nṛsiṃhottaratāpanīyopaniṣada · Chapter 1

//nṛsiṃhatāpinyupaniṣat//
//nṛsiṃhottaratāpinyupaniṣat//
nṛsiṃhottaratāpinyāṃ turyaturyātmakaṃ mahaḥ/
paramādvaitasāmrājyaṃ pratyakṣamupalabhyate//
ॐ devā ha vai prajāpatimabruvannaṇoraṇīyāṃ- samimamātmānamoṅkāraṃ no vyācakṣveti tathetyomityetadakṣaramidaṃ sarvaṃ tasyopavyākhyānaṃ bhūtaṃ bhavadbhaviṣyaditi sarvamoṅkāra eva yaccānyattrikālātītaṃ tadapyoṅkāra eva sarvaṃ hyetadbrahmāyamātmā brahma tametamātmānamomiti brahmaṇaikīkṛtya brahma cātmānamomityekīkṛtya tadekamajaramamṛtamabhayamomityanubhūya tasminnidaṃ sarvaṃ triśarīramāropya tanmayaṃ hi tadeveti saṃharedomiti taṃ vā etaṃ triśarīramātmānaṃ triśarīraṃ paraṃ brahmānusandadhyātsthūlatvāt- sthūlabhuktvācca sūkṣmatvātsūkṣmabhuktvāccaikyādānandabhogācca so'yamātmā catuṣpājjāgaritasthānaḥ sthūlaprajñaḥ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ sthūlabhuk caturātmā viśvo vaiśvānaraḥ prathamaḥ pādaḥ// svapnasthānaḥ sūkṣmaprajñaḥ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ sūkṣmabhuk caturātmā taijaso hiraṇyagarbho dvitīyaḥ pādaḥ// yatra supto na kañcana kāmaṃ kāmayate na kañcana svapnaṃ paśyati tatsuṣuptaṃ suṣuptasthāna ekībhūtaḥ prajñānaghana evānandamayo hyānandabhuk cetomukhaścaturātmā prājña īśvarastṛtīyaḥ pādaḥ// eṣa sarveśvara eṣa sarvajña eṣo'ntaryāmyeṣa yoniḥ sarvasya prabhavāpyayau hi bhūtānāṃ trayamapyetatsuṣuptaṃ svapnaṃ māyāmātraṃ cidekaraso hyayamātmātha turīyaścaturātmā turīyāvasitatvādekaikasyotānujñātranujñāvikalpai- strayamapyatrāpisuṣuptaṃ svapnaṃ māyāmātraṃ cidekaraso hyayamātmāthāyamādeśo na sthūlaprajñaṃ na sūkṣmaprajñaṃ nobhayataḥprajñaṃ na prajñaṃ nāprajñaṃ na prajñānaghanam adṛṣṭamavyavahāryamagrāhyamalakṣaṇam acintyamacintyamavyapadeśyamaikātmyapratyayasāraṃ prapañcopaśamaṃ śivaṃ śāntamadvaitaṃ caturthaṃ manyante sa ātmā sa vijñeya īśvaragrāsasturīyasturīyaḥ// iti prathamaḥ khaṇḍaḥ

taṃ vā etamātmānaṃ jāgratyasvapnamasuṣuptaṃ svapne jāgratamasuṣuptaṃ suṣupte jāgratamasvapnaṃ turīye jāgratamasvapnamasuṣuptavyabhicāriṇaṃ nityānandaṃ sadekarasaṃ hyeva cakṣuṣo draṣṭā śrotrasya draṣṭā vāco draṣṭā manaso draṣṭā buddherdraṣṭā prāṇasya draṣṭā tamaso draṣṭā sarvasya draṣṭā tataḥ sarvasmādanyo vilakṣaṇacakṣuṣaḥ sākṣī śrotrasya sākṣī vācaḥ sākṣī manasaḥ sākṣīḥ buddheḥ sākṣī prāṇasya sākṣī tamasaḥ sākṣī sarvasya sākṣī tato'vikriyo mahācaitanyo'smātsarvasmātpriyatama ānandaghanaṃ hyevamasmātsarvasmātpurataḥ suvibhātamekarasamevājaramamṛtamabhayaṃ brahmaivāpyajayainaṃ catuṣpādaṃ mātrābhiroṅkāreṇa caikīkuryājjāgaritasthānaścaturātmā viśvo vaiśvānaraścatūrūpoṅkāra eva catūrūpo hyayamakāraḥ sthūlasūkṣmabījasākṣibhirakārarūpai- rāpterādimattvādvā sthūlatvātsūkṣmatvād- bījatvātsākṣitvāccāpnoti ha vā idaṃ sarvamādiśca bhavati ya evaṃ veda// svapnasthānaścaturātmā taijaso hiraṇyagarbhaścatūrūpa ukāra eva catūrūpo hyayamukāraḥ sthūlasūkṣmabījasākṣibhirukārarūpairutkarṣādubhayatvātsthūlatvāt- sūkṣmatvādbījatvātsākṣitvāccotkarṣati ha vai jñānasantatiṃ samānaśca bhavati ya evaṃ veda// suṣuptasthānaścaturātma prājñaiiśvaraścaturūpo makāra eva catūrūpo hyayaṃ makāraḥ sthūlasūkṣma- bījasākṣibhirmakārarūpairmiterapītervā sthūlatvāt- sūkṣmatvādbījatvātsākṣitvācca minoti ha vā idaṃ sarvamapītiśca bhavati ya evaṃ veda// mātrāmātrāḥ pratimātrāḥ kuryādatha turīya īśvaragrāsaḥ sa svarāṭ svayamīśvaraḥ svaprakāśaścaturātmo- tānujñātranujñāvikalpairoto hyayamātmā hyathaivedaṃ sarvamantakāle kālāgniḥ sūryosrairanujñāto hyayamātmā hyasya sarvasya svātmānaṃ dadātīdaṃ sarvaṃ svātmānameva karoti yathā tamaḥ savitanujñakaraso hyayamātmā cidrūpa eva yathā dāhyaṃ dagdhvāgniravikalpo hyayamātmā vāṅmano'gocaratvāccidrūpaścatūrūpa ॐkāra eva catūrūpo hyayamoṅkāra otānujñātranujñā- vikalpairoṅkārarūpairātmaiva nāmarūpātmakaṃ hīdaṃ sarvaṃ turīyatvāccidrūpatvāccotatvādanujñātṛtvāda- nujñānatvādavikalparūpatvāccāvikalparūpaṃ hīdaṃ sarvaṃ naiva tatra kācana bhidāstyatha tasyāyamādeśo mātraścaturtho vyavahāryaḥ prapañcopaśamaḥ śivo'dvaita ॐkāra ātmaiva saṃviśatyātmanātmānaṃ ya evaṃ vedaiṣa vīro nārasiṃhena vānuṣṭubhā mantrarājena turīyaṃ vidyādeṣa hyātmānaṃ prakāśayati sarvasaṃhārasamarthaḥ paribhavāsahaḥ prabhurvyāptaḥ sadojjvalo'vidyātatkāryahīnaḥ svātmabandhaharaḥ sarvadā dvaitarahita ānandarūpaḥ sarvādhiṣṭhānaḥ sanmātro nirastāvidyātamomoho'hameveti tasmādevamevemamātmānaṃ paraṃ brahmānusandadhyādeṣa vīro nṛsiṃha eveti// iti dvitīyaḥ khaṇḍaḥ

tasya ha vai praṇavasya yā pūrvā mātrā sā prathamaḥ pādo bhavati dvitīyā dvitīyasya tṛtīyā tṛtīyasya caturthyotānujñātranujñāvikalparūpā tayā turīyaṃ caturātmānamanviṣya caturthapādena ca tayā turīyeṇānucintayangrasettasya ha vā etasya praṇavasya yā pūrvā mātrā sā pṛthivyakāraḥ sa ṛgbhirṛgvedo brahmā vasavo gāyatrī gārhapatyaḥ sā prathamaḥ pādo bhavati ca sarveṣu pādeṣu caturātmā sthūlasūkṣmabījasākṣibhirdvitīyāntarikṣaṃ sa ukāraḥ sa yajurbhiryajurvedo viṣṇurudrāstriṣṭubdakṣiṇāgniḥ sā dvitīyaḥ pādo bhavati ca sarveṣu pādeṣu caturātmā sthūlasūkṣmabījasākṣibhistṛtīyā dyauḥ sa makāraḥ sa sāmabhiḥ sāmavedo rudrādityā jagatyāhavanīyaḥ sā tṛtīyaḥ pādo bhavati bhavati ca sarveṣu pādeṣu caturātmā sthūlasūkṣmabījasākṣibhiryāvasāne'sya caturthyardhamātrā sā somaloka ॐkāraḥ sātharvaṇairmantrairatharvavedaḥ saṃvartako'gnirmaruto virāḍekarṣirbhāsvatī smṛtā caturthaḥ pādo bhavati bhavati ca sarveṣu pādeṣu caturātmā sthūlasūkṣmabījasākṣibhirmātrāmātrāḥ pratimātrāḥ kṛtvotanujñātranujñāvikalparūpaṃ cintayangrasejjño'mṛto hutasaṃvitkaḥ śuddhaḥ saṃviṣṭo nirvigna imamasuniyame'nubhūyehedaṃ sarvaṃ dṛṣṭvā sa prapañcahīno'tha sakalaḥ sādhāro'mṛtamayaścaturātmātha mahāpīṭhe saparivāraṃ tametaṃ catuḥsaptātmānaṃ caturātmānaṃ mūlāgnāvagnirūpaṃ praṇavaṃ sandadhyātsaptātmānaṃ caturātmānamakāraṃ rudraṃ bhrūmadhye saptātmānaṃ caturātmānaṃ catuḥsaptātmānaṃ caturātmānamoṅkāraṃ sarveśvaraṃ dvādaśānte saptātmānaṃ caturātmānaṃ catuḥsaptātmānamoṅkāraṃ turīyamānandāmṛtarūpaṃ ṣoḍaśānte'thānandāmṛtenai- tāṃścaturdhā saṃpūjya tathā brahmāṇameva viṣṇumeva rudrameva vibhaktāṃstrīnevāvibhaktāṃstrīneva liṅgarūpaneva ca saṃpūjyopahāraiścaturdhātha liṅgātsaṃhṛtya tejasā śarīratrayaṃ saṃvyāpya tadadhiṣṭhānamātmānaṃ saṃjvālya tatteja ātmacaitanyarūpaṃ balamavaṣṭabhya guṇairaikyaṃ saṃpādya mahāsthūlaṃ mahāsūkṣme mahāsūkṣmaṃ mahākāraṇe ca saṃhṛtya mātrābhirotānujñātranujñāvikalparūpaṃ cintayangraset// iti tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ

taṃ vā etamātmānaṃ paramaṃ brahmoṅkāraṃ turīyoṅkārāgravidyotamanuṣṭubhā natvā prasādyomiti saṃhṛtyāhamityanusandadhyādathaitamevātmānaṃ paramaṃ brahmoṅkāraṃ turīyoṅkārāgravidyotamekā- daśātmānaṃ nārasiṃhaṃ natvomiti saṃharannānusandadhyā- dathaitamevamātmānaṃ paramaṃ brahmoṅkāraṃ turīyoṅkārāgravidyotaṃ praṇavena saṃcintyānuṣṭubhā natvā saccidānandapūrṇātmasu navātmakaṃ saccidānandapūrṇātmānaṃ paraṃ brahma saṃbhāvyāhamityātmānamādāya manasā brahmaṇaikīkuryādyadanuṣṭubhaiva vā eṣa upavasanneṣa hi sarvatra sarvadā sarvātmā san sarvamatti nṛsiṃho'sau parameśvaro'sau hi sarvatra sarvadā sarvātmā santsarvamatti nṛsiṃha evaikala eṣa turīya eṣa evogra eṣa eva vīra eṣa eva mahāneṣa eva viṣṇureṣa eva jvalanneṣa eva sarvatomukha eṣa eṣa nṛsiṃha eṣa eva bhīṣaṇa eṣa eva bhadra eṣa eva mṛtyumṛtyureṣa eva namāmyeṣa evāhamevaṃ yogārūḍho brahmaṇyevānuṣṭubhaṃ sandadhyādoṅkāra iti//tadetau ślokau bhavataḥ// saṃstabhya siṃha svasutānguṇārthānsaṃyojya śṛṅgairṛṣabhasya hatvā// vaśyāṃ sphurantīmasatīṃ nipīḍya saṃbhakṣya siṃhena sa eṣa vīraḥ// śṛṅgaprotānpādānspṛṣṭvā hatvā tānagrasatsvayam/ natvā ca bahudhā dṛṣṭvā nṛsiṃhaḥ svayamudbabhāviti// iti caturthaḥ khaṇḍaḥ

athaiṣa u eva akāra āptatamārtha ātmanyeva nṛsiṃhe deve brahmaṇi vartata eṣa hyevāptatama eṣa hi sākṣyeṣa īśvarastatsarvagato nahīdaṃ sarvameṣa hi vyāptatamaidaṃ sarvaṃ yadayamātmā māyāmātra eṣa evogra eṣa hi vyāptatama eṣa eva vīra eṣa hi vyāptatama eṣa eva mahāneṣa hi vyāptatama eṣa eva viṣṇureṣa hi vyāptatama eṣa eva jvalanneṣa hi vyāptatama eṣa eva sarvatomukha eṣa hi vyāptatama eṣa eva nṛsiṃha eṣa hi vyāptatama eṣa eva bhīṣaṇa eṣa hi vyāptatama eṣa eva bhadra eṣa hi vyāptatama eṣa eva mṛtyumṛtyureṣa hi vyāptatama eṣa eva namāmyeṣa hi vyāptatama eṣa evāhameṣa hi vyāptatama ātmaiva nṛsiṃho devo brahma bhavati ya evaṃ veda so'kāmo niṣkāma āptakāma ātmakāmena tasya prāṇā utkrāmantyatraiva samavalīyante brahmaiva sanbrahmāpyetyathaiṣa evoṅkāra utkṛṣṭatamārtha ātmanyeva nṛsiṃhe deve brahmaṇi vartate tasmādeṣa satyasvarūpo na hyanyadastyaprameyamanātmaprakāśameṣa hi svaprakāśo'saṅgo'nyanna vīkṣata ātmāto nānyathā prāptirātmamātraṃ hyetadutkṛṣṭameṣa evogra eṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva viṣṇureṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva jvalanneṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva sarvatomukha eṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva nṛsiṃha eṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva bhīṣaṇa eṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva bhadra eṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva mṛtyumṛtyureṣa hyevotkṛṣṭa eṣa eva namāmyeṣa hyevotkṛṣṭa eṣa evāhameṣa hyevotkṛṣṭastasmādātmānamevainaṃ jānīyādātmaiva nṛsiṃho devo brahma bhavati ya evaṃ veda so'kāmo niṣkāma āptakāma ātmakāmo na tasya prāṇā utkrāmantyatraiva samavalīyante brahmaiva sanbrahmāpyetyathaiṣa eva makāro mahāvibhūtyartha ātmanyaiva nṛsiṃhe deve brahmaṇi vartate tasmādayamanalpo bhinnarūpaḥ svaprakāśo brahmaivāptatama utkṛṣṭatama etadeva brahmāpi sarvajñaṃ mahāmāyaṃ mahāvibhūtyetadevogrametaddhi mahāvibhūtyetadeva vīrametaddhi mahāvibhūtyatadeva mahadetaddhi mahāvibhūtyetadeva viṣṇvetaddhi mahāvibhūtyetadeva jvaladetaddhi mahāvibhūtyetadeva sarvatomukhametaddhi mahāvibhūtyetadeva nṛsiṃhametaddhi mahāvibhūtyetadeva bhīṣaṇametaddhi mahāvibhūtyetadeva bhadrametaddhi mahāvibhūtyetadeva mṛtyumṛtyvetaddhi mahāvibhūtyetadeva namāmyetaddhi mahāvibhūtyetadevāhametaddhi mahāvibhūti tasmādakārokārābhyāmimamātmānamāptatamamutkṛṣṭatamaṃ cinmātraṃ sarvadraṣṭāraṃ sarvasākṣiṇaṃ sarvagrāsaṃ sarvapremāspadaṃ saccidānandamātramekarasaṃ purato'smātsarvasmātsuvibhātamanviṣyāptatamamutkṛṣṭatamaṃ mahāmāyaṃ mahāvibhūti saccidānandamātramekarasaṃ purameva brahma makāreṇa jānīyādātmaiva nṛsiṃho devaḥ parameva brahma bhavati ya evaṃ veda so'kāmo niṣkāma āptakāma ātmakāmo na tasya prāṇā utkrāmantyatraiva samavalīyante brahmaiva sanbrahmāpyetīti ha prajāpatiruvāca prajāpatiruvāca// iti pañcamaḥ khaṇḍaḥ

te devā imamātmānaṃ jñātumaicchaṃstānhāsuraḥ pāpmā parijagrāha ta aikṣantahantainamāsuraṃ pāpmānaṃ grasāma ityetamevoṅkārāgravidyotaṃ turīyaturīyamātmānamugramanugraṃ vīramavīraṃ mahāntamamahāntaṃ viṣṇumaviṣṇuṃ jvalantamajvalantaṃ sarvatomukhamasarvatomukhaṃ nṛsiṃhamanṛsiṃhaṃ bhīṣaṇamabhīṣaṇaṃ bhadramabhadraṃ mṛtyumṛtyumamṛtyumṛtyuṃ namāmyanamāmyahamanahaṃ nṛsiṃhānuṣṭubhaiva bubudhire tebhyo hāsāvāsuraḥ pāpmā saccidānandaghanajyotirabhavattasmādapakvakaṣāya imamevoṅkārāgravidyotaṃ turīyaturīyamātmānaṃ nṛsiṃhānuṣṭubhaiva jānīyāttasyāsuraḥ pāpmā saccidānandaghanajyotirbhavati te devā jyotiruttitīrṣavo dvitīyādbhayameva paśyanta imamevoṅkārāgravidyotaṃ turīyaturīyamātmānamanuṣṭubhānviṣya praṇavenaiva tasminnavasthitāstebhyastajjyotirasya sarvasya purataḥ suvibhātamavibhātamadvaitamacintyamaliṅgaṃ svaprakāśamānandaghanaṃ śūnyamabhavadevaṃvitsvaprakāśaṃ parameva brahma bhavati te devāḥ putraiṣaṇāyāśca vittaiṣaṇāyāśca lokaiṣaṇāyāśca sasādhanebhyo vyutthāya nirākārā niṣparigrahā aśikhā ayajñopavītā andhā badhirā mugdhāḥ klībā mūkā unmatta iva parivartamānāḥ śāntā dāntā uparatāstitikṣavaḥ samāhitā ātmarataya ātmakrīḍā ātmamithunā ātmānandāḥ praṇavameva paraṃ brahmātmaprakāśaṃ śūnyaṃ jānantastatraiva parisamāptāstasmāddevānāṃ vratamācarannoṅkāre pare brahmaṇi paryavasito bhavetsa ātmanyevātmānaṃ paraṃ brahma paśyati// tadeṣa ślokaḥ// śṛṅgeśvaśṛṅgaṃ saṃyojya siṃhaṃ śṛṅgeṣu yojayet/ śṛṅgābhyāṃ śṛṅgamābadhya trayo deva upāsata iti// iti ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ

devā ha vai prajāpatimabruvan bhūya eva no bhagavānvijñāpayatviti tathetyajatvādamaratvāda- jaratvādamṛtatvādaśokatvādamohatvādanaśanāyatvāda- pipāsatvādadvaitatvāccākareṇemamātmāna- manviṣyotkṛṣṭatvādutpādakatvādutpraveṣṭatvādu- tthāpayitṛtvāduddraṣṭṛtvādutkartṛtvādutpatha- vārakatvāddudgrāsatvādudbhrāntatvāduttīrṇavikṛtatvā- ccoṅkāreṇemamātmānaṃ paramaṃ brahma nṛsiṃhamanviṣyākāreṇemamātmānamukāraṃ pūrvārdhamākṛṣya siṃhīkṛtyottarārdhena taṃ siṃhamākṛṣya mahattvānmahastvānmānatvā- nmuktatvānmahādevatvānmaheśvaratvānmahāsattvā- nmahācittvānmahānandatvānmahaprabhutvācca makārārdhenānenātmanaikīkuryādaśarīro nirindriyo'prāṇo'tamāḥ saccidānandamātraḥ sa svarāḍ bhavati ya evaṃ veda kastvamityahamiti hovācaivamevedaṃ sarvaṃ tasmādahamiti sarvābhidhānaṃ tasyādirayamakāraḥ sa eva bhavati sarvaṃ hyayamātmānaṃ hi sarvāntaro na hīdaṃ sarvamahamiti hovācaiva nirātmakamātmaivedaṃ sarvaṃ tasmātsarvātmakenākāreṇa sarvātmakamātmānamanvicchedbrahmaivedaṃ sarvaṃ saccidānandarūpaṃ saccidānandarūpamidaṃ sarvaṃ saddhīdaṃ sarvaṃ satsaditi ciddhīdaṃ sarvaṃ kāśate prakāśate ceti kiṃ saditīdamidaṃ netyanubhūtiriti kaiṣetīyamiyaṃ netyavacanenaivānubhavannuvāciavameva cidānandāvapyavacanenaivānubhavannuvāca sarvamanyaditi sa paramānandasya brahmaṇo nāma brahmeti tasyāntyo'yaṃ makāraḥ sa eva bhavati tasmānmakāreṇa paramaṃ brahmānvicchetkimidamevamityukāra ityevāhāvicikitsannakāreṇemamātmānamanviṣya makāreṇa brahmaṇānusandadhyādukāreṇāvicikitsannaśarīro'nindriyo'prāṇo'tamāḥ saccidānandamātraḥ sa svarāḍ bhavati ya evaṃ veda brahma vā idaṃ sarvamattṛtvādugratvādvīratvānmahatvād- viṣṇutvājjvalatvātsarvatomukhatvānnṛsiṃhatvādbhīṣaṇatvā- dbhadratvānmṛtyumṛtyutvānnamāmitvādahaṃvāditi satataṃ hyetadbrahmogratvādvīratvānmahattvādviṣṇutvājjvalatvā- sarvatomukhatvānnṛsiṃhatvādbhīṣaṇatvādbhadratvā- nmṛtyumṛtyutvānnamāmitvāditi tasmādakāreṇa paramaṃ brahmānviṣya makāreṇa mana ādyavitāraṃ mana ādisākṣiṇa- manvicchetsa yadaitatsarvamapekṣate tadaitatsarvamasminpraviśati sa yadā pratibudhyate tadetatsarvamasmādevottiṣṭhati tadeva tatsarvaṃ nirūhya pratyūhya saṃpīḍya saṃjvālya saṃbhakṣya svātmānamevaiṣā dadātyatyugro'tivīrotimahāniti viṣṇuratijvalannatisarvatomukho'tinṛsiṃho'tibhīṣaṇo'ti- bhadrotimṛtyumṛtyuratinamāmatyahaṃ bhūtvā sve mahimni sadā samāsate tasmādenamakārārthena pareṇa brahmaṇaikīkuryādukāreṇāvicikitsannaśarīro nirindriyo'prāṇo'manaḥ saccidānandamātraḥ sa svarāḍ bhavati ya evaṃ veda// tadeṣa ślokaḥ// śṛṅgaṃ śṛṅgārdhamākṛṣya śṛṅgeṇānena yojayet/ śṛṅgamenaṃ pare śṛṅge tamanenāpi yojayet// iti saptamaḥ khaṇḍaḥ

atha turīyeṇotaśca protaśca hyayamātmā nṛsiṃho'sminsarvamayaṃ sarvātmānaṃ hi sarvaṃ naivāto'dvayo hyayamātmaikala evāvavikalpo na hi vastu sadayaṃ hyota iva saddhano'yaṃ ciddhana ānandaghana evaikaraso'vyavahāryaḥ kenacanādvitīya otaśca protaścaiṣa oṅkāra evaṃ naivamiti pṛṣṭa omityevāha vāgvā oṅkāro vāgevedaṃ sarvaṃ na hyaśabdamivehāsti cinmayo hyayamoṅkāraścinmayamidaṃ sarvaṃ tasmātparameśvara evaikameva tadbhavatyetadamṛtamayametadbrahmābhayaṃ vai brahma bhavati ya evaṃ vedeti rahasyamanujñātā hyayamātmaiṣa hyasya sarvasya svātmānamanujānāti na hīdaṃ sarvaṃ svata ātmavinna hyayamoto nānujñātāsaṅgatvādavikāritvādasattvādanyasyānujñātā hyayamoṅkāra omiti hyanujānāti vāgvā oṅkāro vāgevedaṃ sarvamanujānāti cinmayo hyayamoṅkāraściddhīdaṃ sarvaṃ nirātmakamātmasātkaroti tasmātparameśvara evaikameva tadbhavatyetadamṛtamabhayametadbrahmābhayaṃ vai brahmābhayaṃ hi vai brahma bhavati ya evaṃ vedeti rahasyamanujñaikaraso hyayamātmā prajñānaghana evāyaṃ yasmātsarvātpurataḥ suvibhāto'taściddhana eva na hyayamoto nānujñātaitadātmyaṃ hīdaṃ sarvaṃ sadivānujñaikaraso hyayamoṅkāra omiti hyevānnujānāti vāgvā oṅkāro vāgeva hyanujānāti cinmayo hyayamoṅkāraścideva hyanujñātā tasmātparameśvara evaikameva tadbhavatyetadamṛtamabhayametadbrahmābhayaṃ vai brahmābhayaṃ hi vai brahma bhavati ya evaṃ vedeti rahasyamavikalpo hyayamātmā'dvitīyatvādavikalpo hyayamoṅkāro'dvitīyatvādeva cinmayo hyayamoṅkāra- stasmātparameśvara evaikameva tadbhavatyavikalpo'pi nātra kācana bhidāsti naiva tatra kācana bhidāstyatra hi bhidāmiva manyamānaḥ śatadhā sahasradhā bhinno mṛtyoḥ sa mṛtyumāpnoti tadetadadvayaṃ svaprakāśaṃ mahānandamātmāivaitadamṛtamabhayametadbrahmābhayaṃ vai brahmābhayaṃ hi vai brahma bhavati ya evaṃ vedeti rahasyam// ityaṣṭamaḥ khaṇḍaḥ

devā ha vai prajāpatimabruvannimameva no bhagavannoṅkāramātmānamupadiśeti tathetyupadraṣṭānumantaiṣa ātmā nṛsiṃhaścidrūpa evāvikāro hyupalabdhaḥ sarvasya sarvatra na hyasti dvaitasiddhirātmaiva siddho'dvitīyo māyayā hyanyadiva sa vā eṣa ātmā para eṣaiva sarvaṃ tathāhi prajñenaiṣā vidyā jagatsarvamātmā paramātmaiva svaprakāśo'pyaviṣayajñānatvājjānanneva hyanyatrānyanna vijānātyanubhutermāyā ca tamorūpānubhūtistadetajjaḍaṃ mohātmakama- nantamidaṃ rūpasyāsya vyañjikā nityanivṛttāpi mūḍhairātmeva dṛṣṭāsya sattvamasattvaṃ ca darśayati siddhatvāsiddhatvābhyāṃ svatantrā- svatantratvane saiṣā vaṭabījasāmānyavadaneka- vaṭaśaktirekaiva tadyathā vaṭabījasāmanyameka- manekānsvāvyatiriktānvaṭānsabījānutpādya tatra tatra pūrṇaṃ sattiṣṭhatyevamevaiṣā māyā svāvyatiriktāni pūrṇāni kṣetrāṇi darśayitvā jīveśāvabhāsena karoti māyā cāvidyā ca svayameva bhavati saiṣā citrā sudṛḍhā bahvaṅkurā svayaṃ guṇabhinnāṅkureṣvapi guṇabhinnā sarvatra brahmaviṣṇuśivarūpiṇī caitanyadīptā tasmādātmana eva traividhyaṃ sarvatra yonitvamabhimantā jīvo niyanteśvaraḥ sarvāhaṃmānī hiraṇyagarbhastrirūpa īśvara- vadvyaktacaitanyaḥsarvago hyeṣa īśvaraḥ kriyājñānātmā sarvaṃ sarvamayaṃ sarve jīvāḥ sarvamayāḥ sarvāsvavasthāsu tathāpyalpāḥ sa vā eṣa bhūtānindriyāṇi virājaṃ devatāḥ kośāṃśca sṛṣṭvā praviśyāmūḍho mūḍha iva vyavaharannāste māyayaiva tasmādadvaya evāyamātmā sanmātro nityaḥ śuddho buddhaḥ satyo mukto nirañjano vibhuradvayānandaḥ paraḥ pratyagekarasaḥ pramāṇairetairavagataḥ sattāmātraṃ hīdaṃ sarvaṃ sadeva purastātsiddhaṃ hi brahma na hyatra kiñcānubhūyate nāvidyānubhavātmā na svaprakāśe sarvasākṣiṇyavikriye'dvaye paśyatehāpi sanmātramasadanyatsatyaṃ hītthaṃ purastādayoni svātmasthamānandaciddhanaṃ siddhaṃ hyasiddhaṃ tadviṣṇurīśāno brahmānyadapi sarvaṃ sarvagataṃ sarvamata eva śuddho'bādhyasvarūpo buddhaḥ sukhasvarūpa ātmā na hyetannirātmakamapi nātmā purato hi siddho na hīdaṃ sarvaṃ kadācidātmā hi svamahimastho nirapekṣa eka eva sākṣī svaprakāśaḥ kiṃ tannityamātmātra hyeva na vicikitsametaddhīdaṃ sarvaṃ sādhayati draṣṭā draṣṭuḥ sākṣyavikriyaḥ siddho niravadyo bāhyābhyantaravīkṣaṇātsuvisphuṭatamaḥ sa paratādbrūtaiṣa dṛṣṭo'dṛṣṭo'vyavahāryo'pyalpo nālpaḥ sākṣyaviśeṣo'nanyo'sukhaduḥkho'dvayaḥ paramātmā sarvajño'nanto'bhinno'dvayaḥ sarvadā saṃvittirmāyayā nāsaṃvittiḥ svaprakāśe yūyameva dṛṣṭāḥ kimadvayena dvitīyameva na yūyameva brūhyeva bhagavanniti devā ūcuryūyameva dṛśyate cennātmajñā asaṅgo hyayamātmāto yūyameva svaprakāśā idaṃ hi satsaṃvinmayatvādyūyameva neti hocurhantāsaṅgā vayamiti hocuḥ kathaṃ paśyantīti hovāca na vayaṃ vidma iti hocustato yūyameva svaprakāśā iti hovāca na ca satsaṃvinmayā etau hi purastātsuvibhātamavyavahārya- mevādvayaṃ jñāto naiṣa vijñāto viditāviditātpara iti hocuḥ sa hovāca tadvā etadbrahmādvayaṃ brahmatvānnityaṃ śuddhaṃ buddhaṃ muktaṃ satyaṃ sūkṣmaṃ paripūrṇamadvayaṃ sadānandacinmātra- mātmaivāvyavahāryaṃ kena ca tattadetadātmāna- momityapaśyantaḥ paśyata tadetatsatyamātmā brahmaiva brahmātmaivātra hyeva na vicikitsyamityoṃ satyaṃ tadetatpaṇḍitā eva paśyantyetaddhyaśabda- masparśamarūpamarasamagandhamavaktavyamana- dātavyamagantavyamavisarjayitavyamanānandayitavya- mamantavyamaboddhavyamamanahaṅkartayitavyama- cetayitavyamaprāṇayitavyamanapānayitavyama- vyānayitavyamanudānayitavyamasamānayitavyama- nindriyamaviṣayamakaraṇamalakṣaṇamasaṅgama- guṇamavikriyamavyapadeśyamasattvamaraskama- tamaskamamāyamabhayamapyaupaniṣadameva suvibhātaṃ sakṛdvibhātaṃ purato'smātsarvasmā- tsuvibhātamadvayaṃ paśyata haṃsaḥ so'hamiti sa hovāca kimeṣa dṛṣṭo'dṛṣṭo veti dṛṣṭo viditāviditātpara iti hocuḥ kvaiṣā kathamiti hocuḥ kiṃ tena na kiṃcaneti hocuryūyamevāścaryarūpā iti hovāca na cetyāhuromityanujānīdhvaṃ brūtainamiti jñāto'jñātaśceti hocurnacainamiti hocuriti brūtaivaivamātmasiddhamiti hovāca paśyāma eva bhagavo na ca vayaṃ paśyāmo naiva vayaṃ vaktuṃ śaknumo namaste'stu bhagavan prasīdeti hocurna bhetavyaṃ pṛcchateti hovāca kvaiṣanujñetyeṣa evātmeti hovāca te hocurnamastubhyaṃ vayaṃ ta iti ha prajāpatirdevānanu śaśāsānuśaśāseti// tadeṣa ślokaḥ// otamotena jānīyādanujñātāramāntaram/ anujñāmadvayaṃ labdhvā upadraṣṭāramāvrajet// iti navamaḥ khaṇḍaḥ

ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ/ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ/ sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhiḥ/ vyaśema devahitaṃ yadāyuḥ/ ॐ svasti na indro vṛddhaśravāḥ/ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ/ svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ/ svasti no bṛhaspatirdadhātu// ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ// iti nṛsiṃhottaratāpinyupaniṣatsamāptā//
saṃbaṃdhita kaḍiyām̐
upaniṣad
nṛsiṃhatāpanī_upaniṣad
nṛsiṃhapūrvatāpinyupaniṣat
nṛsiṃhottaratāpinyupaniṣat
bāharī kaḍiyām̐