Rāmodanta · Chapter *6

tato vānarasaṃghāṃś ca bhakṣayantaṃ niśācaram
aindreṇāstreṇa rāmo 'pi nijaghāna raṇe bhṛśam //

tato rāvaṇasaṃdiṣṭau devāntakanarāntakau
hanūmadaṅgadābhyāṃ tu nihatau raṇamūrdhani //

athātikāyam āyāntaṃ ratham āruhya vāhinīm
ardayantaṃ mahākāyaṃ lakṣmaṇaś cāvadhīc charaiḥ //

tato rāvaṇasaṃdiṣṭaḥ śakrajid rāghavau raṇe
brahmāstreṇa ca tau baddhvā vānarāṃś cāvadhīc charaiḥ //

atha jāmbavato vākyād gatvā cauṣadhiparvatam
mārutiś cauṣadhīs tatrā dṛṣṭvā kopaṃ cakāra saḥ //

bhūdharaṃ taṃ samutpaṭya gṛhītvā punar āgataḥ
tāsāṃ gandhena vai sarvān rāghavādīn ajīvayat //

rāvaṇaḥ kapibhir dagdhāṃ purīṃ vīkṣya ruṣānvitaḥ
nyayuṅkta kumbhakarṇasya putrau hantuṃ ca rāghavau //

athārdayantau tat sainyaṃ vīkṣya tau balaśālinau
kumbhaṃ rāmo 'vadhīd bāṇair nikumbhaṃ cātmajo raveḥ //

tataḥ kharātmajaṃ tena rāvaṇena pracoditam
pīḍayantaṃ kapīn bāṇair jaghānāstreṇa rāghavaḥ //

tataḥ saṃtaptahṛdayo rāvaṇo yuddhadurmadam
pracodayām āsa sutam yuddhe hantuṃ sa rāghavau //

nagarān niryayau tūrṇam indrajit samitiñjayaḥ
māyāsītāṃ vinikṣipya sarveṣāṃ mohanāya vai //

vānareṣv api paśyatsu hanūmatpramukheṣu ca
jaghāna sītāṃ khaḍgena śitena samitiñjayaḥ //

yuddhaṃ tyaktvā tataḥ sarvair vānaraiḥ sa parīvṛtaḥ
duḥkhito hanumāṃs tatra yatra ramo 'vrajal laghu //

upagamyābravīd rāmaṃ hanūmān nikhilaṃ tadā
śrutvā vṛttāntam akhilaṃ rāmo moham avāpa saḥ //

vibhīṣaṇo 'tha saṃprāpya dṛṣṭvā rāmaṃ ca mūrchitam
viṣaṇṇān vānarān vācā sāntvayann idam abravīt //

mithyā viṣādaṃ saṃtyajya jagannāyaka he prabho
śṛṇu me 'bhihitaṃ vākyaṃ jñātvā rāvaṇimānasam //

durātmanā kṛtā māyā rākṣasendrasutena vai
nikumbhilāyāṃ homaṃ tu kṛtaṃ tenādhunā kila //

lakṣmaṇaṃ preṣayādyaiva mayā saha samantriṇā
kṛte home tatra ripur ajeyo bhavati dhruvam //

uvāca rāmaḥ saumitriṃ rākṣasendrasutaṃ jahi
gaccheti śīghraṃ suhṛdā rāvaṇasyānujena saḥ //

lakṣmaṇas tu tadā rāmam āmantrya savibhīṣaṇaḥ
nikumbhilāṃ prāpa tūrṇam indrajid yatra vartate //

adarśayad bhrātṛputraṃ dharmātmā sa vibhīṣaṇaḥ
lakṣmaṇo bhedayām āsa rākṣasāñ śarasaṃcayaiḥ //

kṛtvā ciraṃ tatra yuddham aindreṇāstreṇa vai ruṣā
śiraś ciccheda saumitrir daśānanasutasya hi //

sa sutasya vadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ sokakarśitaḥ
naṣṭadhairyo vihvalāṅgo vilalāpākulendriyaḥ //

nirarthakaṃ tu majjanma jalpitaṃ ca nirarthakam
yenāham adya paśyāmi hatam indrajitaṃ raṇe //

kva gato 'si hataḥ śūra mānuṣeṇa padātinā
rājyād bhraṣṭena dīnena tyaktvā māṃ putra jīvitam //

indraṃ jitvā tu taṃ baddhvā laṅkām ānīya vai balāt
akaros tvaṃ pratāpena kārāgṛhanivāsinam //

mocayām āsa brahmā tvāṃ sāntvayitvāmarādhipam
tādṛk tvaṃ kutra māṃ tyaktvā gato 'dya sudurāsadaḥ //

kiṃ kariṣyāmy aham putra kva gacchāmi vadādhunā
naya māṃ yatra gantāsi tatra te na vilambanam //

lokeṣu tvatsamo nāsti tādṛśasya pitāsmy aham
ityāśayā sthitaṃ putra garvitena mayātra hi //

dhūmrākṣo vajradaṃṣṭraś ca kumbhakarṇaḥ pratāpavān
rākṣasā nihatāḥ sarve prahastapramukhā api //

anādṛtya tu tān sarvān rākṣasān prahṛtān api
avaṣṭabhya balaṃ putra sukhenāvasthitaṃ tava //

ity evaṃ bahudhā tatra vilapya sa tu rāvaṇaḥ
antarniyamya duḥkhāni kopaṃ cakre sudāruṇam //

rathaṃ sūta mamāgre tvaṃ kṣipraṃ kuru jayaiṣiṇaḥ
rāmaṃ salakṣmaṇaṃ hantuṃ nirgamiṣyāmy ahaṃ gṛhāt //

ity uktvā ratham āruhya śīghraṃ sārathivāhitam
rāmeṇa saha saṃgamya yuddhaṃ cakre sudāruṇam //

tato mātalinānītaṃ ratham aindraṃ samāruhan
rarāja rāmo dharmātmā hy udayastho yathā raviḥ //

cakāra yuddham tumulaṃ devavṛnde ca paśyati
sītāharaṇajāt kopād rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ //

athāgastyasya vacanād rāvaṇaṃ lokakaṇṭakam
jaghāna rāmo lakṣmīvān brāhmeṇāstreṇa taṃ raṇe //

mandodarī vadhaṃ śrutvā bhartuḥ priyatarasya sā
vilalāpa raṇaṃ gatvā kurarīva bhṛśāturā //

vibhīṣaṇo 'tha rāmeṇa saṃdiṣṭaḥ saha rākṣasaiḥ
cakāra dahanaṃ tasya rāvaṇasya gatāyuṣaḥ //

athāgnivacanāt sītāṃ rāmo vīkṣya sunirmalām
saṃdiṣṭo devavṛndaiś ca jagrāha pitṛsaṃnidhau //

tavaiva yuktaṃ karmaitat sarvalokabhayaṅkaram
tad vaidehyāḥ kṛte rāma sā tu lakṣmīr bhavān svabhūḥ //

ity evaṃ devasaṃghaiś ca munibhiś cābhipūjitaḥ
lakṣmaṇaś ca tutoṣātha rāmo viśvāsam āyayau //

vibhīṣaṇasya dharmātmā satyasaṃdha udāradhīḥ
kārayām āsa lakṣmīvān anujenābhiṣecanam //

tataḥ puṣpakam āruhya saha mitrair jagatpatiḥ
bhāryānujābhyāṃ sahitaḥ kiṣkindhāṃ prāpa rāghavaḥ //

kiṣkindhānilayāḥ sarvāḥ kapīnāṃ yoṣitaḥ priyāḥ
sītākutūhalāt puṣpaṃ vimānaṃ tāḥ samāruhan //

atha dāśarathiḥ śrīmān bharataṃ draṣṭum icchayā
bharadvājāśramaṃ prāptas tatra tena nivāritaḥ //

bharatasyāntikaṃ rāmaḥ preṣayām āsa mārutim
rāmasyādarśanād vahni praveśaṃ kāṅkṣato bhṛśaṃ //

tatra tena munīndreṇa sānujaḥ sasuhṛdgaṇaḥ
saṃtoṣavivaśenātha rāmo 'pi vidhipūjitaḥ //

rāmo 'tha saha saṃgamya bharatenārighātinā
ayodhyāṃ prāviśat tūrṇaṃ mātṛbhiś cābhinanditaḥ //

athāyodhyānivāsās te janāḥ sarve 'pi toṣitāḥ
abhigamyābruvan rāmaṃ dhanyā vayam iti drutam //

cātakās tu ghanān dṛṣṭvā mayūrāś ca yathā śiśūn
āsādya mātaras toṣaṃ tathā prāpur janā bhuvi //

athābhiṣekaṃ rāmasya vasiṣṭhādyā mudānvitāḥ
sahitā mantribhiś cakrur vasavo vāsavaṃ yathā //

abhiṣekotsave sarve sugrīvādyāḥ kapīśvarāḥ
yathārhaṃ pūjitāś cāsan sraggandhāmbarabhūṣaṇaiḥ //

viśiṣya muktāhāreṇa sītayā hanumān mudam
pūjitaś ca tathā lebhe yathā sītāvalokane //

sarvāsāṃ vānarīṇāṃ ca kausalyā putravatsalā
bhūṣaṇair bhūṣayām āsa vastracandanakuṅkumaiḥ //

rāmājñayātha sarve 'pi sugrīvādiplavaṅgamāḥ
kiṣkindhāṃ lebhire kṛcchrāc chrīrāmavirahāturāḥ //

atibhakto dīrghajīvī laṅkāsamarasādhakaḥ
anujñātaḥ sa rāmeṇa laṅkāṃ prāyād vibhīṣaṇaḥ //

pituḥ siṃhāsanaṃ prāpya bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ
virarāja tathā rāmo yathā viṣṇus triviṣṭape //

lakṣmaṇānumate rāmo yauvarājyaṃ tu dattavān
bharatāyāprameyāya prāṇāt priyatarāya saḥ //

catvāras te mahātmānaḥ sabhāryā raghusattamāḥ
khe satāro yathā candras tathā rejuḥ svapattane //