Padma Purana · Chapter 2.53

sukalovāca-
evaṃ dharmaṃ śrutaṃ pūrvaṃ purāṇeṣu tadā mayā /
patihīnā kathaṃ bhogaṃ kariṣye pāpaniścayā

kāṃtena tu vinā tena jīvaṃ kāye na dhāraye /
viṣṇuruvāca-
evamuktvā paraṃ dharmaṃ pativratamanuttamam

tāstu sakhyo varā nāryo harṣeṇa mahatānvitāḥ /
śrutvā dharmaṃ paraṃ puṇyaṃ nārīṇāṃ gatidāyakam

stuvaṃti tāṃ mahābhāgāṃ sukalāṃ dharmavatsalām /
brāhmaṇāśca surāḥ sarve puṇyastriyo narottama

tasyā dhyānaṃ prakurvaṃti patikāmaprabhāvataḥ /
atyarthaṃ dṛḍhatāmiṃdra suḥviciṃtya sureśvaraḥ

sukalāyāḥ paraṃ bhāvaṃ suvicāryāmareśvaraḥ /
cālaye dhairyamasyāśca patisnehaṃ na saṃśayaḥ

sasmāra manmathaṃ devaṃ tvaramāṇaḥ surādhipaḥ /
puṣpacāpaṃ sa saṃgṛhya mīnaketuḥ samāgataḥ

priyayā ca tayā yukto ratyā dṛṣṭamahābalaḥ /
baddhāṃjalipuṭo bhūtvā sahasrākṣamuvāca saḥ

kasmādahaṃ tvayā nātha adhunā saṃsmṛto vibho /
ādeśo dīyatāṃ medya sarvabhāvena mānada

iṃdra uvāca-
sukaleyaṃ mahābhāgā pativrataparāyaṇā /
śṛṇuṣva kāmadeva tvaṃ kuru sāhāyyamuttamam

niṣkarṣaya mahābhāgāṃ sukalāṃ puṇyamaṃgalām /
tacchrutvā vacanaṃ tasya śakrasya tamathābravīt

evamastu sahasrākṣa kariṣyāmi na saṃśayaḥ /
sāhāyyaṃ devadeveśa tava kautukakāraṇāt

evamuktvā mahātejāḥ kaṃdarpo munidurjayaḥ /
devāñjetuṃ samartho'haṃ samunīnṛṣisattamān

kiṃ punaḥ kāminīṃ deva yasyā aṃge na vai balam /
kāminīnāmahaṃ deva aṃgeṣu nivasāmyaham

bhāle kuceṣu netreṣu kacāgreṣu ca sarvadā /
nābhau kaṭyāṃ pṛṣṭhadeśe jaghane yonimaṃḍale

adhare daṃtabhāgeṣu kakṣāyāṃ hi na saṃśayaḥ /
aṃgeṣvevaṃ pratyaṃgeṣu sarvatra nivasāmyaham

nārī mama gṛhaṃ deva sadā tatra vasāmyaham /
tatrasthaḥ puruṣānsarvānmārayāmi na saṃśayaḥ

svabhāvenābalādeva saṃtaptā mama mārgaṇaiḥ /
pitaraṃ mātaraṃ dṛṣṭvā anyaṃ svajanabāṃdhavam

surūpaṃ saguṇaṃ deva mama bāṇā hatā satī /
calate nātra saṃdeho vipākaṃ naiva ciṃtayet

yoniḥ spaṃdeta nārīṇāṃ stanāgrau ca sureśvara /
nāsti dhairyaṃ sureśāna sukalāṃ nāśayāmyaham

iṃdra uvāca-
puruṣohaṃ bhaviṣyāmi rūpavānguṇavāndhanī /
kautukārthamimāṃ nārīṃ cālayāmi manobhava

naiva kāmānna saṃtrāsānna vā lobhānna kāraṇāt /
na vai mohānna vai krodhātsatyaṃ satyaṃ ratipriya

kathaṃ me dṛśyate tasyā mahatsatyaṃ pativratam /
niṣkarṣiṣya ito gatvā bhavanmohotra kāraṇam

evaṃ kāmaṃ ca saṃdiśya jagāma surarāṭsvayam /
ātmavikṛtisaṃbhūto rūpavānguṇavānsvayam

sarvābharaṇaśobhāṃgaḥ sarvabhogasamanvitaḥ /
bhogalīlāsamākīrṇaḥ sarvadaudāryasaṃyutaḥ

yatra sā tiṣṭhate devī kṛkalasya priyā nṛpa /
ātmalīlāṃ svarūpaṃ ca guṇaṃ bhāvaṃ pradarśayet

naiva paśyati sā taṃ tu puruṣaṃ rūpasaṃpadam /
yatrayatra vrajetsā hi tatra tāṃ paśyate nṛpa

sābhilāṣeṇa manasā tāmevaṃ paripaśyati /
kāmaceṣṭāṃ sahasrākṣo'darśayatsarvabhāvakaiḥ

catuṣpathe pathe tīrthe yatra devī prayāti sā /
tatratatra sahasrākṣastāmeva paripaśyati

iṃdreṇa preṣitā dūtī sukalāṃ prati sā gatā /
sukalāṃ sumahābhāgāṃ pratyuvāca prahasya vai

aho satyamahodhairyamaho kāṃtiraho kṣamā /
asyā rūpeṇa saṃsāre nāsti nārī varānanā

kā tvaṃ bhavasi kalyāṇi kasya bhāryā bhaviṣyasi /
yasya tvaṃ saguṇā bhāryā sa dhanyaḥ puṇyabhāgbhuvi

tasyāstu vacanaṃ śrutvā tāmuvāca manasvinī /
vaiśyajātyāṃ samutpanno dharmātmā satyavatsalaḥ

tasyāhaṃ hi priyā bhāryā satyasaṃdhasya dhīmataḥ /
kṛkalasyāpi vaiśyasya satyameva vadāmi te

mama bhartā sa dharmātmā tīrthayātrāṃ gataḥ sudhīḥ /
tasmingate mahābhāge mama bhartari saṃprati

atikrāṃtāḥ śṛṇuṣva tvaṃ trayaścaivāpi vatsarāḥ /
tatohaṃ duḥkhitā jātā vinā tena mahātmanā

etatte sarvamākhyātamātmavṛttāṃtameva te /
bhavatī pṛcchate māṃ kā bhaviṣyati vadasva me

sukalāyā vacaḥ śrutvā dūtyā ābhāṣitaṃ punaḥ /
māmevaṃ pṛcchase bhadre tatte sarvaṃ vadāmyaham

ahaṃ tavāṃtikaṃ prāptā kāryārthaṃ varavarṇini /
śrūyatāmabhidhāsyāmi śrutvā caivāva dhāryatām

gataste nirghṛṇo bhartā tvāṃ tyaktvā tu varānane /
kiṃ kariṣyasi tenāpi priyāghātakareṇa ca

yastvāṃ tyaktvā gataḥ pāpī sādhvyācārasamanvitām /
kiṃ vā sa te gato bāle tatra jīvati vai mṛtaḥ

kiṃ kariṣyati tenaivaṃ bhavatī khidyate vṛthā /
kasmānnāśayate cāṃgaṃ divyaṃ hemasamaprabham

bālye vayasi saṃprāpte mānavo na ca viṃdati /
ekaṃ sukhaṃ mahābhāge bālakrīḍāṃ vinā śubhe

vārddhake duḥkhasaṃprāptirjarā kāyaṃ prahiṃsayet /
tāruṇye bhujyate bhogaḥ sukhātsarvo varānane

yāvattiṣṭhati tāruṇyaṃ tāvadbhuṃjaṃti mānavāḥ /
sukhabhogādikaṃ sarvaṃ svecchayā ramate naraḥ

yāvattiṣṭhati tāruṇyaṃ tāvadbhogānprabhuṃjate /
vayasyapi gate bhadre tāruṇye kiṃ kariṣyati

saṃprāpte vārddhake devi kiṃcitkāryaṃ na sidhyati /
sthaviraściṃtayennityaṃ sukhakāryaṃ na gacchati

vayasyapi gate bāle kriyate setubaṃdhanam /
tādṛśoyaṃ bhavetkāyastāruṇye tu gate śubhe

tasmādbhuṃkṣva sukhenāpi pibasva madhumādhavīm /
kāmābāṇā dahaṃtyaṃgaṃ taveme cārulocane

ayamekaḥ samāyātaḥ puruṣo rūpavānguṇī /
ayaṃ hi puruṣavyāghraḥ sarvajño guṇavāndhanī

tavārthe nityasaṃyuktaḥ snehena varavarṇini /
sukalovāca-
bālyaṃ nāstyapi jīvasya tāruṇyaṃ nāsti jīvite

vṛddhatvaṃ nāsti caivāsya svayaṃsiddhaḥ susiddhidaḥ /
amaro nirjaro vyāpī susiddhaḥ sarvavittamaḥ

akāmaḥ kāmado loke ātmarūpeṇa vartate /
yathā gehasya saṃsthānaṃ tathā kāyasya dṛśyate

yathā vārddhakinā kāyastathā sūtreṇa maṃdiram /
anekakāṣṭhasaṃghātairnānā dārusamuccayaiḥ

mṛttikayodakenāpi samaṃtātpariṇāmayet /
lipitaṃ lepakaiḥ kāṣṭhaṃ citraṃ bhavati citrakaiḥ

prathamaṃ rūpamāyāti gṛhaṃ sūtreṇa sūtritam /
puṣṇaṃti ca svayaṃ tattu lepanādvai dine dine

vāyunāṃdolitaṃ nityaṃ gṛhaṃ ca malināyate /
madhyamo vartutaḥ kālo gṛhasya parikathyate

rūpahānirbhavettasya gṛhasvāmī vilepayet /
svecchayā ca gṛhasvāmī rūpavattvaṃ nayedgṛham

tāruṇyaṃ tasya gehasya dūtike parikathyate /
kāṣṭhasaṃghaiśca jīrṇatvaṃ bahukālaiḥ prayāti saḥ

sthānabhraṣṭāḥ prajāyaṃte mūlāgre pracalaṃti te /
na sahellepanābhāramādhāreṇa pratiṣṭhati

etadgṛhasya vārddhakyaṃ kathitaṃ śṛṇu dūtike /
patamānaṃ gṛhaṃ dṛṣṭvā gṛhasvāmī parityajet

gṛhamanyaṃ praveśāya prayātyeva hi satvaram /
tathā bālyaṃ ca tāruṇyaṃ nṛṇāṃ vṛddhatvameva ca

sa bālye bālarūpaśca jñānahīnaṃ prakārayet /
citrayetkāyamevāpi vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ

lepanaiścaṃdanaiścānyaistāṃbūlaprabhavādibhiḥ /
kāyastaruṇatāṃ yāti atirūpo vijāyate

bāhyābhyaṃtaramevāpi rasaiḥ sarvaiḥ prapoṣayet /
tena poṣaṇabhāvena paripuṣṭaḥ prajāyate

jāyate māṃsavṛddhistu rasaiścāpi navottamā /
yāṃti vistaratāṃ rājannaṃgānyāpyāyitānyapi

pratyaṃgāni rasaiścaiva svaṃsvaṃ rūpaṃ prayāṃti vai /
daṃtādharau stanau bāhū kaṭipṛṣṭhamurū ubhe

hastapādatalau tadvadvṛddhitvaṃ pratipedire /
ubhābhyāmapi tānyeva vṛddhimāyāṃti tāni vai

aṃgāni rasamāṃsābhyāṃ surūpāṇi bhavaṃti te /
taiḥ svarūpairbhavenmartyo rasabaddhaśca dūtike

surūpaḥ kathyate martyo loke kena priyo bhavet /
viṣṭhāmūtrasya vai kośaḥ kāya eṣa ca dūtike

apavitraśarīroyaṃ sadā sravati nirghṛṇaḥ /
tasya kiṃ varṇyate rūpaṃ jalabudbudavacchubhe

yāvatpaṃcāśadvarṣāṇi tāvattiṣṭhati vai dṛḍhaḥ /
paścācca jāyate hānistasyaivāpi dinedine

daṃtāḥ śithilatāṃ yāṃti tathā lālāyate mukham /
cakṣurbhyāmapi paśyenna karṇābhyāṃ na śṛṇoti ca

gatiṃ kartuṃ na śaknoti hastapādaiśca dūtike /
akṣamo jāyate kāyo jarākālena pīḍitaḥ

tadrasaḥ śoṣamāyāti jarāgnitāpaśoṣitaḥ /
akṣamo jāyate dūti kena rūpatvamiṣyate

yathā jīrṇaṃ gṛhaṃ yāti kṣayamevaṃ na saṃśayaḥ /
tathā saṃkṣayamāyāti vārddhake tu kalevaram

mamarūpaṃ samāyātaṃ varṇasyevaṃ dine dine /
kenāhaṃ rūpasaṃyuktā kena rūpatvamiṣyate

yathā jīrṇaṃ gṛhaṃ yāti kenāsau puruṣo balī /
yasyārthamāgatā dūti bhavatī kena śaṃsati

kimu caiva tvayā dṛṣṭaṃ mamāṃge vada sāṃpratam /
tasyāṃgādiha hīnaṃ ca dūti nāstyadhikaṃ tathā

yathā tvaṃ ca tathāsauvai tathāhaṃ nātra saṃśayaḥ /
kasya rūpaṃ na vidyeta rūpavānnāsti bhūtale

ucchrāyāḥ patanāṃtāśca nagāstu girayaḥ śubhe /
kālena pīḍitā yāṃti tadvadbhūtāśca nānyathā

arūpo rūpavāndivya ātmā sarvagataḥ śuciḥ /
sthāvareṣveva sarveṣu jaṃgameṣu ca dūtike

eko nivasate śuddho ghaṭeṣvekaṃ yathodakam /
ghaṭanāśātprayātyekamekatvaṃ tvaṃ na budhyase

piṃḍanāśādayaṃ cātmā ekarūpo vijāyate /
ekaṃ rūpaṃ mayā dṛṣṭaṃ saṃsāre vasatā sadā

evaṃ vada svataṃ jñātvā yasyārthamiha cāgatā /
darśayasva apūrvaṃ me yadi bhoktumihecchasi

vyādhinā pīḍyamānasya kaphenāpi vṛtasya ca /
aṃgādvicalate śoṇaḥ sthānabhraṣṭobhijāyate

aṃgasaṃdhiṣu sarvāsu palatvaṃ cāṃtaraṃ gataḥ /
ekato nāśamāyāti svaṃ hi rūpaṃ parityajet

viṣṭhātvaṃ jāyate śīghraṃ kṛmibhiśca bhavetkila /
tadvadduḥkhakaraṃ vāpi nijarūpaṃ parityajet

śrūyatāṃ jāyate paścātkṛmidurgaṃdhasaṃkulam /
jāyaṃte tatra vai yūkāḥ kṛmayo vā na saṃśayaḥ

sakṛmiḥ kurute sphoṭaṃ kaṃḍūṃ ca paridāruṇām /
vyathāmutpādayedyūkā sarvāṃgaṃ paricālayet

nakhāgrairghṛṣyamāṇā sā kaṃḍūḥ śāṃtā prajāyate /
tadvattaiśca śṛṇuṣvaiva suratasya na saṃśayaḥ

bhuṃjatyeva rasānmartyaḥ subhikṣānpibate punaḥ /
vāyunā tena prāṇena pākasthānaṃ praṇīyate

yadbhaktaṃ prāṇibhirdūti pākasthānaṃ gataṃ punaḥ /
sarvaṃ tatpihitaṃ tatra vāyurvai pātayenmalam

sārabhūto rasastatra tadraktaśca prajāyate /
nirmalaḥ śuddhavīryastu brahmasthānaṃ prayāti ca

ākṛṣṭaḥ sa samānena nītastenāpi vāyunā /
sthānaṃ na labhate vīryaṃ caṃcalatvena vartate

prāṇināṃ hi kapāleṣu kṛmayaḥ saṃti paṃca vai /
dvāvetau karṇamūle tu netrasthāne tataḥ punaḥ

kaniṣṭhāṃgulimānena raktapucchāśca dūtike /
navanītasya varṇena kṛṣṇapucchā na saṃśayaḥ

teṣāṃ nāmāpi bhadre tvaṃ matto nigaditaṃ śṛṇu /
piṃgalī śṛṃkhalī nāma dvau kṛmī karṇamūlayoḥ

capalaḥ pippalaścaiva dvāvetau nāsikāgrayoḥ /
śṛṃgalī jaṃgalī cānyau netrayoraṃtarasthitau

kṛmīṇāṃ śatapaṃcāśattādṛgbhūtā na saṃśayaḥ /
bhālāṃtevasthitāḥ sarve rājikāyāḥ pramāṇataḥ

kapālarogiṇaḥ sarve vikurvaṃti na saṃśayaḥ /
keśadvayaṃ mukhe tasya vidyate śṛṇu dūtike

prāṇināṃ saṃkṣayaṃ viddhi tatkṣaṇe hi na saṃśayaḥ /
svasthāne saṃsthitasyāpi prājāpatyasya vai mukhe

tadvīryaṃ rasarūpeṇa patate nātra saṃśayaḥ /
mukhena pibate vīryaṃ tena mattaḥ prajāyate

tālumadhyapradeśe ca caṃcalatvena vartate /
iḍā ca piṃgalā nāḍī suṣumṇākhyā ca saṃsthitā

subalenāpi tasyaiva nāḍikā jālapaṃjare /
kāmakaṃḍūrbhaveddūti sarveṣāṃ prāṇināṃ kila

puṃsaśca sphurate liṃgaṃ nāryā yoniśca dūtike /
strīpuṃsau saṃpramattau tu vrajataḥ saṃgamaṃ tataḥ

kāyena kāyasaṃghṛṣṭirmaithunena hi jāyate /
kṣaṇamātraṃ sukhaṃ kāye punaḥ kaṃḍūśca tādṛśī

sarvatra dṛśyate dūti bhāva evaṃvidhaḥ kila /
vraja tvamātmanaḥ sthānaṃ naivāstyatra apūrvatā

apūrvaṃ nāsti me kiṃcitkaromyeva na saṃśayaḥ

iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācaritre
tripaṃcāśattamo'dhyāyaḥ