Padma Purana · Chapter 7.21

vyāsa uvāca-
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā hariśarmā dvijottamaḥ /
bhūyo'pi taṃ namaskṛtya bhaktyā prāheti jaimine

hariśarmovāca-
proktāni yāni dānāni sukhahūni tvayā prabho /
kasmai deyāni dānāni tanme gaditumarhasi

brahmovāca-
sarveṣāmeva varṇānāṃ brāhmaṇaḥ paramo guruḥ /
tasmai deyāni dānāni bhaktiśraddhāsamanvitaiḥ

sarvadevāśrayo vipraḥ pratyakṣastridaśo bhuvi /
sa tārayati dātāraṃ dustare viśvasāgare

brāhmaṇa uvāca-
sarvavarṇagururviprastvayā proktaḥ surottama /
teṣāṃ madhye tu kaḥ śreṣṭhaḥ kasmai dānaṃ pradīyate

brahmovāca-
sarve'pi brāhmaṇāḥ śreṣṭhāḥ pūjanīyāḥ sadaiva hi /
steyādidoṣataptā ye brāhmaṇā brāhmaṇottama

asmākaṃ dveṣiṇaste ca parebhyo na kadācana /
anācārā dvijāḥ pūjyā na ca śūdrā jitendriyāḥ /
abhakṣyabhakṣakā gāvo lokānāṃ mātaraḥ smṛtāḥ

māhātmyaṃ bhūmidevānāṃ viśeṣāducyate mayā /
tava snehāddvijaśreṣṭha niśāmaya samāhitaḥ

kṣattriyāṇāṃ ca vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ guravo dvijāḥ /
anyonyaṃ guravo viprāḥ pūjanīyāśca bhūsurāḥ

brāhmaṇaṃ pūjayedyastu viṣṇubuddhyā narottama /
āyuḥ putraśca kīrtiśca saṃpattistasya varddhate

saṃcinoti dvijaṃ yastu mūḍhadhīrmānavo bhuvi /
sudarśanena tacchīrṣaṃ haṃtumicchati keśavaḥ

puṣpahastaṃ payohastaṃ devahastaṃ ca jaimine /
na namedbrāhmaṇaṃ prājñastailābhyaṃgitavigraham

jalasthaṃ devaveśmasthaṃ dhyānamajjitacetasam /
devapūjāṃ prakurvaṃtaṃ na namedbrāhmaṇaṃ budhaḥ

bahiṣkriyāṃ prakurvaṃtaṃ bhuṃjānaṃ ca dvijottama /
tathā sāmāni gāyaṃtaṃ na namedbrāhmaṇaṃ budhaḥ

brāhmaṇā yatra tiṣṭhaṃti bahabo dvijasattama /
pratyekaṃ tu namaskārastatra kāryo na dhīmatā

kṛtābhivādanaṃ vipraṃ bhaktyā yo nābhivādayet /
sa cāṇḍālasamo jñeyo nābhivādyaḥ kadācana

kṛtapraṇāmaṃtanayaṃnametāṃpitaraunaca /
kṛtapraṇāmāḥ sarve'pi namaskāryā dvijairdvijāḥ

kṛtadoṣāndvijāngāśca na dviṣanti vicakṣaṇāḥ /
dviṣaṃti vāpi mohena teṣāṃ ruṣṭaḥ sadā hariḥ

yācakānbrāhmaṇānyastu kopadṛṣṭyā prapaśyati /
sūcīpraropaṇaṃ tasya netrayoḥ kurute yamaḥ

vipranirbhartsanaṃ mūḍhā yena vaktreṇa kurvate /
tasminvaktre yamastaptaṃ lohadaṃḍaṃ dadāti vai

brāhmaṇo yadgṛhaṃ bhuṃkte tadgṛhe keśavaḥ svayam /
devatāḥ sakalā ye ca pitaraśca surarṣayaḥ

viprapādodakaṃ yastu kaṇamātraṃ vahedbudhaḥ /
dehasthaṃ pātakaṃ tasya sarvamevāśu naśyati

koṭibrahmāṇḍamadhyeṣu saṃti tīrthāni yāni vai /
tīrthāni tāni sarvāṇi viprapāde tu dakṣiṇe

viprapādodakairnityaṃ siktaṃ syādyasya mastakam /
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ

sarvapāpāni ghorāṇi brahmahatyādikāni ca /
sadyastasya vinaśyaṃti viprapādāṃbudhāraṇāt

kṣayādyā vyādhayaḥ sarvāḥ paramakleśadāyikāḥ /
gacchaṃti vilayaṃ sadyo viprapādāṃbudhāraṇāt

pitrarthaṃ yāni toyāni dīyaṃte viprapādayoḥ /
taistṛptāḥ pitaraḥ svarge tiṣṭhaṃtyācaṃdratārakam

prakṣālya vipracaraṇau dūrvābhiryo'rcayedbudhaḥ /
tenārcito jagatsvāmī viṣṇuḥ sarvasurottamaḥ

viprāṇāṃ pādanirmālyaṃ yo martyaḥ śirasā vahet /
satyaṃ satyamahaṃ vacmi tasya muktirhi śāśvatī

vipraṃ pradakṣiṇīkṛtye vaṃdate yo narottamaḥ /
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasundharā

yo dadyātphalatāṃbūlaṃ viprāṇāṃ pādasecanāt /
rogī rogātpramucyeta pāpī mucyata pātakāt

mucyate bandhanādbaddho viprāṇāṃ pādasecane /
anapatyāśca yā nāryo mṛtā patyāśca yāḥ striyaḥ

bahvapatyā jīvavatsā viprapādasya secanāt /
māhāmtyaṃ śṛṇu viprendra sarvapāpapraṇāśanam

dvijāṃghrisecanasyāhaṃ samāsena bravīmi te /
pūrvaṃ bhadrakriyo nāma pavitrakulasaṃbhavaḥ

babhūva brāhmaṇo viṣṇoḥ paricaryāparāyaṇaḥ /
vedavitsadayaḥ śāṃtaḥ pitṛbhaktiparāyaṇaḥ

atithīnāṃ kṛtā pūjā jñātipūjākarastathā /
ekadā sa dvijaśreṣṭhastailābhyaṃgitavigrahaḥ

jagāma sarasīṃ snātuṃ gṛhītasnānavastrakaḥ /
kṛtasnānaḥ sa viprendro vidhinā tarpaṇādikam

cakāra sarvaśāstrajñaḥ sarvalokahite rataḥ /
samāpya snānakarmāṇi harināmāni kīrtayan

ājagāma svake gehe haripūjāparo'bhavat /
pādau prakṣālayāmāsa pānīyairatiśītalaiḥ

prakṣālitāṃghrihasto'sau brāhmaṇo brāhmaṇārcakaḥ /
sthāpayāmāsa sarvāṇi snānopakaraṇāni ca

dvāradeśe dvijaśreṣṭha nidāghatapanātapaiḥ /
tāpito bhaṣakaḥ kaścidagnikalpaiḥ samāgataḥ

viprapādodake tasminprasuptotyaṃtaśītale /
viprapādodakasparśādbhaṣakto'tyaṃtapātakī

vimuktaḥ pātakaiḥ sarvaiḥ koṭijanmakṛtairapi /
sa supto mandiradvāri bhaṣako vikalastṛṣā

pānīyaṃ yācayāmāsa tāḍito dvijakiṃkaraiḥ /
jagāma paṃcatāṃ sadyastatraiva bhaṣako dvijaḥ

dvijāṅghrisecanasparśādbhaṣako vītakalmaṣaḥ /
tamālokya mahātmānaṃ mūrtimaṃtamiveśvaram

vinayāvanataḥ prāha brāhmaṇo'sau tapodhanaḥ /
brāhmaṇa uvāca-
kastvaṃ brūhi mahābhāga kena duḥkhī tu karmaṇā /
bhaṣakasya kule jāto nānāduḥkhasamākule

brahmovāca-
vacanaṃ tasya viprarṣeḥ samākarṇya mahāyaśāḥ /
kathayāmāsa vṛttāṃtaṃ mūlataḥ sarvamātmanaḥ

ahamāsaṃ sarvabhaumaḥ śaṅkhanāmā mahābalaḥ /
caturvarṣasahasrāṇi mahīṃ kṛtsnāmapālayam

mayājñayā kṛtāḥ sarve jitāśca ripavo yudhi /
dattāni sarvadānāni pālitājñā tayonijāḥ

ekadā'haṃ mahābhāgaṃ saṃdhitaḥ smarasāyakaiḥ /
balājjanavadhūṃ kāṃcijjahāra bhṛśasuṃdarīm ५०

tena pāpaprabhāveṇa mama śrīḥ saṃśayaṃ gatā /
tatassamastairlokaiśca nirasto'haṃ mahābalaḥ

tatastu bhraṣṭarājyo'haṃ kānanābhyaṃtare sthitaḥ /
kṣudhātṛṣāpariśrāṃtaḥkadācitpaṃcatāṃ gataḥ

aṃtakasya puraṃ gatvā duḥkhaṃ bhuktaṃ mayā ciram /
tadākarṇya viprendra śṛṇvatāṃ cittaduḥkhadam

saṃtaptalohaśastrāyāṃ taptā tāmramayīṃ mahīm /
saṃreme prajvaladvahniṃ śikhātatisubhīṣaṇām

tatastu śamanādeśāllohastaṃbhaṃ subhīṣaṇam /
jvalatā vahninā taptaṃ samāliṅgya sthito'smyaham

śīte kṣurāṃbudhārābhiḥ sikto'haṃ yamakiṅkaraiḥ /
duḥkhamanyacca sumahadbhuktaṃ tatra yamālaye

tato narakaśeṣe ca janmāsādya muhurmuhuḥ /
pāpayonau mayā duḥkhamanubhūtaṃ ciraṃ mahat

tvatpādajalasaṃsargānmukto'haṃ pāparajjunā /
gacchāmi paramaṃ dhāma durllabhaṃ yogināmapi

tvaṃ me gururdvijaśreṣṭha namaste'stu mahātmane /
tvatprasādādvimukto'haṃ pāpairyāmi puraṃ hareḥ

bhadrakriya uvāca-
pūrvajanmakathā rājanmanuṣyo na kadācana /
atastu tanayaṃ tyaktvā sarvadā nītimācaret

nītigrāhī nṛpo yastu vipattirnāsti tasya vai /
ciraṃ bhunakti pṛthivīṃ kaṃṭakaiḥ parivarjitām

yasmai na rocate nītirbhūpālāya durātmane /
bhraṣṭaśrīracireṇāpi sa bhavennātra saṃśayaḥ

āyurbalaṃ yaśo mitraṃ vijayaṃ sukhamicchatā /
maṃtriṇaḥ paṃḍitā rājñā niyojyāḥ sarvadaiva hi

avajñāya mahībhartustyajaṃte sādaraṃ budhāḥ /
sabhāyāṃ budhahīnāyāṃ nītirbalavatī nahi

tato nītau vinaṣṭāyāṃ sahasā dharaṇīpateḥ /
rājaśriyo vinaśyaṃti sakośabalavāhanāḥ

brāhmaṇāngaṇakāṃścaiva vaidyāṃśca bāṃdhavāṃstathā /
nṛpāḥ kalyāṇamicchaṃti na dviṣaṃti kadācana

gataśrīrgaṇakadveṣṭā vaidyadveṣṭāyuvarjitaḥ /
jñātidveṣṭāniṣkulaḥ syāddvijadveṣṭākhilārtibhāk

rājānaḥ pitaraḥ proktāḥ putrā jānapadāstathā /
tato bhūpāḥ pālayaṃti prajāḥ putramivaurasān

pauraloke tathā kuryādyathā sneho nijātmaje /
prajāpīḍākarā ye ca bhūpālā atipāpinaḥ

śiraḥsthā vipadasteṣāṃ vijñeyā dīrghadarśibhiḥ /
vivekino mahīpālāḥ pālayaṃti yathā prajāḥ

tathā tānapi deveśaḥ pālayatyaniśaṃ hariḥ /
prajānāṃ pālanaṃ daṃḍaṃ dve'pi rājñe śubhāvahe

dvābhyāṃ vivarjitā bhūpāste vijñeyā nṛpādhamāḥ /
duṣṭānāṃ śāsanaṃ caiva śiṣṭānāṃ pratipālanam

prakurvaṃto mahīpālāściraṃ naṃdaṃti bhūtale /
nyāyenopārjitaṃ vittaṃ yatnādrakṣenmahīpatiḥ

durvṛtto hi mahīpālo vipattau na hi vistaret /
nṛpāḥ kalyāṇamicchaṃto nijarājyaṃ śubhāśubham

paśyaṃti nityaṃ viprendra satvarāścāracakṣuṣā /
paracakrabhayaṃ yāvannāyāti ciṃtayedbhayam

āgate tu bhaye bhūpa ācarennirbhayo'pi ca /
jñātau vāpi ca mitre vā putre vāpi ca maṃtriṇi

kuryānmukhena gāṃbhīryaṃ manasā premakevalam /
maṃtriṇo jñātayaḥ putrāḥ prajāśca bhrātarastathā

gāṃbhīryahīnaṃ bhūpālaṃ manyaṃte nahi bhūpavat /
tiṣṭhaṃti prathamaṃ dūre na saṃti puratastathā

lokāśrayaṃ na hīcchanti tyaktagāṃbhīryabhūpateḥ /
ekaśca maṃtrī rājā vai ciraṃ rājyatvamicchatā

kartavyaḥ sakale rājye vṛddhaye na hi bhūsura /
atyaṃtabuddhivṛttīnāṃ bhṛtyānāṃ sapadaṃ haret

tasmātsaṃsadi bhūpālo bhṛtyamanyaṃ niyojayet /
mūrkhastrīvijito rājā gītavādyarataḥ sadā

turaṃgavāhanairhīnaḥ sahasā vipadaṃ vrajet /
ācāragrahaṇaṃ satyaṃ svavākyapratipālanam

gāṃbhīryaṃ ceti bhūpānāṃ lakṣaṇāni dvijottama /
sa kathaṃ nṛpatiryastu pratāpena vivarjitaḥ

sa kathaṃ nṛpatiryenā'nirjitā paramedinī /
jitāyāṃ paramedinyāṃ yāvatpādaṃ vrajennṛpaḥ

pratipāde'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti cākṣayam /
parabhūmijayākāṃkṣī hato nṛpatibhiryudhi

tadāgacchetparaṃ sthānaṃ vimuktaḥ sarvapātakaiḥ /
yudhi prāptajayo rājā prāpnoti paramaṃ padam

saṃgrāme prāptamṛtyurvā divīndra saṃpadaṃ labhet /
tyaktaśastraṃ tyaktasatvaṃ palāyanaparāyaṇam

yoddhāraṃ yadi yo haṃti sa bhūpo yātyadhogatim /
palāyanaparo yuddhe taddhaṃtā ca dvijottama

tāvubhāvapi tiṣṭhetāṃ narake'tyaṃtaduḥsahe /
yuddhyetsāhasavānyoddhā taddhaṃtā ca dvijottama

tiṣṭhetāṃ tāvapi svarge yāvaccandra divākarau /
bahunātra kimuktena saṃkṣepāducyate mayā

prajāpālanakṛdrājā kadācinnāvasīdati /
brahmovāca-
iti bruvati bhūpāle tasmingalitakalmaṣe

puṣpavṛṣṭirabhūttasminmahatī gaganāddvija /
atha dūtāḥ samāyātāḥ keśavasya mahātmanaḥ

rājahaṃsayutaṃ divyaṃ rathamādāya sundaram /
rathaṃ sa taṃ samāruhya divyaṃ kanakanirmitam

jagāma viṣṇubhavanaṃ sa rājā gatakalmaṣaḥ /
viprapādodakasyaitanmāhātmyaṃ te prakīrtitam

tacchrutvā bhaktibhāvena naro nirvāṇamāpnuyāt /
iti te kathitaṃ sarvaṃ śrotuṃ yadvāṃchitaṃ tvayā

gaccha brāhmaṇa bhadraṃ te cakriṇo nilayaṃ prati /
hariśarmovāca-
kṣudhānalena mahatā śarīraṃ mama dahyate

kenopāyena bhagavankṣudhāśāṃtirbhavenmama /
etanme vada deveśa bhaktastvaṃ bhaktavatsalaḥ

prāpnomi sumahadduḥkhaṃ nityaṃ dagdhakṣudhānalaiḥ /
brahmovāca-
yaccharīraṃ tvayā puṣṭaṃ satataṃ bhojanaiḥ kṛtam

bhuṃkṣva tasya śarīrasya māṃsāni dvijasattama /
ātmatṛptiṃ prakurvanti bhojanena parasya ye /
māṃsāni svaśarīrāṇāṃ bhuṃjate teparatra hi

vyāsa uvāca-
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā niṣṭhuraṃ dvijasattamaḥ /
punastuṣṭāva taṃ devaṃ vacanaiḥ komalākṣaraiḥ १००

brāhmaṇa uvāca-/
prasīda devadeveśa śaraṇāgatapālaka /
kṣamasva sakalaṃ doṣaṃ suraśreṣṭha namo'stu te

malamūlaprakīrṇāni vapūṃṣi vahatāṃ nṛṇām /
sarva eva prabho doṣāḥ saṃti kecidguṇā na ca

kṛtaṃ mayā mohavatā dūṣaṇaṃ kṣaṃtumarhasi /
śaraṇāpannalokānāṃ sadbhirdoṣo na cekṣyate

ātmadehasya māṃsāni bhoktuṃ brahmanna śakyate /
dehināṃ vada yadyogyaṃ saṃtuṣṭirjāyate yataḥ

ityevamuktaṃ vacanaṃ bhaktyā tenāgrajanmanā /
uvāca sadayo brahmā sarvajño brāhmaṇapriyaḥ

brahmovāca-
śokaṃ mā kuru viprendra śṛṇu me vacanaṃ śubham /
āhāro labhate yena prakāreṇātra saṃprati

ātmano jāyate putro yathaivātmā tathā sutaḥ /
tasmātputrakṛtaṃ karma labhaṃte pitaraḥ khalu

ciraṃ tiṣṭhasi devasya bhavane'tyaṃtaśobhane /
evamuktastatastena sa vipraḥ kṣudhayākulaḥ

svapne saṃdarśanaṃ datvā putraṃ vacanamabravīt /
brāhmaṇa uvāca-
dīkṣito'si sutaśreṣṭha tathāstu paramāṃ śivam

tavāsmi janakaḥ saumya mamaduḥkhaṃ niśāmaya /
tapaḥprabhāvaiḥ paramaṃ dhāma prāptaṃ mayā suta

kṣudhānalena saṃtaptastatra sīdāmyahaṃ sadā /
yadā mayi pitṛsnehastavāsti suta saṃprati

tadānnamudakaṃ cāpi madarthaṃ dīyatāṃ dvija /
yatkiṃciddīyate putraiḥ pitrarthaṃ kṣitimaṃḍale

labhaṃte pitarastacca yatputrāḥ pitṛdehajāḥ /
purā paramayā bhaktyā pūjito bhagavānmayā

gītairvādyaiścanṛtyaiśca stavapāṭhaiśca śobhanaiḥ /
gaṃdhairdhūpaiśca naivedyairghṛtapūrṇapradīpakaiḥ

pādyārghyācamanīyaiśca dhyānairāvāhanādibhiḥ /
na dattaṃ jagadīśāya kṛpaṇena mayātmaja

annamatramapi kvāpi naivedyaṃ pāpahāriṇe /
atitherna kṛtā pūjā toyairanyaiḥ kadācana

jñātīnāṃ yācakānāṃ ca saṃtuṣṭirna kṛtā mayā /
tenaiva karmaṇā putra nārāyaṇagṛhe'pi ca

kṣudhānalena saṃtaptaḥ sīdāmi prativāsare /
ato'nnatoyadānāni daridrāya dvijātaye

datvā kṣipraṃ suraśreṣṭha prāṇarakṣāṃ kuruṣva bhoḥ /
athavā na karoṣi tvaṃ niṣṭhuratvādyadā bhavān

svamāṃsānyeva bhokṣyāmi tadā vai viṣṇumaṃdire /
athā'sau kṣudhito vipraḥ śuṣkakaṃṭhoṣṭhatālukaḥ

ityuktvā dīkṣitaṃ putramadṛśyaḥ sahasā'bhavat /
tataḥ prabhāte vimale prādurbhūte divākare

svapne yaduktaṃ pitrā tu ciṃtayāmāsa dīkṣitaḥ /
ātmanaḥ karmadoṣeṇa paraloke'pi matpitā

kṣudhayā dagdhasarvāṅgaḥ sīdati prativāsaram /
dhigastu māṃ maṃdadhiyaṃ kṛpaṇapravarañjanam

mayāpi pitṛpuṇyena na kiñcidapi dīyate /
iti saṃciṃtya bahudhā dīkṣito'pi dvijottama

dadau dānāni viprebhyaḥ śraddhābhaktisamanvitaḥ /
tena puṇyaprabhāveṇa tṛṣayārahitaḥ kṣudhā

tasthau nārāyaṇāgāre yāvatkālaṃ śṛṇuṣva tat /
caturyugasahasrāṇi brahmaṇo'haṃ prakīrtitam

bhavaṃti tasminnevāhni manavaśca caturdaśa /
iṃdrāścaturddaśa proktāstasminneva dine ca te

bhuṃjate brāhmaṇaḥ śreṣṭha viṣayānsvānpṛthakpṛthak /
ekasminbrahmadivase bhuktvā svānviṣayāñchubhān

indrāśca manavaścaiva vinaśyaṃti caturdaśa /
viṣṇuloke sthite tasminhariśarmātibhāsvare

samastasukhade ramye brahmaṇo divaso gataḥ /
tatrāsau kālametāvadbhuktvā bhogānmanoramān

paramaṃ jñānamāsādya praviveśa harestanum /
vyāsa uvāca-
annatoyasamaṃ dānaṃ saṃsāre nāsti jaimine

sarvadānaphalānyeva annatoyapradānataḥ /
na ca pātraparīkṣā ca na kālaniyamaḥ kvacit

annatoyapradāneṣu niruktastatvadarśibhiḥ /
annatoyapradānāni kartavyāni sadaiva hi

etatpaṭhaṃti manujāḥ paramādareṇa māhātmyamannajalayośca tathā dvijānām /
te prāpya cānnajaladānaphalaṃ tatoṃ'te nārāyaṇasya nilayaṃ sukhadaṃ prayāṃti

iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre annadānajaladānamāhātmyaṃnāma ekaviṃśatitamo'dhyāyaḥ