Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 60

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe puṣkariṇyām ādityatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 60
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
bhūyo'pyahaṃ pravakṣyāmi ādityeśvaramuttamam /
sarvaduḥkhaharaṃ pārtha sarvavighnavināśanam

āyuḥśrīvarddhanaṃ nityaṃ putradaṃ svargadaṃ śivam /
yasya tīrthasya cānyāni tīrthāni kurunandana

nālabhanta śriyaṃ nāke martye pātālagocare /
kurukṣetraṃ gayā gaṅgā naimiṣaṃ puṣkaraṃ tathā

vārāṇasī ca kedāraṃ prayāgam rudranandanam /
mahākālaṃ sahasrākṣaṃ śuklatīrthaṃ nṛpottama

ravitīrthasya sarvāṇi kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm /
ravitīrthe hi yadvṛttaṃ tacchṛṇuṣva nṛpottama

snehātte kathayiṣyāmi vārddhakenātipīḍitaḥ /
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve taponiṣṭhā mahaujasaḥ

śrutaṃ me rudrasāṃnidhye nandiskandagaṇaiḥ saha /
pārvatyā pṛṣṭaḥ śambhuśca ravitīrthasya yatphalam

śambhunā ca yadākhyātaṃ girijāyāḥ sasambhramam /
tatsarvamekacittena rudrodgītaṃ śrutaṃ mayā

tatte 'haṃ sampravakṣyāmi śṛṇu yatnena pāṇḍava /
durbhikṣopahatā viprā narmadāṃ tu samāśritāḥ

uddālako vaśiṣṭhaśca māṇḍavyo gautamastathā /
yājñavalkyo 'tha gargaśca śāṇḍilyo gālavastathā

nāciketo vibhāṇḍaśca vālakhilyādayastathā /
śātātapaśca śaṅkhaśca jaiminirgobhilastathā

jaigīṣavyaḥ śatānīkaḥ sarva eva samāgatāḥ /
tīrthayātrā kṛtā taistu narmadāyāḥ samantataḥ

ādityeśvaramāyātāḥ prasaṅgādṛṣipuṃgavāḥ /
vṛkṣaiḥ saṃchāditaṃ śubhraṃ dhavatindukapāṭalaiḥ

jambīrairarjunaiḥ kubjaiḥ śamīkesarakiṃśukaiḥ /
tasmiṃstīrthe mahāpuṇye sugandhikusumākule

punnāganālikeraiśca khadiraiḥ kalpapādapaiḥ /
anekaśvāpadākīrṇaṃ mṛgamārjārasaṃkulam

ṛkṣahastisamākīrṇaṃ citrakaiścopaśobhitam /
praviṣṭā ṛṣayaḥ sarve vane puṣpasamākule

vanānte ca striyo dṛṣṭvā raktā raktāmbarānvitāḥ /
raktamālyānuśobhāḍhyā raktacandanacarcitāḥ

raktābharaṇasaṃyuktāḥ pāśahastā bhayāvahāḥ /
tāsāṃ samīpagā dṛṣṭāḥ kṛṣṇajīmūtasannibhāḥ

mahākāyā bhīmavaktrāḥ pāśahastā bhayāvahāḥ /
anāvṛṣṭyupamā dṛṣṭā āturāḥ piṅgalocanāḥ

dīrghajihvā karālāsyā tīkṣṇadaṃṣṭrā durāsadā /
vṛddhā nārī kuruśreṣṭha dṛṣṭānyā ṛṣipuṃgavaiḥ

tataḥ samīpagā vṛddhā tasya vṛndasya bhārata /
svādhyāyaniratā viprā dṛṣṭāstaiḥ pāpakarmabhiḥ

ūcuste tu samūhena brāhmaṇāṃstapasi sthitān /
asmākaṃ svāminaḥ sarve tiṣṭhante tīrthamadhyataḥ /
te prasthāpyā mahābhāgāḥ sarvathaiva tvarānvitāḥ

tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ sarve caiva tvarānvitāḥ /
jagmuste narmadākakṣaṃ dṛṣṭvā revāṃ dvijottamāḥ

tataḥ kecitstuvantyanye jaya devi namo 'stu te

namo 'stu te siddhagaṇair niṣevite namo 'stu te sarvapavitramaṅgale /
namo 'stu te viprasahasrasevite namo 'stu rudrāṅgasamudbhave vare

namo 'stu te sarvapavitrapāvane namo 'stu te devi varaprade śive /
namāmi te śītajale sukhaprade saridvare pāpahare vicitrite

anekabhūtaughasusevitāṅge gandharvayakṣoragapāvitāṅge /
mahāgajaughair mahiṣair varāhair āpīyase toyamahormimāle

namāmi te sarvavare sukhaprade vimocayāsmānaghapāśabaddhān

bhramanti tāvannarakeṣu martyā yāvattavāmbho nahi saṃśrayanti /
spṛṣṭaṃ karaiścandramaso raveścet taddevi dadyāt paramaṃ padaṃ tu

anekasaṃsārabhayārditānāṃ pāpairanekair abhiveṣṭitānām /
gatistvamambhojasamānavaktre dvandvairanekairabhisaṃvṛtānām

nadyaśca pūtā vimalā bhavanti tvāṃ devi samprāpya na saṃśayo 'tra /
duḥkhāturāṇāmabhayaṃ dadāsi śiṣṭair anekair abhipūjitāsi

viṇmūtradehāśca nimagnadehā bhramanti tāvannarakeṣu martyāḥ /
mahābaladhvastataraṅgabhaṅgaṃ jalaṃ na yāvattava saṃspṛśanti

mlecchāḥ pulindāstvatha yātudhānāḥ pibanti ye 'ṃbhastava devi puṇyam /
te 'pi pramucyanti bhayācca ghorātkimatra viprā bhavapāśabhītāḥ

sarāṃsi nadyaḥ kṣayamabhyupetā ghore yuge 'sminkalināvasṛṣṭe /
tvaṃ bhrājase devi jalaughapūrṇā divīva nakṣatrapathe ca gaṅgā

tava prāsādādvarade viśiṣṭe kālaṃ yathemaṃ paripālayitvā /
yāsyāma mokṣaṃ tava suprasādādvayaṃ yathā tvaṃ kuru naḥ prasādam

tvāmāśritā ye śaraṇaṃ gatāśca gatistvamambeva piteva putrān /
tvatpālitā yāvadimaṃ sughoraṃ kālaṃ tvanāvṛṣṭihataṃ kṣipāmaḥ

evaṃ stutā tadā devī narmadā saritāṃ varā /
pratyakṣā sā parā mūrtir brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
paṭhanti ye stotramidaṃ narendra śṛṇvanti bhaktyā parayā praśāntāḥ /
te yānti rudraṃ vṛṣasaṃyutena yānena divyāmbarabhūṣitāṅgāḥ

ye stotram etat satataṃ japanti snātvā ca toyena tu narmadāyāḥ /
tebhyo 'ntakāle sariduttameyaṃ gatiṃ viśuddhāmacirād dadāti

prātaḥ samutthāya tathā śayāno yaḥ kīrtayetānudinaṃ stavendram /
dehakṣayaṃ sve salile dadāti samāśrayaṃ tasya mahānubhāva

pāpair vimuktā divi modamānāḥ sambhoginaścaiva tu nānyathā ca

prasannā narmadā devī stotreṇānena bhārata /
jalenāpyāyitān viprān dakṣiṇāpathavāhinī

amṛtatvaṃ tu vo dadmi yogibhiryanna gamyate /
durlabhaṃ yatsuraiḥ sarvair matprasādāl labhiṣyatha

iti te brāhmaṇā rājaṃllabdhā varamanuttamam /
gamiṣyantaḥ prītacittā dadṛśuścitram adbhutam

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
dṛṣṭāstaiḥ puruṣāḥ pārtha narmadātaṭasaṃsthitāḥ /
snānadevārcanāsaktāḥ pañca eva mahābalāḥ

te dṛṣṭā brāhmaṇaiḥ sarvairvedavedāṅgapāragaiḥ /
saṃpṛṣṭāstairmahārāja yathā tadavadhāraya

viprā ūcuḥ /
vanānte strīyugaṃ dṛṣṭvā mahāraudraṃ bhayāvaham /
vṛddhāśca puruṣāstatra pāśahastā bhayāvahāḥ

durdharṣā durnirīkṣyāśca itaścetaśca cañcalāḥ /
vyāharantaḥ śubhāṃ vācaṃ na tatra gatirasti vai

aparasparayoḥ sarve nirīkṣantaḥ punaḥpunaḥ /
tais tu yadvacanaṃ proktaṃ tatsarvaṃ kathyatām iti

asmākaṃ puruṣāḥ pañca tiṣṭhanti tatra sattamāḥ /
te prasthāpyā mahābhāgāḥ sarvathaiva tvarānvitāḥ

atha te puruṣāḥ pañca śrutvā vākyamidaṃ śubham /
parasparaṃ nirīkṣanto vadanti ca punaḥpunaḥ

kva te kasya kuto yātāḥ kimuktaṃ tairbhayāvahaiḥ

puruṣā ūcuḥ /
tīrthāvagāhanaṃ sarvaiḥ pūrvadakṣiṇapaścimaiḥ /
uttaraiśca kṛtaṃ bhaktyā na pāpaṃ tair vyapohitam

niṣpāpāścātha saṃjātāstīrthasyāsya prabhāvataḥ /
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve vahnikālopamā dvijāḥ

pātakāni ca ghorāṇi yānyacintyāni dehinām /
pāpiṣṭhena tu caikena gurudārā niṣevitā

hṛtaṃ cānyena mitrasvaṃ suvarṇaṃ ca dhanaṃ tathā /
brahmahatyā mahāraudrā kṛtā cānyena pātakam

surāpānaṃ tu cānyasya saṃjātaṃ cāpyakāmataḥ /
govadhyā cāpyakāmena kṛtā caikena pāpinā

akāmato 'pi sarveṣāṃ pātakāni narādhipa /
brāhmaṇānāṃ tu te śrutvā vākyaṃ tadvismayānvitāḥ

sadya eva tadā jātāḥ pāpiṣṭhā gatakalmaṣāḥ /
tīrthasyāsya prabhāvena narmadāyāḥ prabhāvataḥ

na kvacitpātakānāṃ tu praveśaścātra jāyate /
evaṃ saṃcitya te sarve pāpiṣṭhāśca parasparam

citrabhānuḥ smṛtastaistu vicintya hṛdaye harim /
snātvā revājale puṇye tarpitāḥ pitṛdevatāḥ

natvā tu bhāskaraṃ devaṃ hṛdi dhyātvā janārdanam /
pradakṣiṇaṃ tu taṃ bhaktyā jvalantaṃ jātavedasam

patitāḥ pāṇḍavaśreṣṭha pāpodvignā mahīpate /
sāttvikīṃ vāsanāṃ kṛtvā tyaktvā rajastamastathā

hataṃ taiḥ pāvake sarvaṃ revāyā uttare taṭe /
vimānasthās tadā dṛṣṭā brāhmaṇaiste yudhiṣṭhira

āścaryamatulaṃ dṛṣṭam ṛṣibhir narmadātaṭe /
tadāprabhṛti te sarve rāgadveṣavivarjitāḥ

ravitīrthaṃ dvijā hṛṣṭāḥ sevante mokṣakāṅkṣayā /
tīrthasyāsya ca yatpuṇyaṃ tacchṛṇuṣva narādhipa

pīḍito vṛddhabhāvena bhaktyā prīto nareśvara /
uddeśaṃ kathayiṣyāmi dvikrośābhyantare sthitaḥ

kurukṣetraṃ yathā puṇyaṃ ravitīrthaṃ śrutaṃ mayā /
īśvareṇa purā khyātaṃ ṣaṇmukhasya narādhipa

śrutaṃ rudrācca taiḥ sarvair ahaṃ tatra samīpagaḥ /
īśvara uvāca:
mārtaṇḍagrahaṇe prāpte ye vrajanti ṣaḍānana /
ravitīrthe kurukṣetre tulyametatphalaṃ labhet

snāne dāne tathā japye home caiva viśeṣataḥ /
kurukṣetre samaṃ puṇyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

grāme vā yadi vāraṇye puṇyā sarvatra narmadā /
ravitīrthe viśeṣeṇa revā puṇyaphalapradā

ṣaṣṭhyāṃ sūryadine bhaktyā vyatīpāte ca vai dhṛtau /
saṃkrāntau grahaṇe 'māyāṃ ye vrajanti jitendriyāḥ

kāmakrodhairvimuktāśca rāgadveṣais tathaiva ca /
upoṣya parayā bhaktyā devasyāgre narādhipa

rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā dīpaṃ devasya bodhayet /
kathāṃ vai vaiṣṇavīṃ pārtha vedābhyasanam eva ca

ṛgvedaṃ vā yajurvedaṃ sāmavedamatharvaṇam /
ṛcamekāṃ japedyastu sa vedaphalamāpnuyāt

gāyatryā ca caturvedaphalamāpnoti mānavaḥ /
prabhāte pūjayed viprānannadānahiraṇyataḥ

bhūmidānena vastreṇa annadānena śaktitaḥ /
chatropānahaśayyādigṛhadānena pāṇḍava

grāmadhūrvahadānena gajakanyāhayena ca /
vidyāśakaṭadānena sarveṣām abhayaṃ bhavet

śatruśca mitratāṃ yāti viṣaṃ caivāmṛtaṃ bhavet /
grahā bhavanti suprītāḥ prītastasya divākaraḥ

etatte sarvam ākhyātaṃ ravitīrthaphalaṃ nṛpa /
ye śṛṇvanti narā bhaktyā ravitīrthaphalaṃ śubham

te 'pi pāpavinirmuktā raviloke vasanti hi /
godānena ca yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ bhṛgudarśane

kedāra udakaṃ pītvā tatpuṇyaṃ jāyate nṛṇām /
abdamaśvatthasevāyāṃ tilapātraprado bhavet

tatphalaṃ samavāpnoti ādityeśvarakīrtanāt /
śrute yasya prabhāve na jāyate yannṛpātmaja

tatsarvaṃ kathayiṣyāmi bhaktyā tava mahīpate /
pāpāni ca pralīyante bhinnapātre yathā jalam

tīrthasyābhimukho nityaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ /
guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ kathitaṃ tava pāṇḍava

pāpiṣṭhānāṃ kṛtaghnānāṃ svāmimitrāvaghātinām /
tīrthākhyānaṃ śubhaṃ teṣāṃ gopitavyaṃ sadā budhaiḥ