rudrahṛdayopaniṣat · Chapter 1
rudrahṛdayopaniṣat
yadbrahma rudrahṛdayamahāvidyāprakāśitam /
tadbrahmamātrāvasthānapadavīmadhunā bhaje //
ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai //
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
hariḥ ॐ //
hṛdayaṃ kuṇḍalī bhasmarudrākṣagaṇadarśanam /
tārasāraṃ mahāvākyaṃ pañcabrahmāgnihotrakam
praṇamya śirasā pādau śuko vyāsamuvāca ha /
ko devaḥ sarvadeveṣu kasmindevāśca sarvaśaḥ
kasya śuśrūṣaṇānnityaṃ prītā devā bhavanti me /
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratyuvāca pitā śukam
sarvadevātmako rudraḥ sarve devāḥ śivātmakāḥ /
rudrasya dakṣiṇe pārśve ravirbrahmā trayo'gnayaḥ
vāmapārśve umā devī viṣṇuḥ somo'pi te trayaḥ /
yā umā sā svayaṃ viṣṇuryo viṣṇuḥ sa hi candramāḥ
ye namasyanti govindaṃ te namasyanti śaṅkaram /
ye'rcayanti hariṃ bhaktyā te'rcayanti vṛṣadhvajam
ye dviṣanti virūpākṣaṃ te dviṣanti janārdanam /
ye rudraṃ nābhijānanti te na jānanti keśavam
rudrātpravartate bījaṃ bījayonirjanārdanaḥ /
yo rudraḥ sa svayaṃ brahmā yo brahmā sa hutāśanaḥ
brahmaviṣṇumayo rudra agnīṣomātkaṃ jagat /
puṃliṅgaṃ sarvamīśānaṃ strīliṅgaṃ bhagavatyumā
umārudrātmikāḥ sarvāḥ grajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ /
vyaktaṃ sarvamumārūpamavyaktaṃ tu maheśvaram
umā śaṅkarayogo yaḥ sa yogo viṣṇurucyate /
yastu tasmai namaskāraṃ kuryādbhaktisamanvitaḥ
ātmānaṃ paramātmānamantarātmānameva ca /
jñātvā trividhamātmānaṃ paramātmānamāśrayet
antarātmā bhavedbrahmā paramātmā maheśvaraḥ /
sarveṣāmeva bhūtānāṃ viṣṇurātmā sanātanaḥ
asya trailokyavṛkṣasya bhūmau viṭapaśākhinaḥ /
agraṃ madhyaṃ tathā mūlaṃ viṣṇubrahmamaheśvarāḥ
kāryaṃ viṣṇuḥ kriyā brahmā kāraṇaṃ tu maheśvaraḥ /
prayojanārthaṃ rudreṇa mūrtirekā tridhā kṛtā
dharmo rudro jagadviṣṇuḥ sarvajñānaṃ pitāmahaḥ /
śrīrudra rudra rudreti yastaṃ brūyādvicakṣaṇaḥ
kīrtanātsarvadevasya sarvapāpaiḥ pramucyate /
rudro nara umā nārī tasmai tasyai namo namaḥ
rudro brahmā umā vāṇī tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro viṣṇurumā lakṣmīstasmai tasyai namo namaḥ
rudraḥ sūrya umā chāyā tasmai tasyai namo namaḥ /
rudraḥ soma umā tārā tasmai tasyai namo namaḥ
rudro divā umā rātristasmai tasyai namo namaḥ /
rudro yajña umā vedistasmai tasyai namo namaḥ
rudro vahnirumā svāhā tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro veda umā śāstaṃ tasmai tasyai namo namaḥ
rudro vṛkṣa umā vallī tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro gandha umā puṣpaṃ tasmai tasyai namo namaḥ
rudro'rtha akṣaraḥ somā tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro liṅgamumā pīṭhaṃ tasmai tasyai namo namaḥ
sarvadevātmakaṃ rudraṃ namaskuryātpṛthakpṛthak /
ebhirmantrapadaireva namasyāmīśapārvatī
yatra yatra bhavetsārdhamimaṃ mantramudīrayet /
brahmahā jalamadhye tu sarvapāpaiḥ pramucyate
sarvādhiṣṭhānamadvandvaṃ paraṃ brahma sanātanam /
saccidānandarūpaṃ tadavāṅmanasagocaram
tasminsuvidite sarvaṃ vijñātaṃ syādidaṃ śuka /
tadātmakatvātsarvasya tasmādbhinnaṃ nahi kvacit
dve vidye veditavye hi parā caivāparā ca te /
tatrāparā tu vidyaiṣā ṛgvedo yajureva ca
sāmavedastathātharvavedaḥ śikṣā munīśvara /
kalpo vyākaraṇaṃ caiva niruktaṃ chanda eva ca
jyotiṣaṃ ca yathā nātmaviṣayā api buddhayaḥ /
athaiṣā paramā vidyā yayātmā paramākṣaram
yattadadreśyamagrāhyamagotraṃ rūpavarjitam /
acakṣuḥśrotramatyarthaṃ tadapāṇipadaṃ tathā
nityaṃ vibhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ ca tadavyayam /
tadbhūtayoniṃ paśyanti dhīrā ātmānamātmani
yaḥ sarvajñaḥ sarvavidyo yasya jñānamayaṃ tapaḥ /
tasmādatrānnarūpeṇa jāyate jagadāvaliḥ
satyavadbhāti tatsarvaṃ rajjusarpavadāsthitam /
tadetadakṣaraṃ satyaṃ tadvijñāya vimucyate
jñānenaiva hi saṃsāravināśo naiva karmaṇā /
śrotriyaṃ brahmaniṣṭhaṃ svaguruṃ gacchedyathāvidhi
gurustasmai parāṃ vidyāṃ dadyādbrahmātmabodhinīm /
guhāyāṃ nihitaṃ sākṣādakṣaraṃ veda cennaraḥ
chitvā'vidyāmahāgranthiṃ śivaṃ gacchetsanātanam /
tadetadamṛtaṃ satyaṃ tadboddhavyaṃ mumukṣibhiḥ
dhanustāraṃ śaro hyātmā brahma tallakṣyamucyate /
apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet
lakṣyaṃ sarvagataṃ caiva śaraḥ sarvagato mukhaḥ /
veddhā sarvagataścaiva śivalakṣyaṃ na saṃśayaḥ
na tatra candrārkavapuḥ prakāśate
na vānti vātāḥ sakalā devatāśca /
sa eṣa devaḥ kṛtabhāvabhūtaḥ
svayaṃ viśuddho virajaḥ prakāśate
dvau suparṇau śarīre'smiñjīveśākṣyau saha sthitau /
tayorjīvaḥ phalaṃ bhuṅkte karmaṇo na maheśvaraḥ
kevalaṃ sākṣirūpeṇa vinā bhogaṃ maheśvaraḥ /
prakāśate svayaṃ bhedaḥ kalpito māyayā tayoḥ
ghaṭākāśamaṭhākāśau yathākāśaprabhedataḥ /
kalpitau paramau jīvaśivarūpeṇa kalpitau
tattvataśca śivaḥ sākṣāccijjīvaśca svataḥ sadā /
ciccidākārato bhinnā na bhinnā cittvahānitaḥ
citaścinna cidākāradbhidyate jaḍarūpataḥ /
bhidyate cejjaḍo bhedaścidekā sarvadā khalu
tarkataśca pramāṇācca cidekatvavyavasthiteḥ /
cidekatvaparijñāne na śocati na muhyati
advaitaṃ paramānandaṃ śivaṃ yāti tu kaivalam
adhiṣṭhānaṃ samastasya jagataḥ satyacidghanam /
ahamasmīti niścitya vītaśoko bhavenmuniḥ
svaśarīre svayaṃ jyotiḥsvarūpaṃ sarvasākṣiṇam /
kṣīṇadoṣāḥ prapaśyanti netare māyayāvṛtāḥ
evaṃ rūpaparijñānaṃ yasyāsti parayoginaḥ /
kutracidgamanaṃ nāsti tasya pūrṇasvarūpiṇaḥ
ākāśamekaṃ saṃpūrṇaṃ kutracinnaiva gacchati /
tadvatsvātmaparijñānī kutracinnaiva gacchati
sa yo ha vai tatparamaṃ brahma yo veda vai muniḥ /
brahmaiva bhavati svasthaḥ saccidānanda mātṛkaḥ
ityupaniṣat //
ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai //
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti rudrahṛdayopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya
Original text: rudrahṛdayopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0