Rāmāyaṇa-rev-2-3 (revised text) · Chapter 2.81

guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśam apriyam
dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tac chrutam apriyam //

sukumāro mahāsattvaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ
puṇḍarīkaviśālākṣas taruṇaḥ priyadarśanaḥ //

pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ
papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ //

tadavasthaṃ tu bharataṃ śatrughno 'nantarasthitaḥ
pariṣvajya rurodoccair visaṃjñaḥ śokakarśitaḥ //

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ
upavāsakṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ //

tāś ca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan
kausalyā tv anusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje //

vatsalā svaṃ yathā vatsam upagūhya tapasvinī
paripapraccha bharataṃ rudantī śokalālasā //

putra vyādhir na te kaccic charīraṃ paribādhate
adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam //

tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate
vṛtte daśarathe rājñi nātha ekas tvam adya naḥ //

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutaṃ te kiṃcid apriyam
putra vā hy ekaputrāyāḥ sahabhārye vanaṃ gate //

sa muhūrtaṃ samāśvasya rudann eva mahāyaśāḥ
kausalyāṃ parisāntvyedaṃ guhaṃ vacanam abravīt //

bhrātā me kvāvasad rātriṃ kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ
asvapac chayane kasmin kiṃ bhuktvā guha śaṃsa me //

so 'bravīd bharataṃ pṛṣṭo niṣādādhipatir guhaḥ
yadvidhaṃ pratipede ca rāme priyahite 'tithau //

annam uccāvacaṃ bhakṣāḥ phalāni vividhāni ca
rāmāyābhyavahārārthaṃ bahu copahṛtaṃ mayā //

tat sarvaṃ pratyanujñāsīd rāmaḥ satyaparākramaḥ
na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatradharmam anusmaran //

na hy asmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhe deyaṃ tu sarvadā
iti tena vayaṃ rājann anunītā mahātmanā //

lakṣmaṇena samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ
aupavāsyaṃ tadākārṣīd rāghavaḥ saha sītayā //

tatas tu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo 'py akarot tadā
vāgyatās te trayaḥ saṃdhyām upāsata samāhitāḥ //

saumitris tu tataḥ paścād akarot svāstaraṃ śubham
svayam ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghavakāraṇāt //

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā
prakṣālya ca tayoḥ pādāv apacakrāma lakṣmaṇaḥ //

etat tad iṅgudīmūlam idam eva ca tat tṛṇam
yasmin rāmaś ca sītā ca rātriṃ tāṃ śayitāv ubhau //

niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravāñ śaraiḥ supūrṇāv iṣudhī paraṃtapaḥ
mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo niśām atiṣṭhat parito 'sya kevalam //

tatas tv ahaṃ cottamabāṇacāpadhṛk sthito 'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ
atandribhir jñātibhir āttakārmukair mahendrakalpaṃ paripālayaṃs tadā //