Padma Purana · Chapter 6.30

nārada uvāca-
brahmansaṃvatsarākhyasya dīpasya vidhimuttamam /
sarvavratapradhānasya māhātmyaṃ pravadasva me

yena vratāni sarvāṇi kṛtānyeva na saṃśayaḥ /
sarvakāmasamṛddhiśca sarvapāpakṣayo bhavet

mahādeva uvāca -
vadāmi tava devarṣe rahasyaṃ pāpanāśanam /
yacchrutvā brahmahā goghno mitraghno gurutalpagaḥ

viśvāsaghātī krūrātmā muktimāpnoti śāśvatīm /
śataṃ kulānāmuddhṛtya viṣṇorlokaṃ sa gacchati

tadahaṃ kathayiṣyāmi dīpavratamanuttamam /
saṃvatsarapramāṇasya vidhiṃ māhātmyameva ca

hemaṃte prathame māsi prāpya hyekādaśīṃ śubhām /
brāhme muhūrtte cotthāya kāmakrodhavivarjitaḥ

nadīsaṃgamatīrtheṣu taḍāgeṣu saritsu ca /
snānaṃ samācarettatra gṛhe vā niyatātmavān

snāto'haṃ sarvatīrthe tatsnānaṃ dehi me sadā

snānamaṃtraḥ /
devānpitṝṃśca saṃtarpya kṛtajapyo jiteṃdriyaḥ /
tataḥ saṃpūjayeddevaṃ lakṣmīnārāyaṇaṃ prabhum /
paṃcāmṛtena saṃsnāpya tato gaṃdhodakena ca

snāto'si lakṣmyā sahito devadeva jagatpate /
māṃ samuddhara deveśa ghorātsaṃsārabaṃdhanāt

tataḥ saṃpūjayeddevaṃ lakṣmyā saha janārdanam /
maṃtraistu vaidikairbhaktyā tathā paurāṇikairapi

ato deveti gaṃdhādi pauruṣeṇāpi vā punaḥ /
namo matsyāya devāya kūrmadevāya vai namaḥ

namo vārāhadevāya narasiṃhāya vai namaḥ /
namo'stu buddhadevāya kalkine ca namonamaḥ

namo'stu rāmadevāya viṣṇudevāya te namaḥ /
namaḥ sarvātmane tubhyaṃ śi raityabhipūjayet /
keśavādīni nāmāni tairvā saṃpūjayeddharim

vanaspatiraso divyaḥ surabhirgaṃdhavāñchuciḥ /
dhūpo'yaṃ devadeveśa namaste pratigṛhyatām १५ /dhūpamaṃtraḥ /
dīpastamo nāśayati dīpaḥ kāṃtiṃ prayacchati /
tasmāddīpapradānena prīyatāṃ me janārdanaḥ १६/ dīpamaṃtraḥ /
naivedyamidamannādyaṃ devadeva jagatpate /
lakṣmyā saha gṛhāṇa tvaṃ paramāmṛtamuttamam १७/ naivedyamaṃtraḥ /
arghyaṃ dadyāttato bhaktyā evaṃ dhyātvā janārdanam /
phalena caiva hastena śaṃkhenādāya codakam

janmāṃtarasahasreṇa yanmayā pātakaṃ kṛtam /
tatsarvaṃ nāśamāyātu prasādāttava keśava १९/ iti arghamaṃtraḥ /
tataḥ kuṃbhaṃ navaṃ śubhraṃ ghṛtapūrṇaṃ samānayet /
lakṣmīnārāyaṇasyāgre tailapūrṇamathāpi vā

tasyopari nyasetpātraṃ tāmraṃ mṛnmayameva ca /
navataṃtusamāṃ vartiṃ tasminpātre tu nirvapet

tataḥ prabodhayeddīpaṃ sthāpya kuṃbhaṃ suniścalam /
puṣpagaṃdhādibhiḥ pūjya tataḥ saṃkalpayecchuciḥ

maṃtreṇānena devarṣe asamīreṣu dhāmasu /
kāmo bhūtasya bhavyasya samrāḍeko virājate

dīpaḥ saṃvatsaraṃ yāvatmayāyaṃ parikalpitaḥ /
agnihotramavicchinnaṃ prīyatāṃ mama keśava

tato jiteṃdriyo bhūtvā śrutijñānaparāyaṇaḥ /
nālapetpatitānpāpāṃstathā pākhaṇḍino narān

rātrau jāgaraṇaṃ gītaṃ nṛtyavādyādikaistathā /
puṇyapāṭhaiśca vividhairdharmākhyānairupoṣaṇaiḥ

tataḥ prabhātasamaye kṛtapūrvāhṇika kriyaḥ /
brāhmaṇānbhojayedbhaktyā yathāśaktyā prapūjayet

svayaṃ ca pāraṇaṃ kṛtvā praṇipatya visarjayet /
evaṃ saṃvatsaraṃ yāvadahorātraṃ dṛḍhavrataḥ

dīpaṃ palasuvarṇena tadarddhārddhena vā punaḥ /
vartistu rājatī proktā dvipalārddhārddhikāpi vā

ghṛtapūrṇaṃ tathā kuṃbhaṃ tāmrapātrasamanvitam /
lakṣmīnārāyaṇo devo yathāśaktyā hiraṇmayaḥ

kāryo bhaktimatā puṃsā muktidvāramabhīpsatā /
tato nimaṃtrayedvidvānbrahmaṇānsādhusattamān

dvādaśottamapakṣe tu viprānṣaṇmadhyame tathā /
anyathā kārayettrīnvā ekaṃ karmakaraṃ dvijam

sapatnīkaṃ dvijaṃ śāṃtaṃ kriyāvaṃtaṃ viśeṣataḥ /
itihāsapurāṇajñaṃ dharmajñaṃ mṛdumeva ca

pitṛbhaktaṃ guruparaṃ devabrāhmaṇapūjakam /
pādārghadānavidhinā vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ

saṃpūjya patnyā sahitamekaṃ bhaktyā ca pūrvavat /
lakṣmīnārāyaṇaṃ devaṃ dīpavartiyutaṃ tathā

tāmrapātroparisthāpya ghṛtakuṃbhena saṃyutam /
brāhmaṇāya tato dadyāddhyātvā nārāyaṇaṃ param /
maṃtreṇānena devarṣe tamahaṃ kathayāmi te

avidyā tamasā vyāpte saṃsāre pāpanāśanaḥ /
jñānaprado mokṣadaśca tasmāddatto mayānagha

iti dīpamaṃtraḥ /
dakṣiṇāṃ ca yathāśaktyā dattvā viprāya bhaktitaḥ /
bhojayedbrāhmaṇānpaścādghṛtapāyasamodakaiḥ

vastrairācchādayetpaścātsapatnīkaṃ tathā dvijam /
śayyāṃ sopaskarāṃ dadyāddhenuṃ caiva savatsakām

tebhyastu dakṣiṇāṃ dadyādyathāvittānusārataḥ /
suhṛtsvajanabaṃdhūśca bhojayetpūjayettathā

evaṃ mahotsavaṃ kuryāddīpavrata samāpane /
tato visarjayetpaścātpraṇipatya kṣamāpayet

evaṃ kṛte tu yatpuṇyaṃ tathā sāṃkrāṃtikaiśca yat /
saṃvatsarākhya dīpasya tatphalaṃ prāpyate naraiḥ

māsavrataiśca yatpuṇyaṃ tatpuṇyaṃ prāpyate naraiḥ /
saṃvatsarasya dīpasya vratena caritena ca

dānavratairyathāsaṃkhyairyaśca yogavrataistathā /
tatphalaṃ samavāpnoti dīpe sāṃvatsare kṛte

gobhūhiraṇyadānāni gṛhādīnāṃ viśeṣataḥ /
yatphalaṃ labhate vidvāntatphalaṃ dīpado bhavet

dīpadaḥ kāṃtimāpnoti dīpado dhanamakṣayam /
dīpado jñānamāpnoti dīpadaḥ paramaṃ sukham

dīpadānācca saubhāgyaṃ vidyāmatyaṃtanirmalām /
ārogyaṃ paramāmṛddhiṃ labhate nātra saṃśayaḥ

dīpadaḥ subhagāṃ bhāryāṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām /
putrānpautrānprapautrāṃśca saṃtatiṃ cākṣayā labhet

brāhmaṇaḥ paramaṃ jñānaṃ kṣatriyo rājyamuttamam /
vaiśyo dhanapaśūnsarvāñchūdraḥ sukhamavāpnuyāt

kumārī cāpi bhartāraṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam /
prāpnoti paramāyuśca putrānpautrāṃśca puṣkalān

vaidhavyaṃ naiva yuvatī kadācidapi paśyati /
na viyogamavāpnoti dīpadānaprabhāvataḥ

nādhayo vyādhayaścaiva jāyaṃte dīpadānataḥ /
bhayātpramucyate bhīto baddho mucyeta baṃdhanāt

brahmahatyādibhiḥ pāpairdīpavrataparāyaṇaḥ /
mucyate nātra saṃdeho brahmaṇo vacanaṃ yathā

cāṃdrāyaṇāni kṛcchrāṇi caritāni na saṃśayaḥ /
yena sāṃvatsaro dīpo bodhitaḥ śāśvato hareḥ

te dhanyāste mahātmānastaiḥ prāptaṃ janmanaḥ phalam /
yaiḥ saṃpūjya hariṃ bhaktyā dīpaḥsāṃvatsaraḥ kṛtaḥ

ye'pi saṃvarttayaṃtīha dīpavartivilokanāḥ /
te yāṃti paramaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham

yena tailaṃ ca vartiṃ ca yathāśaktyā pradīpake /
prakṣepayaṃti satataṃ te yāṃti paramāṃ gatim

gacchaṃtaṃ dīpakaṃ śāṃtiṃ na śaknoti prabodhitum /
kathayatyanyalokānāṃ te'pi tatphalabhāginaḥ

stokaṃ stokaṃ ca bhikṣitvā tailaṃ dīpārthameva ca /
karoti dīpakaṃ viṣṇoḥ puṇyaṃ tenāpi labhyate

dīpaṃ prajvālyamānaṃ tu yaḥ paśyatyadhamo naraḥ /
kṛtāṃjalipuṭo viṣṇorviṣṇulokamavāpnuyāt

dīpaprajvālane buddhiṃ yo dadyātkurute svayam /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokamavāpnuyāt

atrāpyudāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam /
yasya śravaṇamātreṇa mucyate sarvakilbiṣaiḥ

sarasvatyāstaṭe ramye siddhāśrama iti śrutaḥ /
tatrovāsa dvijaḥ pūrvaṃ kapilo nāma vedavit

vratopavāsanirato daridra śroḥtriyastathā /
bhikṣāvṛttyā ca kurute kuṭuṃba paripālanam

vratopavāsaniyamairviṣṇumārādhayatyasau /
viṣṇuṃ saṃpūjya vidhivaddīpaṃ bodhayate sadā

samādāya ca tattailaṃ svagṛhe pūjya keśavam /
dīpaṃ bhaktyā ca parayā bodhayeddharituṣṭaye

evaṃ pravarttamānasya kapilasya mahātmanaḥ /
mārjārastīkṣṇaṃdaṃṣṭrastu mūṣakānbhakṣayetsadā

tatrāgacchati bhakṣyārthaṃ mūṣakānāmaharniśam /
kṛtvā dhyānaṃ sa bhakṣyārthaṃ nityaṃ nārāyaṇāgrataḥ

bhakṣitā bahavastena mūṣakā dvijaveśmani /
ye ye tailārthamāyāṃti vartyapāharaṇāya ca

tāṃstāṃstu bhakṣayatyeva mūṣakāndhyānatatparaḥ /
evaṃ pravartamānasya kadācitkālaparyayāt

ekādaśyāṃ sa kapilo brāhmaṇaḥ svagṛhe śuciḥ /
sopavāsaḥ sapatnīkaḥ pūjayāmāsa cācyutam

tato jāgaraṇaṃ cakre stutinṛtyaparāyaṇaḥ /
arddharātre tu saṃprāpte nidrayā mohito dvijaḥ

mārjāraścāgatastatra tīkṣṇadaṃṣṭro laghukramaḥ /
lakṣayāmāsa naivedyaṃ gṛhakoṇe sthitaḥ sadā

adrākṣīnmūṣikāṃ kṣudrā tailapānārthamāgatām /
maṃdatejasi dīpe tu vartyapāharaṇocitām

samutpatya padākramya tadā sā bilamāviśat /
tasyāḥ pādena vai vartyā dīpaḥ saṃbodhito bhṛśam

tailapātraṃ ca namitaṃ suprakāśo'bhavattadā /
brāhmaṇo'pi jajāgāra tyaktvā nidrāṃ vimohinīm

mārjāro'pi ca tāṃ rātrīmajāgraccākhubhakṣakaḥ /
tataḥ prabhāte vimale kṛtvā nityakriyāṃ dvijaḥ

tataśca pāraṇaṃ cakre vipro baṃdhujanaiḥ saha /
evaṃ pravarttamānasya kapilasya mahātmanaḥ

babhūvuḥ putrapautrāśca dhanadhānyamanuttamam /
ārogyaṃ paramāmṛddhimavāpa mahatīṃ śriyam

dīpavrataprabhāvena kapilo mokṣamāgataḥ /
saṃbhedya maṃḍalaṃ puṇyaṃ savituḥ śaśinastathā

dīpajyotiḥsvarūpeṇa paramātmā niyuktavān /
mūṣikāpi ca kālena mamāra bilamadhyataḥ

vimānavaramāsādya viṣṇulokaṃ jagāma sā /
mārjāro'pi ca kālāṃte mṛtaḥ svargaṃ jagāma saḥ

vimānavaramāruhya devagaṃdharvasevitam /
apsarobhiḥ parivṛto vidyādharagaṇairyutaḥ

stūyamāno mahātejā jayaśabdādi maṃgalaiḥ /
stūyamānaḥ sa vai nāgairviṣṇulokaṃ jagāma saḥ

kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca /
bhuktvā ca vipulānbhogāntato rājābhavadbhuvi

sudharmā nāma dharmātmā devabrāhmaṇapūjakaḥ /
rūpavānsubhagaścaiva mahābalaparākramaḥ

tasya priyatamā bhāryā sarvalakṣaṇasaṃyutā /
bhartṛbhaktā tathā śīlā nāmnā sā rūpasuṃdarī

sarvāsāṃ caiva nārīṇāṃ madhye sā subhagābhavat /
putrāśca bahavo jātāstathā duhitaro ghanāḥ

evaṃ viharatostadvaddaṃpatyoḥ prītipūrvakam /
āgataḥ kārttiko māso harinetrāvabodhakṛt

tasmindīpāḥ prabodhyaṃte nārāyaṇaparāyaṇaiḥ /
kṛcchracāṃdrāyaṇādīni vratāni niyamāstathā

kriyaṃte viṣṇubhaktaiśca saṃsārabhayabhīrubhiḥ /
atha prabodhinīṃ prāpya rājā rājñīmathābravīt

bhadre prabodhinī puṇyā viṣṇornābhisaroruhe /
kariṣyāmyadya pūjāṃ ca sopavāso jiteṃdriyaḥ

snātvā ca puṣkare tīrthe puṃḍarīkākṣamacyutam /
pūjayiṣyāmi deveśaṃ lakṣmyā saha janārdanam

iti sā vāṃchitaṃ śrutvā bhartuḥ priyahite ratā /
uvāca vacanaṃ guhyaṃ bharttāraṃ cāruhāsinī

rūpasuṃdaryuvāca-
mamāpi hṛdaye kāmaḥ samutpanno narādhipa /
rūpasauṃdaryavāṃchā ca hṛdaye mama varttate

puṣkaraṃ prathamaṃ tīrthaṃ gaṃtumicche tvayā saha /
tato rājā tayā sārddhamāgataḥ puṣkaraṃ tadā

hastyaśvarathavṛṃdaiśca samāgatya purohitaiḥ /
tataḥ snātvā tathā dhyāyantarpayanpitṛdevatāḥ

pūjayāmāsa deveśaṃ puṃḍarīkākṣamacyutam /
dīpamālākule tatra sarvataḥ sumanohare

dadarśa likhitaṃ tatra mārjāraṃ devatālaye /
taṃ dṛṣṭvā prākṛtaṃ karma janma smṛtvā nṛpastadā

mukhapaṃkajamālokya priyāyāḥ prajahāsa ca /
rūpasuṃdaryuvāca-
mama sanmukhamālokya bhartaḥ kiṃ smitakāraṇam

kathayāmāsa hṛṣṭātmā prāktanaṃ karmaṇaḥ phalam /
rājovāca-
ahamāsaṃ purā devi mārjāro brāhmaṇālaye

bhakṣitā mūṣakāstatra mayā śatasahasraśaḥ /
tato nārāyaṇasyāgre dīpaḥ saṃrakṣito yataḥ

vyājenāpi mayā deviprāptaṃ tatkarmaṇaḥ phalam /
viṣṇulokamanuprāpya rājyaṃ prāptaṃ mayādhunā

rūpasuṃdaryuvāca-/
mamāpi smaraṇaṃ jātaṃ prākṛtasya ca janmanaḥ /
mūṣikā cāhamapyāsaṃ kṣudrā brāhmaṇaveśmani

kārtike ca prabodhinyāṃ maṃdībhūte ca dīpake /
vartyagrāharaṇārthāya nirgatāhaṃ tadā bilāt

dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ pūjitaṃ kusumaistathā /
nidrābhibhūtaṃ vipraṃ ca varttiḥ kṛṣṭā mayā tadā

utthitastvaṃ yadā tatra māṃ gṛhītuṃ kṛtakṣaṇaḥ /
dṛṣṭvā tvaṃ ca praṇaṣṭāhaṃ praviṣṭā bilamadhyataḥ

viśaṃtyā mama pādena dīpavarttirvijṛṃbhitā /
tailapātraṃ ca namitaṃ tenāhaṃ sukhabhāginī

tanmayā rājarājeṃdra dīpaṃ caiva prakāśitam /
idānīṃ ca mayā prāptaṃ rūpalāvaṇyamuttamam

tvaṃ ca bharttā tathā rājyaṃ putrāścaivaṃvidhaṃ sukham /
dīpaprabodhanājjātaṃ jñānamatyaṃta durllabham

tasmātsarvaprayatnena dīpavratamanuttamam /
āvāṃ hi parayā bhaktyā kurvaścaiva viśeṣataḥ

tadetatkarmaṇaḥ prāptaṃ phalaṃ rājyādisaṃpadaḥ /
pūrvajanmasmṛtaṃ cāpi sarvapāpakṣayastathā

tasmātsarvaprayatnena vidhimaṃtrādipūrvakam /
dīpavrataṃ kṛtaṃ puṃbhiḥ puṇyaṃ caṃdrārkatārakam

iti śrutvā vaco rājā cakre dīpavrataṃ tadā /
priyayā saha devarṣe samyakśraddhāsamanvitaḥ

tasmiṃstu puṣkare tīrthe kṛtvā dīpavrataṃ tu tau /
avāpatuḥ parāṃ muktiṃ devadānavadurllabhām

etaddīpasya māhātmyaṃ ye śṛṇvaṃti narā bhuvi /
sarvapāpavinirmuktāḥ prayāṃti harimaṃdiram

ye ca kurvaṃti puruṣāḥ striyo vā bhaktitatparāḥ /
te sarve pāpanirmuktā yāṃti brahmasanātanam

dīpavratamidaṃ vidvankathitaṃ te vimuktidam /
sarvasaukhyapradaṃ dhanyaṃ mahāvratamidaṃ tava

netrarogā vinaśyaṃti yathā pāpaprabhāvajāḥ /
ādhayo vyādhayaḥ sarve naśyaṃte hi kṛtekṣaṇāt

na dāridryaṃ na śokaṃ ca na moho na ca vibhramaḥ /
gṛhe lakṣmīḥ samāyāti janmajanmani vāḍava

iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ uttarakhaṇḍe umāpatināradasaṃvāde dīpavratamāhātmyaṃnāma triṃśo'dhyāyaḥ