Padma Purana · Chapter 7.25
jaiminiruvāca-
bhūya eva mahābhāga tulasyāḥ pāpanāśanam /
atitheḥ pūjanasyāpi māhātmyaṃ brūhi vistarāt
sūta uvāca-
tato vyāso mahātejāstulasyā dvijasattama /
māhātmyaṃ vaktumārebhe śṛṇvatāṃ pāpanāśanam
vyāsa uvāca-
iyaṃ sākṣānmahālakṣmīstulasī bhagavatpriyā /
tasmādimāṃ na paśyaṃti vṛkṣajñānena jaimine
sadaiva tulasīṃ martyo yathaiva bhuvi sevate /
tathaiva sendrā vibudhāḥ sevaṃte taṃ surālaye
parabrahmasvarūpeyaṃ tulasī yatra tiṣṭhati /
tatraiva kuśalaṃ sarvaṃ sudṛḍhaṃ procyate mayā
prāpnoti mṛtyukāle yastoyaṃ pātakavānapi /
tulasīpatragalitaṃ sa yāti harisannidhim
tulasīmṛttikāpuṇḍraṃ yo mṛtyusamaye vahet /
sa muktaḥ sakalaiḥ pāpaiḥ puraṃ gacchati cakriṇaḥ
yasya syāttulasīpatraṃ mukhe śirasi karṇayoḥ /
mṛtyukāle dvijaśreṣṭha tasya svāmī na bhāskariḥ
pavitranāmā sumatirbabhūva paramārthavit /
babhūva brāhmaṇī tasya bahulā nāma dhāriṇī
sadvaṃśaprabhavā sādhvī patisevāparāyaṇā /
anapatyapatirnāma tatraikosti dvijottamaḥ
sakhyaṃ tena pavitro'sau cakāra dvijasevinā /
tato'napatyapatinā kathālobhena sattamaḥ
upaviṣṭaḥ pavitro'sau snehādekavarāsane /
tatrāṃtare mahātejā lomaśo nāma sa dvijaḥ
kathayaṃtau kathāścitrāḥ samāgatya dadarśa tau /
atha taṃ lomaśaṃ vipraṃ viprāvutthāya pīṭhataḥ
pādyārghyācamanīyādyaiḥ pūjayāmāsatuśca tau /
suprīto lomaśastābhyāṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ
uvāsa brāhmaṇaśreṣṭha āsane kīrtayanharim /
āsanasthaṃ mahātmānaṃ lomaśaṃ taṃ kṛtāñjalim
pavitrānāpatyamunī bhaktyā prāhaturlomaśam /
bhagavansarvadharmajña tvatpādayugalairnṛbhiḥ
sadbhirgrāhyairāśramo'yaṃ pūto'bhūnnūnamāvayoḥ /
kṛtāni yāni pāpāni āvābhyāṃ mohataḥ purā
tāni sarvāṇi naṣṭāni tvatpādayugadarśanāt /
bhavānnārāyaṇaḥ sākṣātpūjanīyo'marairapi
samyakte pūjanaṃ kartuṃ kimāvāṃ mānuṣau kṣamau /
atitheryā kṛtā pūjā te'smābhirnijaśaktitaḥ
anayā bhava suprītaḥ kṣamasva doṣamāvayoḥ /
ityuktvā tau mahātmānau tasyāgaṃtoḥ padadvaye /
nipetaturdvijaśreṣṭha vayasyau gṛhamedhinau
vyāsa uvāca-
tato bhaktyā susaṃtuṣṭo lomaśo viduṣāṃvaraḥ /
yuvāṃ vinayināṃ śreṣṭhau dvijāgryau dharmatatparau
āpyāyito'smi sutarāṃ yuvayorvinayoktibhiḥ /
sākṣādbrahmā śivo viṣṇuratithiḥ procyate budhaiḥ
tasminnetāvatībhaktiryuvayorastu maṅgalam /
ārādhito'smyahaṃsamyagatithirbhūribhojanaiḥ
vyāsa uvāca-
tata utthāya tau viprau tatpādakamaladvaye /
bhūyo'pi taṃ namaskṛtya prāhaturlomaśaṃ munim
brāhmaṇāvūcatuḥ
brahmannatithipūjāyā māhātmyaṃ vaktumarhasi /
yāṃ kṛtvā prāpyate muktirduḥkhalabhyāpi mānavaiḥ
ko'tithiḥ procyate loke tasya pūjā ca kīdṛśī /
ātitheyo'tithiścemau labhete kāmubhau gatim
lomaśa uvāca-
vānaprastho brahmacārī bhikṣuścaiṣāṃ prapūjanāt /
nirucyate gṛhaṃ śreṣṭhamāśrameṣu caturṣvapi
caturāśramamadhyeṣu pradhānā gṛhiṇo matāḥ /
taiścātithīnāṃ kartavyā pūjā bhaktisamanvitaiḥ
gṛhiṇāṃ paramo dharmaḥ proktaścātithipūjanam /
āśramācārato'bhraṣṭāstataste gṛhiṇo matāḥ
vaṃhatyatithipūjāyāṃ dakṣatāṃ gṛhiṇo yadi /
tadā prayojanaṃ teṣāṃ kimanyaiḥ puṇyakarmabhiḥ
yasya na śrūyate nāma na ca gotraṃ na ca sthitiḥ /
akasmādgṛhamāgacchetso'tithiḥ procyate budhaiḥ
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vāpi vaiśyā vā vṛṣalāstathā /
gṛhāgatāḥ pūjitāśca viṣṇuvattattvadarśibhiḥ
cāṇḍālapramukhā ye'nye hīnavarṇasamudbhavāḥ /
viṣṇuvatpūjitavyāste pādyārghyairbhūribhojanaiḥ
samāgateṣvatithiṣu prayāṇaṃ kurute gṛhī /
api sa tvarayā dadyātpādyārghyādīni ca dvijaḥ
kuryācca kuśalaṃ praśnaṃ vacanaiḥ komalākṣaraiḥ /
kārayedbhojanaṃ vāpi divyaratnairmudā gṛhī
sukhade mandire tasya śayanaṃ kārayedbudhaḥ /
prātarjigamiṣuṃ dṛṣṭvā tamāyāṃtaṃ vivarjayet
yadi karmavipākena gṛhī bhavati vittavān /
atithyenātithiḥ pūjyastadahaṃ vacmi sattamau
samāgateṣvatithiṣu bhaktyā dadyāttṛṇādikam /
tṛṇābhāvena vai brūyādbhūmau tiṣṭheti bhaktitaḥ
pādaprakṣālanārthaṃ tudadyādudakamuttamam /
ato madhurayā vācā pṛcchecca kuśalādikam
phalādikaṃ tato dadyādbhaktyā bhojanahetave /
tadabhāvena matimānmudā vipra prakāśayet
vadeccāhaṃ mahāpāpī daridra pravaro'tithe /
karttumicchāmi bhaktiṃ te daivataṃtraṃvirodhakam
anena vidhinā dīnaḥ satyaktvātithipūjanam /
svācārapatito nānyo yathoktaṃ phalamāpnuyāt
anarcito'tithiryasya gacchedvai gṛhiṇo gṛhāt /
janmakoṭyarjitaṃ puṇyaṃ tasya gacchati saṃkṣayam
eka evātithiryena bhaktibhāvena pūjyate /
harettasya hariḥ sadyo pātakaṃ koṭijanmajam
satyaṃ vacmi hitaṃ vacmi dṛḍhaṃ vacmi prayatnataḥ /
vinātithisaparyābhirgṛhiṇo nāsti vā gatiḥ
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyamāgaṃtupūjayā vinā /
gatirnāstyeva nāstyeva nāstyeva gṛhidharmiṇām
jñātidharma iti khyāto vallabho dvāpare yuge /
babhūva sarvadharmajñastasya śrīvallabhāhvayā
tena sarvāṇi karmāṇi kṛtāni jñātisevinā /
saurāṣṭre vasatiṃ cakre tayā saha sabhāryayā
tatra durgrahasaṃcārāddvādaśābdaṃ ca vāsavaḥ /
na vavarṣāṃbu tenāsīddurbhikṣaṃ sumahaddvijau
tasminmahati durbhikṣe lokāstaddeśavāsinaḥ /
babhūvurduḥkhitāḥ sarve maryādāmapi tatyajuḥ ५०
jñānabhadro mahāyogī yuge dvāpara saṃjñake /
durbhikṣahṛtasaṃpattirbabhūvātyantaduḥkhitaḥ
kṣudhākulānsutāndṛṣṭvā dārāṃśca dvijasaṃmatau /
phalamūlādanārthāya jagāmotpatyakāṃ gireḥ
girerupatyakāprāṃte cirāyuḥ sa bubhukṣitaḥ /
kūṣmāṇḍaphalamekaṃ ca lebhe brāhmaṇasattamau
samādāya phalaṃ tacca harṣito'sau nijālayam /
javairjagāma viprendro jñānabhadro mahāyaśāḥ
etasminnantare vipra meghairnnīlapadairiva /
āvṛte gagane vṛṣṭirmahāsārairbabhūva ha
sa muniśca tayā vṛṣṭyā plāvitākhilavigraha /
vanādvanacaraḥ kaścicchītārtaścāyayau gṛham
dṛṣṭvātithiṃ tu śītārtaṃ vavaṃde śirasā tataḥ /
dadau tṛṇāsanaṃ bhaktyā tasmai pādyādikaṃ tataḥ
tato madhurayā vācā tenaivātithinā saha /
tasthau svasthena manasā prajñālāpaṃ prakurvatā
gṛhiṇyā saha gopena svāmisevā sudakṣayā /
tataḥ kūṣmāṇḍakaṃ navyaṃ pakvamatyaṃta yatnataḥ
saṃprāpya harṣitā sādhvī dadau bhāgaṃ vidhāya sā /
athāsau durbalo gopo dinaviṃśamupoṣaṇāt
ātitheyo mahābhāgaṃ dadau cātithaye mudā /
tatastadgṛhiṇī sādhvī svāmibhaktiparāyaṇā
dadau sā patitaṃ bhāgaṃ tasmai cātithaye mudā /
athātithestayostatra daṃpatyoḥ sumahātmanoḥ
abhūdbhāgadvayaṃ bhuktvā suprīto dvijasattama /
viṣṇuvatpūjitastābhyāṃ so'tithirdṛḍhabhaktitaḥ
viśrāmaṃ rātrau tatraiva prātaḥ snātvā ciraṃ yayau /
gataivamupavāsena dinānāmekaviṃśatiḥ
daṃpatī tau mahātmānau paṃcatāṃ yayatustataḥ /
tena puṇyaprabhāveṇa daṃpatī tau mahāśayau
prāpaturviṣṇusāyujyaṃ durllabhaṃ yogināmapi /
tayoḥ puṇyaprabhāveṇa vihitātithipūjayā
tasminrājye tu durbhikṣaṃ vinaṣṭamabhavattataḥ /
atyaṃtasukhinolokāḥ śokavyādhivivarjitāḥ
dhanadhānyādisampannā babhūvurdharmatatparāḥ /
vinaṣṭā dasyavastatra nṛpo'bhūllokapālakaḥ
nijācāraratālokā jaladāḥ kāmavarṣiṇaḥ /
pūrvajāḥ koṭipuruṣāstathaivāparajāstayoḥ
tenaiva karmaṇā muktiṃ jagmuḥ pāpavivarjitāḥ /
nirdoṣā dhanasaṃpannāḥ sarvalokaikapūjitāḥ
śokavyādhivihīnā ca vavṛdhe saṃtatistayoḥ /
lomaśa uvāca-
āgaṃtupūjāmāhātmyaṃ setihāsaṃ mayoditam
yuvayoḥ prītayorviprau kimanyacchrotumicchatha /
vyāsa uvāca-
iti bruvati vai tasmim̐llomaśe tapasāṃ dhane
kālagrastaḥ kṛṣṇaākhustatrottasthau bilānnijāt /
tamutthitaṃ bilātkṛṣṇamūṣakaṃ krodhavihvalaḥ
pavitrastatra cottasthau vadanniti muhurmuhuḥ /
ayaṃ pāpāśayo duṣṭo mūṣako niśi cāśramam
khanate tīkṣṇadaṃtaughairgṛhadravyaṃ ca kṛṃtati /
sarveṣāmeva varṇānāṃ kṛpā śreṣṭhā prakīrtitā
sā ca sarveṣu kartavyā na ca duṣṭeṣu jaṃtuṣu /
ityuktvāsau mūṣikaṃ taṃ dvijaśreṣṭha kṛtainasam
nārācenātitīkṣṇena prāptakālaṃ jaghāna ha /
sravacchoṇitadhārābhiḥ plāvitāṅgaḥ sa mūṣakaḥ
papāta bhūmau viprarṣe vyathayā hatacetanaḥ /
ākhau nipatite tasmindayālurdvijasattamaḥ
hāhākāraṃ tataḥ kṛtvā samuttasthau javena saḥ /
nijakarṇātsamānīya tulasīpatramuttamam
tasyākhorvadane śīrṣe karṇayośca pradattavān /
mātastu tulasīdevi govindahlādakāriṇi
asyākhoḥ kṛtapāpasya kuru tvaṃ gatimuttamām /
ityuktvā sadvijaśreṣṭha sarvalokopakārakaḥ
harenārāyaṇānanta ityuccairakaroddhvanim /
tulasīpatrasaṃsparśānmūṣako vītakalmaṣaḥ
śravaṇāddharināmnaśca mukto'bhūdbhavabaṃdhanāt /
tato dūtā mahāviṣṇoḥ sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ
ājagmuḥ surathaiḥ śīghraṃ netuṃ taṃ gatakalmaṣam /
samāruhya rathaṃ divyaṃ viṣṇudūtagaṇairvṛtāḥ
jagāma paramaṃ sthānaṃ mūṣako dvijasattama /
yugakoṭisahasrāṇi sthitvā nārāyaṇāśrame
jñānamāsādya tatraiva mokṣamākhurjagāma saḥ /
vyāsa uvāca-
māhātmyaṃ tulasīdevyāḥ kathitaṃ te dvijottama
idānīṃ brūhi kiṃ śrotuṃ mahābhāga tvamicchasi
iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre paṃcaviṃśo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0