Padma Purana · Chapter 6.122

kārtikeya uvāca/
dīpāvaliphalaṃ nātha viśeṣādbrūhi sāṃpratam /
kimarthaṃ kriyate sā tu tasyāḥ kā devatā bhavet

kiṃ ca tatra bhaveddeyaṃ kiṃ na deyaṃ vada prabho /
praharṣaḥ ko'tra nirdiṣṭaḥ krīḍā kātra prakīrtitā

sūta uvāca/
iti skaṃdavacaḥ śrutvā bhagavānkāmaśoṣaṇaḥ /
sādhūktvā kārtikaṃ viprāḥ prahasannidamabravīt

śrīśiva uvāca/
kārtikasyāsite pakṣe trayodaśyāṃ tu pāvake /
yamadīpaṃ bahirdadyādapamṛtyurvinaśyati

mṛtyunā pāśahastena kālena bhāryayā saha /
trayodaśīdīpadānātsūryajaḥ prīyatāmiti

kārtike kṛṣṇapakṣe ca caturdaśyāṃ vidhūdaye /
avaśyameva karttavyaṃ snānaṃ ca pāpabhīrubhiḥ

pūrvaviddhā caturdaśyā kārtikasya sitetare /
pakṣe pratyūṣasamaye snānaṃ kuryādataṃdritaḥ

taile lakṣmīrjale gaṃgā dīpāvalyāṃ caturdaśīm /
prāptaḥ snānaṃ hi yaḥ kuryādyamalokaṃ na paśyati

apāmārgastathā tuṃbī prapunnāṭaṃ ca vāhvalam /
bhrāmayetsnānamadhye tu narakasya kṣayāya vai

sītāloṣṭasamāyukta sakaṃṭaka dalānvita /
hara pāpamapāmārga bhrāmyamāṇaḥ punaḥ punaḥ

apāmārgaṃ prapunnāṭaṃ bhrāmayecchirasopari /
tataśca tarpaṇaṃ kāryaṃ yamarājasya nāmabhiḥ

yamāya dharmarājāya mṛtyave cāṃtakāya ca /
vaivastāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca

auduṃbarāya dadhnāya nīlāya parameṣṭhine /
vṛkodarāya citrāya citraguptāya vai namaḥ

narakāya pradātavyo dīpaḥ saṃpūjya devatāḥ /
tataḥ pradoṣasamaye dīpāndadyānmanoharān

brahmaviṣṇuśivādīnāṃ bhavaneṣu viśeṣataḥ /
kūṭāgāreṣu caityeṣu sabhāsu ca nadīṣu ca

prākārodyānavāpīṣu pratolī niṣkuṭeṣu ca /
maṃdurāsu viviktāsu hastiśālāsu caiva hi

evaṃ prabhātasamaye hyamāvāsyāṃ tu pāvakaṃ /
snātvā devānpitṝnbhaktyā saṃpūjyātha praṇamya ca

kṛtvā tu pārvaṇaṃ śrāddhaṃ dadhikṣīraghṛtādibhiḥ /
bhojyairnānāvidhairviprānbhojayitvā kṣamāpayet

tatoparāhṇasamaye poṣayennāgarānpriya /
teṣāṃ goṣṭhīṃ ca mānaṃ ca kṛtvā saṃbhāṣaṇaṃ nṛpaḥ

vaktṛṇāṃ vatsaraṃ yāvatprītirutpadyate guha /
aprabuddhe harau pūrvaṃ strībhirlakṣmīḥ prabodhayet

prabodhasamaye lakṣmīṃ bodhayitvā tu sustriyā /
pumānvai vatsaraṃ yāvallakṣmīstaṃ naiva muṃcati

abhayaṃ prāpya viprebhyo viṣṇubhītā suradviṣaḥ /
suptaṃ kṣīrodadhau jñātvā lakṣmīṃ padmāśritāṃ tathā

tvaṃ jyotiḥ śrī raviścaṃdro vidyutsauvarṇatārakaḥ /
sarveṣāṃ jyotiṣāṃ jyotirdīpajyotiḥ sthitā tu yā

yā lakṣmīrdivase puṇye dīpāvalyāṃ ca bhūtale /
gavāṃ goṣṭhe tu kārtikyāṃ sā lakṣmīrvaradā mama

śaṃkaraśca bhavānī ca krīḍayā dyūtamāsthitau /
bhavānyābhyarcitā lakṣmīrdhenurūpeṇa saṃsthitā

gauryā jitvā purā śaṃbhurnagno dyūte visarjitaḥ /
ato'yaṃ śaṃkaro duḥkhī gaurī nityaṃ sukhesthitā

prathamaṃ vijayo yasya tasya saṃvatsaraṃ sukham /
evaṃ gate niśīthe tu jane nidrārdhalocane

tāvannagaranārībhistūrya ḍiṃḍimavādanaiḥ /
niṣkāsyate prahṛṣṭābhiralakṣmīśca gṛhāṃgaṇāt

parājaye viruddhaṃ syātpratipadyudite ravau /
prātargovarddhanaḥ pūjyo dyūtaṃ rātrau samācaret

bhūṣaṇīyāstathā gāvo varjyā vahanadohanāt /
govarddhanadharādhāra gokulatrāṇakāraka

viṣṇubāhukṛtocchrāya gavāṃ koṭiprado bhava /
yā lakṣmīrlokapālānāṃ dhenurūpeṇa saṃsthitā

ghṛtaṃ vahati yajñārthe mama pāpaṃ vyapohatu /
agrataḥ saṃtu me gāvo gāvo me saṃtu pṛṣṭhataḥ /
gāvo me hṛdaye saṃtu gavāṃ madhye vasāmyaham

itigovarddhanapūjā /
sadbhāvenaiva saṃtoṣya devānsatpuruṣānnarān /
itareṣāmannapānairvākyadānena paṃḍitān

vastraistāṃbūladīpaiśca puṣpakarpūrakuṃkumaiḥ /
bhakṣyairuccāvacairbhojyairaṃtaḥpura nivāsinaḥ

grāmarṣabhaṃ ca dānaiśca sāmaṃtānnṛpatirdhanaiḥ /
padātijanasaṃghāṃśca graiveyaiḥ kaṭakaiḥ śubhaiḥ

svānamātyāṃśca tānrājā toṣayetsvajanānpṛthak /
yathārthaṃ toṣayitvā tu tato mallānnaṭāṃstathā

vṛṣabhāṃśca mahokṣāṃśca yuddhymānānparaiḥ saha /
rājānyāṃścāpi yodhāṃśca padātīnsa samalaṃkṛtān

maṃcārūḍhaḥ svayaṃ paśyennaṭanartakacāraṇān /
yodhayedvāsayeccaiva gomahiṣyādikaṃ ca yat

vatsānākarṣayedgobhiruktipratyukti vādanāt /
tatoparāhṇasamaye pūrvasyāṃ diśi pāvake

mārgapāladyaṃ prabadhnīyāddurgastaṃbhe'tha pādape /
kuśakāśamayīṃ divyāṃ laṃbakairbahubhirguha

vīkṣayitvā gajānaśvānmārgapālyāstale nayet /
gāvairvṛṣāṃścamahiṣānmahiṣīrghaṃṭikotkaṭāḥ

kṛtahomairdvijeṃdraistu badhnīyānmārgapālikām /
namaskāraṃ tataḥ kuryānmaṃtreṇānena suvrataḥ

mārgapāli namastubhyaṃ sarvalokasukhaprade /
mārgapālītale skaṃda yāṃti gāvo mahāvṛṣāḥ

rājāno rājaputrāśca brāhmaṇāśca viśeṣataḥ /
mārgapāladyaṃ samullaṃghya nirujaḥ sukhino hi te

kṛtvaitatsarvameveha rātrau daityapaterbaleḥ /
pūjāṃ kuryāttataḥ sākṣādbhūmau maṃḍalake kṛte

balimālikhya daityeṃdraṃ varṇakaiḥ paṃcaraṃgakaiḥ /
sarvābharaṇasaṃpūrṇaṃ viṃdhyāvalisamanvitam

kūṣmāṃḍamaya jaṃbhoru madhudānavasaṃvṛtam /
saṃpūrṇaṃ hṛṣṭavadanaṃ kirīṭotkaṭakuṃḍalam

dvibhujaṃ daityarājānaṃ kārayitvā svake punaḥ /
gṛhasya madhye śālāyāṃ viśālāyāṃ tato'rcayet

mātṛbhrātṛjanaiḥ sārddhaṃ saṃtuṣṭo baṃdhubhiḥ saha /
kamalaiḥ kumudaiḥ puṣpaiḥ kalhārai raktakotpalaiḥ

gaṃdhapuṣpānnanaivedyaiḥ sakṣīrairguḍapāyasaiḥ /
madyamāṃsasurālehya coṣya bhakṣyopahārakaiḥ

maṃtreṇānena rājeṃdra saḥ maṃtrī sapurohitaḥ /
pūjāṃ kariṣyate yo vai saukhyaṃ syāttasya vatsaram

balirāja namastubhyaṃ virocanasuta prabho /
bhaviṣyeṃdra surārāte pūjeyaṃ pratigṛhyatām

evaṃ pūjāvidhiṃ kṛtvā rātrau jāgaraṇaṃ tataḥ /
kārayedvai kṣaṇaṃ rātrau naṭanartakagāyakaiḥ

lokaiścāpi gṛhasyāṃte saparyāṃ śuklataṃḍulaiḥ /
saṃsthāpya balirājānaṃ phalaiḥ puṣpaiśca pūjayet

balimuddiśya vai tatra kāryaṃ sarvaṃ ca pāvake /
yāni yānyakṣayānyāhu ṛṣayastatvadarśinaḥ

yadatra dīyate dānaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu /
tadakṣayaṃ bhavetsarvaṃ viṣṇoḥ prītikaraṃ śubham

rātrau ye na kariṣyaṃti tava pūjāṃ balernarāḥ /
teṣāmaśrotriyaṃ dharmaṃ sarvaṃ tvāmupatiṣṭhatu

viṣṇunā ca svayaṃ vatsa tuṣṭena balaye punaḥ /
upakārakaraṃ dattamasurāṇāṃ mahotsavam

tadā prabhṛti senāne pravṛttā kaumudī sadā /
sarvopadravavidrāvā sarvavighnavināśinī

lokaśokaharā kāmyā dhanapuṣṭisukhāvahā /
kuśabdena mahī jñeyā muda harṣe tato dvayam

dhātutve nigamaiścaiva tenaiṣā kaumudī smṛtā /
kaumodaṃ te janā yasmānnānābhāvaiḥ parasparam

hṛṣṭatuṣṭāḥ sukhāpannāstenaiṣā kaumudī smṛtā /
kumudāni baleryasyāṃ dīyaṃte tena ṣaṇmukha

aghārthaṃ pārthivaiḥ putra tenaiṣā kaumudī smṛtā /
ekamevamahorātraṃ varṣevarṣe ca kārtike

dattaṃ dānavarājasya ādarśamiva bhūtala /
yaḥ karoti nṛpo rājye tasya vyādhibhayaṃ kutaḥ

subhikṣaṃ kṣemamārogyaṃ tasya saṃpadanuttamā /
nīrujaśca janāḥ sarve sarvopadravavarjitāḥ

kaumudī kriyate tasmādbhāvaṃ kartuṃ mahītale /
yo yādṛśena bhāvena tiṣṭhatyasyāṃ ca ṣaṇmukha

harṣaduḥkhādibhāvena tasya varṣaṃ prayāti hi /
rudite rodate varṣaṃ hṛṣṭe varṣaṃ praharṣitam

bhukte bhoktā bhavedvarṣaṃ svasthe svasthaṃ bhaviṣyati /
tasmātprahṛṣṭaiḥ karttavyā kaumudī ca śubhairnaraiḥ

vaiṣṇavī dānavī ceyaṃ tithiḥ proktā ca kārtike

dīpotsavaṃjanita sarvajanaprasādaṃ kurvaṃti ye śubhatayā balirājapūjām /
dānopabhogasukhabuddhimatāṃ kulānāṃ harṣaṃ prayāti sakalaṃ prabhudaṃ ca varṣam

skaṃdaitāstithayo nūnaṃ dvitīyādyāśca viśrutāḥ /
māsaiścaturbhiśca tataḥprāvṛṭkāle śubhāvahāḥ

prathamā śrāvaṇe māsi tathā bhādrapade parā /
tṛtīyāśvayujemāsi caturthī kārtike bhavet

kaluṣā śrāvaṇe māsi tathā bhādrapademalā /
āśvine pretasaṃcārā kārtike yāmyakāmatā

guha uvāca/
kasmātsā kaluṣā proktā kasmātsā nirmalā matā /
kasmātsā pretasaṃcārā kasmādyāmyā prakīrtitā

sūta uvāca/
iti skaṃdavacaḥ śrutvā bhagavānbhūtabhāvanaḥ /
uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ prahasanvṛṣabhadhvajaḥ

maheśa uvāca/
purā vṛtravadhe vṛtte prāpte rājye puraṃdare /
brahmahatyāpanodārthamaśvamedhaḥ pravartitaḥ

krodhādiṃdreṇa vajreṇa brahmahatyā niṣūditā /
ṣaḍvidhā sā kṣitau kṣiptā vṛkṣatoyamahītale

nāryāṃ bhrūṇahaṇivahnau saṃvibhajya yathākramam /
tatpāpaśravaṇātpūrvaṃ dvitīyāyā dinena ca

nārīvṛkṣanadībhūmivahnibhrūṇahanastathā /
kaluṣībhavanaṃ jāto hyatorthaṃ kaluṣā smṛtā

madhukaiṭabhayo rakte purā magnānu medinī /
aṣṭāṃgulā pavitrā sā nārīṇāṃ tu rajomalam

nadyaḥ prāvṛṇmalā sarvā vahnirūrdhvaṃ maṣīmalaḥ /
niryāsamalinā vṛkṣāḥ saṃgādbhrūṇahano malāḥ

kaluṣāni caraṃtyasyāṃ tenaiṣā kaluṣā matā /
devarṣipitṛdharmāṇāṃ niṃdakā nāstikāḥ śaṭhāḥ

teṣāṃ sā vāṅmalātpūtā dvitīyā tena nirmalā /
anadhyāyeṣu śāstrāṇi pāṭhayaṃti paṭhaṃti ca

sāṃkhyakāstārkikāḥ śrautāsteṣāṃ śabdāpaśabdajāt /
malātpūtā dvitīyāyāṃ tatorthe nirmalā ca sā

kṛṣṇasya janmanā vatsa trailokyaṃ pāvitaṃ bhavet /
nabhasyete vinirdiṣṭā nirmalā sā tithirbudhaiḥ

agniṣvāttā barhiṣada ājyapāḥ somapāstathā /
pitṝnpitāmahānpretasaṃcārātpretasaṃcarā

pretāstu pitaraḥ proktāsteṣāṃ tasyāṃ tu saṃcaraḥ /
putrapautrestudauhitraiḥ svadhāmaṃtraistu pūjitāḥ

śrāddhadānamakhaistṛptā yāṃtyataḥ pretasaṃcarā /
mahālaye tu pretānāṃ saṃcāro bhuvi dṛśyate

tenaiṣā pretasaṃcārā kīrtitā śikhivāhana /
yamasya kriyate pūjā yato'syā pāvake naraiḥ

tenaiṣā yāmyakā proktā satyaṃ satyaṃ mayoditam /
etatkārtikamāhātmyaṃ ye śṛṇvaṃti narottamāḥ

kārtikasnānajaṃ puṇyaṃ teṣāṃ bhavati niścitam

kārtike ca dvitīyāyāṃ pūrvāhṇe yamamarcayet /
bhānujāyāṃ naraḥ snātvā yamalokaṃ na paśyati

kārtike śuklapakṣe tu dvitīyāyāṃ tu śaunaka /
yamo yamunayā pūrvaṃ bhojitaḥ svagṛhe'citaḥ

dvitīyāyāṃ mahotsargo nārakīyāśca tarpitāḥ /
pāpebhyo viprayuktāste muktāḥ sarvanibaṃdhanāt

āśaṃsitāśca saṃtuṣṭāḥ sthitāḥ sarve yadṛcchayā /
teṣāṃ mahotsavo vṛtto yamarāṣṭrasukhāvahaḥ

ato yamadvitīyeyaṃ triṣulokeṣu viśrutā /
tasmānnijagṛhe vipra na bhoktavyaṃ tato budhaiḥ

snehena bhaginīhastādbhoktavyaṃ puṣṭivarddhanaṃ /
dānāni ca pradeyāni bhaginībhyo vidhānataḥ

svarṇālaṃkāravastrāṇi pūjāsatkārasaṃyutam /
bhoktavyaṃ saha jāyāśca bhaginyāhastataḥ param

sarvāsu bhaginīhastādbhoktavyaṃ balavarddhanam /
ūrje śukladvitīyāyāṃ pūjitastarpito yamaḥ

mahiṣāsanamārūḍho daṃḍamudgarabhṛtprabhuḥ /
veṣṭitaḥ kiṃkaraihṛṣṭaistasmai yāmyātmane namaḥ

yairbhaginyaḥ suvāsinyo vastradānādi toṣitāḥ /
na teṣāṃ vatsaraṃ yāvatkalaho na riporbhayam

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ dharmakāmārthasādhanam /
vyākhyātaṃ sakalaṃ putra sarahasyaṃ mayānagha

yasyāṃ tithau yamunayā yamarājadevaḥ saṃbhojitaḥ pratitithau svasṛsauhṛdena /
tasmātsvasuḥ karatalādiha yo bhunakti prāpnoti vittaśubhasaṃpadamuttamāṃ saḥ

iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsasahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kārtikamāhātmye/
dvāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ