Language

ENहिગુ
Scripture Library

rudrahṛdayopaniṣat · Chapter 1

1

rudrahṛdayopaniṣat
yadbrahma rudrahṛdayamahāvidyāprakāśitam /
tadbrahmamātrāvasthānapadavīmadhunā bhaje //
ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai //
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
hariḥ ॐ //
hṛdayaṃ kuṇḍalī bhasmarudrākṣagaṇadarśanam /
tārasāraṃ mahāvākyaṃ pañcabrahmāgnihotrakam

2

praṇamya śirasā pādau śuko vyāsamuvāca ha /
ko devaḥ sarvadeveṣu kasmindevāśca sarvaśaḥ

3

kasya śuśrūṣaṇānnityaṃ prītā devā bhavanti me /
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratyuvāca pitā śukam

4

sarvadevātmako rudraḥ sarve devāḥ śivātmakāḥ /
rudrasya dakṣiṇe pārśve ravirbrahmā trayo'gnayaḥ

5

vāmapārśve umā devī viṣṇuḥ somo'pi te trayaḥ /
yā umā sā svayaṃ viṣṇuryo viṣṇuḥ sa hi candramāḥ

6

ye namasyanti govindaṃ te namasyanti śaṅkaram /
ye'rcayanti hariṃ bhaktyā te'rcayanti vṛṣadhvajam

7

ye dviṣanti virūpākṣaṃ te dviṣanti janārdanam /
ye rudraṃ nābhijānanti te na jānanti keśavam

8

rudrātpravartate bījaṃ bījayonirjanārdanaḥ /
yo rudraḥ sa svayaṃ brahmā yo brahmā sa hutāśanaḥ

9

brahmaviṣṇumayo rudra agnīṣomātkaṃ jagat /
puṃliṅgaṃ sarvamīśānaṃ strīliṅgaṃ bhagavatyumā

10

umārudrātmikāḥ sarvāḥ grajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ /
vyaktaṃ sarvamumārūpamavyaktaṃ tu maheśvaram

11

umā śaṅkarayogo yaḥ sa yogo viṣṇurucyate /
yastu tasmai namaskāraṃ kuryādbhaktisamanvitaḥ

12

ātmānaṃ paramātmānamantarātmānameva ca /
jñātvā trividhamātmānaṃ paramātmānamāśrayet

13

antarātmā bhavedbrahmā paramātmā maheśvaraḥ /
sarveṣāmeva bhūtānāṃ viṣṇurātmā sanātanaḥ

14

asya trailokyavṛkṣasya bhūmau viṭapaśākhinaḥ /
agraṃ madhyaṃ tathā mūlaṃ viṣṇubrahmamaheśvarāḥ

15

kāryaṃ viṣṇuḥ kriyā brahmā kāraṇaṃ tu maheśvaraḥ /
prayojanārthaṃ rudreṇa mūrtirekā tridhā kṛtā

16

dharmo rudro jagadviṣṇuḥ sarvajñānaṃ pitāmahaḥ /
śrīrudra rudra rudreti yastaṃ brūyādvicakṣaṇaḥ

17

kīrtanātsarvadevasya sarvapāpaiḥ pramucyate /
rudro nara umā nārī tasmai tasyai namo namaḥ

18

rudro brahmā umā vāṇī tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro viṣṇurumā lakṣmīstasmai tasyai namo namaḥ

19

rudraḥ sūrya umā chāyā tasmai tasyai namo namaḥ /
rudraḥ soma umā tārā tasmai tasyai namo namaḥ

20

rudro divā umā rātristasmai tasyai namo namaḥ /
rudro yajña umā vedistasmai tasyai namo namaḥ

21

rudro vahnirumā svāhā tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro veda umā śāstaṃ tasmai tasyai namo namaḥ

22

rudro vṛkṣa umā vallī tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro gandha umā puṣpaṃ tasmai tasyai namo namaḥ

23

rudro'rtha akṣaraḥ somā tasmai tasyai namo namaḥ /
rudro liṅgamumā pīṭhaṃ tasmai tasyai namo namaḥ

24

sarvadevātmakaṃ rudraṃ namaskuryātpṛthakpṛthak /
ebhirmantrapadaireva namasyāmīśapārvatī

25

yatra yatra bhavetsārdhamimaṃ mantramudīrayet /
brahmahā jalamadhye tu sarvapāpaiḥ pramucyate

26

sarvādhiṣṭhānamadvandvaṃ paraṃ brahma sanātanam /
saccidānandarūpaṃ tadavāṅmanasagocaram

27

tasminsuvidite sarvaṃ vijñātaṃ syādidaṃ śuka /
tadātmakatvātsarvasya tasmādbhinnaṃ nahi kvacit

28

dve vidye veditavye hi parā caivāparā ca te /
tatrāparā tu vidyaiṣā ṛgvedo yajureva ca

29

sāmavedastathātharvavedaḥ śikṣā munīśvara /
kalpo vyākaraṇaṃ caiva niruktaṃ chanda eva ca

30

jyotiṣaṃ ca yathā nātmaviṣayā api buddhayaḥ /
athaiṣā paramā vidyā yayātmā paramākṣaram

31

yattadadreśyamagrāhyamagotraṃ rūpavarjitam /
acakṣuḥśrotramatyarthaṃ tadapāṇipadaṃ tathā

32

nityaṃ vibhuṃ sarvagataṃ susūkṣmaṃ ca tadavyayam /
tadbhūtayoniṃ paśyanti dhīrā ātmānamātmani

33

yaḥ sarvajñaḥ sarvavidyo yasya jñānamayaṃ tapaḥ /
tasmādatrānnarūpeṇa jāyate jagadāvaliḥ

34

satyavadbhāti tatsarvaṃ rajjusarpavadāsthitam /
tadetadakṣaraṃ satyaṃ tadvijñāya vimucyate

35

jñānenaiva hi saṃsāravināśo naiva karmaṇā /
śrotriyaṃ brahmaniṣṭhaṃ svaguruṃ gacchedyathāvidhi

36

gurustasmai parāṃ vidyāṃ dadyādbrahmātmabodhinīm /
guhāyāṃ nihitaṃ sākṣādakṣaraṃ veda cennaraḥ

37

chitvā'vidyāmahāgranthiṃ śivaṃ gacchetsanātanam /
tadetadamṛtaṃ satyaṃ tadboddhavyaṃ mumukṣibhiḥ

38

dhanustāraṃ śaro hyātmā brahma tallakṣyamucyate /
apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet

39

lakṣyaṃ sarvagataṃ caiva śaraḥ sarvagato mukhaḥ /
veddhā sarvagataścaiva śivalakṣyaṃ na saṃśayaḥ

40

na tatra candrārkavapuḥ prakāśate
na vānti vātāḥ sakalā devatāśca /
sa eṣa devaḥ kṛtabhāvabhūtaḥ
svayaṃ viśuddho virajaḥ prakāśate

41

dvau suparṇau śarīre'smiñjīveśākṣyau saha sthitau /
tayorjīvaḥ phalaṃ bhuṅkte karmaṇo na maheśvaraḥ

42

kevalaṃ sākṣirūpeṇa vinā bhogaṃ maheśvaraḥ /
prakāśate svayaṃ bhedaḥ kalpito māyayā tayoḥ

43

ghaṭākāśamaṭhākāśau yathākāśaprabhedataḥ /
kalpitau paramau jīvaśivarūpeṇa kalpitau

44

tattvataśca śivaḥ sākṣāccijjīvaśca svataḥ sadā /
ciccidākārato bhinnā na bhinnā cittvahānitaḥ

45

citaścinna cidākāradbhidyate jaḍarūpataḥ /
bhidyate cejjaḍo bhedaścidekā sarvadā khalu

46

tarkataśca pramāṇācca cidekatvavyavasthiteḥ /
cidekatvaparijñāne na śocati na muhyati

47

advaitaṃ paramānandaṃ śivaṃ yāti tu kaivalam

48

adhiṣṭhānaṃ samastasya jagataḥ satyacidghanam /
ahamasmīti niścitya vītaśoko bhavenmuniḥ

49

svaśarīre svayaṃ jyotiḥsvarūpaṃ sarvasākṣiṇam /
kṣīṇadoṣāḥ prapaśyanti netare māyayāvṛtāḥ

50

evaṃ rūpaparijñānaṃ yasyāsti parayoginaḥ /
kutracidgamanaṃ nāsti tasya pūrṇasvarūpiṇaḥ

51

ākāśamekaṃ saṃpūrṇaṃ kutracinnaiva gacchati /
tadvatsvātmaparijñānī kutracinnaiva gacchati

52

sa yo ha vai tatparamaṃ brahma yo veda vai muniḥ /
brahmaiva bhavati svasthaḥ saccidānanda mātṛkaḥ

ityupaniṣat //
ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai //
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti rudrahṛdayopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: rudrahṛdayopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc