Padma Purana · Chapter 2.39

ṛṣaya ūcuḥ-
kathaṃ veno gataḥ svargaṃ pāpaṃ tyaktvā pradūrataḥ /
tanno vistarato'trāpi vada satyavatāṃ vara

sūtauvāca-
ṛṣīṇāṃ puṇyasaṃsargātsaṃvādācca dvijottama /
kāyasya mathanātpāpo bahistasya vinirgataḥ

paścādvenaḥ sa puṇyātmā jñānaṃ lebhe ca śāśvatam /
revāyā dakṣiṇe kūle tapaścacāra sa dvijāḥ

tṛṇabindorṛṣeścaiva āśrame pāpanāśane /
varṣāṇāṃ tu śataṃ sāgraṃ kāmakrodhavivarjitaḥ

tasyogratapasādevaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ /
prasannobhūnmahābhāgā niṣpāpasya nṛpasya vai

uvāca ca prasanno'smi vriyatāṃ varauttamaḥ /
vena uvāca-
yadi deva prasanno'si dehi me varamuttamam

anenāpi śarīreṇa gaṃtumicchāmi tvatpadam /
pitrā sārdhaṃ mahābhāga mātrā caiva sureśvara /
tavaiva tejasā deva tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

śrīvāsudeva uvāca-
kvagato'sau mahāmoho yena tvaṃ mohito nṛpa /
lobhena mohayuktena tamomārge nipātitaḥ

vena uvāca-
yanme pūrvakṛtaṃ pāpaṃ tenāhaṃ mohito vibho /
ato māmuddharāsmāttvaṃ pāpāccaiva sudāruṇāt

prajaptavyamatho paṭhyaṃ tadvadānugrahādvibho /
bhagavānuvāca-
sādhu bhūpa mahābhāga pāpaṃ te nāśamāgatam

śuddhosi tapasā ca tvaṃ tataḥ puṇyaṃ vadāmyaham /
purā vai brahmaṇā tāta pṛṣṭohaṃ bhavatā yathā

tasmai yaduditaṃ vatsa tatte sarvaṃ vadāmyaham /
ekadā brahmaṇā dhyānasthitena nābhipaṃkaje

prādurāsa tadā tasya varadānāya suvrata /
tena pṛṣṭaṃ mahatpuṇyaṃ stotraṃ pāpapraṇāśanam

vāsudevābhidhānaṃ ca sugatipradamicchatā /
stotrāṇāṃ paramaṃ tasmai vāsudevābhidhaṃ mahat

sarvasaukhyapradaṃ nṝṇāṃ paṭhatāṃ japatāṃ sadā /
upādiśaṃ mahābhāga viṣṇuprītikaraṃ param

viṣṇuruvāca-
etatsarvaṃ jagadvyāptaṃ mayā tvavyaktamūrtinā /
ato māṃ munayaḥ prāhurviṣṇuṃ viṣṇuparāyaṇāḥ

vasaṃti yatra bhūtāni vasatyeṣu ca yo vibhuḥ /
sa vāsudevo vijñeyo vidvadbhirahamādarāt

saṃkarṣati prajāścāṃte hyavyaktāya yato vibhuḥ /
tataḥ saṃkarṣaṇo nāmnā vijñeyaḥ śaraṇāgataiḥ

iṃgite kāmarūpohaṃ bahu syāmiti kāmyayā /
pradyumnohaṃ budhaistasmādvijñeyosmi sutārthibhiḥ

atra loke vinā ceśau sarveśau harakeśavau /
niruddhohaṃ yogabalānna kenātoniruddhavat

viśvākhyohaṃ pratijagajjñānavijñānasaṃyutaḥ /
ahamityabhimānī ca jāgracciṃtāsamākulaḥ

taijasohaṃ jagacceṣṭāmayaśceṃdriyarūpavān /
jñānakarmasamudriktaḥ svapnāvasthāṃ gato hyaham

prājñohamadhidaivātmā viśvādhiṣṭhānagocaraḥ /
suṣuptāvāsthito lokādudāsīno vikalpitaḥ

turīyo'haṃ nirvikārī guṇāvasthāvivarjitaḥ /
nirliptaḥ sākṣivadviśva pratibiṃbita vigrahaḥ

cidābhāsaścidānaṃdaścinmayaścitsvarūpavān /
nityokṣaro brahmarūpo brahmannevamavehi mām

bhagavānuvāca-
ityuktvāṃtardadhe viṣṇuḥ svarūpaṃ brahmaṇe purā /
sopi jñātvā jagadvyāptiṃ kṛtātmā samabhūtkṣaṇāt

rājaṃstvamapi śuddhātmā pṛthorjanmana eva ca /
tathāpyārādhaya vibhuṃ stotreṇānena suvrata

tuṣṭo viṣṇustamabhyāha varaṃ varaya mānada /
vena uvāca-
sugatiṃ dehi me viṣṇo duṣkṛtāttārayasva mām

śaraṇaṃ tvāṃ prapannosmi kāraṇaṃ vada sadgateḥ /
viṣṇuruvāca-
pūrvameva mahābhāga tvaṃgenāpi mahātmanā

ahamārādhitastena tasmai datto varo mayā /
prayāsyasi mahābhāga vaiṣṇavaṃ lokamuttamam

karmaṇā svena vipreṃdra puṇyena nṛpanaṃdana /
ātmārthe tvaṃ mahābhāga varameva prayācaya

śṛṇu vena mahābhāga vṛttāṃtaṃ pūrvasaṃbhavam /
tava mātre purā dattaḥ śāpaḥ kruddhena bhūpate

suśaṃkhena sunīthāyai bālye pūrvaṃ mahātmanā /
tatastvaṃge varo datto mayaiva viditātmanā

tvāṃ samuddharttukāmena suputraste bhaviṣyati /
evamuktvā tu pitaraṃ tavāhaṃ guṇavatsala

bhavadaṃgātsamudbhūtaḥ kariṣye lokapālanam /
divīṃdro hi yathā bhāti tathāhaṃ bhūtale sthitaḥ

ātmā vai jāyate putra iti satyavatī śrutiḥ /
atastvaṃ sugatiṃ vatsa labhiṣyasi varānmama

gatyarthamātmano rājandānamekaṃ samācara /
yastvāṃ pātakarūpo'haṃ sunīthāyāḥ paraṃtapa

abruvannagnarūpeṇa kartuṃ tvāṃ tu vidharmagam /
anyathā tu suśaṃkhasya vākyamevānyathā bhavet

ato vidhirniṣedhaśca hyahameva nṛpottama /
karmānurūpaphalado buddhyatīto guṇāgrahaḥ

dānameva paraṃ śreṣṭhaṃ dānaṃ sarvaprabhāvakam /
tasmāddānaṃ dadasva tvaṃ dānātpuṇyaṃ pravartate

dānena naśyate pāpaṃ tasmāddānaṃ dadasva hi /
aśvamedhādibhiryajñairyajasva nṛpasattama

bhūmidānādikaṃ dānaṃ brāhmaṇebhyo dadasva vai /
sudānātprāpyate bhogaḥ sudānātprāpyate yaśaḥ

sudānājjāyate kīrtiḥ sudānātprāpyate sukham /
dānena svargamāpnoti phalaṃ tatra bhunakti ca

dattasyāpi sudānasya śraddhāyuktasya sattama /
kāle prāpte vrajettīrthaṃ puṇyasyāpi phalaṃ tvidam

pātrabhūtāya viprāya śraddhāpūtena cetasā /
yo dadāti mahādānaṃ mayi bhāvaṃ niveśya ca

tasyāhaṃ sakalaṃ dadmi manasā yaṃyamicchati /
vena uvāca-
kālaṃ dānasya me brūhi kīdṛkkālasya lakṣaṇam

tīrthasyāpi ca yadrūpaṃ pātrasyāpi sulakṣaṇam /
dānasyāpi jagannātha vidhiṃ vistarato vada

prasādasumukho bhūtvā dayā me yadi varttate /
śrīkṛṣṇa uvāca-/
dānakālaṃ pravakṣyāmi nityaṃ naimittikaṃ nṛpa

kāmyaṃ cānyaṃ mahārāja caturthaprāpakaṃ punaḥ /
sūryodayasya velāyāṃ pāpaṃ naśyati sarvataḥ

aṃdhakārādhikā ghorā narāṇāṃ nāśakārakāḥ /
divi sūryo mamāṃśo'yaṃ tejasāṃ kalpito nidhiḥ

tasyaiva tejasā dagdhā bhasmatāṃ yāṃti kilbiṣāḥ /
udayaṃtaṃ mamāṃśaṃ yo dṛṣṭvā datte tu vāryapi

tasya kiṃ kathyate bhūpa nityaṃ puṇyavivarddhanam /
saṃprāptāyāṃ suvelāyāṃ tasyāṃ puṇyakaro naraḥ

snātvābhyarcya pitṝndevāndānadātā bhavetpunaḥ /
yathāśaktiprabhāvena śraddhāpūtena cetasā

annaṃ payaḥ phalaṃ puṣpaṃ vastraṃ tāṃbūlabhūṣaṇam /
hemaratnādikaṃ caiva tasya puṇyamanaṃtakam

madhyāhne tu tato rājannaparāhṇe tathaiva ca /
māmuddiśya ca yo dadyāttasya puṇyamanaṃtakam

khādyapānādikaṃ miṣṭa lepanaṃ gaṃdhakuṃkumam /
karpūrādikamevāpi vastrālaṃkārasaṃyutam

avicchinnaṃ dadātyevaṃ bhogasaukhyapradāyakam /
nityakālo mayā khyāto dānapūjārthināṃ śubhaḥ

athātaḥ saṃpravakṣyāmi naimittikamanuttamam /
trikāleṣvapi dātavyaṃ dānameva na saṃśayaḥ

śūnyaṃ dinaṃ na kartavyamātmano hitamicchatā /
yasminkāle pradattaṃ hi kiṃciddānaṃ narādhipa

tatprabhāvānmahāprājño bahusāmarthyasaṃyutaḥ /
dhanāḍhyo guṇavānprājñaḥ paṃḍito'pi vicakṣaṇaḥ

pakṣaṃ māsaṃ dinaṃ yāvanna dattaṃ vai yadāśanam /
tameva vārayāmyeva bhakṣyāccaiva narottamam

svamalaṃ bhakṣitaṃ caiva adatvā dānamuttamam /
utpādayāmyahaṃ rogaṃ sarvabhoganivāraṇam

teṣāṃ kāyeṣvasaṃtuṣṭo bahupīḍāpradāyakam /
maṃdānalena saṃyuktaṃ jvarasaṃtāpakārakam

trikāleṣu na dattaṃ yairbrāhmaṇeṣu sureṣu ca /
svayamaśnāti miṣṭaṃ tu tena pāpaṃ mahatkṛtam

prāyaścittena raudreṇa tamevaṃ pariśodhayet /
upavāsairmahārāja kāyaśoṣakarādikaiḥ

carmakāro yathā carma kuṃḍasthopari nirghṛṇaḥ /
śodhayecca kaṣāyaiśca taccarmasphoṭayedyathā

tathāhaṃ pāpakartāraṃ śodhayāmi na saṃśayaḥ /
auṣadhīnāṃ suyogācca kaṣāyaiḥ kaṭukairdhruvam

uṣṇodakaiśca saṃtāpairvaidyarūpeṇa nānyathā /
anye bhuṃjanti tasyogra bhogānpuṇyānmanonugān

kiṃ karoti samarthaśca na dattaṃ dānamuttamam /
mahatā pāparūpeṇa tamevaṃ paritāpaye

nityakālasya yaddānamātmārthaṃ pāpibhiryathā /
na dattaṃ rājarājeṃdra śraddhāpūtena cetasā

tathā tāñjārayāmyetānupāyairdāruṇaiḥ kila /
vāsudeva uvāca-
naimittikaṃ tathā kālaṃ puṇyaṃ caiva tavāgrataḥ

pravakṣyāmi naraśreṣṭha subuddhyā śṛṇu tatparaḥ /
amāvāsyā mahārāja paurṇamāsī tathaiva ca

yadā bhavati saṃkrāṃtirvyatīpāto nareśvara /
vaidhṛtiśca yadā proktā yadā ekādaśī bhavet

mahāmāghī tathāṣāḍhī vaiśākhī kārtikī tathā /
amāsomasamāyoge manvādiṣu yugādiṣu

gajacchāyā tathā proktā pitṛkṣayā tathaiva ca /
ete naimittikāḥ khyātāstavāgre nṛpasattama

eteṣu dīyate dānaṃ tasya dānasya yatphalam /
tatphalaṃ tu pravakṣyāmi śrūyatāṃ nṛpasattama

māmuddiśya naro bhaktyā brāhmaṇāya prayacchati /
tasyāhaṃ nirvikalpena prayacchāmi na saṃśayaḥ

gṛhaṃ saukhyaṃ mahārāja svargamokṣādikaṃ bahu /
kāmyaṃ kālaṃ pravakṣyāmi dānasya phaladāyakam

vratānāmeva sarveṣāṃ devādīnāṃ tathaiva ca /
dānasya puṇyakālaṃ tu saṃproktaṃ dvijasattamaiḥ

ābhyudayikamevāpi kālaṃ vakṣyāmi te nṛpa /
makhānāmeva sarveṣāṃ vaivāhikamanuttamam

putrasya jātamātrasya caulamauṃjyādikaṃ tathā /
prāsādadhvajadevānāṃ pratiṣṭhādikakarmaṇi

vāpīkūpataḍāgānāṃ gṛhavāstumayaṃ nṛpa /
tadābhyudayikaṃ proktaṃ mātṝṇāṃ yatra pūjanam

tasminkāle dadeddānaṃ sarvasiddhipradāyakam /
ābhyudayika evāyaṃ kālaḥ prokto nṛpottama

anyaccaiva pravakṣyāmi pāpapīḍānivāraṇam /
mṛtyukāle ca saṃprāpte kṣayaṃ jñātvā narottama

tatra dānaṃ pradātavyaṃ yamamārgasukhapradam /
nityanaimittikāḥ kālāḥ kāmyābhyudayikāstathā

aṃtyaḥkālo mahārāja samākhyātastavāgrataḥ /
ete kālāḥ samākhyātāḥ svakarmaphaladāyakāḥ

tīrthasya lakṣaṇaṃ rājanpravakṣyāmi tavāgrataḥ /
sutīrthānāmiyaṃ gaṃgā bhāti puṇyā sarasvatī

revā ca yamunā tāpī tathā carmaṇvatī nadī /
sarayūrghargharā veṇā sarvapāpapraṇāśinī

kāverī kapilā cānyā viśālā viśvatāraṇī /
godāvarī samākhyātā tuṃgabhadrā narottama

pāpānāṃ bhītidā nityaṃ bhīmarathyā prapaṭhyate /
devikā kṛṣṇagaṃgā ca anyāḥ saridvarottamāḥ

etāsāṃ puṇyakāleṣu saṃti tīrthānyanekaśaḥ /
grāme vā yadi vāraṇye nadyaḥ sarvatra pāvanāḥ

tatra tatra prakartavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ /
yadā na jñāyate nāma tāsāṃ tīrthasya sattamāḥ

nāmoccāraṃ prakurvīta viṣṇutīrthamidaṃ nṛpa /
tīrthasya devatā tadvadahameva na saṃśayaḥ

māmevamuccaredyo vai tīrthe deveṣu sādhakaḥ /
tasya puṇyaphalaṃ jātaṃ mannāmnā nṛpanaṃdana

ajñātānāṃ sutīrthānāṃ devānāṃ nṛpasattama /
snāne dāne mahārāja mannāma hi samuccaret

tīrthānāmeva rājeṃdra dhātrā dhātrya imāḥ kṛtāḥ /
siṃdhavaḥ sarvapuṇyānāṃ sarvasthāḥ kṣitimaṃḍale

yatratatra prakarttavyaṃ snānadānādikaṃ nṛpa /
akṣayaṃ phalamāpnoti sutīrthānāṃ prasādataḥ

tīrtharūpā mahāpuṇyāḥ sāgarā sapta eva ca /
mānasādyāstathā rājansarasyaśca prakīrtitāḥ

nirjharāḥ palvalāḥ proktāstīrtharūpā na saṃśayaḥ /
svalpā nadyo mahārāja tāsu tīrthaṃ pratiṣṭhitam

khāteṣvevaṃ ca sarveṣu varjayitvā ca kūpakam /
parvatāstīrtharūpāśca mervādyāśca mahītale

yajñabhūmiśca yajñaśca agnihotre yathā sthitaḥ /
śrāddhabhūmistathā śuddhā devaśālā tathā punaḥ

homaśālā tathā proktā vedādhyayanaveśma ca /
gṛheṣu puṇyasaṃyuktaṃ gosthānaṃ varamuttamam

somapāyī bhavedyatra tīrthaṃ tatra pratiṣṭhitam /
ārāmo yatra vai puṇyo aśvattho yatra tiṣṭhati

brahmavṛkṣo bhavedyatra vaṭavṛkṣastathaiva ca /
anye ca vanyasaṃsthāne tatra tīrthaṃ pratiṣṭhitam

ete tīrthāḥ samākhyātāḥ pitāmātā tathaiva ca /
purāṇaṃ paṭhyate yatra gururyatra svayaṃ sthitaḥ

subhāryā tiṣṭhate yatra tatra tīrthaṃ na saṃśayaḥ /
suputrastiṣṭhate yatra tatra tīrthaṃ na saṃśayaḥ

ete tīrthāḥ samākhyātā rājaveśma tathaiva ca /
vena uvāca-
pātrasya lakṣaṇaṃ brūhi yasmai deyaṃ surottama

prasādasumukho bhūtvā kṛpayā mama mādhava /
vāsudeva uvāca-
śṛṇu rājanmahāprājña pātrasyāpi sulakṣaṇam

yasmai deyaṃ sudānaṃ ca śraddhāpūtairmahātmabhiḥ /
brāhmaṇaṃ sukulopetaṃ vedādhyayanatatparam

śāṃtaṃ dāṃtaṃ tapoyuktaṃ śuklameva viśeṣataḥ /
prajñāvaṃtaṃ jñānavaṃtaṃ devapūjanatatparam

satyavaṃtaṃ mahāpuṇyaṃ vaiṣṇavaṃ jñānapaṃḍitam /
dharmajñaṃ muktalaulyaṃ ca pākhaṃḍaistu vivarjitam

evaṃ pātraṃ samākhyātamanyadevaṃ vadāmyaham /
evametairguṇairyuktaṃ svasṛputraṃ narottamam

etaṃ pātraṃ vijānīhi duhitustanayaṃ tataḥ /
jāmātaraṃ mahārāja bhāvairetaiśca saṃyutam

guruṃ ca dīkṣitaṃ caiva pātrabhūtaṃ narottama /
etānyeva supātrāṇi dānayogyāni sattama

vedācārasamopetastṛptiṃ naiva ca gacchati /
varjayetkila taṃ vipraṃ tathā kāṇaṃ sudhūrtakam

atikṛṣṇaṃ mahārāja kapilaṃ parivarjayet /
karkaṭākṣaṃ sunīlaṃ ca śyāvadantaṃ vivarjayet

nīladaṃtaṃ tathā rājanpītadaṃtaṃ tathaiva ca /
goghnaṃ sukṛṣṇadaṃtaṃ ca barbaraṃ cātipāṃśulam

hīnāṃgamadhikāṃgaṃ ca kuṣṭhinaṃ kunakhaṃ tathā /
duścarmāṇaṃ mahārāja khalvāṭaṃ parivarjayet

anyāyeṣu ratā yasya jāyā viprasya kasya ca /
tasmai dānaṃ na dātavyaṃ yadi brahmasamo bhavet

strījitāya na dātavyaṃ śākhāraṃḍe mahāmate /
vyādhitāya na dātavyaṃ mṛtabhojiṣu bhūpate

corāya ca na dātavyaṃ sa yadyatrisamo bhavet /
atṛptāya na dātavyaṃ śāvaṃ tu parivarjayet

atistabdhāya no deyaṃ śaṭhāya ca viśeṣataḥ /
vedaśāstrasamāyuktaḥ sadācāreṇa varjitaḥ

śrāddhe dāne ca rājeṃdra naiva yuktaḥ kadā bhavet /
atha dānaṃ pravakṣyāmi saphalaṃ puṇyadāyakam

kālatīrthasupātrāṇāṃ śraddhā yogātprajāyate /
nāsti śraddhāsamaṃ puṇyaṃ nāsti śraddhāsamaṃ sukham

nāsti śraddhāsamaṃ tīrthaṃ saṃsāre prāṇināṃ nṛpa /
śraddhābhāvena saṃyukto māmevaṃ parisaṃsmaret

pātrahaste pradātavyaṃ svalpameva nṛpottama /
evaṃvidhasya dānasya vidhiyuktasya yatphalam

anaṃtaṃ tadavāpnoti matprasādātsukhī bhavet

iti śrīpadmapurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ bhūmikhaṃḍe venopākhyāne ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ