Rāmāyaṇa-rev-2-3 (revised text) · Chapter 2.23

abhivādya tu kausalyāṃ rāmaḥ samprasthito vanam
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ //

virājayan rājasuto rājamārgaṃ narair vṛtam
hṛdayāny āmamantheva janasya guṇavattayā //

vaidehī cāpi tat sarvaṃ na śuśrāva tapasvinī
tad eva hṛdi tasyāś ca yauvarājyābhiṣecanam //

devakāryaṃ sma sā kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭacetanā
abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputraṃ pratīkṣate //

praviveśātha rāmas tu svaveśma suvibhūṣitam
prahṛṣṭajanasampūrṇaṃ hriyā kiṃcid avāṅmukhaḥ //

atha sītā samutpatya vepamānā ca taṃ patim
apaśyac chokasaṃtaptaṃ cintāvyākulitendriyam //

vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnam amarṣaṇam
āha duḥkhābhisaṃtaptā kim idānīm idaṃ prabho //

adya bārhaspataḥ śrīmān yuktaḥ puṣyo na rāghava
procyate brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kena tvam asi durmanāḥ //

na te śataśalākena jalaphenanibhena ca
āvṛtaṃ vadanaṃ valgu chattreṇābhivirājate //

vyajanābhyāṃ ca mukhyābhyāṃ śatapattranibhekṣaṇam
candrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyate na tavānanam //

vāgmino bandinaś cāpi prahṛṣṭās tvāṃ nararṣabha
stuvanto nādya dṛśyante maṅgalaiḥ sūtamāgadhāḥ //

na te kṣaudraṃ ca dadhi ca brāhmaṇā vedapāragāḥ
mūrdhni mūrdhāvasiktasya dadhati sma vidhānataḥ //

na tvāṃ prakṛtayaḥ sarvā śreṇīmukhyāś ca bhūṣitāḥ
anuvrajitum icchanti paurajānapadās tathā //

caturbhir vegasampannair hayaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ
mukhyaḥ puṣyaratho yuktaḥ kiṃ na gacchati te 'grataḥ //

na hastī cāgrataḥ śrīmāṃs tava lakṣaṇapūjitaḥ
prayāṇe lakṣyate vīra kṛṣṇameghagiriprabhaḥ //

na ca kāñcanacitraṃ te paśyāmi priyadarśana
bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīrapuraḥsaram //

abhiṣeko yadā sajjaḥ kim idānīm idaṃ tava
apūrvo mukhavarṇaś ca na praharṣaś ca lakṣyate //

itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ
sīte tatrabhavāṃs tātaḥ pravrājayati māṃ vanam //

kule mahati sambhūte dharmajñe dharmacāriṇi
śṛṇu jānaki yenedaṃ krameṇābhyāgataṃ mama //

rājñā satyapratijñena pitrā daśarathena me
kaikeyyai prītamanasā purā dattau mahāvarau //

tayādya mama sajje 'sminn abhiṣeke nṛpodyate
pracoditaḥ sa samayo dharmeṇa pratinirjitaḥ //

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍake mayā
pitrā me bharataś cāpi yauvarājye niyojitaḥ
so 'haṃ tvām āgato draṣṭuṃ prasthito vijanaṃ vanam //

bharatasya samīpe te nāhaṃ kathyaḥ kadācana
ṛddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam
tasmān na te guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama //

nāpi tvaṃ tena bhartavyā viśeṣeṇa kadācana
anukūlatayā śakyaṃ samīpe tasya vartitum //

ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ guroḥ samanupālayan
vanam adyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvini //

yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam
vratopavāsaratayā bhavitavyaṃ tvayānaghe //

kālyam utthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi
vanditavyo daśarathaḥ pitā mama nareśvaraḥ //

mātā ca mama kausalyā vṛddhā saṃtāpakarśitā
dharmam evāgrataḥ kṛtvā tvattaḥ sammānam arhati //

vanditavyāś ca te nityaṃ yāḥ śeṣā mama mātaraḥ
snehapraṇayasambhogaiḥ samā hi mama mātaraḥ //

bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ
tvayā lakṣmaṇaśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama //

vipriyaṃ na ca kartavyaṃ bharatasya kadācana
sa hi rājā prabhuś caiva deśasya ca kulasya ca //

ārādhitā hi śīlena prayatnaiś copasevitāḥ
rājānaḥ samprasīdanti prakupyanti viparyaye //

aurasān api putrān hi tyajanty ahitakāriṇaḥ
samarthān sampragṛhṇanti janān api narādhipāḥ //

ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye tvayā hi vastavyam ihaiva bhāmini
yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasyacit tathā tvayā kāryam idaṃ vaco mama //