Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ṛtusaṃhāra · Chapter 1

1.1

pracaṇḍasūryaḥ spṛhaṇīyacandramāḥ sadāvagāhakṣatavārisaṃcayaḥ
dināntaramyo 'bhyupaśāntamanmatho nidāghakālo 'yamupāgataḥ priye //

1.2

niśāḥ śaśāṅkakṣatanīlarājayaḥ kvacidvicitraṃ jalayantramandiram
maṇiprakārāḥ sarasaṃ ca candanaṃ śucau priye yānti janasya sevyatām //

1.3

suvāsitaṃ harmyatalaṃ manoharaṃ priyāmukhocchvāsavikampitaṃ madhu
sutantrigītaṃ madanasya dīpanaṃ śucau niśīthe 'nubhavanti kāminaḥ //

1.4

nitambabimbaiḥ sadukūlamekhalaiḥ stanaiḥ sahārābharaṇaiḥ sacandanaiḥ
śiroruhaiḥ snānakaṣāyavāsitaiḥ striyo nidāghaṃ śamayanti kāminām //

1.5

nitāntalākṣārasarāgarañjitair nitambinīnāṃ caraṇaiḥ sanūpuraiḥ
pade pade haṃsarutānukāribhir janasya cittaṃ kriyate samanmatham //

1.6

payodharāścandanapaṅkacarcitās tuṣāragaurārpitahāraśekharāḥ
nitambadeśāśca sahemamekhalāḥ prakurvate kasya mano na sotsukam //

1.7

samudgatasvedacitāṅgasaṃdhayo vimucya vāsāṃsi gurūṇi sāmpratam
staneṣu tanvaṃśukamunnatastanā niveśayanti pramadāḥ sayauvanāḥ //

1.8

sacandanāmbuvyajanodbhavānilaiḥ sahārayaṣṭistanamaṇḍalārpaṇaiḥ
savallakīkākaligītanisvanair vibodhyate supta ivādya manmathaḥ //

1.9

siteṣu harmyeṣu niśāsu yoṣitāṃ sukhaprasuptāni mukhāni candramāḥ
vilokya nūnaṃ bhṛśamutsukaściraṃ niśākṣaye yāti hriyeva pāṇḍutām //

1.10

asahyavātoddhatareṇumaṇḍalā pracaṇḍasūryātapatāpitā mahī
na śakyate draṣṭumapi pravāsibhiḥ priyāviyogānaladagdhamānasaiḥ //

1.11

mṛgāḥ pracaṇḍātapatāpitā bhṛśaṃ tṛṣā mahatyā pariśuṣkatālavaḥ
vanāntare toyamiti pradhāvitā nirīkṣya bhinnāñjanasaṃnibhaṃ nabhaḥ //

1.12

savibhramaiḥ sasmitajihmavīkṣitair vilāsavatyo manasi pravāsinām
anaṅgasaṃdīpanamāśu kurvate yathā pradoṣāḥ śaśicārubhūṣaṇāḥ //

1.13

ravermayūkhair abhitāpito bhṛśaṃ vidahyamānaḥ pathi taptapāṃsubhiḥ
avāṅmukho jihmagatiḥ śvasanmuhuḥ phaṇī mayūrasya tale niṣīdati //

1.14

tṛṣā mahatyā hatavikramodyamaḥ śvasanmuhur dūravidāritānanaḥ
na hantyadūre 'pi gajānmṛgeśvaro vilolajihvaścalitāgrakesaraḥ //

1.15

viśuṣkakaṇṭhodgatasīkarāmbhaso gabhastibhir bhānumato 'nutāpitāḥ
pravṛddhatṛṣṇopahatā jalārthino na dantinaḥ kesariṇo 'pi bibhyati //

1.16

hutāgnikalpaiḥ saviturgabhastibhiḥ kalāpinaḥ klāntaśarīracetasaḥ
na bhoginaṃ ghnanti samīpavartinaṃ kalāpacakreṣu niveśitānanam //

1.17

sabhadramustaṃ pariśuṣkakardamaṃ saraḥ khanann āyatapotṛmaṇḍalaiḥ
ravermayūkhairabhitāpito bhṛśaṃ varāhayūtho viśatīva bhūtalam //

1.18

vivasvatā tīkṣṇatarāṃśumālinā sapaṅkatoyāt saraso 'bhitāpitaḥ
utplutya bhekastṛṣitasya bhoginaḥ phaṇātapatrasya tale niṣīdati //

1.19

samuddhṛtāśeṣamṛṇālajālakaṃ vipannamīnaṃ drutabhītasārasam
parasparotpīḍanasaṃhatairgajaiḥ kṛtaṃ saraḥ sāndravimardakardamam //

1.20

raviprabhodbhinnaśiromaṇiprabho vilolajihvādvayalīḍhamārutaḥ
viṣāgnisūryātapatāpitaḥ phaṇī na hanti maṇḍūkakulaṃ tṛṣākulaḥ //

1.21

saphenalālāvṛtavaktrasampuṭaṃ viniḥsṛtālohitajihvamunmukham
tṛṣākulaṃ niḥsṛtamadrigahvarād avekṣamāṇaṃ mahiṣīkulaṃ jalam //

1.22

paṭutaradavadāhocchuṣkasasya prarohāḥ paruṣapavanavegotkṣiptasaṃśuṣkaparṇāḥ
dinakaraparitāpakṣīṇatoyāḥ samantād vidadhati bhayamuccair vīkṣyamāṇā vanāntāḥ //

1.23

śvasiti vihagavargaḥ śīrṇaparṇadrumasthaḥ kapikulamupayāti klāntamadrer nikuñjam
bhramati gavayayūthaḥ sarvatastoyamicchañ śarabhakulamajihmaṃ proddharatyambu kūpāt //

1.24

vikacanavakusumbhasvacchasindūrabhāsā prabalapavanavegodbhūtavegena tūrṇam
taṭaviṭapalatāgrāliṅganavyākulena diśi diśi paridagdhā bhūmayaḥ pāvakena //

1.25

jvalati pavanavṛddhaḥ parvatānāṃ darīṣu sphuṭati paṭuninādaiḥ śuṣkavaṃśasthalīṣu
prasarati tṛṇamadhye labdhavṛddhiḥ kṣaṇena glapayati mṛgavargaṃ prāntalagno davāgniḥ //

1.26

bahutara iva jātaḥ śālmalīnāṃ vaneṣu sphurati kanakagauraḥ koṭareṣu drumāṇām
pariṇatadalaśākhānutpatanprāṃśuvṛkṣān bhramati pavanadhūtaḥ sarvato 'gnirvanānte //

1.27

gajagavayamṛgendrā vahnisaṃtaptadehāḥ suhṛda iva sametā dvaṃdvabhāvaṃ vihāya
hutavahaparikhedād āśu nirgatya kakṣād vipulapulinadeśāṃ nimnagāṃ saṃviśanti //

1.28

kamalavanacitāmbuḥ pāṭalāmodaramyaḥ sukhasalilaniṣekaḥ sevyacandrāṃśuhāraḥ
vrajatu tava nidāghaḥ kāminībhiḥ sameto niśi sulalitagīte harmyapṛṣṭhe sukhena //

Original text: Ṛtusaṃhāra · Edition: Kalidasagranthavali, Benares: Chaukhamba Surabharati Prakashan, 1980. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc