ નિર્વૃતિઃ ।
અસ્મિન્ કલેવરે સર્વં કથિતં ચિત્તગોચરમ્

ઉપલભ્યતે યદા યાવદ્ભ્રાન્તિસ્તાવત્પ્રવર્તતે ।
ભ્રાન્તિઃ સ્વચિત્તસંબોધાન્ન પ્રવર્તતે ન નિવર્તતે

અનુત્પાદે કારણાભાવો ભાવે સંસારસંગ્રહઃ ।
માયાદિસદૃશં પશ્યન્ લક્ષણં ન વિકલ્પયેત્

ત્રિયાનમેકયાનં ચ અયાનં ચ વદામ્યહમ્ ।
બાલાનાં મન્દબુદ્ધીનામાર્યાણાં ચ વિવિક્તતામ્

ઉત્પત્તિર્દ્વિવિધા મહ્યં લક્ષણાધિગમૌ ચ યા ।
ચતુર્વિધો નયવિધિઃ સિદ્ધાન્તં યુક્તિદેશના

સંસ્થાનાકૃતિવિશેષૈર્ભ્રાન્તિં દૃષ્ટ્વા વિકલ્પ્યતે ।
નામસંસ્થાનવિરહાત્સ્વભાવમાર્યગોચરમ્

વિકલ્પેન કલ્પ્યતે યાવત્તાવત્કલ્પિતલક્ષણમ્ ।
વિકલ્પકલ્પનાભાવાત્સ્વભાવમાર્યગોચરમ્

નિત્યં ચ શાશ્વતં તત્ત્વં ગોત્રં વસ્તુસ્વભાવકમ્ ।
તથતા ચિત્તનિર્મુક્તં કલ્પનૈશ્ચ વિવર્જિતમ્

યદ્યદ્વસ્તુ ન શુદ્ધિઃ સ્યાત્સંક્લેશો નાપિ કસ્યચિત્ ।
યસ્માચ્ચ શુંધ્યતે ચિત્તં સંક્લેશશ્ચાપિ દૃશ્યતે ।
તસ્માત્તત્ત્વં ભવેદ્વસ્તુ વિશુદ્ધમાર્યગોચરમ્

પ્રત્યયૈર્જનિતં લોકં વિકલ્પૈશ્ચ વિવર્જિતમ્ ।
માયાદિસ્વપ્નસદૃશં વિપશ્યન્તો વિમુચ્યતે

દૌષ્ઠુલ્યવાસનાશ્ચિત્રાશ્ચિત્તેન સહ સંયુતાઃ ।
બહિર્ધા દૃશ્યતે નૄણાં ન હિ ચિત્તસ્ય ધર્મતા

ચિત્તસ્ય ધર્મતા શુદ્ધા ન ચિત્તં ભ્રાન્તિસંભવમ્ ।
ભ્રાન્તિશ્ચ દૌષ્ઠુલ્યમયી તેન ચિત્તં ન દૃશ્યતે

ભ્રાન્તિમાત્રં ભવેત્તત્ત્વં તત્ત્વં નાન્યત્ર વિદ્યતે ।
ન સંસ્કારે ન ચાન્યત્ર કિં તુ સંસ્કારદર્શનાત્

લક્ષ્યલક્ષણનિર્મુક્તં યદા પશ્યતિ સંસ્કૃતમ્ ।
વિધૂતં હિ ભવેત્તેન સ્વચિત્તં પશ્યતો જગત્

ચિત્તમાત્રં સમારુહ્ય બાહ્યમર્થં ન કલ્પયેત્ ।
તથતાલમ્બને સ્થિત્વા ચિત્તમાત્રમતિક્રમેત્

ચિત્તમાત્રમતિક્રમ્ય નિરાભાસમતિક્રમેત્ ।
નિરાભાસસ્થિતો યોગી મહાયાનં સ પશ્યતિ

અનાભોગગતિઃ શાન્તા પ્રણિધાનૈર્વિશોધિતા ।
જ્ઞાનમનાત્મકં શ્રેષ્ઠં નિરાભાસે ન પશ્યતિ

ચિત્તસ્ય ગોચરં પશ્યેત્પશ્યેજ્જ્ઞાનસ્ય ગોચરમ્ ।
પ્રજ્ઞાયા ગોચરં પશ્યેલ્લક્ષણે ન પ્રમુહ્યતે

ચિત્તસ્ય દુઃખસત્યં સમુદયો જ્ઞાનગોચરઃ ।
દ્વે સત્યે બુદ્ધભૂમિશ્ચ પ્રજ્ઞા યત્ર પ્રવર્તતે

ફલપ્રાપ્તિશ્ચ નિર્વાણં માર્ગમષ્ટાઙ્ગિકં તથા ।
સર્વધર્માવબોધેન બુદ્ધજ્ઞાનં વિશુધ્યતે

ચક્ષુશ્ચ રૂપમાલોક આકાશશ્ચ મનસ્તથા ।
એભિરુત્પદ્યતે નૄણાં વિજ્ઞાનં હ્યાલયોદ્ભવમ્

ગ્રાહ્યં ગ્રાહો ગ્રહીતા ચ નાસ્તિ નામ હ્યવસ્તુકમ્ ।
નિર્હેતુકં વિકલ્પં યે મન્યન્તિ હિ ન તે બુધાઃ

અર્થે નામ હ્યસંભૂતમર્થો નામ્નિ તથૈવ ચ ।
હેત્વહેતુસમુત્પન્નં વિકલ્પં ન વિકલ્પયેત્

સર્વભાવસ્વભાવો ઽસન્ વચનં હિ તથાપ્યસત્ ।
શૂન્યતાં શૂન્યતાર્થં વા બાલો ઽપશ્યન્ વિધાવતિ

સત્યસ્થિતિં મન્યનયા દૃષ્ટ્વા પ્રજ્ઞપ્તિદેશના ।
એકત્વં પઞ્ચધાસિદ્ધમિદં સત્યં પ્રહીયતે

પ્રપઞ્ચમારભેદ્યશ્ચ અસ્તિનાસ્તિ વ્યતિક્રમેત્ ।
નાસ્તિચ્છન્દો ભવે મિથ્યાસંજ્ઞા નૈરાત્મ્યદર્શનાત્

શાશ્વતં હિ સકર્તૃત્વં વાદમાત્રપ્રવર્તિતમ્ ।
સત્યં પરં હ્યવક્તવ્યં નિરોધે ધર્મદર્શનમ્

આલયં હિ સમાશ્રિત્ય મનો વૈ સંપ્રવર્તતે ।
ચિત્તં મનશ્ચ સંશ્રિત્ય વિજ્ઞાનં સંપ્રવર્તતે

સમારોપં સમારોપ્ય તથતા ચિત્તધર્મતા ।
એતદ્વિભાવયન્ યોગી ચિત્તમાત્રજ્ઞતાં લભેત્

મનશ્ચ લક્ષણં વસ્તુ નિત્યાનિત્યે ન મન્યતે ।
ઉત્પાદં ચાપ્યનુત્પાદં યોગી યોગે ન મન્યતે

અર્થદ્વયં ન કલ્પેન્તિ વિજ્ઞાનં હ્યાલયોદ્ભવમ્ ।
એકમર્થં દ્વિચિત્તેન ન જાનીતે તદુદ્ભવમ્

ન વક્તા ન ચ વાચ્યો ઽસ્તિ ન શૂન્યં ચિત્તદર્શનાત્ ।
અદર્શનાત્સ્વચિત્તસ્ય દૃષ્ટિજાલં પ્રવર્તતે

પ્રત્યયાગમનં નાસ્તિ ઇન્દ્રિયાણિ ન કેચન ।
ન ધાતવો ન ચ સ્કન્ધા ન રાગો ન ચ સંસ્કૃતમ્

કર્મણો ઽગ્નિં ન વૈ પૂર્વં ન કૃતં ન ચ સંસ્કૃતમ્ ।
ન કોટિ ન ચ વૈ શક્તિર્ન મોક્ષો ન ચ બન્ધનમ્

અવ્યાકૃતો ન ભાવો ઽસ્તિ ધર્માધર્મં ન ચૈવ હિ ।
ન કાલં ન ચ નિર્વાણં ધર્મતાપિ ન વિદ્યતે

ન ચ બુદ્ધો ન સત્યાનિ ન ફલં ન ચ હેતવઃ ।
વિપર્યયો ન નિર્વાણં વિભવો નાસ્તિ સંભવઃ

દ્વાદશાઙ્ગં ન ચૈવાસ્તિ અન્તાનન્તં ન ચૈવ હિ ।
સર્વદૃષ્ટિપ્રહાણાય ચિત્તમાત્રં વદામ્યહમ્

ક્લેશાઃ કર્મપથા દેહઃ કર્તારશ્ચ ફલં ચ વૈ ।
મરીચિસ્વપ્નસંકાશા ગન્ધર્વનગરોપમાઃ

ચિત્તમાત્રવ્યવસ્થાનાદ્વયાવૃત્તં ભાવલક્ષણમ્ ।
ચિત્તમાત્રપ્રતિષ્ઠાનાચ્છાશ્વતોચ્છેદદર્શનમ્

સ્કન્ધા ન સન્તિ નિર્વાણે ન ચૈવાત્મા ન લક્ષણમ્ ।
ચિત્તમાત્રાવતારેણ મોક્ષગ્રાહાન્નિવર્તતે

ભૂદૃશ્યહેતુકો દોષો બહિર્ધા ખ્યાયતે નૃણામ્ ।
ચિત્તં હ્યદૃશ્યસંભૂતં તેન ચિત્તં ન દૃશ્યતે

દેહભોગપ્રતિષ્ઠાના ખ્યાયતે વાસના નૃણામ્ ।
ચિત્તં ન ભાવો નાભાવો વાસને ન વિરાજતે

મલો વૈ ખ્યાયતે શુક્લે ન શુક્લે ખ્યાયતે મલઃ ।
ઘને હિ ગગનં યદ્વત્તથા ચિત્તં ન દૃશ્યતે

ચિત્તેન ચીયતે કર્મ જ્ઞાનેન ચ વિચીયતે ।
પ્રજ્ઞયા ચ નિરાભાસં પ્રભાવં ચાધિગચ્છતિ

ચિત્તં વિષયસંબદ્ધં જ્ઞાનં તર્કે પ્રવર્તતે ।
નિરાભાસે વિશેષે ચ જ્ઞાનં વૈ સંપ્રવર્તતે

ચિત્તં મનશ્ચ વિજ્ઞાનં સંજ્ઞા વૈ કલ્પવર્જિતા ।
અવિકલ્પધર્મતાં પ્રાપ્તાઃ શ્રાવકા ન જિનાત્મજાઃ

ક્ષાન્તે ક્ષાન્તે વિશેષે વૈ જ્ઞાનં તાથાગતં શુભમ્ ।
સંજાયતે વિશેષાર્થં સમુદાચારવર્જિતમ્

પરિકલ્પિતસ્વભાવો ઽસ્તિ પરતન્ત્રો ન વિદ્યતે ।
કલ્પિતં ગૃહ્યતે ભ્રાન્ત્યા પરતન્ત્રં ન કલ્પ્યતે

ચિત્તં હ્યભૂતસંભૂતં ન ચિત્તં દૃશ્યતે ક્વચિત્ ।
દેહભોગપ્રતિષ્ઠાનં ખ્યાયતે વાસના નૃણામ્

ન સર્વભૌતિકં રૂપમસ્તિ રૂપમભૌતિકમ્ ।
ગન્ધર્વસ્વપ્નમાયા યા મૃગતૃષ્ણા હ્યભૌતિકા

પ્રજ્ઞા હિ ત્રિવિધા મહ્યમાર્યં યેન પ્રભાવિતમ્ ।
ચિત્તં હ્યદૃશ્યસંભૂતં તેન ચિત્તં ન દૃશ્યતે

દેહભોગપ્રતિષ્ઠાના ખ્યાયતે વાસના નૃણામ્ ।
લક્ષણં કલ્પતે યેન યઃ સ્વભાવાન્ વૃણોતિ ચ

યાનદ્વયવિસંયુક્તા પ્રજ્ઞા હ્યાભાસવર્જિતા ।
સંભવાભિનિવેશેન શ્રાવકાણાં પ્રવર્તતે ।
ચિત્તમાત્રાવતારેણ પ્રજ્ઞા તાથાગતી ઽમલા

સતો હિ અસતશ્ચાપિ પ્રત્યયૈર્યદિ જાયતે ।
એકત્વાન્યત્વદૃષ્ટિશ્ચ અવશ્યં તૈઃ સમાશ્રિતા

વિવિધાગતિર્હિ નિર્વૃત્તા યથા માયા ન સિધ્યતિ ।
નિમિત્તં હિ તથા ચિત્રં કલ્પ્યમાનં ન સિધ્યતિ

નિમિત્તદૌષ્ઠુલ્યમયં બન્ધનં ચિત્તસંભવમ્ ।
પરિકલ્પિતં હ્યજાનાનૈઃ પરતન્ત્રં વિકલ્પ્યતે

ય એવ કલ્પિતો ભાવઃ પરતન્ત્રં તદેવ હિ ।
કલ્પિતં હિ વિચિત્રાભં પરતન્ત્રં વિકલ્પ્યતે

સંવૃતિઃ પરમાર્થશ્ચ તૃતીયં નાસ્તિ હેતુકમ્ ।
કલ્પિતં સંવૃતિર્હ્યુક્તા તચ્છેદાદાર્યગોચરઃ

યથા હિ યોગિનાં વસ્તુ ચિત્રમેકં વિરાજતે ।
ન હ્યસ્તિ ચિત્રતા તત્ર તથા કલ્પિતલક્ષણમ્

યથા હિ તૈમિરૈશ્ચિત્રં કલ્પ્યતે રૂપદર્શનમ્ ।
તિમિરં ન રૂપં નારૂપં પરતન્ત્રં તથા બુધૈઃ

હેમં સ્યાત્તુ યથા શુદ્ધં જલં કલુષવર્જિતમ્ ।
ગગનં હિ ઘનાભાવાત્તથા શુદ્ધં વિકલ્પિતમ્

શ્રાવકસ્ત્રિવિધો મહ્યં નિર્મિતઃ પ્રણિધાનજઃ ।
રાગદ્વેષવિસંયુક્તઃ શ્રાવકો ધર્મસંભવઃ

બોધિસત્ત્વો ઽપિ ત્રિવિધો બુદ્ધાનાં નાસ્તિ લક્ષણમ્ ।
ચિત્તે ચિત્તે તુ સત્ત્વાનાં બુદ્ધબિમ્બં વિદૃશ્યતે

નાસ્તિ વૈ કલ્પિતો ભાવઃ પરતન્ત્રં ચ વિદ્યતે ।
સમારોપાપવાદં ચ વિકલ્પં નો વિનશ્યતિ

કલ્પિતં યદ્યભાવઃ સ્યાત્પરતન્ત્રસ્વભાવતઃ ।
વિનાભાવેન વૈ ભાવં ભાવશ્ચાભાવસંભવઃ

પરિકલ્પિતં સમાશ્રિત્ય પરતન્ત્રં પ્રલભ્યતે ।
નિમિત્તનામસંબન્ધાજ્જાયતે પરિકલ્પિતમ્

અત્યન્તં ચાપ્યનિષ્પન્નં કલ્પિતેન પરોદ્ભવમ્ ।
તદા પ્રજ્ઞાયતે શુદ્ધઃ સ્વભાઅવઃ પારમાર્થિકઃ

પરિકલ્પિતં દશવિધં પરતન્ત્રં ચ ષડ્વિધમ્ ।
તથતા ચ પ્રત્યાત્મગતિમતો નાસ્તિ વિશેષણમ્

પઞ્ચ ધર્મા ભવેત્તત્વં સ્વભાવા હિ ત્રયસ્તથા ।
એતદ્વિભાવયન્ યોગી તથતાં નાતિવર્તતે

નક્ષત્રમેઘસંસ્થાનં સોમભાસ્કરસંનિભમ્ ।
ચિત્તં સંદૃશ્યતે નૄણાં દૃશ્યાભં વાસનોદિતમ્

ભૂતાલબ્ધાત્મકા હ્યેતે ન લક્ષ્યં ન ચ લક્ષણમ્ ।
સર્વે ભૂતમયા ભૂતા યદિ રૂપં હિ ભૌતિકમ્

અસંભૂતા મહાભૂતા નાસ્તિ ભૂતેષુ ભૌતિકમ્ ।
કારણં હિ મહાભૂતાઃ કાર્યં ભૂસલિલાદયઃ

દ્રવ્યપ્રજ્ઞપ્તિરૂપં ચ માયાજાતિકૃતં તથા ।
સ્વપ્નગન્ધર્વરૂપં ચ મૃગતૃષ્ણા ચ પઞ્ચમમ્

ઇચ્છન્તિકં પઞ્ચવિધં ગોત્રાઃ પઞ્ચ તથા ભવેત્ ।
પઞ્ચ યાનાન્યયાનં ચ નિર્વાણં ષડ્વિધં ભવેત્

સ્કન્ધભેદાશ્ચતુર્વિશદ્રૂપં ચાષ્ટવિધં ભવેત્ ।
બુદ્ધા ભવેચ્ચતુર્વિંશદ્દ્વિવિધાશ્ચ જિનૌરસાઃ

અષ્ટોત્તરં નયશતં શ્રાવકાશ્ચ ત્રયસ્તથા ।
ક્ષેત્રમેકં હિ બુદ્ધાનાં બુદ્ધશ્ચૈકસ્તથા ભવેત્

વિમુક્તયસ્તથા તિસ્રશ્ચિત્તધારા ચતુર્વિધા ।
નૈરાત્મ્યં ષડ્વિધં મહ્યં જ્ઞેયં ચાપિ ચતુર્વિધમ્

કારણૈશ્ચ વિસંયુક્તં દૃષ્ટિદોષવિવર્જિતમ્ ।
પ્રત્યાત્મવેદ્યમચલં મહાયાનમનુત્તરમ્

ઉત્પાદં ચાપ્યનુત્પાદમષ્ટધા નવધા ભવેત્ ।
એકાનુપૂર્વસમયં સિદ્ધાન્તમેકમેવ ચ

આરૂપ્યધાત્વષ્ટવિધં ધ્યાનભેદશ્ચ ષડ્વિધઃ ।
પ્રત્યેકજિનપુત્રાણાં નિર્યાણં સપ્તધા ભવેત્

અધ્વત્રયં ન ચૈવાસ્તિ નિત્યાનિત્યં ચ નાસ્તિ વૈ ।
ક્રિયા કર્મ ફલં ચૈવ સ્વપ્નકાર્યં તથા ભવેત્

અન્તાદ્યાસંભવા બુદ્ધાઃ શ્રાવકાશ્ચ જિનૌરસાઃ ।
ચિત્તં દૃશ્યવિસંયુક્તં માયાધર્મોપમં સદા

ગર્ભશ્ચક્રં તથા જાતિર્નૈષ્ક્રમ્યં તુષિતાલયમ્ ।
સર્વક્ષેત્રગતાશ્ચાપિ દૃશ્યન્તે ન ચ યોનિજાઃ

સંક્રાન્તિં સંચરં સત્ત્વં દેશના નિર્વૃતિસ્તથા ।
સત્યં ક્ષેત્રાવબોધિશ્ચ પ્રત્યયપ્રેરિતો ભવેત્

લોકા વનસ્પતિર્દ્વીપો નૈરાત્મ્યતીર્થસંચરમ્ ।
ધ્યાનં યાનાલયપ્રાપ્તિરચિન્ત્યફલગોચરમ્

ચન્દ્રનક્ષત્રગોત્રાણિ નૃપગોત્રા સુરાલયમ્ ।
યક્ષગન્ધર્વગોત્રાણિ કર્મજા તૃષ્ણસંભવા

અચિન્ત્યપરિણામી ચ ચ્યુતિર્વાસનસંયુતા ।
વ્યુચ્છિન્નચ્યુત્યભાવેન ક્લેશજાલં નિરુધ્યતે

ધનધાન્યં સુવર્ણં ચ ક્ષેત્રવસ્તુ વિકલ્પ્યતે ।
ગવૈડકાશ્ચ દાસા વૈ તથા હયગજાદયઃ

તલ્પવિદ્ધે ન સ્વપ્તવ્યં ભૂમિશ્ચાપિ ન લેપયેત્ ।
સૌવર્ણરાજતં પાત્રં કાંસં તામ્રં ન કારયેત્

કમ્બલા નીલરક્તાશ્ચ કાષાયો ગોમયેન ચ ।
કર્દમૈઃ ફલપત્રૈશ્ચ શુક્લાન્ યોગી રજેત્સદા

શૈલીકં મૃન્મયં લોહં શાઙ્ખં વૈ સ્ફટિકમયમ્ ।
પાત્રાર્થં ધારયેદ્યોગી પરિપૂર્ણં ચ માગધમ્

ચતુરઙ્ગુલં ભવેચ્છસ્ત્રં કુબ્જં વૈ વસ્તુચ્છેદનઃ ।
શિલ્પવિદ્યાં ન શિક્ષેત યોગી યોગપરાયણઃ

ક્રયવિક્રયો ન કર્તવ્યો યોગિના યોગિવાહિના ।
આરામિકૈશ્ચ કર્તવ્યમેતદ્ધર્મં વદામ્યહમ્

ગુપ્તેન્દ્રિયં તથાર્થજ્ઞં સૂત્રાન્તે વિનયે તથા ।
ગૃહસ્થૈર્ન ચ સંસૃષ્ટં યોગિનં તં વદામ્યહમ્

શૂન્યાગારે શ્મશાને વા વૃક્ષમૂલે ગુહાસુ વા ।
પલાલે ઽભ્યવકાશે ચ યોગી વાસં પ્રકલ્પયેત્

ત્રિવસ્ત્રપ્રાવૃતો નિત્યં શ્મશાનાદ્યત્રકુત્રચિત્ ।
વસ્ત્રાર્થં સંવિધાતવ્યં યશ્ચ દદ્યાત્સુખાગતમ્

યુગમાત્રાનુસારી સ્યાત્પિણ્ડભક્ષપરાયણઃ ।
કુસુમેભ્યો યથા ભ્રમરાસ્તથા પિણ્ડં સમાચરેત્

ગણે ચ ગણસંસૃષ્ટે ભિક્ષુણીષુ ચ યદ્ભવેત્ ।
તદ્ધિ આજીવસંસૃષ્ટં ન તત્કલ્પતિ યોગિનામ્

રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ અમાત્યાઃ શ્રેષ્ઠિનસ્તથા ।
પિણ્ડાર્થે નોપદેશેત યોગી યોગપરાયણઃ

મૃતસૂતકુલાન્નં ચ મિત્રપ્રીતિસમન્વિતમ્ ।
ભિક્ષુભિક્ષુણિસંસૃષ્ટં ન તત્કલ્પતિ યોગિનામ્

વિહારે યત્ર વૈ ધૂમઃ પચ્યતે વિધિવત્સદા ।
ઉદ્દિશ્ય યત્કૃતં ચાપિ ન તત્કલ્પતિ યોગિનામ્

ઉત્પાદભઙ્ગનિર્મુક્તં સદસત્પક્ષવર્જિતમ્ ।
લક્ષ્યલક્ષણસંયુક્તં યોગી લોકં વિભાવયેત્

સમાધિબલસંયુક્તમભિજ્ઞૈર્વશિતૈશ્ચ વૈ ।
નચિરાત્તુ ભવેદ્યોગી યદ્યુત્પાદં ન કલ્પયેત્

અણુકાલપ્રધાનેભ્યઃ કારણેભ્યો ન કલ્પયેત્ ।
હેતુપ્રત્યયસંભૂતં યોગી લોકં ન કલ્પયેત્

સ્વકલ્પકલ્પિતં લોકં ચિત્રં વૈ વાસનોદિતમ્ ।
પ્રતિપશ્યેત્સદા યોગી માયાસ્વપ્નોપમં ભવમ્

અપવાદસમારોપવર્જિતં દર્શનં સદા ।
દેહભોગપ્રતિષ્ઠાભં ત્રિભવં ન વિકલ્પયેત્

કૃતભક્તપિણ્ડો નિશ્ચિતમૃજું સંસ્થાપ્ય વૈ તનુમ્ ।
બુદ્ધાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાંશ્ચ નમસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ

વિનયાત્સૂત્રયુક્તિભ્યાં તત્ત્વં સંહૃત્ય યોગવિત્ ।
પઞ્ચધર્મસ્વચિત્તં ચ નૈરાત્મ્યં ચ વિભાવયેત્

પ્રત્યાત્મધર્મતાશુદ્ધા ભૂમયો બુદ્ધભૂમિ ચ ।
એતદ્વિભાવયેદ્યોગી મહાપદ્મે ઽભિષિચ્યતે

વિભ્રામ્ય ગતયઃ સર્વા ભવાદુદ્વેગમાનસઃ ।
યોગાનારભતે ચિત્રાં ગત્વા શિવપથીં શુભામ્

સોમભાસ્કરસંસ્થાનં પદ્મપત્રાંશુસપ્રભમ્ ।
ગગનાગ્નિચિત્રસદૃશં યોગી પુઞ્જાન્ પ્રપશ્યતે

નિમિત્તાનિ ચ ચિત્રાણિ તીર્થ્યમાર્ગં નયન્તિ તે ।
શ્રાવકત્વે નિપાત્યન્તિ પ્રત્યેકજિનગોચરે

વિધૂય સર્વાણ્યેતાનિ નિરાભાસો યદા ભવેત્ ।
તદા બુદ્ધકરાદિત્યાઃ સર્વક્ષેત્રસમાગતાઃ ।
શિરો હિ તસ્ય માર્જન્તિ નિમિત્તં તથતાનુગાઃ

અસ્ત્યનાકારતો ભાવઃ શાશ્વતોચ્છેદવર્જિતઃ ।
સદસત્પક્ષવિગતાઃ કલ્પયિષ્યન્તિ મધ્યમમ્

અહેતુવાદે કલ્પ્યન્તે અહેતૂચ્છેદદર્શનમ્ ।
બાહ્યભાવાપરિજ્ઞાનાન્નાશયિષ્યન્તિ મધ્યમમ્

ભાવગ્રાહં ન મોક્ષ્યન્તે મા ભૂદુચ્છેદદર્શનમ્ ।
સમારોપાપવાદેન દેશયિષ્યન્તિ મધ્યમમ્

ચિત્તમાત્રાવબોધેન બાહ્યભાવા વ્યુદાશ્રયા ।
વિનિવૃત્તિર્વિકલ્પસ્ય પ્રતિપત્ સૈવ મધ્યમા

ચિત્તમાત્રં ન દૃશ્યન્તિ દૃશ્યાભાવાન્ન જાયતે ।
પ્રતિપન્મધ્યમા ચૈષા મયા ચાન્યૈશ્ચ દેશિતા

ઉત્પાદં ચાપ્યનુત્પાદં ભાવાભાવશ્ચ શૂન્યતા ।
નૈઃસ્વભાવ્યં ચ ભાવાનાં દ્વયમેતન્ન કલ્પયેત્

વિકલ્પવૃત્ત્યા ભાવો ન મોક્ષં કલ્પેન્તિ બાલિશાઃ ।
ન ચિત્તવૃત્ત્યસંબોધાદ્દ્વયગ્રાહઃ પ્રહીયતે

સ્વચિત્તદૃશ્યસંબોધાદ્દ્વયગ્રાહઃ પ્રહીયતે ।
પ્રહાણં હિ પરિજ્ઞાનં વિકલ્પ્યસ્યાવિનાશકમ્

ચિત્તદૃશ્યપરિજ્ઞાનાદ્વિકલ્પો ન પ્રવર્તતે ।
અપ્રવૃત્તિર્વિકલ્પસ્ય તથતા ચિત્તવર્જિતા

તીર્થ્યદોષવિનિર્મુક્તા પ્રવૃત્તિર્યદિ દૃશ્યતે ।
સા વિદ્વદ્ભિર્ભવેદ્ધાહ્યા નિવૃત્તિશ્ચાવિનાશતઃ

અસ્યાવબોધાદ્બુદ્ધત્વં મયા બુદ્ધૈશ્ચ દેશિતમ્ ।
અન્યથા કલ્પ્યમાનં હિ તીર્થ્યવાદઃ પ્રસજ્યતે

અજાઃ પ્રસૂતજન્મા વૈ અચ્યુતાશ્ચ ચ્યવન્તિ ચ ।
યુગપજ્જલચન્દ્રાભા દૃશ્યન્તે ક્ષેત્રકોટિષુ

એકધા બહુધા ભૂત્વા વર્ષન્તિ ચ જ્વલન્તિ વૈ ।
ચિત્તે ચિન્તમયા ભૂત્વા ચિત્તમાત્રં વદન્તિ તે

ચિત્તેષુ ચિત્તમાત્રં ચ અચિત્તા ચિત્તસંભવા ।
વિચિત્રરૂપસંસ્થાનાશ્ચિત્તમાત્રે ગતિંગતાઃ

મૌનીન્દ્રૈઃ શ્રાવકૈ રૂપૈઃ પ્રત્યેકજિનસાદૃશૈઃ ।
અન્યૈશ્ચ વિવિધૈ રૂપૈશ્ચિત્તમાત્રં વદન્તિ તે

આરૂપ્યરૂપં હ્યારૂપૈર્નારકાણાં ચ નારકમ્ ।
રૂપં દર્શ્યન્તિ સત્ત્વાનાં ચિત્તમાત્રસ્ય કારણમ્

માયોપમં સમાધિં ચ કાયં ચાપિ મનોમયમ્ ।
દશ ભૂમીશ્ચ વશિતાઃ પરાવૃત્તા લભન્તિ તે

સ્વવિકલ્પવિપર્યાસૈઃ પ્રપઞ્ચસ્પન્દિતૈશ્ચ વૈ ।
દૃષ્ટશ્રુતમતજ્ઞાતે બાલા બધ્યન્તિ સંજ્ઞયા

નિમિત્તં પરતન્ત્રં હિ યન્નામ તત્ર કલ્પિતમ્ ।
પરિકલ્પિતનિમિત્તં પારતન્ત્ર્યાત્પ્રવર્તતે

બુદ્ધ્યા વિવેચ્યમાનં હિ ન તન્ત્રં નાપિ કલ્પિતમ્ ।
નિષ્પન્નો નાસ્તિ વૈ ભાવઃ કથં બુદ્ધ્યા પ્રકલ્પ્યતે

નિષ્પન્નો વિદ્યતે ભાવો ભાવાભાવવિવર્જિતઃ ।
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તૌ દ્વૌ સ્વભાવૌ કથં ભવેત્

પરિકલ્પિતે સ્વભાવે ચ સ્વભાવૌ દ્વૌ પ્રતિષ્ઠિતૌ ।
કલ્પિતં દૃશ્યતે ચિત્રં વિશુદ્ધમાર્યગોચરમ્

કલ્પિતં હિ વિચિત્રાભં પરતન્ત્રે વિકલ્પ્યતે ।
અન્યથા કલ્પ્યમાનં હિ તીર્થ્યવાદં સમાશ્રયેત્

કલ્પના કલ્પનેત્યુક્તં દર્શનાદ્ધેતુસંભવમ્ ।
વિકલ્પદ્વયનિર્મુક્તં નિષ્પન્નં સ્યાત્તદેવ હિ

ક્ષેત્રં બુદ્ધાશ્ચ નિર્માણા એકં યાનં ત્રયં તથા ।
ન નિર્વાણમહં સર્વે શૂન્યા ઉત્પત્તિવર્જિતાઃ

ષટ્ત્રિંશદ્બુદ્ધભેદાશ્ચ દશ ભેદાઃ પૃથક્પૃથક્ ।
સત્ત્વાનાં ચિત્તસંતાના એતે ક્ષેત્રાણ્યભાજનમ્

યથા હિ કલ્પિતં ભાવં ખ્યાયતે ચિત્રદર્શનમ્ ।
ન હ્યસ્તિ ચિત્રતા તત્ર બુદ્ધધર્મં તથા જગત્

ધર્મબુદ્ધો ભવેદ્બુદ્ધઃ શેષા વૈ તસ્ય નિર્મિતાઃ ।
સત્ત્વાઃ સ્વબીજસંતાનં પશ્યન્તે બુદ્ધદર્શનૈઃ

ભ્રાન્તિનિમિત્તસંબન્ધાદ્વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે ।
વિકલ્પા તથતા નાન્યા ન નિમિત્તા વિકલ્પના

સ્વાભાવિકશ્ચ સંભોગો નિર્મિતં પઞ્ચનિર્મિતમ્ ।
ષટ્ત્રિંશકં બુદ્ધગણં બુદ્ધઃ સ્વાભાવિકો ભવેત્

નીલે રક્તે ઽથ લવણે શઙ્ખે ક્ષીરે ચ શાર્કરે ।
કષાયૈઃ ફલપુષ્પાદ્યૈઃ કિરણા યથ ભાસ્કરે

ન ચાન્યે ન ચ નાનન્યે તરંગા હ્યુદધાવિવ ।
વિજ્ઞાનાનિ તથા સપ્ત ચિત્તેન સહ સંયુતા

ઉદધેઃ પરિણામો ઽસૌ તરંગાણાં વિચિત્રતા ।
આલયં હિ તથા ચિત્રં વિજ્ઞાનાખ્યં પ્રવર્તતે

ચિત્તં મનશ્ચ વિજ્ઞાનં લક્ષણાર્થં પ્રકલ્પ્યતે ।
અભિન્નલક્ષણાન્યષ્ટૌ ન ચ લક્ષ્યં ન લક્ષણમ્

ઉદધેશ્ચ તરંગાણાં યથા નાસ્તિ વિશેષણમ્ ।
વિજ્ઞાનાનાં તથા ચિત્તે પરિણામો ન લભ્યતે

ચિત્તેન ચીયતે કર્મ મનસા ચ વિચીયતે ।
વિજ્ઞાનેન વિજાનાતિ દૃશ્યં કલ્પેતિ પઞ્ચભિઃ

નીલરક્તપ્રકાર હિ વિજ્ઞાનં ખ્યાયતે નૃણામ્ ।
તરંગચિત્તસાધર્મ્યં વદ કસ્માન્મહામુને

નીલરક્તપ્રકારં હિ તરંગેષુ ન વિદ્યતે ।
વૃત્તિશ્ચ વર્ણ્યતે ચિત્તે લક્ષણાર્થં હિ બાલિશાઃ

ન તસ્ય વિદ્યતે વૃત્તિઃ સ્વચિત્તં ગ્રાહ્યવર્જિતમ્ ।
ગ્રાહ્યે સતિ હિ વૈ ગ્રાહસ્તરંગૈઃ સહ સાધ્યતે

દેહભોગપ્રતિષ્ઠાનં વિજ્ઞાનં ખ્યાયતે નૃણામ્ ।
તેનાસ્ય દૃશ્યતે વૃત્તિસ્તરંગૈઃ સહસાદૃશા

ઉઅદધિસ્તરંગભાવેન નૃત્યમાનો વિભાવ્યતે ।
આલયસ્ય તથા વૃત્તિઃ કસ્માદ્બુદ્ધ્યા ન ગૃહ્યતે

બાલાનાં બુદ્ધિવૈકલ્યાદાલયં હ્યુદધેર્યથા ।
તરંગવૃત્તિસાધર્મ્યા દૃષ્ટાન્તેનોપનીયતે

ઉદેતિ ભાસ્કરો યદ્વત્સમં હીનોત્તમે જને ।
તથા ત્વં લોકપ્રદ્યોત તત્ત્વં દેશેસિ બાલિશાન્

કૃત્વા ધર્મેષ્વવસ્થાનં કસ્માત્તત્ત્વં ન ભાષસે ।
ભાષસે યદિ તત્ત્વં વૈ તત્ત્વં ચિત્તે ન વિદ્યતે

ઉદધેર્યથા તરંગાણિ દર્પણે સુપિને યથા ।
દૃશ્યન્તે યુગપત્કાલે તથા ચિત્તં સ્વગોચરે ।
વૈકલ્યાદ્વિષયાણાં હિ ક્રમવૃત્ત્યા પ્રવર્તતે

વિજ્ઞાનેન વિજાનાતિ મનસા મન્યતે પુનઃ ।
પઞ્ચાનાં ખ્યાયતે દૃશ્યં ક્રમો નાસ્તિ સમાહિતે

ચિત્રાચાર્યો યથા કશ્ચિચ્ચિત્રાન્તેવાસિકો ઽપિ વા ।
ચિત્રાર્થે નામયેદ્રઙ્ગં દેશનાપિ તથા મમ

રઙ્ગે ન વિદ્યતે ચિત્રં ન કુડ્યે ન ચ ભાજને ।
સત્ત્વાનાં કર્ષણાર્થાય રઙ્ગૈશ્ચિત્રં વિકલ્પ્યતે

દેશનાવ્યભિચારી ચ તત્ત્વં હ્યક્ષરવર્જિતમ્ ।
કૃત્વા ધર્મે વ્યવસ્થાનં તત્ત્વં દેશેમિ યોગિનામ્

તત્ત્વં પ્રત્યાત્મગતિકં કલ્પ્યકલ્પનવર્જિતમ્ ।
દેશેમિ જિનપુત્રાણાં બાલાનાં દેશનાન્યથા

વિચિત્રા હિ યથા માયા દૃશ્યતે ન ચ વિદ્યતે ।
દેશના હિ તથા ચિત્રા દૃશ્યતે ઽવ્યભિચારિણી

દેશના હિ યદન્યસ્ય તદન્યસ્યાપ્યદેશના ।
આતુરે આતુરે યદ્વદ્ભિષગ્દ્રવ્યં પ્રયચ્છતિ ।
બુદ્ધા હિ તદ્વત્સત્ત્વાનાં ચિત્તમાત્રં વદન્તિ તે

બાહ્યવાસનબીજેન વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે ।
તન્ત્રં હિ યેન ગૃહ્ણાતિ યદ્ગૃહ્ણાતિ સ કલ્પિતમ્

બાહ્યમાલમ્બનં ગૃહ્યં ચિત્તં ચાશ્રિત્ય જાયતે ।
દ્વિધા પ્રવર્તતે ભ્રાન્તિસ્તૃતીયં નાસ્તિ કારણમ્

યસ્માચ્ચ જાયતે ભ્રાન્તિર્યદાશ્રિત્ય ચ જાયતે ।
ષડ્દ્વાદશાષ્ટાદશકં ચિત્તમેવ વદામ્યહમ્

સ્વબીજગ્રાહ્યસંબન્ધાદાત્મગ્રાહઃ પ્રહીયતે ।
ચિત્તકલ્પાવતારેણ ધર્મગ્રાહઃ પ્રહીયતે

યત્તુ આલયવિજ્ઞાનં તદ્વિજ્ઞાનં પ્રવર્તતે ।
આધ્યાત્મિકં હ્યાયતનં ભવેદ્બાહ્યં યદાભયા

નક્ષત્રકેશગ્રહણં સ્વપ્નરૂપં યથાબુધૈઃ ।
સંસ્કૃતાસંસ્કૃતં નિત્યં કલ્પ્યતે ન ચ વિદ્યતે

ગન્ધર્વનગરં માયા મૃગતૃષ્ણામ્ભસાં યથા ।
અસન્તો વા વિદૃશ્યન્તે પરતન્ત્રં તથા ભવેત્

આત્મેન્દ્રિયોપચારં હિ ત્રિચિત્તે દેશયામ્યહમ્ ।
ચિત્તં મનશ્ચ વિજ્ઞાનં સ્વલક્ષણવિસંયુતા

ચિત્તં મનશ્ચ વિજ્ઞાનં નૈરાત્મ્યં સ્યાદ્દ્વયં તથા ।
પઞ્ચ ધર્માઃ સ્વભાવા હિ બુદ્ધાનાં ગોચરો હ્યયમ્

લક્ષણેન ભવેત્રીણી એકં વાસનહેતુકાઃ ।
રઙ્ગં હિ યથાપ્યેકં કુડ્યે ચિત્રં વિદૃશ્યતે

નૈરાત્મ્યમદ્વયં ચિત્તં મનોવિજ્ઞાનમેવ ચ ।
પઞ્ચ ધર્માઃ સ્વભાવા હિ મમ ગોત્રે ન સન્તિ તે

ચિત્તલક્ષણનિર્મુક્તં વિજ્ઞાનમનવર્જિતમ્ ।
ધર્મસ્વભાવવિરહં ગોત્રં તાથાગતં લભેત્

કાયેન વાચા મનસા ન તત્ર ક્રિયતે શુભમ્ ।
ગોત્રં તાથાગતં શુદ્ધં સમુદાચારવર્જિતમ્

અભિજ્ઞૈર્વશિતૈઃ શુદ્ધં સમાધિબલમણ્ડિતમ્ ।
કાયં મનોમયં ચિત્તં ગોત્રં તાથાગતં શુભમ્

પ્રત્યાત્મવેદ્યં હ્યમલં હેતુલક્ષણવર્જિતમ્ ।
અષ્ટમી બુદ્ધભૂમિશ્ચ ગોત્રં તાથાગતં ભવેત્

દૂરંગમા સાધુમતી ધર્મમેઘા તથાગતી ।
એતદ્ધિ ગોત્રં બુદ્ધાનાં શેષા યાનદ્વયાવહા

સત્ત્વસંતાનભેદેન લક્ષણાર્થં ચ બાલિશામ્ ।
દેશ્યન્તે ભૂમયઃ સપ્ત બુદ્ધૈશ્ચિત્તવશં ગતાઃ

વાક્કાયચિત્તદૌષ્ઠુલ્યં સપ્તમ્યાં ન પ્રવર્તતે ।
અષ્ટમ્યાં હ્યાશ્રયસ્તસ્ય સ્વપ્નૌઘસમસાદૃશઃ

ભૂમ્યષ્ટમ્યાં ચ પઞ્ચમ્યાં શિલ્પવિદ્યાકલાગમમ્ ।
કુર્વન્તિ જિનપુત્રા વૈ નૃપત્વં ચ ભવાલયે

ઉત્પાદમથ નોત્પાદં શૂન્યાશૂન્યં ન કલ્પયેત્ ।
સ્વભાવમસ્વભાવત્વં ચિત્તમાત્રે ન વિદ્યતે

ઇદં તથ્યમિદં તથ્યમિદં મિથ્યા વિકલ્પયેત્ ।
પ્રત્યેકશ્રાવકાણાં ચ દેશના ન જિનૌરસામ્

સચ્ચાસચ્ચ સતો નૈવ ક્ષણિકં લક્ષણં ન વૈ ।
પ્રજ્ઞપ્તિદ્રવ્યસન્નૈવ ચિત્તમાત્રે ન વિદ્યતે

ભાવા વિદ્યન્તિ સંવૃત્યા પરમાર્થે ન ભાવકાઃ ।
નિઃસ્વભાવેષુ યા ભ્રાન્તિસ્તત્સત્યં સંવૃતિર્ભવેત્

અસત્સુ સર્વધર્મેષુ પ્રજ્ઞપ્તિઃ ક્રિયતે મયા ।
અભિલાપો વ્યવહારશ્ચ બાલાનાં તત્ત્વવર્જિતઃ

અભિલાપસંભવો ભાવો વિદ્યતે હ્યર્થગોચરઃ ।
અભિલાપસંભવો ભાવો દૃષ્ટ્વા વૈ નાસ્તિ વિદ્યતે

કુડ્યાભાવે યથા ચિત્રં છાયાયાં સ્થાણુવર્જિતે ।
આલયં તુ તથા શુદ્ધં તરંગે ન વિરાજતે

નટવત્તિષ્ઠતે ચિત્તં મનો વિદૂષસાદૃશમ્ ।
વિજ્ઞાનપઞ્ચકૈઃ સાર્ધં દૃશ્યં કલ્પતિ રઙ્ગવત્

દેશનાધર્મનિષ્યન્દો યચ્ચ નિષ્યન્દનિર્મિતમ્ ।
બુદ્ધા હ્યેતે ભવેત્પૌરાઃ શેષા નિર્માણવિગ્રહાઃ

દૃશ્યં ન વિદ્યતે ચિત્તં ચિત્તં દૃશ્યાત્પ્રમુહ્યતે ।
દેહભોગપ્રતિષ્ઠાનમાલયં ખ્યાયતે નૃણામ્

ચિત્તં મનશ્ચ વિજ્ઞાનં સ્વભાવં ધર્મપઞ્ચકમ્ ।
નૈરાત્મ્યં દ્વિતયં શુદ્ધં પ્રભાષન્તે વિનાયકાઃ

તાર્કિકાણામવિષયં શ્રાવકાણાં ન ચૈવ હિ ।
યં દેશયન્તિ વૈ નાથા પ્રત્યાત્મગતિગોચરમ્

દીર્ઘહ્રસ્વાદિસંબદ્ધમન્યોન્યતઃ પ્રવર્તતે ।
અસ્તિત્વસાધકા નાસ્તિ અસ્તિ નાસ્તિત્વસાધકમ્

અણુશો વિભજ્ય દ્રવ્યં ન વૈ રૂપં વિકલ્પયેત્ ।
ચિત્તમાત્રવ્યવસ્થાનં કુદૃષ્ટ્યા ન પ્રસીદતિ

મા શૂન્યતાં વિકલ્પેથ માશૂન્યમિતિ વા પુનઃ ।
નાસ્ત્યસ્તિ કલ્પનૈવેયં કલ્પ્યમર્થં ન વિદ્યતે

ગુણાણુદ્રવ્યસંઘાતૈ રૂપં બાલૈર્વિકલ્પ્યતે ।
એકૈકમણુશો નાસ્તિ અતો ઽપ્યર્થં ન વિદ્યતે

સ્વચિત્તં દૃશ્યસંસ્થાનં બહિર્ધા ખ્યાયતે નૃણામ્ ।
બાહ્યં ન વિદ્યતે દૃશ્યમતો ઽપ્યર્થં ન વિદ્યતે

ચિત્રં કેશોણ્ડુકં માયાં સ્વપ્ન ગન્ધર્વમેવ ચ ।
અલાતં મૃગતૃષ્ણા ચ અસન્તં ખ્યાયતે નૃણામ્

નિત્યાનિત્યં તથૈકત્વમુભયં નોભયં તથા ।
અનાદિદોષસંબદ્ધા બાલાઃ કલ્પેન્તિ મોહિતાઃ

યાનવ્યવસ્થા નૈવાસ્તિ યાનમેકં વદામ્યહમ્ ।
પરિકર્ષણાર્થં બાલાનાં યાનભેદં વદામ્યહમ્

વિમુક્તયસ્તથા તિસ્રો ધર્મનૈરાત્મ્યમેવ ચ ।
સમતાજ્ઞાનક્લેશાખ્યા વિમુક્ત્યા તે વિવર્જિતાઃ

યથા હિ કાષ્ઠમુદધૌ તરંગૈર્વિપ્રવાહ્યતે ।
તથા ચ શ્રાવકો મૂઢો લક્ષણેન પ્રવાહ્યતે

નિષ્ઠાગતિર્ન તત્તસ્યા ન ચ ભૂયો નિવર્તતે ।
સમાધિકાયં સંપ્રાપ્ય આ કલ્પાન્ન પ્રબુધ્યતે

વાસનાક્લેશસંબદ્ધા પર્યુત્થાનૈર્વિસંયુતાઃ ।
સમાધિમદમત્તાસ્તે ધાતૌ તિષ્ઠન્ત્યનાસ્રવે

યથા હિ મત્તઃ પુરુષો મદ્યાભાવાદ્વિબુધ્યતે ।
તથા તે બુદ્ધધર્માખ્યં કાયં પ્રાપ્સ્યન્તિ મામકમ્

પઙ્કમગ્નો યથા હસ્તી ઇતસ્તતો ન ધાવતિ ।
સમાધિમદમગ્ના વૈ તથા તિષ્ઠન્તિ શ્રાવકાઃ

અધિષ્ઠાનં નરેન્દ્રાણાં પ્રણીધાનૈર્વિશોધિતમ્ ।
અભિષેકસમાધ્યાદ્યં પ્રથમા દશમી ચ વૈ

આકાશં શશશૃઙ્ગં ચ વન્ધ્યાયાઃ પુત્ર એવ ચ ।
અસન્તશ્ચાભિલપ્યન્તે તથા ભાવેષુ કલ્પના

વાસનાહેતુકં લોકં નાસન્ન સદસત્ક્વચિત્ ।
યે પશ્યન્તિ વિમુચ્યન્તે ધર્મનૈરાત્મ્યકોવિદાઃ

સ્વભાવકલ્પિતં નામ પરભાવશ્ચ તન્ત્રજઃ ।
નિષ્પન્નં તથતેત્યુક્તં સૂત્રે સૂત્રે સદા મયા

વ્યઞ્જનં પદકાયં ચ નામ ચાપિ વિશેષતઃ ।
બાલાઃ સજન્તિ દુર્મેધા યથા પઙ્કે મહાગજાઃ

દેવયાનં બ્રહ્મયાનં શ્રાવકીયં તથૈવ ચ ।
તાથાગતં ચ પ્રત્યેકં યાનાન્યેતાન્ વદામ્યહમ્

યાનાનાં નાસ્તિ વૈ નિષ્ઠા યાવચ્ચિત્તં પ્રવર્તતે ।
ચિત્તે તુ વૈ પરાવૃત્તે ન યાનં ન ચ યાયિનઃ

ચિત્તં વિકલ્પો વિજ્ઞપ્તિર્મનો વિજ્ઞાનમેવ ચ ।
આલયં ત્રિભવશ્ચેષ્ટા એતે ચિત્તસ્ય પર્યયાઃ

આયુરુષ્માથ વિજ્ઞાનમાલયો જીવિતેન્દ્રિયમ્ ।
મનશ્ચ મનવિજ્ઞાનં વિકલ્પસ્ય વિશેષણમ્

ચિત્તેન ધાર્યતે કાયો મનો મન્યતિ વૈ સદા ।
વિજ્ઞાનં ચિત્તવિષયં વિજ્ઞાનૈઃ સહ છિન્દતિ

તૃષ્ણા હિ માતા ઇત્યુક્તા અવિદ્યા ચ તથા પિતા ।
વિષયાવબોધાદ્વિજ્ઞાનં બુદ્ધ ઇત્યુપદિશ્યતે

અર્હન્તો હ્યનુશયાઃ સ્કન્ધાઃ સંઘઃ સ્કન્ધકપઞ્ચકઃ ।
નિરન્તરાન્તરચ્છેદાત્કર્મ હ્યાનન્તરં ભવેત્

નૈરાત્મ્યસ્ય દ્વયં ક્લેશાસ્તથૈવાવરણદ્વયમ્ ।
અચિન્ત્યપરિણામિન્યાશ્ચ્યુતેર્લાભાસ્તથાગતાઃ

સિદ્ધાન્તશ્ચ નયશ્ચાપિ પ્રત્યાત્મં શાસનં ચ વૈ ।
યે પશ્યન્તિ વિભાગજ્ઞા ન તે તર્કવશં ગતાઃ

ન ભાવો વિદ્યતે સત્યં યથા બાલૈર્વિકલ્પ્યતે ।
અભાવેન તુ વૈ મોક્ષં કથં નેચ્છન્તિ તાર્કિકાઃ

ઉત્પાદભઙ્ગસંબદ્ધં સંસ્કૃતં પ્રતિપશ્યતઃ ।
દૃષ્ટિદ્વયં પ્રપુષ્ણન્તિ ન ચ જાનન્તિ પ્રત્યયાન્

એકમેવ ભવેત્સત્યં નિર્વાણં મનવર્જિતમ્ ।
કદલીસ્વપ્નમાયાભં લોકં પશ્યેદ્વિકલ્પિતમ્

રાગો ન વિદ્યતે દ્વેષો મોહશ્ચાપિ ન પુદ્ગલઃ ।
તૃષ્ણાયા હ્યુદિતાઃ સ્કન્ધા વિદ્યન્તે સ્વપ્નસાદૃશાઃ

યસ્યાં ચ રાત્ર્યાં ધિગમો યસ્યાં ચ પરિનિર્વૃતઃ ।
એતસ્મિન્નન્તરે નાસ્તિ મયા કિંચિત્પ્રકાશિતમ્

પ્રત્યાત્મધર્મસ્થિતિતાં સંધાય કથિતં મયા ।
તૈશ્ચ બુદ્ધૈર્મયા ચૈવ ન ચ કિંચિદ્વિશેષિતમ્

દ્રવ્યવદ્વિદ્યતે હ્યાત્મા સ્કન્ધા લક્ષણવર્જિતાઃ ।
સ્કન્ધા વિદ્યન્તિ ભાવેન આત્મા તેષુ ન વિદ્યતે

પ્રતિપત્તિં વિભાવન્તો ક્લેશૈર્માનુષસંગમૈઃ ।
મુચ્યતે સર્વદુઃખેભ્યઃ સ્વચિત્તં પશ્યતો જગત્

કારણૈઃ પ્રત્યયૈશ્ચાપિ યેષાં લોકઃ પ્રવર્તતે ।
ચાતુષ્કોટિકયા યુક્તો ન તે મન્નયકોવિદાઃ

સદસન્ન જાયતે લોકો નાસન્ન સદસત્ક્વચિત્ ।
પ્રત્યયૈઃ કારણૈશ્ચાપિ કથં બાલૈર્વિકલ્પ્યતે

ન સન્નાસન્ન સદસદ્યદા લોકં પ્રપશ્યતિ ।
તદા વ્યાવર્તતે ચિત્તં નૈરાત્મ્યં ચાધિગચ્છતિ

અનુત્પન્નાઃ સર્વભાવા યસ્માત્પ્રત્યયસંભવાઃ ।
કાર્યં હિ પ્રત્યયાઃ સર્વે ન કાર્યાજ્જાયતે ભવઃ

કાર્યં ન જાયતે કાર્યં દ્વિત્વં કાર્યે પ્રસજ્યતે ।
ન ચ દ્વિત્વપ્રસઙ્ગેન કાર્યાભાવોપલભ્યતે

આલમ્બાલમ્બવિગતં યદા પશ્યતિ સંસ્કૃતમ્ ।
નિમિત્તં ચિત્તમાત્રં હિ ચિત્તમાત્રં વદામ્યહમ્

માત્રાસ્વભાવસંસ્થાનં પ્રત્યયૈર્ભાવવર્જિતમ્ ।
નિષ્ઠાભાવપરં બ્રહ્મ એતાં માત્રાં વદામ્યહમ્

પ્રજ્ઞપ્તિસત્યતો હ્યાત્મા દ્રવ્યઃ સ હિ ન વિદ્યતે ।
સ્કન્ધાનાં સ્કન્ધતા તદ્વત્પ્રજ્ઞપ્ત્યા ન તુ દ્રવ્યતઃ

ચતુર્વિધા વૈ સમતા લક્ષણં હેતુભાજનમ્ ।
નૈરાત્મ્યસમતા ચૈવ ચતુર્થા યોગયોગિનામ્

વ્યાવૃત્તિઃ સર્વદૃષ્ટીનાં કલ્પ્યકલ્પનવર્જિતા ।
અનુપલમ્ભો હ્યજાતિશ્ચ ચિત્તમાત્રં વદામ્યહમ્

ન ભાવં નાપિ ચાભાવં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્ ।
તથતા ચિત્તનિર્મુક્તં ચિત્તમાત્રં વદામ્યહમ્

તથતા શૂન્યતા કોટી નિર્વાણં ધર્મધાતુકમ્ ।
કાયં મનોમયં ચિત્તં ચિત્તમાત્રં વદામ્યહમ્

વિકલ્પવાસનાબદ્ધં વિચિત્રં ચિત્તસંભવમ્ ।
બહિર્ધા જાયતે નૄણાં ચિત્તમાત્રં હિ લૌકિકમ્

દૃશ્યં ન વિદ્યતે બાહ્યં ચિત્તચિત્રં વિદૃશ્યતે ।
દેહભોગપ્રતિષ્ઠાભં ચિત્તમાત્રં વદામ્યહમ્

શ્રાવકાણાં ક્ષયજ્ઞાનં બુદ્ધાનાં જન્મસંભવમ્ ।
પ્રત્યેકજિનપુત્રાણાં અસંક્લેશાત્પ્રવર્તતે

બહિર્ધા નાસ્તિ વૈ રૂપં સ્વચિત્તં દૃશ્યતે બહિઃ ।
અનવબોધાત્સ્વચિત્તસ્ય બાલાઃ કલ્પેન્તિ સંસ્કૃતમ્

બાહ્યમર્થમજાનાનૈઃ સ્વચિત્તચિત્રદર્શનમ્ ।
હેતુભિર્વાર્યતે મૂઢૈશ્ચાતુષ્કોટિકયોજિતૈઃ

ન હેતવો ન કોટ્યો વૈ દૃષ્ટાન્તાવયવાનિ ચ ।
સ્વચિત્તં હ્યર્થસંક્રાન્તં યદિ જાનન્તિ પણ્ડિતાઃ

વિકલ્પૈર્ન વિકલ્પેત યદ્વિકલ્પિતલક્ષણમ્ ।
કલ્પિતં ચ સમાશ્રિત્ય વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે

અન્યોન્યાભિન્નસંબન્ધાદેકવાસનહેતુકાઃ ।
આગન્તુકત્વાત્તદ્દ્વયોર્ન ચિત્તં જાયતે નૃણામ્

વિકલ્પં ચિત્તચૈત્તાર્થી ત્રિભવે ચ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
યદર્થાભાઃ પ્રવર્તન્તે સ્વભાવકલ્પિતો હિ સઃ

આભાસબીજસંયોગાદ્દ્વાદશાયતનાનિ વૈ ।
આશ્રયાલમ્બ્યસંયોગાત્પ્રક્રિયા વર્ણ્યતે મયા

યથા હિ દર્પણે બિમ્બં કેશોણ્ડુસ્તિમિરસ્ય વા ।
તથા હિ વાસનૈશ્છન્નં ચિત્તં પશ્યન્તિ બાલિશાઃ

સ્વવિકલ્પકલ્પિતે હ્યર્થે વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે ।
અર્થો ન વિદ્યતે બાહ્યો યથા તીર્થ્યૈર્વિકલ્પ્યતે

રજ્જું યથા હ્યજાનાનાઃ સર્પં ગૃહ્ણન્તિ બાલિશાઃ ।
સ્વચિત્તાર્થમજાનાના હ્યર્થં કલ્પેન્તિ બાહિરમ્

તથા હિ રજ્જું રજ્જુત્વે એકત્વાન્યત્વવર્જિતમ્ ।
કિં તુ સ્વચિત્તદોષો ઽયં યેન રજ્જુર્વિકલ્પ્યતે

ન હિ યો યેન ભાવેન કલ્પ્યમાનો ન લક્ષ્યતે ।
ન તન્નાસ્ત્યવગન્તવ્યં ધર્માણામેષ ધર્મતા

અસ્તિત્વપૂર્વકં નાસ્તિ અસ્તિ નાસ્તિત્વપૂર્વકમ્ ।
અતો નાસ્તિ ન ગન્તવ્યં અસ્તિત્વં ન ચ કલ્પયેત્

કલ્પિતં કલ્પ્યમાનં હિ યદિદં ન તદાત્મકમ્ ।
અનાત્મકં કથં દૃષ્ટ્વા વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે

રૂપં રૂપાત્મના નાસ્તિ તથા ઘટપટાદયઃ ।
અવિદ્યમાને દૃશ્યે તુ વિકલ્પસ્તેન જાયતે

વિકલ્પસ્તે યદિ ભ્રાન્તાવનાદિમતિ સંસ્કૃતે ।
ભાવાનાં ભાવતા કેન ભ્રામિતા બ્રૂહિ મે મુને

ભાવાનાં ભાવતા નાસ્તિ ચિત્તમાત્રં ચ દૃશ્યતે ।
અપશ્યમાનઃ સ્વચિત્તં વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે

કલ્પિતં યદિ વૈ નાસ્તિ યથા કલ્પતિ બાલિશઃ ।
અન્યથા વિદ્યતે ચાસૌ ન ચ બુદ્ધ્યાવગમ્યતે

આર્યાણાં યદિ વા સો ઽસ્તિ નાસૌ બાલૈર્વિકલ્પિતઃ ।
આર્યાણામથ મિથ્યાસૌ આર્યા બાલૈઃ સમં ગતાઃ

આર્યાણાં નાસ્તિ વૈ ભ્રાન્તિર્યસ્માચ્ચિત્તં વિશોધિતમ્ ।
અશુદ્ધચિત્તસંતાના બાલાઃ કલ્પેન્તિ કલ્પિતમ્

માતા યથા હિ પુત્રસ્ય આકાશાત્ફલમાનયેત્ ।
એતદ્ધિ પુત્ર મા ક્રન્દ ગૃહ્ણ ચિત્રમિદં ફલમ્

તથાહં સર્વસત્ત્વાનાં વિચિત્રૈઃ કલ્પિતૈઃ ફલૈઃ ।
પ્રલોભ્ય દેશેમિ નયં સદસત્પક્ષવર્જિતમ્

અભૂત્વા યસ્ય વૈ ભાવઃ પ્રત્યયૈર્ન ચ સંકુલઃ ।
અજાતપૂર્વં તજ્જાતમલબ્ધાત્મકમેવ ચ

અલબ્ધાત્મકં હ્યજાતં ચ પ્રત્યયૈર્ન વિના ક્વચિત્ ।
ઉત્પન્નમપિ તે ભાવો પ્રત્યયૈર્ન વિના ક્વચિત્

એવં સમાસતઃ પશ્યન્ નાસન્ન સદસત્ક્વચિત્ ।
પ્રત્યયૈર્જાયતે ભૂતમવિકલ્પ્યં હિ પણ્ડિતૈઃ

એકત્વાન્યત્વકથાઃ કુતીર્થ્યાઃ કુર્વન્તિ બાલિશાઃ ।
પ્રત્યયૈર્ન ચ જાનન્તિ માયાસ્વપ્નોપમં જગત્

અભિધાનવિષયં યાનં મહાયાનમનુત્તરમ્ ।
અર્થં સુનીતં હિ મયા ન ચ બુધ્યન્તિ બાલિશાઃ

માત્સર્યૈર્યે પ્રણીતાનિ શ્રાવકૈસ્તીર્થકૈસ્તથા ।
વ્યભિચરન્તિ તે હ્યર્થં યસ્માત્તર્કેણ દેશિતાઃ

લક્ષણં ભાવ સંસ્થાનં નામ ચૈવ ચતુર્વિધમ્ ।
એતદાલમ્બનીકૃત્ય કલ્પના સંપ્રવર્તતે

એકધા બહુધા યે તુ બ્રહ્મકાયવશંગતાઃ ।
સોમભાસ્કરયોર્ભાવા યે નાશેન્તિ ન તે સુતાઃ

આર્યદર્શનસંપન્ના યથાભૂતગતિંગતાઃ ।
સંજ્ઞાવિવર્તકુશલા વિજ્ઞાને ચ પરંગતાઃ

એષા હિ મુદ્રા મુક્તાનાં પુત્રાણાં મમ શાસને ।
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તા ગત્યાગતિવિવર્જિતા

વ્યાવૃત્તે રૂપવિજ્ઞાને યદિ કર્મ વિનશ્યતિ ।
નિત્યાનિત્યં ન પ્રાપ્નોતિ સંસારશ્ચ ન વિદ્યતે

વિનિર્વૃત્તિકાલે પ્રધ્વસ્તં રૂપં દેશાન્નિવર્તતે ।
નાસ્ત્યસ્તિદોષનિર્મુક્તં કર્મ તિષ્ઠતિ આલયે

પ્રધ્વંસિ પતિતં રૂપં વિજ્ઞાનં ચ ભવાલયે ।
રૂપવિજ્ઞાનસંબદ્ધં ન ચ કર્મ વિનશ્યતિ

અથ તૈઃ સહ સંબદ્ધં કર્મ વૈ ધ્વસ્યતે નૃણામ્ ।
ધ્વસ્તે તુ કર્મસંબન્ધે ન સંસૃતિર્ન નિર્વૃતિઃ

અથ ધ્વસ્તમપિ તૈઃ સાર્ધં સંસારે યદિ જાયતે ।
રૂપં ચ તેન સંબદ્ધમભિન્નત્વાદ્ભવિષ્યતિ

નાભિન્નં ન ચ વૈ ભિન્નં ચિત્તં રૂપં વિકલ્પનાત્ ।
પ્રધ્વંસો નાસ્તિ ભાવાનાં સદસત્પક્ષવર્જનાત્

કલ્પિતઃ પરતન્ત્રશ્ચ અન્યોન્યાભિન્નલક્ષણાત્ ।
રૂપે હ્યનિત્યતા યદ્વદન્યોન્યજનકાશ્ચ વૈ

અન્યો ઽનન્યવિનિર્મુક્તંઃ કલ્પિતો નાવધાર્યતે ।
નાસ્ત્યસ્તિ કથં ભવતિ રૂપે ચાનિત્યતા યથા

કલ્પિતેન સુદૃષ્ટેન પરતન્ત્રો ન જાયતે ।
પરતન્ત્રેણ દૃષ્ટેન કલ્પિતસ્તથતા ભવેત્

કલ્પિતં હિ વિનાશેતે મમ નેત્રી વિનશ્યતે ।
સમારોપાપવાદં ચ કુર્વતે મમ શાસને

એવંવિધા યદા યસ્મિન્ કાલે સ્યુર્ધર્મદૂષકાઃ ।
સર્વે ચ તે હ્યસંકથ્યા મમ નેત્રીવિનાશકાઃ

અનાલપ્યાશ્ચ વિદ્વદ્ભિર્ભિક્ષુકાર્યં ચ વર્જયેત્ ।
કલ્પિતં યત્ર નાશેન્તિ સમારોપાપવાદિનઃ

કેશોણ્ડુકમાયાભં સ્વપ્નગન્ધર્વસાદૃશમ્ ।
મરીચ્યાભદૃશકલ્પો યેષાં નાસ્ત્યસ્તિદર્શનાત્

નાસૌ શિક્ષતિ બુદ્ધાનાં યસ્તેષાં સંગ્રહે ચરેત્ ।
દ્વયાન્તપતિતા હ્યેતે અન્યેષાં ચ વિનાશકાઃ

વિવિક્તં કલ્પિતં ભાવં યે તુ પશ્યન્તિ યોગિનઃ ।
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તં તેષાં વૈ સંગ્રહે ચરેત્

આકરા હિ યથા લોકે સુવર્ણમણિમુક્તિજાઃ ।
અકર્મહેતુકાશ્ચિત્રા ઉપજીવ્યાશ્ચ બાલિશામ્

તથા હિ સત્ત્વગોત્રાણિ ચિત્રા વૈ કર્મવર્જિતા ।
દૃશ્યાભાવાન્ન કર્માસ્તિ ન ચ વૈ કર્મજા ગતિઃ

ભાવાનાં ભાવતા નાસ્તિ યથા ત્વાર્યૈર્વિભાવ્યતે ।
કિં તુ વિદ્યન્તિ વૈ ભાવા યથા બાલૈર્વિકલ્પિતાઃ

યદિ ભાવા વ વિદ્યન્તે યથા બાલૈર્વિકલ્પિતાઃ ।
અસત્સુ સત્ત્વભાવેષુ સંક્લેશો નાસ્તિ કસ્યચિત્

ભાવવૈચિત્ર્યસંક્લેશાત્સંસારં ઇન્દ્રિયોપગઃ ।
અજ્ઞાનતૃષ્ણાસંબદ્ધઃ પ્રવર્તતે શરીરિણામ્

યેષાં તુ ભાવો વૈ નાસ્તિ યથા બાલૈર્વિકલ્પિતઃ ।
તેષાં ન વિદ્યતે વૃત્તિરિન્દ્રિયાણાં ન યોગિનઃ

યદિ ભાવા ન વિદ્યન્તે ભાવસંસારહેતવઃ ।
અયં તેન ભવેન્મોક્ષો બાલાનાં ક્રિયવર્જિતઃ

બાલાર્યાણાં વિશેષસ્તે ભાવાભાવાત્કથં ભવેત્ ।
આર્યાણાં નાસ્તિ વૈ ભાવો વિમોક્ષત્રયચારિણામ્

સ્કન્ધાશ્ચ પુદ્ગલા ધર્માઃ સ્વસામાન્યા અલક્ષણાઃ ।
પ્રત્યયાનીન્દ્રિયાશ્ચૈવ શ્રાવકાણાં વદામ્યહમ્

અહેતુચિત્તમાત્રં તુ વિભૂતિ ભૂમયસ્તથા ।
પ્રત્યાત્મતથતાં શુદ્ધાં દેશયામિ જિનૌરસામ્

ભવિષ્યન્ત્યનાગતે કાલે મમ શાસનદૂષકાઃ ।
કાષાયવાસોવસનાઃ સદસત્કાર્યવાદિનઃ

અસન્તઃ પ્રત્યયૈર્ભાવા વિદ્યન્તે હ્યાર્યગોચરમ્ ।
કલ્પિતો નાસ્તિ વૈ ભાવઃ કલ્પયિષ્યન્તિ તાર્કિકાઃ

ભવિષ્યન્ત્યનાગતે કાલે કણભુગ્બાલજાતિકાઃ ।
અસત્કાર્યવાદદુર્દૃષ્ટ્યા જનતાં નાશયન્તિ ચ

અણુભ્યો જગદુત્પન્નમણવશ્ચાપ્યહેતુકાઃ ।
નવ દ્રવ્યાણિ નિત્યાનિ કુદૃષ્ટ્યા દેશયિષ્યતિ

દ્રવ્યૈરારભ્યતે દ્રવ્યં ગુણૈશ્ચૈવ ગુણાસ્તથા ।
ભાવાનાં ભાવતામન્યાં સતીં વૈ નાશયિષ્યતિ

આદિમાન્ હિ ભવેલ્લોકો યદ્યભૂત્વા પ્રવર્તતે ।
પૂર્વા ચ કોટિર્નૈવાસ્તિ સંસારસ્ય વદામ્યહમ્

ત્રિભવઃ સર્વસંખ્યાતં યદ્યભૂત્વા પ્રવર્તતે ।
શ્વાનોષ્ટ્રખરશૃઙ્ગાણામુત્પત્તિઃ સ્યાન્ન સંશયઃ

યદ્યભૂત્વા ભવેચ્ચક્ષૂ રૂપં વિજ્ઞાનમેવ ચ ।
કટમુકુટપટાદ્યાનાં મૃત્પિણ્ડાત્સંભવો ભવેત્

પટૈશ્ચ વૈ કટો નાસ્તિ પટો વૈ વીરણૈસ્તથા ।
એક એકત્રા સંભૂતઃ પ્રત્યયૈઃ કિં ન જાયતે

તજ્જીવં તચ્છરીરં ચ યચ્ચાભૂત્વા પ્રવર્તતે ।
પરવાદા હ્યમી સર્વે મયા ચ સમુદાહૃતાઃ

ઉચ્ચાર્ય પૂર્વપક્ષં ચ મતિસ્તેષાં નિવાર્યતે ।
નિવાર્ય તુ મતિસ્તેષાં સ્વપક્ષં દેશયામ્યહમ્

અતોર્થં તીર્થવાદાનાં કૃતમુચ્ચારણં મયા ।
મા મે શિષ્યગણો મૂઢઃ સદસત્પક્ષમાશ્રયેત્

પ્રધાનાજ્જગદુત્પન્નં કપિલાઙ્ગો ઽપિ દુર્મતિઃ ।
શિષ્યેભ્યઃ સંપ્રકાશેતિ ગુણાનાં ચ વિકારિતા

ન ભૂતં નાપિ ચાભૂતં પ્રત્યયૈર્ન ચ પ્રત્યયાઃ ।
પ્રત્યયાનામસદ્ભાવાદભૂતં ન પ્રવર્તતે

સદસત્પક્ષવિગતો હેતુપ્રત્યયવર્જિતઃ ।
ઉત્પાદભઙ્ગરહિતઃ સ્વપક્ષો લક્ષ્યવર્જિતઃ

માયાસ્વપ્નોપમં લોકં હેતુપ્રત્યયવર્જિતમ્ ।
અહેતુકં સદા પશ્યન્ વિકલ્પો ન પ્રવર્તતે

ગન્ધર્વમૃગતૃષ્ણાભં કેશોણ્ડુકનિભં સદા ।
સદસત્પક્ષવિગતં હેતુપ્રત્યયવર્જિતમ્ ।
અહેતુકં ભવં પશ્યંશ્ચિત્તધારા વિશુધ્યતે

વસ્તુ ન વિદ્યતે પશ્યંશ્ચિત્તમાત્રં ન વિદ્યતે ।
અવસ્તુકં કથં ચિત્તં ચિત્તમાત્રં ન યુજ્યતે

વસ્તુમાલમ્બનીકૃત્ય ચિત્તં સંજાયતે નૃણામ્ ।
અહેતુકં કથં ચિત્તં ચિત્તમાત્રં ન યુજ્યતે

તથતા ચિત્તમાત્રં ચ આર્યવસ્તુનયસ્ય તુ ।
વિદ્યન્તે ન ચ વિદ્યન્તે ન તે મન્નયકોવિદાઃ

ગ્રાહ્યગ્રાહકભાવેન યદિ ચિત્તં પ્રવર્તતે ।
એતદ્ધિ લૌકિકં ચિત્તં ચિત્તમાત્રં ન યુજ્યતે

દેહભોગપ્રતિષ્ઠાભં સ્વપ્નવજ્જાયતે યદિ ।
દ્વિચિત્તતા પ્રસજ્યેત ન ચ ચિત્તં દ્વિલક્ષણમ્

સ્વધારં હિ યથા ખડ્ગં સ્વાગ્રં વૈ અઙ્ગુલિર્યથા ।
ન છિન્દતે ન સ્પૃશતે તથા ચિત્તં સ્વદર્શને

ન પરં ન ચ વૈ તન્ત્રં કલ્પિતં વસ્તુમેવ ચ ।
પઞ્ચ ધર્મા દ્વિચિત્તં ચ નિરાભાસે ન સન્તિ વૈ

ઉત્પાદકં ચ ઉત્પાદ્યં દ્વિવિધં ભાવલક્ષણમ્ ।
ઉત્પાદકં હિ સંધાય નૈઃસ્વભાવ્યં વદામ્યહમ્

અથ વૈચિત્ર્યસંસ્થાને કલ્પા ચ યદિ જાયતે ।
આકાશે શશશૃઙ્ગે ચ અર્થાભાસં ભવિષ્યતિ

અર્થાભાસં ભવેચ્ચિત્તં તદર્થઃ સ્યાદકલ્પિતઃ ।
ન ચ વૈ કલ્પિતો હ્યર્થશ્ચિત્તાદન્યો ઽભિલપ્યતે

અનાદિમતિ સંસારે અર્થો વૈ નાસ્તિ કુત્રચિત્ ।
અપુષ્ટં હિ કથં ચિત્તમર્થાભાસં પ્રવર્તતે

યદ્યભાવેન પુષ્ટિઃ સ્યાચ્છશશૃઙ્ગે ઽપિ તદ્ભવેત્ ।
ન ચાભાવેન વૈ પુષ્ટો વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે

યથાપિ દાનીં નૈવાસ્તિ તથા પૂર્વે ઽપિ નાસ્ત્યસૌ ।
અનર્થે અર્થસંબદ્ધં કથં ચિત્તં પ્રવર્તતે

તથતા શૂન્યતા કોટિર્નિર્વાણં ધર્મધાતુકમ્ ।
અનુત્પાદશ્ચ ધર્માણાં સ્વભાવઃ પારમાર્થિકઃ

નાસ્ત્યસ્તિપતિતા બાલા હેતુપ્રત્યયકલ્પનૈઃ ।
અહેતુકમનુત્પન્નં ભવં વૈ અપ્રજાનતઃ

ચિત્તં ખ્યાતિ ન દૃશ્યો ઽસ્તિ વિશેષો ઽનાદિહેતુકઃ ।
અનાદાવપિ નાસ્ત્યર્થો વિશેષઃ કેન જાયતે

યદ્યભાવેન પુષ્ટિઃ સ્યાદ્દરિદ્રો ધનવાન્ ભવેત્ ।
અર્થાભાવે કથં ચિત્તં જાયતે બ્રૂહિ મે મુને

અહેતુકમિદં સર્વં ન ચિત્તં ન ચ ગોચરઃ ।
ન ચ વૈ પુષ્યતે ચિત્તં ત્રિભવં ક્રિયવર્જિતમ્

ઉત્પાદવિનિવૃત્ત્યર્થમનુત્પાદપ્રસાધનમ્ ।
અહેતુવાદં દેશેમિ ન ચ બાલૈર્વિભાવ્યતે ।
અનુત્પન્નમિદં સર્વં ન ચ ભાવા ન સન્તિ ચ

ગન્ધર્વસ્વપ્નમાયાખ્યા ભાવા વિદ્યન્ત્યહેતુકાઃ ।
અનુત્પન્નાન્ સ્વભાવાંશ્ચ શૂન્યાઃ કેન વદાસિ મે

સમવાયવિનિર્મુક્તો યદા ભાવો ન દૃશ્યતે ।
તદા શૂન્યમનુત્પન્નમસ્વભાવં વદામ્યહમ્

સ્વપ્નકેશોણ્ડુકં માયા ગન્ધર્વ મૃગતૃષ્ણિકા ।
અહેતુકા પિ દૃશ્યન્તે તથા લોકવિચિત્રતા

સમવાયસ્તથૈવૈકો દૃશ્યાભાવાન્ન વિદ્યતે ।
ન તુ તીર્થ્યદૃષ્ટ્યા પ્રલયો સમવાયો ન વિદ્યતે

વિગૃહ્યાહેતુવાદેન અનુત્પાદં પ્રસાધયેત્ ।
અનુત્પાદૈઃ પ્રસાધ્યન્તે મમ નેત્રી ન નશ્યતિ

અહેતુવાદૈર્દેશ્યન્તે તીર્થ્યાનાં જાયતે ભયમ્ ।
કથં કેન કુતઃ કુત્ર સંભવો ઽહેતુકો ભવેત્

નાહેતુકમહેતુત્વં યદા પશ્યન્તિ પણ્ડિતાઃ ।
તદા વ્યાવર્તતે દૃષ્ટિર્ભઙ્ગોત્પાદાનુવાદિની

કિમભાવો હ્યનુત્પાદ ઉત્પાદોત્પત્તિલક્ષણમ્ ।
અથ ભાવસ્ય નામેદં નિરર્થં વા બ્રવીહિ મે

ન ચ ભાવો હ્યનુત્પાદો ન ચ પ્રત્યયલક્ષણમ્ ।
ન ચ ભાવસ્ય નામેદં ન ચ નામ નિરર્થકમ્

યત્ર શ્રાવકબુદ્ધાનાં તીર્થ્યાનાં ચ અગોચરઃ ।
સપ્તભૂમિગતાનાં ચ તદનુત્પાદલક્ષણમ્

હેતુપ્રત્યયવ્યાવૃત્તિં કારણસ્ય નિષેધનમ્ ।
ચિત્તમાત્રવ્યવસ્થાનમનુત્પાદં વદામ્યહમ્

અહેતુવૃત્તિં ભાવાનાં કલ્પ્યકલ્પવિવર્જિતામ્ ।
સદસત્પક્ષનિર્મુક્તમનુત્પાદં વદામ્યહમ્

ચિત્તદૃશ્યવિનિર્મુક્તં સ્વભાવદ્વયવર્જિતમ્ ।
આશ્રયસ્ય પરાવૃત્તિમનુત્પાદં વદામ્યહમ્

ન બાહ્યભાવં ભાવાનાં ન ચ ચિત્તપરિગ્રહમ્ ।
સર્વદૃષ્ટિપ્રહાણં યત્તદનુત્પાદલક્ષણમ્

એવં શૂન્યાસ્વભાવાદ્યાન્ સર્વધર્માન્ વિભાવયેત્ ।
ન જાતુ શૂન્યયા શૂન્યા કિં ત્વનુત્પાદશૂન્યયા

કલાપઃ પ્રત્યયાનાં હિ પ્રવર્તતે નિવર્તતે ।
કલપાચ્ચ પૃથગ્ભૂતં ન જાતં ન નિરુધ્યતે

ભાવો ન વિદ્યતે હ્યન્યઃ કલાપાચ્ચ પૃથક્ ક્વચિત્ ।
એકત્વેન પૃથક્ત્વેન યથા તીર્થ્યૈર્વિકલ્પ્યતે

સદસન્ન જાયતે ભાવો નાસન્ન સદસત્ક્વચિત્ ।
અન્યત્ર હિ કલાપો ઽયં પ્રવર્તતે નિવર્તતે

સંકેતમાત્રમેવેદમન્યોન્યાપેક્ષસંકલાત્ ।
જન્યમર્થં ન ચૈવાસ્તિ પૃથક્પ્રત્યયસંકલાત્

જન્યાભાવો હ્યનુત્પાદઃ તીર્થ્યદોષવિવર્જિતઃ ।
દેશેમિ સંકલામાત્રં ન ચ બાલૈર્વિભાવ્યતે

યસ્ય જન્યો હિ ભાવો ઽસ્તિ સંકલાયાઃ પૃથક્ ક્વચિત્ ।
અહેતુવાદી વિજ્ઞેયઃ સંકલાયા વિનાશકઃ

પ્રદીપદ્રવ્યજાતીનાં વ્યઞ્જકા સંકલા ભવેત્ ।
યસ્ય ભાવો ભવેત્કશ્ચિત્સંકલાયાઃ પૃથક્ ક્વચિત્

અસ્વભાવો હ્યનુત્પન્નઃ પ્રકૃત્યા ગગનોપમઃ ।
સંકલાયાઃ પૃથગ્ભૂતો યો ધર્મઃ કલ્પિતો ઽબુધૈઃ

અયમન્યમનુત્પાદમાર્યાણાં પ્રાપ્તિધર્મતા ।
યશ્ચ તસ્ય અનુત્પાદં તદનુત્પાદક્ષાન્તિઃ સ્યાત્

યદા સર્વમિમં લોકં સંકલામેવ પશ્યતિ ।
સંકલામાત્રમેવેદં તદા ચિત્તં સમાધ્યતે

અજ્ઞાનતૃષ્ણાકર્માદિ સંકલાધ્યાત્મિકા ભવેત્ ।
ખજમૃદ્દણ્ડચક્રાદિ બીજભૂતાદિ બાહિરમ્

પરતો યસ્ય વૈ ભાવઃ પ્રત્યયૈર્જાયતે ક્વચિત્ ।
ન સંકલામાત્રમેવેદં ન તે યુક્ત્યાગમે સ્થિતાઃ

યદિ જન્યો ન ભાવો ઽસ્તિ સ્યાદ્બુદ્ધિઃ કસ્ય પ્રત્યયાત્ ।
અન્યોન્યપ્રત્યયા હ્યેતે તે તેન પ્રત્યયાઃ સ્મૃતાઃ

ઉષ્ણદ્રવચલકઠિના બાલૈર્ધર્મા વિકલ્પિતાઃ ।
કલાપો ઽયં ન ધર્મો ઽસ્તિ અતો વૈ નિઃસ્વભાવતા

વૈદ્યા યથાતુરવશાત્ક્રિયાભેદં પ્રકુર્વતે ।
ન તુ શાસ્ત્રસ્ય ભેદો ઽસ્તિ દોષભેદસ્તુ વિદ્યતે

તથાહં સત્ત્વસંતાને ક્લેશદોષૈઃ સુદૂષિતૈઃ ।
ઇન્દ્રિયાણાં બલં જ્ઞાત્વા નયં દેશેમિ બાલિશાન્

ન ક્લેશેન્દ્રિયભેદેન શાસનં ભિદ્યતે મમ ।
એકમેવ ભવેદ્યાનં માર્ગમષ્ટાઙ્ગિકં શિવમ્

ઘટપટમુકુટવિષાણહેતુકશશવિષાણાનાસ્તિત્વમ્ ।
યદ્ધેતુસમુત્પન્નં સ ચ નાસ્તિ તે ઽવગન્તવ્યમ્

અસ્તિત્વસાધકં નાસ્તિ નાસ્તિ નાસ્તિ ન યુજ્યતે ।
અસ્તિત્વં નાસ્ત્યપેક્ષ્યં હિ અન્યોન્યાપેક્ષકારણમ્

કિંચિદાશ્રિત્ય પુનઃ કિંચિત્ખ્યાયતે યસ્ય વૈ મતમ્ ।
અહેતુકં યદાશ્રિત્ય કિંચિચ્ચાહેતુકં ન તુ

અથ તદન્યમાશ્રિત્ય તદપ્યન્યસ્ય ખ્યાયતે ।
અનવસ્થા પ્રસજ્યેત કિંચિચ્ચ કિં ચ નો ભવેત્

આશ્રિત્ય પર્ણકાષ્ઠાદીન્ યથા માયા પ્રસજ્યતે ।
વસ્તુ તદ્વત્સમાશ્રિત્ય વૈચિત્ર્યં ખ્યાયતે નૃણામ્

માયાજાલં ન પર્ણાનિ ન કાષ્ઠં ન ચ શર્કરા ।
માયૈવ દૃશ્યતે બાલૈર્માયાકારેણ ચાશ્રયમ્

તથા વસ્તુ સમાશ્રિત્ય યદિ કિંચિદ્વિનશ્યતિ ।
દૃશ્યકાલે દ્વયં નાસ્તિ કથં કિંચિદ્વિકલ્પ્યતે

વિકલ્પૈર્વિકલ્પિતં નાસ્તિ વિકલ્પશ્ચ ન વિદ્યતે ।
વિકલ્પે હ્યવિદ્યમાને તુ ન સંસૃતિર્ન નિર્વૃતિઃ

વિકલ્પે હ્યવિદ્યમાને તુ વિકલ્પો ન પ્રવર્તતે ।
અપ્રવૃત્તિં કથં ચિત્તં ચિત્તમાત્રં ન યુજ્યતે

અનેકમતિભિન્નત્વાચ્છાસને નાસ્તિ સારતા ।
સારાભાવાન્ન મોક્ષો ઽસ્તિ ન ચ લોકવિચિત્રતા

બાહ્યં ન વિદ્યતે દૃશ્યં યથા બાલૈર્વિકલ્પ્યતે ।
બિમ્બવત્ખ્યાયતે ચિત્તં વાસનૈર્ભ્રમણીકૃતમ્

સર્વભાવા હ્યનુત્પન્ના અસત્સદસંભવાઃ ।
ચિત્તમાત્રમિદં સર્વં કલ્પનાભિશ્ચ વર્જિતમ્

બાલૈર્ભાવાઃ સમાખ્યાતાઃ પ્રત્યયૈર્ન તુ પણ્ડિતૈઃ ।
સ્વભાવચિત્તનિર્મુક્તશ્ચિત્તમાર્યોપગં શિવમ્

સાંખ્યા વૈશેષિકા નગ્ના વિપ્રાઃ પાશુપતાસ્તથા ।
અસત્સદ્દૃષ્ટિપતિતા વિવિક્તાર્થવિવર્જિતાઃ

નિઃસ્વભાવા હ્યનુત્પન્નાઃ શૂન્યા માયોપમામલાઃ ।
કસ્યૈતે દેશિતા બુદ્ધૈસ્ત્વયા ચ પ્રતિવર્ણિતાઃ

યોગિનાં શુદ્ધચિત્તાનાં દૃષ્ટિતર્કવિવર્જિતાઃ ।
બુદ્ધા દેશેન્તિ વૈ યોગં મયા ચ પ્રતિવર્ણિતાઃ

યદિ ચિત્તમિદં સર્વં કસ્મિંલ્લોકઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
ગમનાગમનં કેન દૃશ્યતે ભૂતલે નૃણામ્

શકુનિર્યથા ગગને વિકલ્પેન સમીરિતઃ ।
અપ્રતિષ્ઠમનાલમ્બ્યં ચરતે ભૂતલે યથા

તથા હિ દેહિનઃ સર્વે વિકલ્પેન સમીરિતાઃ ।
સ્વચિત્તે ચંક્રમન્તે તે ગગને શુકનિર્યથા

દેહભોગપ્રતિષ્ઠાભં બ્રૂહિ ચિત્તં પ્રવર્તતે ।
આભા વૃત્તિઃ કથં કેન ચિત્તમાત્રં વદાહિ મે

દેહભોગપ્રતિષ્ઠાશ્ચ આભા વૃત્તિશ્ચ વાસનૈઃ ।
સંજાયતે અયુક્તાનામાભા વૃત્તિર્વિકલ્પનૈઃ

વિષયો વિકલ્પિતો ભાવશ્ચિત્તં વિષયસંભવમ્ ।
દૃશ્યચિત્તપરિજ્ઞાનાદ્વિકલ્પો ન પ્રવર્તતે

નામ નામ્નિ વિસંયુક્તં યદા પશ્યતિ કલ્પિતમ્ ।
બુદ્ધિબોદ્ધવ્યરહિતં સંસ્કૃતં મુચ્યતે તદા

એતા બુદ્ધિર્ભવેદ્બોધ્યં નામ નામ્નિ વિભાવનમ્ ।
યે ત્વન્યથાવબુધ્યન્તે ન તે બુદ્ધા ન બોધકાઃ

પઞ્ચ ધર્માઃ સ્વભાવાશ્ચ વિજ્ઞાનાન્યષ્ટ એવ ચ ।
દ્વે નૈરાત્મ્યે ભવેત્કૃત્સ્નો મહાયાનપરિગ્રહઃ

યદા બુદ્ધિશ્ચ બોદ્ધવ્યં વિવિક્તં પશ્યતે જગત્ ।
નાસ્તિ નામ વિકલ્પશ્ચ તદા નાભિપ્રવર્તતે

ક્રિયાક્ષરવિકલ્પાનાં નિવૃત્તિશ્ચિત્તદર્શનાત્ ।
અદર્શનાત્સ્વચિત્તસ્ય વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે

ચત્વારો ઽરૂપિણઃ સ્કન્ધાઃ સંખ્યા તેષાં ન વિદ્યતે ।
ભૂતૈર્વિલક્ષણૈ રૂપં કથં રૂપબહુત્વતા

લક્ષણસ્ય પરિત્યાગાન્ન ભૂતં ન ચ ભૌતિકમ્ ।
અથાન્યલક્ષણૈ રૂપં કસ્માત્સ્કન્ધૈર્ન જાયતે

વિમુક્તાયતનસ્કન્ધા યદા પશ્યત્યલક્ષણાઃ ।
તદા નિવર્તતે ચિત્તં ધર્મનૈરાત્મ્યદર્શનાત્

વિષયેન્દ્રિયભેદેન વિજ્ઞાનં જાયતે ઽષ્ટધા ।
લક્ષણેન ભવેત્રીણિ નિરાભાસે નિવર્તતે

આલયં હિ મનસ્યાત્મા આત્મીયં જ્ઞાનમેવ ચ ।
પ્રવર્તતે દ્વયગ્રાહાત્પરિજ્ઞાનાન્નિવર્તતે

અન્યાનન્યવિનિર્મુક્તં યદા પશ્યત્યસંચરમ્ ।
તદા દ્વયં ન કલ્પન્તિ આત્મા ચાત્મીયમેવ ચ

અપ્રવૃત્તં ન પુષ્ણાતિ ન ચ વિજ્ઞાનકારણમ્ ।
કાર્યકારણનિર્મુક્તં નિરુદ્ધં ન પ્રવર્તતે

વિકલ્પં ચિત્તમાત્રં ચ લોકં કેન વદાહિ મે ।
કારણૈશ્ચ વિસંયુક્તં લક્ષ્યલક્ષણવર્જિતમ્

સ્વચિત્તં દૃશ્યતે ચિત્રં દૃશ્યાકારં વિકલ્પિતમ્ ।
ચિત્તદૃશ્યાપરિજ્ઞાનાદન્યં ચિત્તાર્થસંગ્રહાત્

નાસ્તિત્વદૃષ્ટિર્ભવતિ યદા બુદ્ધ્યા ન પશ્યતિ ।
અસ્તિત્વં હિ કથં તસ્ય ચિત્તગ્રાહાન્ન જાયતે

વિકલ્પો ન ભાવો નાભાવો અતો ઽસ્તિત્વં ન જાયતે ।
ચિત્તદૃશ્યપરિજ્ઞાનાદ્વિકલ્પો ન પ્રવર્તતે

અપ્રવૃત્તિ વિકલ્પસ્ય પરાવૃત્તિ નિરાશ્રયઃ ।
નિવાર્ય પક્ષાંશ્ચત્વારો યદિ ભાવા સહેતુકાઃ

સંજ્ઞાન્તરવિશેષો ઽયં કૃતં કેન ન સાધિતઃ ।
અર્થાપત્તિર્ભવેત્તેષાં કારણાદ્વા પ્રવર્તતે

હેતુપ્રત્યયસંયોગાત્કારણપ્રતિષેધતઃ ।
નિત્યદોષો નિવાર્યતે અનિત્યા યદિ પ્રત્યયાઃ

ન સંભવો ન વિભવો અનિત્યત્વાદ્ધિ બાલિશામ્ ।
ન હિ નશ્યમાનં કિંચિદ્વૈ કારણત્વેન દૃશ્યતે

અદૃષ્ટં હિ કથં કેન નાનિત્યો જાયતે ભવઃ ।
સંગ્રહૈશ્ચ દમેત્સત્ત્વાન્ શીલેન ચ વશીકરેત્

પ્રજ્ઞયા નાશયેદ્દૃષ્ટિં વિમોક્ષૈશ્ચ વિવર્ધયેત્ ।
લોકાયતમિદં સર્વં યત્તીર્થ્યૈર્દેશ્યતે મૃષા

કાર્યકારણસદ્દૃષ્ટ્યા સ્વસિદ્ધાન્તં ન વિદ્યતે ।
અહમેકં સ્વસિદ્ધાન્તં કાર્યકારણવર્જિતઃ

દેશેમિ શિષ્યવર્ગસ્ય લોકાયતવિવર્જિતઃ ।
ચિત્તમાત્રં ન દૃશ્યો ઽસ્તિ દ્વિધા ચિત્તં વિદૃશ્યતે ।
ગ્રાહ્યગ્રાહકભાવેન શાશ્વતોચ્છેદવર્જિતમ્

યાવત્પ્રવર્તતે ચિત્તં તાવલ્લોકાયતં ભવેત્ ।
અપ્રવૃત્તિર્વિકલ્પસ્ય સ્વચિત્તં પશ્યતો જગત્

આયં કાર્યાભિનિર્વૃત્તિર્વ્યયં કાર્યસ્ય દર્શનમ્ ।
આયવ્યયપરિજ્ઞાનાદ્વિકલ્પો ન પ્રવર્તતે

નિત્યમનિત્યં કૃતકમકૃતકં પરાપરમ્ ।
એવમાદ્યાનિ સર્વાણિ (તલ્) લોકાયતનં ભવેત્

દેવાસુરમનુષ્યાશ્ચ તિર્યક્પ્રેતયમાલયાઃ ।
ગતયઃ ષટ્ સમાખ્યાતા યત્ર જાયન્તિ દેહિનઃ

હીનૌત્કૃષ્ટમધ્યેન કર્મણા તેષુ જાયતે ।
સરંક્ષ્ય કુશલાન્ સર્વાન્ વિશેષો મોક્ષ એવ વા

ક્ષણે ક્ષણે ત્વયા યન્મરણં ઉપપત્તિં ચ ।
દેશ્યતે ભિક્ષુવર્ગસ્ય અભિપ્રાયં વદાહિ મે

રૂપાદ્રૂપાન્તરં યદ્વચ્ચિત્તં સંભૂય ભજ્યતે ।
તસ્માદ્દેશેમિ શિષ્યાણાં ક્ષણજન્મપરંપરામ્

રૂપે રૂપે વિકલ્પસ્ય સંભવો વિભવસ્તથા ।
વિકલ્પો હિ ભવેજ્જન્તુર્વિકલ્પો ઽન્યો ન વિદ્યતે

ક્ષણે ક્ષણે યન્ન યુક્તમિદંપ્રત્યયભાષિતમ્ ।
રૂપગ્રાહવિનિર્મુક્તં ન જન્મ ન ચ ભજ્યતે

પ્રત્યયાઃ પ્રત્યયોત્પન્ના અવિદ્યાતથતાદયઃ ।
ધર્મદ્વયેન વર્તન્તે અદ્વયા તથતા ભવેત્

પ્રત્યયાઃ પ્રત્યયોત્પન્ના યદિ ધર્મા વિશેષિતાઃ ।
નિત્યાદયો ભવેત્કાર્યં કારણં પ્રત્યયો ભવેત્

નિર્વિશિષ્ટં ભવેત્તીર્થ્યૈઃ કાર્યકારણસંગ્રહાત્ ।
વાદસ્તવ ચ બુદ્ધાનાં તસ્માન્નાર્યો મહામુને

શરીરે વ્યામમાત્રે ચ લોકં વૈ લોકસમુદયમ્ ।
નિરોધગામિની પ્રતિપદ્દેશયામિ જિનૌરસાન્

સ્વભાવત્રયગ્રાહેણ ગ્રાહ્યગ્રાહવિદૃષ્ટયઃ ।
લોક્યલોકોત્તરાન્ ધર્માન્ વિકલ્પેન્તિ પૃથગ્જનાઃ

અતઃ સ્વભાવગ્રહણં ક્રિયતે પૂર્વપક્ષયા ।
નિવારાર્થં તુ દૃષ્ટીનાં સ્વભાવં ન વિકલ્પયેત્

છિદ્રદોષાન્ન નિયમો ન વા ચિત્તં પ્રવર્તતે ।
પ્રવૃત્તિદ્વયગ્રાહેણ અદ્વયા તથતા ભવેત્

અજ્ઞાન તૃષ્ણા કર્મ ચ વિજ્ઞાનાદ્યા અયોનિજાઃ ।
અનવસ્થાકૃતકત્વં ચ ન કૃત્વા જાયતે ભવઃ

ચતુર્વિધશ્ચ પ્રધ્વંસો ભાવાનાં કથ્યતે ઽબુધૈઃ ।
દ્વિધાવૃત્તેર્વિકલ્પસ્ય ભાવાભાવો ન વિદ્યતે ।
ચાતુષ્કોટિકનિર્મુક્તં દર્શનદ્વયવર્જિતમ્

દ્વિધાવૃત્તિવિકલ્પઃ સ્યાદ્દૃષ્ટ્વા નાભિપ્રવર્તતે ।
અનુત્પન્નેષુ ભાવેષુ બુદ્ધેર્વ્યુત્થાનભાવતઃ

ઉત્પન્નેષ્વપિ ભાવેષુ તત્કલ્પત્વાન્ન કલ્પયેત્ ।
યુક્તિં વદાહિ મે નાથ દ્વિધાદૃષ્ટિનિવારણાત્

યથાહમન્યે ચ સદા નાસ્ત્યસ્તિ ન વિસંકરેત્ ।
તીર્થવાદઅસંસૃષ્ટાઃ શ્રાવકૈર્જિનવર્જિતાઃ ।
જિનાભિસમયચર્યાં ચ જિનપુત્રાવિનાશતઃ

વિમોક્ષહેત્વહેતુશ્ચાપ્યનુત્પાદૈકલક્ષણઃ ।
પર્યાયૈર્મોહયન્ત્યેતાં વર્જનીયાં સદા બુધૈઃ

મેઘાભ્રકૂટેન્દ્રધનુઃપ્રકાશા મરીચિકેશોણ્ડુકમાયતુલ્યાઃ ।
ભાવા હિ સર્વે સ્વવિકલ્પસંભવાસ્તીર્થ્યા વિકલ્પેન્તિ જગત્સ્વકારણૈઃ

અનુત્પાદશ્ચ તથતા ભૂતકોટિશ્ચ શૂન્યતા ।
રૂપસ્ય નામાન્યેતાનિ અભાવં ન વિકલ્પયેત્

હસ્તઃ કરો યથા લોકે ઇન્દ્રઃ શક્રઃ પુરંદરઃ ।
તથા હિ સર્વભાવાનામભાવં ન વિકલ્પયેત્

રૂપાચ્ચ શૂન્યતા નાન્યા અનુત્પાદં તથૈવ ચ ।
ન કલ્પયેદનન્યત્વાદ્દૃષ્ટિદોષઃ પ્રસજ્યતે

સંકલ્પશ્ચ વિકલ્પશ્ચ વસ્તુલક્ષણસંગ્રહાત્ ।
દીર્ઘહ્રસ્વાદિમાણ્ડલ્યં પરિકલ્પસ્ય સંગ્રહાત્

સંકલ્પો હિ ભવેચ્ચિત્તં પરિકલ્પો મનસ્તથા ।
વિકલ્પો મનવિજ્ઞાનં લક્ષ્યલક્ષણવર્જિતમ્

યચ્ચ તીર્થ્યૈરનુત્પાદો યચ્ચ મન્નયદૃષ્ટિભિઃ ।
કલ્પ્યતે નિર્વિશિષ્ટો ઽયં દૃષ્ટિદોષઃ પ્રસજ્યતે

પ્રયોજનમનુત્પાદમનુત્પાદાર્થમેવ ચ ।
યે વૈ જાનન્તિ યુક્તિજ્ઞાસ્તે ઽભિબુધ્યન્તિ મન્નયમ્

પ્રયોજનં દૃષ્ટિસંકોચમનુત્પાદમનાલયમ્ ।
અર્થદ્વયપરિજ્ઞાનાદનુત્પાદં વદામ્યહમ્

ભાવા વિદ્યન્ત્યનુત્પન્ના ન વા બ્રૂહિ મહામુને ।
અહેતુવાદો ઽનુત્પાદો પ્રવૃત્તિસ્તીર્થદર્શનમ્

અહેતુવાદો ઽનુત્પાદો વૈષમ્યતીર્થદર્શનમ્ ।
અસ્તિનાસ્તિવિનિર્મુક્તં ચિત્તમાત્રં વદામ્યહમ્

ઉત્પાદમનુત્પાદં વર્જયેદ્દૃષ્ટિહેતુકમ્ ।
અહેતુવાદે ઽનુત્પાદે ઉત્પાદે કારણાશ્રયઃ

અનાભોગક્રિયા નાસ્તિ ક્રિયા ચેદ્દૃષ્ટિસંકરઃ ।
ઉપાયપ્રણિધાનાદ્યૈર્દૃષ્ટિમેવ વદાહિ મે ।
અસત્ત્વાત્સર્વધર્માણાં મણ્ડલં જાયતે કથમ્

ગ્રાહ્યગ્રાહકવિસંયોગાન્ન પ્રવૃત્તિર્ન નિર્વૃતિઃ ।
ભાવાદ્ભાવાન્તરં દૃષ્ટિં ચિત્તં વૈ તત્સમુત્થિતમ્

અનુત્પાદશ્ચ ધર્માણાં કથમેતદ્વદાહિ મે ।
સત્ત્વાશ્ચેન્નાવબુધ્યન્તે અત એતત્પ્રકાશ્યતે

પૂર્વોત્તરવિરોધં ચ સર્વં ભાષ્ય મહામુને ।
તીર્થદોષવિનિર્મુક્તં વિષમાહેતુવર્જિતમ્

અપ્રવૃતિર્નિવૃત્તિશ્ચ બ્રૂહિ મે વાદિનાંવર ।
અસ્તિનાસ્તિવિનિર્મુક્તં ફલહેત્વવિનાશકમ્

ભૂમિક્રમાનુસંધિશ્ચ બ્રૂહિ મે ધર્મલક્ષણમ્ ।
દ્વયાન્તપતિતો લોકો દૃષ્ટિભિર્વ્યાકુલીકૃતઃ

અનુત્પાદા ઉત્પાદાદ્યૈઃ શમહેતુર્ન બુધ્યતે ।
મણ્ડલં હિ ન મે કિંચિન્ન ચ દેશેમિ ધર્મતામ્

દ્વયે સતિ હિ દોષઃ સ્યાદ્દ્વયં બુદ્ધૈર્વિશોધિતમ્ ।
શૂન્યાશ્ચ ક્ષણિકા ભાવા નિઃસ્વભાવા હ્યજાતિકાઃ

કુદૃષ્ટિવાદસંછન્નૈઃ કલ્પ્યન્તે ન તથાગતૈઃ ।
પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ વિકલ્પસ્ય વદાહિ મે

યથા યેન પ્રકારેણ જાયતે વિષયો મુખમ્ ।
વર્ણપુષ્કલસંયોગાત્પ્રપઞ્ચૈઃ સમુદાનિતમ્

રૂપં દૃષ્ટ્વા બહિર્ધા વૈ વિકલ્પઃ સંપ્રવર્તતે ।
તસ્યૈવ હિ પરિજ્ઞાનાદ્યથાભૂતાર્થદર્શનાત્ ।
આર્યગોત્રાનુકૂલં ચ ચિત્તં નાભિપ્રવર્તતે

પ્રત્યાખ્યાય તુ ભૂતાનિ ભાવોત્પત્તિર્ન વિદ્યતે ।
ભૂતાકારં સદા ચિત્તમનુત્પન્નં વિભાવયેત્

મા વિકલ્પં વિકલ્પેથ નિર્વિકલ્પા હિ પણ્ડિતાઃ ।
વિકલ્પં વિકલ્પયંસ્તસ્ય દ્વયમેવ ન નિર્વૃતિઃ

અનુત્પાદપ્રતિજ્ઞસ્ય માયા ચ દૃશ્યતે નયઃ ।
માયાનિર્હેતુસંભૂતં હાનિસિદ્ધાન્તલક્ષણમ્

બિમ્બવદ્દૃશ્યતે ચિત્તમનાદિમતિભાવિતમ્ ।
અર્થાકારં ન ચાર્થો ઽસ્તિ યથાભૂતં વિભાવયેત્

યથા હિ દર્પણે રૂપમેકત્વાન્યત્વવર્જિતમ્ ।
દૃશ્યતે ન ચ તન્નાસ્તિ તથા ચોત્પાદલક્ષણમ્

ગન્ધર્વમાયાદિ યથા હેતુપ્રત્યયલક્ષણાઃ ।
તથા હિ સર્વભાવાનાં સંભવો ન હ્યસંભવઃ

વિકલ્પઃ પુરુષાકારો દ્વિધાવૃત્ત્યા પ્રવર્તતે ।
આત્મધર્મોપચારૈશ્ચ ન ચ બાલૈર્વિભાવ્યતે

વિપુલપ્રત્યયાધીનઃ શ્રાવકો ઽપિ હ્યર્હંસ્તથા ।
સ્વબલાધીનં જિનાધીનં પઞ્ચમં શ્રાવકં નયેત્

કાલાન્તરં ચ પ્રધ્વસ્તં પરમાર્થેતરેતરમ્ ।
ચતુર્વિધમનિત્યત્વં બાલાઃ કલ્પેન્ત્યકોવિદાઃ

દ્વયાન્તપતિતા બાલા ગુણાણુપ્રકૃતિકારણૈઃ ।
મોક્ષોપાયં ન જાનન્તિ સદસત્પક્ષસંગ્રહાત્

અઙ્ગુલ્યગ્રં યથા બાલૈશ્ચન્દ્રં ગૃહ્ણન્તિ દુર્મતિઃ ।
તથા હ્યક્ષરસંસક્તાસ્તત્ત્વં નાવેન્તિ મામકમ્

વિલક્ષણાનિ ભૂતાનિ રૂપભાવપ્રવર્તકા ।
ભૂતાનાં સંનિવેશો ઽયં ન ભૂતૈર્ભૌતિકં કૃતમ્

અગ્નિના દહ્યતે રૂપમબ્ધાતુઃ ક્લેદનાત્મકઃ ।
વાયુના કીર્યતે રૂપં કથં ભૂતૈઃ પ્રવર્તતે

રૂપં સ્કન્ધશ્ચ વિજ્ઞાનં દ્વયમેતન્ન પઞ્ચકમ્ ।
પર્યાયભેદં સ્કન્ધાનાં શતધા દેશયામ્યહમ્

ચિત્તચૈત્તસ્ય ભેદેન વર્તમાનં પ્રવર્તતે ।
વ્યતિભિન્નાનિ રૂપાણિ ચિત્તં રૂપં ન ભૌતિકમ્

નીલાદ્યપેક્ષણં શ્વેતં શ્વેતં નીલં હ્યપેક્ષણમ્ ।
કાર્યકારણમુત્પાદ્ય શૂન્યતા અસ્તિ નાસ્તિ ચ

સાધનં સાધકં સાધ્યં શીતોષ્ણે લક્ષ્યલક્ષણમ્ ।
એવમાદ્યાનિ સર્વાણિ તાર્કિકૈર્ન પ્રસાધિતાઃ

ચિત્તં મનશ્ચ ષડ્વાન્યવિજ્ઞાનાન્યાત્મસંયુતા ।
એકત્વાન્યત્વરહિતા આલયો ઽયં પ્રવર્તતે

સાંખ્યા વૈશેષિકા નગ્નાસ્તાર્કિકા ઈશ્વરોદિતાઃ ।
સદસત્પક્ષપતિતા વિવિક્તાર્થવિવર્જિતાઃ

સંસ્થાનાકૃતિવિશેષો ભૂતાનાં નાસ્તિ ભૌતિકમ્ ।
તીર્થ્યા વદન્તિ જન્મ ભૂતાનાં ભૌતિકસ્ય ચ

અનુત્પન્ના યતો યે ઽન્યે તીર્થ્યાઃ કલ્પન્તિ કારણૈઃ ।
ન ચ બુધ્યન્તિ મોહેન સદસત્પક્ષમાશ્રિતાઃ

ચિત્તેન સહ સંયુક્તં વિસંયુક્તં મનાદિભિઃ ।
વિશુદ્ધલક્ષણં સત્ત્વં જ્ઞાનેન સહ તિષ્ઠતિ

કર્મ યચ્ચ ભવેદ્રૂપં સ્કન્ધવિષયહેતુકાઃ ।
સત્ત્વાશ્ચ નિરુપાદાના આરૂપ્યે નાવતિષ્ઠતિ

નૈરાત્મ્યં સત્ત્વવાદિત્વં સત્ત્વાભાવાત્પ્રસજ્યતે ।
નૈરાત્મ્યવાદિનો ચ્છેદો વિજ્ઞાનસ્યાપ્યસંભવઃ

ચત્વારઃ સ્થિતસ્તસ્ય રૂપાભાવાત્કથં ભવેત્ ।
અધ્યાત્મબાહ્યાભાવાદ્વિજ્ઞાનં ન પ્રવર્તતે

અન્તરાભવિકાઃ સ્કન્ધાઃ યથૈવેચ્છન્તિ તાર્કિકાઃ ।
તથારૂપ્યોપપન્નસ્ય ભવો ઽરૂપો ન ચાસ્તિ કિમ્

અપ્રયત્નેન મોક્ષઃ સ્યાત્સત્ત્વવિજ્ઞાનયોર્વિના ।
તીર્થ્યવાદો ન સંદેહો ન ચ બુધ્યન્તિ તાર્કિકાઃ

રૂપં ચ વિદ્યતે તત્ર આરૂપ્યે નાસ્તિ દર્શનમ્ ।
તદભાવો ન સિદ્ધાન્તો ન યાનં ન ચ યાયિનમ્

ઇન્દ્રિયૈઃ સહ સંયુક્તં વિજ્ઞાનં વાસનોદ્ભવમ્ ।
અષ્ટવિધૈકદેશં હિ ક્ષણે કાલે ન ગૃહ્ણન્તિ

ન પ્રવર્તતિ યદા રૂપં ઇન્દ્રિયા ન ચ ઇન્દ્રિયૈઃ ।
અતો હિ દેશેતિ ભગવાન્ ક્ષણિકા ઇન્દ્રિયાદયઃ

અનિર્ધાર્ય કથં રૂપં વિજ્ઞાનં સંપ્રવર્ત્સ્યતે ।
અપ્રવૃત્તં કથં જ્ઞાનં સંસારં જનયિષ્યતિ

ઉત્પત્ત્યનન્તરં ભઙ્ગં ન દેશેન્તિ વિનાયકાઃ ।
નૈરન્તર્યં ન ભાવાનાં વિકલ્પસ્પન્દિતે ગતૌ

ઇન્દ્રિયા ઇન્દ્રિયાર્થાશ્ચ મૂઢાનાં ન તુ પણ્ડિતાઃ ।
બાલા ગૃહ્ણન્તિ નામેન આર્યા વૈ અર્થકોવિદાઃ

ષષ્ઠં હિ નિરુપાદાનઃ સોપાદાનો ન ગૃહ્યતે ।
અનિર્ધાર્યં વદન્ત્યાર્યાં અસ્તિદોષૈર્વિવર્જિતાઃ

શાશ્વતોચ્છેદભીતાશ્ચ તાર્કિકા જ્ઞાનવર્જિતાઃ ।
સંસ્કૃતાસંસ્કૃતાત્માનં ન વિશેષન્તિ બાલિશાઃ

એકત્વે વિદ્યતે દાનમન્યત્વે ચાપિ વિદ્યતે ।
ચિત્તેન સહ ચૈકત્વમન્યત્વં વૈ મનાદિભિઃ

નિર્ધાર્યતે યદા દાનં ચિત્તં ચૈત્તાભિશબ્દિતમ્ ।
ઉપાદાનાત્કથં તત્ર એકત્વેનાવધાર્યતે

સોપાદાનોપલબ્ધિશ્ચ કર્મજન્મક્રિયાદિભિઃ ।
અગ્નિવત્સાધયિષ્યન્તિ સદૃશાસદૃશૈર્નર્યૈઃ

યથા હિ અગ્નિર્યુગપદ્દહ્યતે દાહ્યદાહકૌ ।
સોપાદાનસ્તથા હ્યાત્મા તાર્કિકૈઃ કિં ન ગૃહ્યતે

ઉત્પાદાદ્વાપ્યનુત્પાદાચ્ચિત્તં વૈ ભાસ્વરં સદા ।
દૃષ્ટાન્તં કિં ન કુર્વન્તિ તાર્કિકા આત્મસાધકાઃ

વિજ્ઞાનગહ્વરે મૂઢાસ્તાર્કિકા નયવર્જિતાઃ ।
ઇતસ્તતઃ પ્રધાવન્તિ આત્મવાદચિકીર્ષયા

પ્રત્યાત્મગતિગમ્યશ્ચ આત્મા વૈ શુદ્ધિલક્ષણમ્ ।
ગર્ભસ્તથાગતસ્યાસૌ તાર્કિકાણામગોચરઃ

ઉપાદાનૌપાદાત્રોર્વિભાગસ્કન્ધયોસ્તથા ।
લક્ષણં યદિ જાનાતિ જ્ઞાનં સંજાયતે નયમ્

આલયં ગર્ભસંસ્થાનં મતં તીર્થ્યાનુવર્ણિતમ્ ।
આત્મના સહ સંયુક્તં ન ચ ધર્માઃ પ્રકીર્તિતાઃ

એતેષાં પ્રવિભાગેન વિમોક્ષઃ સત્યદર્શનમ્ ।
ભાવાનાં દર્શ્યહેયાનાં ક્લેશાનાં સ્યાદ્વિશોધનમ્

પ્રકૃતિપ્રભાસ્વરં ચિત્તં ગર્ભં તાથાગતં શુભમ્ ।
ઉપાદાનં હિ સત્ત્વસ્ય અન્તાનન્તવિવર્જિતમ્

કાન્તિર્યથા સુવર્ણસ્ય જાતરૂપં ચ શર્કરમ્ ।
પરિકર્મેણ પશ્યન્તિ સત્ત્વં સ્કન્ધાલયૈસ્તથા

ન પુદ્ગલો ન ચ સ્કન્ધા બુદ્ધો જ્ઞાનમનાસ્રવમ્ ।
સદાશાન્તિં વિભાવિત્વા ગચ્છામિ શરણં હ્યહમ્

પ્રકૃતિપ્રભાસ્વરં ચિત્તમુપક્લેશૈર્મનાદિભિઃ ।
આત્મના સહ સંયુક્તં દેશેતિ વદતાંવરઃ

પ્રકૃતિપ્રભાસ્વરં ચિત્તં મનાદ્યસ્તસ્ય વૈ પરઃ ।
તૈરાચિતાનિ કર્માણિ યતઃ ક્લિશ્યન્તિ તાવુભૌ

આગન્તુકૈરાનાદ્યૈશ્ચ ક્લેશૈરાત્મા પ્રભાસ્વરઃ ।
સંક્લિશ્યતે ઉપેતશ્ચ વસ્ત્રવત્પરિશુધ્યતે

મલાભાવાદ્યથા વસ્ત્રં હેમં વા દોષવર્જિતમ્ ।
તિષ્ઠન્તિ ન ચ નશ્યન્તે આત્મા દોષૈસ્તથા વિના

વીણાશઙ્ખે ઽથ ભેર્યાં ચ માધુર્યસ્વરસંપદા ।
મૃગયેદ્ધ્યકોવિદઃ કશ્ચિત્તથા સ્કન્ધેષુ પુદ્ગલમ્

નિધયો મણયશ્ચાપિ પૃથિવ્યામુદકં તથા ।
વિદ્યમાના ન દૃશ્યન્તિ તથા સ્કન્ધેષુ પુદ્ગલમ્

ચિત્તચૈત્તકલાપાંશ્ચ સ્વગુણાં સ્કન્ધસંયુતાં ।
અકોવિદા ન ગૃહ્ણન્તિ તથા સ્કન્ધેષુ પુદ્ગલમ્

યથા હિ ગર્ભો ગર્ભિણ્યાં વિદ્યતે ન ચ દૃશ્યતે ।
આત્મા હિ તદ્વત્સ્કન્ધેષુ અયુક્તિજ્ઞો ન પશ્યતિ

ઔષધીનાં યથા સારમગ્નિં વા ઇન્ધનૈર્યથા ।
ન પશ્યન્તિ અયુક્તિજ્ઞાસ્તથા સ્કન્ધેષુ પુદ્ગલમ્

અનિત્યતાં સર્વભાવેષુ શૂન્યતાં ચ યથાબુધાઃ ।
વિદ્યમાનાં ન પશ્યન્તિ તથા સ્કન્ધેષુ પુદ્ગલમ્

ભૂમયો વશિતાભિજ્ઞા અભિષેકં ચ ઉત્તરમ્ ।
સમાધયો વિશેષાશ્ચ અસત્યાત્મનિ નાસ્તિ વૈ

વૈનાશિકો યદા ગત્વા બ્રૂયાદ્યદ્યસ્તિ દેશ્યતામ્ ।
સ વક્તવ્યો ભવેદ્વિજ્ઞઃ સ્વવિકલ્પં પ્રદર્શય

નૈરાત્મ્યવાદિનો ઽભાષ્યા ભિક્ષુકર્માણિ વર્જય ।
બાધકા બુદ્ધધર્માણાં સદસત્પક્ષદૃષ્ટયઃ

તીર્થદોષૈર્વિનિર્મુક્તં નૈરાત્મ્યવનદાહકમ્ ।
જાજ્વલત્યાત્મવાદો ઽયં યુગાન્તાગ્નિરિવોત્થિતઃ

ખણ્ડેક્ષુશર્કરમધ્વાદિદધિતિલઘૃતાદિષુ ।
સ્વરસં વિદ્યતે તેષુ અનાસ્વાદ્યં ન ગૃહ્યતે

પઞ્ચધા ગૃહ્યમાણશ્ચ આત્મા સ્કન્ધસમુચ્છ્રયે ।
ન ચ પશ્યન્ત્યવિદ્વાંસો વિદ્વાન્ દૃષ્ટ્વા વિમુચ્યતે

વિદ્યાદિભિશ્ચ દૃષ્ટાન્તૈશ્ચિત્તં નૈવાવધાર્યતે ।
યત્ર યસ્માદ્યદર્થં ચ સમૂહં નાવધાર્યતે

વિલક્ષણા હિ વૈ ધર્માશ્ચિત્તમેકં ન ગૃહ્યતે ।
અહેતુરપ્રવૃત્તિશ્ચ તાર્કિકાણાં પ્રસજ્યતે

ચિત્તાનુપશ્યી ચ યોગી ચિત્તં ચિત્તે ન પશ્યતિ ।
પશ્યકો દૃશ્યનિર્જાતો દૃશ્યં કિં હેતુસંભવમ્

કાત્યાયનસ્ય ગોત્રો ઽહં શુદ્ધાવાસાદ્વિનિઃસૃતઃ ।
દેશેમિ ધર્મં સત્ત્વાનાં નિર્વાણપુરગામિનમ્

પૌરાણિકમિદં વર્ત્મ અહં તે ચ તથાગતાઃ ।
ત્રિભિઃ સહસ્રૈઃ સૂત્રાણાં નિર્વાણમત્યદેશયન્

કામધાતૌ તથારૂપ્યે ન વૈ બુદ્ધો વિબુધ્યતે ।
રૂપધાત્વકનિષ્ઠેષુ વીતરાગેષુ બુધ્યતે

ન બન્ધહેતુર્વિષયા હેતુર્વિષયબન્ધનમ્ ।
જ્ઞાનબધ્યાનિ ક્લેશાનિ અસિધારવ્રતો હ્યયમ્

અસત્યાત્મનિ માયાદ્યા ધર્મા નાસ્ત્યસ્તિ વૈ કથમ્ ।
બાલાનાં ખ્યાતિ તથતા કથં નાસ્તિ નિરાત્મિકા

કૃતકાકૃતકત્વાદ્ધિ નાસ્તિ હેતુઃ પ્રવર્તકઃ ।
અનુત્પન્નમિદં સર્વં ન ચ બાલૈર્વિભાવ્યતે

કારણાનિ અનુત્પન્ના કૃતકાઃ પ્રત્યયાશ્ચ તે ।
દ્વાવપ્યેતૌ ન જનકૌ કારણૈઃ કલ્પ્યતે કથમ્

પ્રાક્પશ્ચાદ્યુગપચ્ચાપિ હેતું વર્ણેન્તિ તાર્કિકાઃ ।
પ્રકાશઘટશિષ્યાદ્યૈર્ભાવાનાં જન્મ કથ્યતે

નાભિસંસ્કારિકૈર્બુદ્ધા લક્ષણૈર્લક્ષણાન્વિતાઃ ।
ચક્રવર્તિગુણા હ્યેતે નૈતે બુદ્ધપ્રભાષિતાઃ

બુદ્ધાનાં લક્ષણં જ્ઞાનં દૃષ્ટિદોષૈર્વિવર્જિતમ્ ।
પ્રત્યાત્મદૃષ્ટિગતિકં સર્વદોષવિઘાતકમ્

બધિરાન્ધકાણમૂકાનાં વૃદ્ધાનાં વૈરવૃત્તિનામ્ ।
બાલાનાં ચ વિશેષેણ બ્રહ્મચર્યં ન વિદ્યતે

આવૃતૈર્વ્યઞ્જનૈર્દિવ્યૈર્લક્ષણૈશ્ચક્રવર્તિનઃ ।
વ્યઞ્જિતૈઃ પ્રવ્રજન્ત્યેકે ન ચાન્યે ચ પ્રવાદિનઃ

વ્યાસઃ કણાદઃ ઋષભઃ કપિલઃ શાક્યનાયકઃ ।
નિર્વૃતે મમ પશ્ચાત્તુ ભવિષ્યન્ત્યેવમાદયઃ

મયિ નિર્વૃતે વર્ષશતે વ્યાસો વૈ ભારતસ્તથા ।
પાણ્ડવાઃ કૌરવા રામઃ પશ્ચાન્મૌરી ભવિષ્યતિ

મૌર્યા નન્દાશ્ચ ગુપ્તાશ્ચ તતો મ્લેચ્છા નૃપાધમાઃ ।
મ્લેચ્છાન્તે શસ્ત્રસંક્ષોભઃ શસ્ત્રાન્તે ચ કલિર્યુગઃ ।
કલિયુગાન્તે લોકૈશ્ચ સદ્ધર્મો હિ ન ભાવિતઃ

એવમાદ્યાન્યતીતાનિ ચક્રવદ્ભ્રમતે જગત્ ।
વહ્ન્યાદિત્યસમાયોગાત્કામધાતુર્વિદીર્યતે

પુનઃ સંસ્થાસ્યતે દિવ્યં તસ્મિંલ્લોકઃ પ્રવર્ત્સ્યતે ।
ચાતું ર્વર્ણા નૃપેન્દ્રાશ્ચ ઋષયો ધર્મમેવ ચ

વેદાશ્ચ યજ્ઞં દાનં ચ ધર્મસ્થા વર્ત્સ્યતે પુનઃ ।
આખ્યાયિકેતિહાસાદ્યૈર્ગદ્યચૂર્ણિકવાર્તિકૈઃ ।
એવં મયા શ્રુતાદિભ્યો લોકો વૈ વિભ્રમિષ્યતિ

સુરક્તાકોટિતં કૃત્વા ઉપરિષ્ટાદ્વિવર્ણયેત્ ।
નીલકર્દમગોમયૈઃ પટં વૈ સંપ્રચિત્રયેત્ ।
સર્વવાસૈર્વિચિત્રાઙ્ગસ્તીર્થ્યલિઙ્ગવિવર્જિતઃ

શાસનં દેશયેદ્યોગી બુદ્ધાનામેષ વૈ ધ્વજઃ ।
વસ્ત્રપૂતં જલં પેયં કટિસૂત્રં ચ ધારયેત્ ।
ઉપપદ્યમાનં કાલેન ભૈક્ષ્યં વા નીચવર્જિતમ્

દિવ્યં સંજાયતે સ્વર્ગાદ્દ્વૌ ચાન્યૌ માનુષોદ્ભવૌ ।
રત્નલક્ષણસંપન્નો દેવજન્મજગેશ્વરઃ

સ્વર્ગં પ્રભુઞ્જતે દ્વીપાંશ્ચતુરો ધર્મશાસનઃ ।
ભુક્ત્વા તુ સુચિરં દ્વીપાંસ્તૃષ્ણયા વિપ્રણશ્યતિ

કૃતયુગશ્ચ ત્રેતા ચ દ્વાપરં કલિનસ્તથા ।
અહં ચાન્યે કૃતયુગે શાક્યસિંહઃ કલૌ યુગે

સિદ્ધાર્થઃ શાક્યતનયો વિષ્ણુર્વ્યાસો મહેશ્વરઃ ।
એવમાદ્યાનિ તીર્થ્યાનિ નિર્વૃતે મે ભવિષ્યતિ

એવં મયા શ્રુતાદિભ્યઃ શાક્યસિંહસ્ય દેશના ।
ઇતિહાસં પુરાવૃત્તં વ્યાસસ્યૈતદ્ભવિષ્યતિ

વિષ્ણુર્મહેશ્વરશ્ચાપિ સૃષ્ટિત્વં દેશયિષ્યતિ ।
એવં મે નિર્વૃતે પશ્ચાદેવમાદ્યં ભવિષ્યતિ

માતા ચ મે વસુમતિઃ પિતા વિપ્રઃ પ્રજાપતિઃ ।
કાત્યાયનસગોત્રો ઽહં નામ્ના વૈ વિરજો જિનઃ

ચમ્પાયાં હં સમુત્પન્નઃ પિતાપિ ચ પિતામહઃ ।
સોમગુપ્તેતિ નામ્નાસૌ સોમવંશસમુદ્ભવઃ

ચીર્ણવ્રતઃ પ્રવ્રજિતઃ સહસ્રં દેશિતં નયમ્ ।
વ્યાકૃત્ય પરિનિર્વાસ્યે અભિષિચ્ય મહામતિમ્

મતિર્દાસ્યતિ ધર્માય ધર્મો દાસ્યતિ મેખલે ।
મેખલઃ શિષ્યો દૌર્બલ્યાત્કલ્પાન્તે નાશયિષ્યતિ

કાશ્યપઃ ક્રકુચ્છન્દશ્ચ કનકશ્ચ વિનાયકઃ ।
અહં ચ વિરજો ઽન્યે વૈ સર્વે તે કૃતિનો જિનાઃ

કૃતે યુગે તતઃ પશ્ચાન્મતિર્નામેન નાયકઃ ।
ભવિષ્યતિ મહાવીરઃ પઞ્ચજ્ઞેયાવબોધકઃ

ન દ્વાપરે ન ત્રેતાયાં ન પશ્ચાચ્ચ કલૌ યુગે ।
સંભવો લોકનાથાનાં સંબુધ્યન્તે કૃતે યુગે

અહાર્યા લક્ષણાયાશ્ચ અચ્છિન્નદશકૈઃ સહ ।
મોરચન્દ્રસમૈશ્ચન્દ્રૈરુત્તરીયં વિચિત્રયેત્

દ્વયઙ્ગુલં ત્ર્યઙ્ગુલં વાપિ ચન્દ્રં ચન્દ્રાન્તરં ભવેત્ ।
અન્યથા ચિત્ર્યમાનં હિ લોભનીયં હિ બાલિશાન્

રાગાગ્નિં શમયેન્નિત્યં સ્નાયાદ્વૈ જ્ઞાનવારિણા ।
ત્રિશરણં ત્રિસંધ્યાસુ યોગી કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ

ઇષુપ્રસ્તરકાષ્ઠાદ્યા ઉત્ક્ષેપાદ્યૈઃ સમીરિતાઃ ।
એકઃ ક્ષિપ્તઃ પતત્યેકઃ કુશલાકુશલસ્તથા

એકં ચ બહુધા નાસ્તિ વૈલક્ષણ્યાન્ન કુત્રચિત્ ।
વાયુભા ગ્રાહકાઃ સર્વે ક્ષેત્રવદ્દાયકા ભવેત્

યદ્યેકં બહુધા વૈ સ્યાત્સર્વે હ્યકૃતકા ભવેત્ ।
કૃતકસ્ય વિનાશઃ સ્યાત્તાર્કિકાણામયં નયઃ

દીપબીજવદેતત્સ્યાત્સાદૃશ્યાદ્બહુધા કુતઃ ।
એકં હિ બહુધા ભવતિ તાર્કિકાણામયં નયઃ

ન તિલાજ્જાયતે મુદ્ગો ન વ્રીહિર્યવહેતુકઃ ।
ગોધૂમધાન્યજાતાનિ એકં હિ બહુધા કથમ્

પાણિનિં શબ્દનેતારમક્ષપાદો બૃહસ્પતિઃ ।
લોકાયતપ્રણેતારો બ્રહ્મા ગર્ભો ભવિષ્યતિ

કાત્યાયનઃ સૂત્રકર્તા યજ્ઞવલ્કસ્તથૈવ ચ ।
ભુઢુકજ્યોતિષાદ્યાનિ ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે

બલી પુણ્યકૃતાલ્લોકાત્પ્રજાભાગ્યાદ્ભવિષ્યતિ ।
રક્ષકઃ સર્વધર્માણાં રાજા બલી મહીપતિઃ

વાલ્મીકો મસુરાક્ષશ્ચ કૌટિલ્ય આશ્વલાયનઃ ।
ઋષયશ્ચ મહાભાગા ભવિષ્યન્તિ અનાગતે

સિદ્ધાર્થઃ શાક્યતનયો ભૂતાન્તઃ પઞ્ચચૂડકઃ ।
વાગ્બલિરથ મેધાવી પશ્ચાત્કાલે ભવિષ્યતિ

અજિનં દણ્ડકાષ્ઠં ચ મેખલાચક્રમણ્ડલમ્ ।
દદાતિ બ્રહ્મા મહેશ્વરો વનભૂમૌ વ્યવસ્થિતે

ભવિષ્યતિ મહાયોગી નામ્ના વૈ વિરજો મુનિઃ ।
મોક્ષસ્ય દેશકઃ શાસ્તા મુનીનામેષ વૈ ધ્વજઃ

બ્રહ્મા બ્રહ્મશતૈઃ સાર્ધં દેવૈશ્ચ બહુભિર્મમ ।
અજિનં પ્રપાત્ય ગગનાત્તત્રૈવાન્તર્હિતો વશી

સર્વચિત્રાણિ વાસાંસિ ભૈક્ષ્યપાત્રં સુરૈઃ સહ ।
ઇન્દ્રો વિરૂઢકાદ્યાશ્ચ વનભૂમૌ દદન્તિ મે

અનુત્પાદવાદહેત્વિષ્ટો ઽજાતો જાયેત વા પુનઃ ।
સાધયિષ્યત્યનુત્પાદં વાઙ્ભાત્રં કીર્ત્યતે તુ વૈ

તસ્યાવિદ્યા કારણં તેષાં ચિત્તાનાં સંપ્રવર્તિતા ।
અન્તરા કિમવસ્થાસૌ યાવદ્રૂપં ન જાનતિ

સમનન્તરપ્રધ્વસ્તં ચિત્તમન્યત્પ્રવર્તતે ।
રૂપં ન તિષ્ઠતે કિંચિત્કિમાલમ્બ્ય પ્રવર્ત્સ્યતે

યસ્માદ્યત્ર પ્રવર્તેત ચિત્તં વિતથહેતુકમ્ ।
ન પ્રસિદ્ધં કથં તસ્ય ક્ષણભઙ્ગો ઽવધાર્યતે

યોગિનાં હિ સમાપત્તિઃ સુવર્ણજિનધાતવઃ ।
આભાસ્વરવિમાનાનિ અભેદ્યા લોકકારણાત્

સ્થિતયઃ પ્રાપ્તિધર્માશ્ચ બુદ્ધાનાં જ્ઞાનસંપદઃ ।
ભિક્ષુત્વં સમયપ્રાપ્તિર્દૃષ્ટા વૈ ક્ષણિકા કથમ્

ગન્ધર્વપુરમાયાદ્યા રૂપા વૈ ક્ષણિકા કથમ્ ।
અભૂતિકા ચ ભૂતાનિ ભૂતાઃ કિંચિત્ક્વ ચાગતૌ

અવિદ્યાહેતુકં ચિત્તમનાદિમતિસંચિતમ્ ।
ઉત્પાદભઙ્ગસંબદ્ધં તાર્કિકૈઃ સંપ્રકલ્પ્યતે

દ્વિવિધઃ સાંખ્યવાદશ્ચ પ્રધાનાત્પરિણામિકમ્ ।
પ્રધાને વિદ્યતે કાર્યં કાર્યં સ્વાત્મપ્રસાધિતમ્

પ્રધાનં સહ ભાવેન ગુણભેદઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
કાર્યકારણવૈચિત્ર્યં પરિણામે ન વિદ્યતે

યથા હિ પારદઃ શુદ્ધ ઉપક્લેશૈર્ન લિપ્યતે ।
આલયં હિ તથા શુદ્ધમાશ્રયઃ સર્વદેહિનામ્

હિઙ્ગુગન્ધઃ પલાણ્ડુશ્ચ ગર્ભિણ્યા ગર્ભદર્શનમ્ ।
લવણાદિભિશ્ચ લાવણ્યં બીજવત્કિં ન વર્તતે

અન્યત્વે ચ તદન્યત્વે ઉભયં નોભયે તથા ।
અસ્તિત્વં નિરુપાદાનં ન ચ નાસ્તિ ન સંસ્કૃતમ્

અશ્વવદ્વિદ્યતે હ્યાત્મા સ્કન્ધૈર્ગોભાવવર્જિતમ્ ।
સંસ્કૃતાસંસ્કૃતં વાચ્યમવક્તવ્યં સ્વભાવકમ્

યુક્ત્યાગમાભ્યાં દુર્દૃષ્ટ્યા તર્કદૃષ્ટ્યા મલીકૃતમ્ ।
અનિર્ધાર્યં વદન્ત્યાત્મા નોપાદાને ન ચાન્યતઃ

દોષનિર્ધારણા હ્યેષાં સ્કન્ધેનાત્મા વિભાવ્યતે ।
એકત્વેન તદન્યત્વેન ન ચ બુધ્યન્તિ તાર્કિકાઃ

દર્પણે ઉદકે નેત્રે યથ બિમ્બં પ્રદૃશ્યતે ।
એકત્વાન્યત્વરહિતસ્તથા સ્કન્ધેષુ પુદ્ગલઃ

ભાવ્યં વિભાવનાધ્યાતા માર્ગઃ સત્યા ચ દર્શનમ્ ।
એતત્રયં વિભાવેન્તો મુચ્યન્તે હિ કુદર્શનૈઃ

દૃષ્ટં નષ્ટં યથા વિદ્યુચ્ચક્રં છિદ્રગૃહે યથા ।
પરિણામઃ સર્વધર્માણાં બાલૈરિવ ન કલ્પયેત્

ભાવાભાવેન નિર્વાણં બાલાનાં ચિત્તમોહનમ્ ।
આર્યદર્શનસદ્ભાવાદ્યથાવસ્થાનદર્શનાત્

ઉત્પાદભઙ્ગરહિતં ભાવાભાવવિવર્જિતમ્ ।
લક્ષ્યલક્ષણનિર્મુક્તં પરિણામં વિભાવયેત્

તીર્થ્યવાદવિનિર્મુક્તં નામસંસ્થાનવર્જિતમ્ ।
અધ્યાત્મદૃષ્ટિનિલયં પરિણામં વિભાવયેત્

સંસ્પર્શપીડનાભ્યાં વૈ દેવાનાં નારકાણિ ચ ।
અન્તરાભવિકા નાસ્તિ વિજ્ઞાનેન પ્રવર્તિતા

જરજાણ્ડજસંસ્વેદાદ્યા અન્તરાભવસંભવાઃ ।
સત્ત્વકાયા યથા ચિત્રા ગત્યાગત્યાં વિભાવયેત્

યુક્ત્યાગમવ્યપેતાનિ નિઃક્લેશપક્ષક્ષયાવહા ।
તીર્થ્યદૃષ્ટિપ્રલાપાનિ મતિમાન્ન સમાચરેત્

આદૌ નિર્ધાર્યતે આત્મા ઉપાદાનાદ્વિશેષયેત્ ।
અનિર્ધાર્ય વિશેષન્તિ વન્ધ્યાપુત્રં વિશિષ્યતે

પશ્યામિ સત્ત્વાન્ દિવ્યેન પ્રજ્ઞામાંસવિવર્જિતમ્ ।
સંસારસ્કન્ધનિર્મુક્તં મૂર્તિમાન્ સર્વદેહિનામ્

દુર્વર્ણસુવર્ણગતં મુક્તામુક્તવિશેષણમ્ ।
દિવ્યં સંસ્કારવિગતં સંસ્કારસ્થં પ્રપશ્યતે

મૂર્તિમાન્ ગતિસંધૌ વૈ તાર્કિકાણામગોચરમ્ ।
અતિક્રાન્તમાનુષ્યગતિમહં નાન્યે કુતાર્કિકાઃ

નાસ્ત્યાત્મા જાયતે ચિત્તં કસ્માદેતત્પ્રવર્તતે ।
નદીદીપબીજવત્તસ્ય નિર્ગમઃ કિં ન કથ્યતે

અનુત્પન્ને ચ વિજ્ઞાને અજ્ઞાનાદિ ન વિદ્યતે ।
તદભાવે ન વિજ્ઞાનં સંતત્યા જાયતે કથમ્

અધ્વત્રયમનધ્વશ્ચ અવક્તવ્યશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
જ્ઞેયમેતદ્ધિ બુદ્ધાનાં તાર્કિકૈઃ સંપ્રકીર્ત્યતે

અવક્તવ્યશ્ચ સંસ્કારૈર્જ્ઞાનં સંસ્કારહેતુકમ્ ।
ગૃહ્ણાતિ સંસ્કારગતં જ્ઞાનં સંસ્કારશબ્દિતમ્

અસ્મિન્ સતીદં ભવતિ પ્રત્યયાશ્ચાપ્યહેતુકાઃ ।
વ્યઞ્જકેનોપદિશ્યન્તે તદભાવાન્ન કારકમ્

પવનં હિ વહ્નેર્દહનં પ્રેરણે ન તુ સંભવે ।
પ્રેર્ય નિર્વાયતે તેન કથં સત્ત્વપ્રસાધકાઃ

સંસ્કૃતાસંસ્કૃતં વાચ્યમુપાદાનવિવર્જિતમ્ ।
કથં હિ સાધકસ્તસ્ય વહ્નિર્બાલૈર્વિકલ્પ્યતે

અન્યોન્યસ્ય બલાધાનાદ્વહ્નિર્વૈ જાયતે નૃણામ્ ।
સત્ત્વઃ પ્રવર્તિતઃ કેન વહ્નિવત્કલ્પ્યતે યતઃ

સ્કન્ધાયતનકદમ્બસ્ય મનાદ્યાકારણો નુ વૈ ।
નૈરાત્મા સાર્થવન્નિત્યં ચિત્તેન સહ વર્તતે

દ્વાવેતૌ ભાસ્વરૌ નિત્યં કાર્યકારણવર્જિતૌ ।
અગ્નિર્હ્યસાધકસ્તેષાં ન ચ બુધ્યન્તિ તાર્કિકાઃ

ચિત્તં સત્ત્વાશ્ચ નિર્વાણં પ્રકૃત્યા ભાસુરા નુ વૈ ।
દોષૈરનાદિકૈઃ ક્લિષ્ટા અભિન્ના ગગનોપમાઃ

હસ્તિશય્યાદિવચ્છાયા(?) સ્તીર્થ્યદૃષ્ટ્યા મલીકૃતાઃ ।
મનોવિજ્ઞાનસંછન્ના અગ્નિરાદ્યૈર્વિશોધિતાઃ

દૃષ્ટાશ્ચ તે યથાભૂતં દૃષ્ટ્વા ક્લેશા વિદારિતાઃ ।
દૃષ્ટાન્તગહનં હિત્વા ગતાસ્તે આર્યગોચરમ્

જ્ઞાનજ્ઞેયવિભાગેન અન્યત્વં કલ્પ્યતે યતઃ ।
ન ચ બુધ્યન્તિ દુર્મેધા અવક્તવ્યશ્ચ કથ્યતે

ભેરી યથા ચન્દનજા બાલૈઃ કુર્વન્તિ નાન્યથા ।
ચન્દનાગરુસંકાશં તથા જ્ઞાનં કુતાર્કિકૈઃ

ઉત્થિતઃ ખલુભક્તશ્ચ પાત્રસંશ્રિતમાત્રકમ્ ।
દોષૈર્મુખવિકારાદ્યૈઃ શુદ્ધં ભક્તં સમાચરેત્

ઇમં નયં યો ઽનુમિનોતિ યુક્તિતઃ પ્રસાદવાન્ યોગપરો હ્યકલ્પનઃ ।
અનાશ્રિતો હ્યર્થપરો ભવેદસૌ હિરણ્મયીં ધર્મગતિં પ્રદીપયેત્

ભાવાભાવપ્રત્યયમોહકલ્પના કુદૃષ્ટિજાલં સમલં હિ તસ્ય તુ ।
સરાગદોષપ્રતિઘં નિવર્તતે નિરઞ્જનો બુદ્ધકરૈશ્ચ સિચ્યતે

તીર્થ્યા કારણદિગ્મૂઢા અન્યે પ્રત્યયવિહ્વલાઃ ।
અન્યે અહેતુસદ્ભાવાદુચ્છેદં આર્યમાસ્થિતાઃ

વિપાકપરિણામશ્ચ વિજ્ઞાનસ્ય મનસ્ય ચ ।
મનો હ્યાલયસંભૂતં વિજ્ઞાનં ચ મનોભવમ્

આલયાત્સર્વચિત્તાનિ પ્રવર્તન્તિ તરંગવત્ ।
વાસનાહેતુકાઃ સર્વે યથાપ્રત્યયસંભવાઃ

ક્ષણભેદસંકલાબદ્ધાઃ સ્વચિત્તાર્થવિગ્રાહિણઃ ।
સંસ્થાનલક્ષણાકારા મનોચક્ષ્વાદિસંભવાઃ

અનાદિદોષસંબદ્ધમર્થાભાવાસનોદિતમ્ ।
બહિર્ધા દૃશ્યતે ચિત્તં તીર્થદૃષ્ટિનિવારણમ્

તદ્ધેતુકમેવાન્યત્તદાલમ્બ્ય પ્રવર્તતે ।
યદા સંજાયતે દૃષ્ટિઃ સંસારશ્ચ પ્રવર્તતે

માયાસ્વપ્નનિભા ભાવા ગન્ધર્વનગરોપમાઃ ।
મરીચ્યુદકચન્દ્રાભાઃ સ્વવિકલ્પં વિભાવયેત્

વૃત્તિભેદાત્તુ તથતા સમ્યગ્જ્ઞાનં તદાશ્રયમ્ ।
માયાશૂરંગમાદીનિ સમાધીનિ પરાણિ ચ

ભૂમિપ્રવેશાલ્લભતે અભિજ્ઞા વશિતાનિ ચ ।
જ્ઞાનમાયોપમં કાયમભિષિક્તં ચ સૌગતમ્

નિવર્તતે યદા ચિત્તં નિવૃત્તં પશ્યતો જગત્ ।
મુદિતાં લભતે ભૂમિં બુદ્ધભૂમિં લભન્તિ ચ

આશ્રયેણ નિવૃત્તેન વિશ્વરૂપો મણિર્યથા ।
કરોતિ સત્ત્વકૃત્યાનિ પ્રતિબિમ્બં યથા જલે

સદસત્પક્ષનિર્મુક્તમુભયં નોભયં ન ચ ।
પ્રત્યેકશ્રાવકીયાભ્યાં નિષ્ક્રાન્તા સપ્તમી ભવેત્

પ્રત્યાત્મદૃષ્ટધર્માણાં ભૂતભૂમિવિશોધિતમ્ ।
બાહ્યતીર્થ્યવિનિર્મુક્તં મહાયાનં વિનિર્દિશેત્

પરાવૃત્તિર્વિકલ્પસ્ય ચ્યુતિનાશવિવર્જિતમ્ ।
શશરોમમણિપ્રખ્યં મુક્તાનાં દેશયેન્નયમ્

યથા હિ ગ્રન્થો ગ્રન્થેન યુક્ત્યા યુક્તિસ્તથા યદિ ।
અતો યુક્તિર્ભવેદ્યુક્તિમન્યથા તુ ન કલ્પયેત્

ચક્ષુઃ કર્મ ચ તૃષ્ણા ચ અવિદ્યાયોનિશસ્તથા ।
ચક્ષૂરૂપે મનશ્ચાપિ આવિલસ્ય મનસ્તથા