nṛsiṃhatāpanī upaniṣad-1 · Chapter 1
// nṛsiṃhatāpinyupaniṣat //
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// prathamopaniṣat //
ॐ āpo vā idamāsan salilameva / sa prajāpatirekaḥ puṣkaraparṇe samabhavat / tasyāntarmanasi kāmaḥ samavartata idaṃ sṛjeyamiti / tasmādyatpuruṣo manasābhigacchati tadvācā vadati tatkarmaṇā karoti / tadeṣabhyanūktā - kāmastadagre samavartatādhi manaso retaḥ prathamaṃ yadāsīt / sato bandhumasati niravindanhṛdi pratīṣyā kavayo manīṣeti upainaṃ tadupanamati yatkāmo bhavati ya evaṃ veda
sa tapo'tapyata sa tapastaptvā sa etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhamapaśyattena vai sarvamidamasṛjata yadidaṃ kiñca / tasmātsarvamānuṣṭubhamityācakṣate yadidaṃ kiñca / anuṣṭubho vā imāni bhūtāni jāyante / anuṣṭubhā jātāni jīvanti / anuṣṭubhaṃ prayantyabhisaṃviśanti tasyaiṣā bhavati anuṣṭupprathamā bhavati anuṣṭubuttamā bhavati vāgvā anuṣṭup vācaiva prayanti vācodyanti paramā vā eṣā chandasāṃ yadanuṣṭubiti
sasāgarāṃ saparvatāṃ saptadvīpāṃ vasundharāṃ tatsāmnaḥ prathamaṃ pādaṃ jānīyāt / yakṣagandharvāpsarogaṇasevitamantarikṣaṃ tatsāmno dvitīyaṃ pādaṃ jānīyādvasurudrādityaiḥ sarvairdevaiḥ sevitaṃ divaṃ tatsāmnastṛtīyaṃ pādaṃ jānīyāt / brahmasvarūpaṃ nirañjanaṃ paramaṃ vyomakaṃ tatsāmnaścaturthaṃ pādaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
ṛgyajuḥsāmātharvāṇaścatvāro vedāḥ sāṅgāḥ saśākhāścatvāraḥ pādā bhavanti
kiṃ dhyānaṃ kiṃ daivataṃ kānyaṅgāni kāni daivatāni kiṃ chandaḥ ka ṛṣiriti
sa hovāca prajāpatiḥ sa yo ha vai sāvitryasyāṣṭākṣaraṃ padaṃ śriyābhiṣiktaṃ tatsāmno'ṅgaṃ veda śriyā haivābhiṣicyate / sarve vedāḥ praṇavādikāstaṃ praṇavaṃ tatsāmno'ṅgaṃ veda sa trīṃllokāñjayati caturviṃśatyakṣarā mahālakṣmīryajustatsāmno'ṅgaṃ veda sa āyuryaśaḥkīrtijñānaiśvairyavānbhavati / tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
sāvitrīṃ praṇavaṃ yajurlakṣmīṃ strīśūdrāya necchanti / dvātriṃśadakṣaraṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / sāvitrīṃ lakṣmīṃ yajuḥ praṇavaṃ yadi jānīyāt strī śūdraḥ sa mṛto'dho gacchati tasmātsarvadā nācaṣṭe yadyācaṣṭe sa ācāryastenaiva sa mṛto'dho gacchati
sa hovāca prajāpatiḥ agnirvai devā idaṃ sarvaṃ viśvā bhūtāni prāṇā vā indriyāṇi paśavo'nnamabhṛtaṃ samrāṭ svarāḍvirāṭ tatsāmnaḥ prathamaṃ pādaṃ jānīyāt / ṛgyajuḥsāmātharvarūpaḥ sūryo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣastatsāmno dvitīyaṃ pādaṃ jānīyāt / ya oṣadhīnāṃ prabhurbhavati tārādhipatiḥ somastatsāmnastṛtīyaṃ pādaṃ jānīyāt / sa brahmā sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ tatsāmnaścaturthaṃ pādaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
ugraṃ prathamasyādyaṃ jvalaṃ dvitīyasyādyaṃ nṛsiṃhaṃ tṛtīyasyādyaṃ mṛtyuṃ caturthasyādyaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / tasmādidaṃ sāma yatra kutracinnācaṣṭe yadi dātumapekṣate putrāya śuśrūṣave dāsyatyanyasmai śiṣyāya vā ceti
kṣīrodārṇavaśāyinaṃ nṛkesarivigrahaṃ yogidhyeyaṃ paraṃ padaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
vīraṃ prathamāsyādyārdhyāntyaṃ taṃ sa dvitīyasyādyārdhyāntyaṃ haṃ bhī tṛtīyasyādyārdhyāntyaṃ mṛtyuṃ caturthasyādyārdhyāntyaṃ sāma tu jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / tasmādidaṃ sāma yena kenacidācāryamukhena yo jānīte sa tenaiva śarīreṇa saṃsārānmucyate mocayati mumukṣurbhavati / japāttenaiva śarīreṇa devatādarśanaṃ karoti tasmādidameva mukhyadvāraṃ kalau nānyeṣāṃ bhavati tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam / ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ śaṅkaraṃ nīlalohitam / umāpatiḥ paśupatiḥ pinākī hyamitadyutiḥ / īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatiryo vai yajurvedavācyastvaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
mahāprathamāntārdhasyādyantavato dvitīyāntārdhasyādyaṃ ṣaṇaṃ tṛtīyāntārdhasyādyaṃ nāma caturthāntardhasyādyaṃ sāma jānīyādyaॊ jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / tasmādidaṃ sāma saccidānandamayaṃ paraṃ brahma tamevavaṃvidvānamṛta iha bhavati tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
viśvasṛja etena vai viśvamidamasṛjanta yadviśvamasṛjanta tasmādviśvasṛjo viśvamenānanu prajāyate brahmaṇaḥ salokatāṃ sārṣṭitāṃ sāyujyaṃ yānti tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
viṣṇuṃ prathamāntyaṃ mukhaṃ dvitīyāntyaṃ bhadraṃ tṛtīyāntyaṃ myahaṃ caturthyāntaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / yo'sau yadidaṃ kiñcātmani brahmaṇyevānuṣṭubhaṃ jānīyādyo jānīte saॊ'mṛtatvaṃ ca gacchati // ya ihaiva sthātumapekṣate tasmai sarvaiśvairyaṃ dadāti / yatra kutrāpi mriyate dehānte devaḥ paramaṃ brahma tārakaṃ vyācaṣṭe yenāsāvamṛtībhūtvā so'mṛtatvaṃ ca gacchati
tasmādidaṃ sāmamadhyagaṃ japati tasmādidaṃ sāmāṅgaṃ prajāpatistasmādidaṃ sāmāṅgaṃ prajāpatirya evaṃ vedeti mahopaniṣat / ya etāṃ mahopaniṣadaṃ veda sa kṛtapuraścaraṇo mahāviṣṇurbhavati mahāviṣṇurbhavati
// dvitīyaॊ'paniṣat //
devā ha vai mṛtyoḥ pāpmabhyaḥ saṃsārācca bibhīyuste prajāpatimupādhāvaṃstebhya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ prāyacchattena vai te mṛtyumajayan pāpmānaṃ cātaransaṃsāraṃ cātaraṃstasmādyo mṛtyoḥ pāpmabhyaḥ saṃsārācca bibhīyātsa etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ pratigṛhṇīyātsa mṛtyuṃ tarati sa pāpmānaṃ tarati sa saṃsāraṃ tarati
tasya ha vai praṇavasya yā pūrvā mātrā pṛthivyakāraḥ sa ṛgbhirṛgvedo brahmā vasavo gāyatrī gārhapatyaḥ sā sāmnaḥ prathamaḥ pādo bhavati / dvitīyāntarikṣaṃ sa ukāraḥ sa yajubhiryajurvedo viṣṇurudrāstriṣṭubdakṣiṇāgniḥ sā sāmno dvitīyaḥ pādo bhavati / tṛtīyā dyauḥ sa makāraḥ sa sāmabhiḥ sāmavedo rudrā ādityā jagatyāhavanīyaḥ sā sāmnastṛtīyaḥ pādo bhavati / yāvasāne'sya caturthyardhamātrā sa somaloka oṅkāraḥ so'tharvaṇairmantrairatharvavedaḥ saṃvartako'gnirmaruto virāḍekarṣirbhāsvatī smṛtā sā sāmnaścaturthaḥ pādo bhavati
aṣṭākṣaraḥ prathamaḥ pādo bhavatyaṣṭākṣarāstrayaḥ pādā bhavantyevaṃ dvātriṃśadakṣarāṇi saṃpadyante dvātriṃśadakṣarā vā anuṣṭubbhavatyanuṣṭubhā sarvamidaṃ sṛṣṭamanuṣṭubhā sarvamupasaṃhṛtam
tasya haitasya pañcāṅgāni bhavanti catvāraḥ pādāścatvārāṅgāni bhavanti sapraṇavaṃ sarvaṃ pañcamaṃ bhavati hṛdayāya namaḥ śirase svāhā śikhāyai vaṣaṭ kavacāya huṃ astrāya phaḍiti prathamaṃ prathamena saṃyujyate dvitīyaṃ dvitīyena tṛtīyaṃ tṛtīyena caturthaṃ caturthena pañcamaṃ pañcamena vyatiṣajati vyatiṣiktā vā ime lokāstasmādvyatiṣiktānyaṅgāni bhavanti
omityetadakṣaramidaṃ sarvaṃ tasmātpratyakṣaramubhayata oṅkāro bhavati / akṣarāṇāṃ nyāsamupadiśanti brahmavādinaḥ
tasya ha vā ugraṃ prathamaṃ sthānaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati vīraṃ dvitīyaṃ sthānaṃ mahāviṣṇuṃ tṛtīyaṃ sthānaṃ jvalantaṃ caturthaṃ sthānaṃ sarvatomukhaṃ pañcamaṃ sthānaṃ nṛsiṃhaṃ ṣaṣṭhaṃ sthānaṃ bhīṣaṇaṃ saptamaṃ sthānaṃ bhadramaṣṭamaṃ sthānaṃ mṛtyumṛtyuṃ navamaṃ sthānaṃ namāmi daśamaṃ sthānamamekādaśaṃ sthānaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
ekādaśapadā vā anuṣṭubbhavatyanuṣṭubhā sarvamidaṃ sṛṣṭamanuṣṭubhā sarvamidamupasaṃhṛtaṃ tasmātsarvānuṣṭubhaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
deva ha vai prajāpatimabruvannatha kasmāducyata ugramiti / sa hovāca prajāpatiryasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtānyudgṛhṇātyajasraṃ sṛjati visṛjati vāsayattyudgrāhyata udgṛhyate stuhi śrutaṃ gartasadaṃ yuvānaṃ mṛgaṃ na bhīmamupahantrumugram / mṛḍā jaritre rudrastavāno anyante asmannivapantu senāḥ tasmāducyata ugramiti
atha kasmāducyate vīramiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni viramati virāmayatyajasraṃ sṛjati visṛjati vāsayati / yato vīraḥ karmaṇyaḥ sudṛkṣo yuktagrāva jāyate devakāmastasmāducyate vīramiti
atha kasmāducyate mahāviṣṇumiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni vyāpnoti vyāpayati sneho yathā palalapiṇḍaṃ śāntamūlamotaṃ protamanuvyāsaṃ vyatiṣikto vyāpayate / yasmānna jātaḥ paro anyo asti ya āviveśa bhuvanāni viśvā / prajāpatiḥ prajayā saṃvidānaḥ trīṇi jyotīṃṣi sacate sa ṣoḍaṣīṃ tasmāducyate mahāviṣṇumiti
atha kasmāducyate jvalantamiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni svatejasā jvalati jvālayati jvālyate jvālayate / savitā prasavitā dīpto dīpayandīpyamānaḥ jvalañjvalitā tapanvitapantsaṃtapanrocano rocamānaḥ śobhanaḥ śobhamānaḥ kalyāṇastasmāducyate jvalantamiti
atha kasmāducyate sarvatomukhamiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni svayamanindriyo'pi sarvataḥ paśyati sarvataḥ śṛṇoti sarvato gacchati sarvata ādatte sarvagaḥ sarvagatastiṣṭhati / ekaḥ purastādya idaṃ babhūva yato babhūva bhuvanasya gopāḥ / yamapyeti bhuvanaṃ sāṃparāye namāmi tamahaṃ sarvatomukhamiti tasmāducyate sarvatomukhamiti
atha kasmāducyate nṛsiṃhamiti / yasmātsarveṣāṃ bhūtānāṃ nā vīryatamaḥ śreṣṭhatamaśca siṃho vīryatamaḥ śreṣṭhatamaśca / tasmānnṛsiṃha āsītparameśvaro jagaddhitaṃ vā etadrūpaṃ yadakṣaraṃ bhavati / pratadviṣṇustavate vīryāya mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ / yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśvā / tasmāducyate nṛsiṃhamiti
atha kasmāducyate bhīṣaṇamiti / yasmādbhīṣaṇaṃ yasya rūpaṃ dṛṣṭvā sarve lokāḥ sarve devāḥ sarvāṇi bhūtāni bhītyā palāyante svayaṃ yataḥ kutaśca na bibheti / bhīṣāsmatdvātaḥ pavate bhīṣodeti sūryaḥ / bhīṣāsmādagniścendrasya mṛtyurdhāvati pañcama iti tasmāducyate bhīṣaṇamiti
atha kasmāducyate bhadramiti / yasmātsvayaṃ bhadro bhūtvā sarvadā bhadraṃ dadāti / rocano rocamānaḥ śobhanaḥ śobhamānaḥ kalyāṇaḥ / bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ / sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ / tasmāducyate bhadramiti
atha kasmāducyate mṛtyumṛtyumiti / yasmātsvamahimnā svabhaktānāṃ smṛta eva mṛtyumapamṛtyuṃ ca mārayati / ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ / yasya chāyāmṛtaṃ yo mṛtyumṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema tasmāducyate mṛtyumṛtyumiti
atha kasmāducyate namāmīti / yasmādyaṃ sarve devā namanti mumukṣavo brahmavādinaśca / pra nūnaṃ brahmaṇaspatirmantraṃ vadatyukthyaṃ yasminnindro varuṇo mitro aryamā devā okāṃsi cakrire tasmāducyate namāmīti
atha kasmāducyate'hamiti / ahamasmi prathamajā ṛtasya pūrvaṃ devebhyo amṛtasya nābhiḥ / yo mā dadāti sa i devamāvāḥ ahamannamannamadantamadmi / ahaṃ viśvaṃ bhuvanamabhyabhavāṃ suvarṇajyotirya evaṃ vedeti mahopaniṣat
// tṛtīyo'paniṣat //
devā ha vai prajāpatimabruvannānuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasya śaktiṃ bījaṃ no brūhi bhagavanniti
sa hovāca prajāpatirmāyā vā eṣā nārasiṃhī sarvamidaṃ sṛjati sarvamidaṃ rakṣati sarvamidaṃ saṃharati / tasmānmāyāmetāṃ śaktiṃ vidyādya etāṃ māyāṃ śaktiṃ veda sa pāpmānaṃ tarati sa mṛtyuṃ tarati sa saṃsāraṃ tarati so'mṛtatvaṃ ca gacchati mahatīṃ śriyamaśnute
mīmāṃsante brahmavādino hrasvā dīrghā plutā ceti / yadi hrasvā bhavati sarvaṃ pāpmānaṃ dahatyamṛtatvaṃ ca gacchati yadi dīrghā bhavati mahatīṃ śriyamāpnotyamṛtatvaṃ ca gacchati yadi plutā bhavati jñānavānbhavatyamṛtatvaṃ ca gacchati
tadetadṛṣiṇoktaṃ nidarśanaṃ sa īṃ pāhi ya ṛjīṣī tarutraḥ śriyaṃ lakṣmīmaupalāmambikāṃ gāṃ ṣaṣṭhīṃ ca yāmindrasenetyudāhuḥ tāṃ vidyāṃ brahmayoniṃ sarūpāmīhāyuṣe śaraṇamahaṃ prapadye
sarveṣāṃ vā etadbhūtānāmākāśaḥ parāyaṇaṃ sarvāṇi ha vā imāni bhūtānyākāśādeva jāyanta ākāśādeva jātāni jīvantyākāśaṃ prayatyabhisaṃviśanti tasmādākāśaṃ bījaṃ vidyāt
tadetadṛṣiṇoktaṃ nidarśanaṃ haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhota vediṣadatithirduroṇasat / nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjāgojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat / ya evaṃ vedeti mahopaniṣat
// caturtho'paniṣat //
devā ha vai prajāpatimabruvannanuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasyāṅgamantrānno brūhi bhagava iti
sa hovāca prajāpatiḥ praṇavaṃ sāvitrīṃ yajurlakṣmīṃ nṛsiṃhagāyatrīmityaṅgāni jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati
omityetadakṣaramidaṃ sarvaṃ tasyopavyākhyānaṃ bhūtaṃ bhavadbhaviṣyaditi sarvamoṅkāra eva yaccānyattrikālātītaṃ tadapyoṅkāra eva / sarvaṃ hyetadbrahmāyamātmā brahma so'yamātmā catuṣpāt
jāgaritasthāno bahiḥprajñaḥ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ sthūlabhugvaiśvānaraḥ prathamaḥ pādaḥ
svapnasthāno'ntaḥprajñaḥ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ praviviktabhuktaijaso dvitīyaḥ pādaḥ
yatra supto na kañcana kāmaṃ kāmayate na kañcana svapnaṃ paśyati tatsuṣuptam / suṣuptasthāna ekībhūtaḥ prajñānaghana ekānandamayo hyānandabhuk cetomukhaḥ prājñastṛtīyo pādaḥ / eṣa sarveśvara eṣa sarvajña eṣo'ntaryāmyeṣa yoniḥ sarvasya prabhavāpyayau hi bhūtānām
nāntaḥprajñaṃ na bahiḥprajñaṃ nobhayataḥprajñaṃ na prajñaṃ nāprajñaṃ na prajñānaghanamadṛṣṭamavyavahāryamagrāhyamalakṣaṇamacintyamavyapadeśyamaikātmyapratyayasāraṃ prapañcopaśamaṃ śāntaṃ śivamadvaitaṃ caturthaṃ manyante sa ātmā sa vijñeyaḥ
atha sāvitrī gāyatryā yajuṣā proktā tayā sarvamidaṃ vyāptaṃ ghṛṇiriti dve akṣare sūrya iti trīṇi āditya iti trīṇi / etadvai sāvitrasyāṣṭākṣaraṃ padaṃ śriyābhiṣiktaṃ ya evaṃ veda śriyā haivābhiṣicyate
tadetadṛcābhyuktam ṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhiviśve niṣeduḥ/ yastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsata iti
na ha vā etasyarcā na yajuṣā na sāmnārtho'sti yaḥ sāvitraṃ vedeti
ॐ bhūrlakṣmīrbhuvarlakṣmīḥ svarlakṣmīḥ kālakarṇī tanno mahālakṣmīḥ pracodayāt ityeṣā vai mahālakṣmīryajurgāyatrī caturviṃśatyakṣarā bhavati
gāyatrī vā idaṃ sarvaṃ yadidaṃ kiñca tasmādya etāṃ mahālakṣmīṃ yājuṣīṃ veda mahatīṃ śriyamaśnute
ॐ nṛsiṃhāya vidmahe vajranakhāya dhīmahi / tannaḥ siṃhaḥ pracodayāt ityeṣā vai nṛsiṃhagāyatrī devānāṃ vedānāṃ nidānaṃ bhavati ya evaṃ veda nidānavānbhavati
devā ha vai prajāpatimabruvannatha kairmantraiḥ stuto devaḥ prīto bhavati svātmānaṃ darśayati tanno brūhi bhagavanniti
sa hovāca prajāpatiḥ / ॐ yo ha vai nṛsiṃho devo bhagavānyaśca brahmā būrbhuvaḥ svastasmai vai namo namaḥ
[ yathā prathamamantroktāvādyantau tathā sarvamantreṣu draṣṭavyau ]
.......yaśca viṣṇuḥ.......
.......yaśca maheśvaraḥ.......
.......yaśca puruṣaḥ.......
.......yaśceśvaraḥ.......
.......yā sarasvatī.......
.......yā śrīḥ.......
.......yā gaurī.......
.......yā prakṛtiḥ.......
.......yā vidyā.......
.......yaścoṅkāraḥ.......
.......yāśatasro'rdhamātrāḥ.......
.......ye vedāḥ sāṅgāḥ saśākhāḥ setihāsāḥ.......
.......ye ca pañcāgnayaḥ.......
.......yāḥ sapta mahāvyāhṛtayaḥ.......
.......ye cāṣṭau lokapālāḥ.......
.......ye cāṣṭau vasavaḥ.......
.......ye caikādaśa rudrāḥ.......
.......ye ca dvādaśādityāḥ.......
.......ye cāṣṭau grahāḥ.......
.......yāni ca pañcamahābhūtāni.......
.......yaśca kālaḥ.......
.......yaśca manuḥ.......
.......yaśca mṛtyuḥ.......
.......yaśca yamaḥ.......
.......yaścāntakaḥ.......
.......yaśca prāṇaḥ.......
.......yaśca sūryaḥ.......
.......yaśca somaḥ.......
.......yaśca virāṭ puruṣaḥ.......
.......yaśca jīvaḥ.......
.......yacca sarvam.......
iti dvātriṃśat iti tānprajāpatirabravīdetairmantrairnityaṃ devaṃ stuvadhvam
tato devaḥ prīto bhavati svātmānaṃ darśayati tasmādya etairmantrairnityaṃ devaṃ stauti sa devaṃ paśyati so'mṛtatvaṃ ca gacchati ya evaṃ vedeti mahopaniṣat
// pañcamo'paniṣat //
devā ha vai prajāpatimabruvannānuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasya mahācakraṃ nāma cakraṃ no brūhi bhagava iti sārvakāmikaṃ mokṣadvāraṃ udyogina upadiśanti
sa hovāca prajāpatiḥ ṣaḍakṣaraṃ vā etatsudarśanaṃ mahācakraṃ tasmātṣaḍaraṃ bhavati ṣaṭpatraṃ cakraṃ bhavati ṣaḍvā ṛtava ṛtubhiḥ saṃmitaṃ bhavati madhye nābhirbhavati nābhyāṃ vā ete'rāḥ pratiṣṭhitā māyayā etatsarvaṃ veṣṭitaṃ bhavati nātmānaṃ māyā spṛśati tasmānmāyayā bahirveṣṭitaṃ bhavati
athāṣṭāramaṣṭapatraṃ cakraṃ bhavatyaṣṭākṣarā vai gāyatrī gāyatryā saṃmitaṃ bhavati bahirmāyayā veṣṭitaṃ bhavati kṣetraṃ kṣetraṃ vai māyaiṣā sampadyate
atha dvādaśāraṃ dvādaśapatraṃ cakraṃ bhavati dvādaśākṣarā vai jagatī jagatyā saṃmitaṃ bhavati bahirmāyayā veṣṭitaṃ bhavati
atha ṣoḍaśāraṃ ṣoḍaśapatraṃ cakraṃ bhavati ṣoḍaśakālo vai puruṣaḥ puruṣa evedaṃ sarvaṃ puruṣeṇa saṃmitaṃ bhavati māyayā bahirveṣṭitaṃ bhavati
atha dvātriṃśadaraṃ dvātriṃśatpatraṃ cakraṃ bhavati dvātriṃśadakṣarā vā anuṣṭubbhavatyanuṣṭubhā sarvamidaṃ bhavati bahirmāyayā veṣṭitaṃ bhavati
arairvā etatsubaddhaṃ bhavati vedā vā ete arāḥ patrairvā etatsarvataḥ parikrāmati chandāṃsi vai patrāṇi
etatsudarśanaṃ mahācakraṃ tasya madhye nābhyāṃ tārakaṃ yadakṣaraṃ nārasiṃhamekākṣaraṃ tadbhavati ṣaṭsu patreṣu ṣaḍakṣaraṃ sudarśanaṃ bhavatyaṣṭasu patreṣvaṣṭākṣaraṃ nārāyaṇaṃ bhavati dvādaśasu patreṣu dvādaśākṣaraṃ vāsudevaṃ bhavati / ṣoḍaśasu patreṣu mātṛkādyāḥ sabindukāḥ ṣoḍaśa svarā bhavanti / dvātriṃśatsu patreṣu dvātriṃśadakṣaraṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ bhavati / tadvā etatsudarśanaṃ nāma cakraṃ sārvakāmikaṃ mokṣadvāramṛṅmayaṃ yajurmayaṃ sāmamayaṃ brahmamayamamṛtamayaṃ bhavati / tasya purastādvasava āsate rudrā dakṣiṇata ādityāḥ paścādviśvedevā uttarato brahmaviṣṇumaheśvarā nābhyāṃ sūryācandramasau pārśvayoḥ
tadetadṛcābhyuktam ṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhiviśve niṣeduḥ / yastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsata iti
tadetatsudarśanaṃ mahācakre bālo vā yuvā vā veda sa mahānbhavati sa guruḥ sarveṣāṃ mantrāṇāmupadeṣṭā bhavatyanuṣṭubhā homaṃ kuryādanuṣṭubhārcanaṃ kuryāttadetadrakṣoghnaṃ mṛtyutārakaṃ guruṇā labdhaṃ kaṇṭhe bāhau śikhāyāṃ vā badhnīta saptadvīpavatī bhūmirdakṣiṇārthaṃ nāvakalpate tasmācchraddhayā yāṃ kāñcidgāṃ dadyātsā dakṣiṇā bhavati
devā ha vai prajāpatimabruvannānuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasya phalaṃ no brūhi bhagava iti
sa hovāca prajāpatirya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte so'gnopūto bhavati sa vāyupūto bhavati sa ādityapūto bhavati sa somapūto bhavati sa satyapūto bhavati sa brahmapūto bhavati sa viṣṇupūto bhavati sa rudrapūto bhavati sa devapūto bhavati / sa sarvapūto bhavati sa sarvapūto bhavati
ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa mṛtyuṃ tarati sa pāpmānaṃ tarati sa brahmahatyāṃ tarati sa bhrūṇahatyāṃ tarati sa vīrahatyāṃ tarati sa sarvahatyāṃ tarati sa saṃsāraṃ tarati sa sarvaṃ tarati sa sarvaṃ tarati
ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte so'gniṃ stambhayati sa vāyuṃ stambhayati sa ādityaṃ stambhayati sa stomaṃ stambhayati sa udakaṃ stambhayati sa sarvāndevāṃstambhayati sa sarvāngrahāṃstambhayati sa viṣaṃ stambhayati sa viṣaṃ stambhayati
ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa devānākarṣayati sa yakṣānākarṣayati sa nāgānākarṣayati sa grahānākarṣayati sa manuṣyānākarṣayati sa sarvānākarṣayati sa sarvānākarṣayati
ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa bhūrlokaṃ jayati sa bhuvarlokaṃ jayati sa svarlokaṃ jayati sa maharlokaṃ jayati sa janolokaṃ jayati sa tapolokaṃ jayati sa satyalokaṃ jayati sa sarvāṃllokāñjayati sa sarvāṃllokāñjayati
ya etaṃ mantrarājamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte so'gniṣṭomena yajate sa ukthyena yajate sa ṣoḍaśinā yajate sa vājapeyena yajate so'tirātreṇa yajate so'ptoryāmeṇa yajate so'śvamedhena yajate sa sarvaiḥ kratubhiryajate sa sarvaiḥ kratubhiryajate
ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa ṛco'dhīte sa yajūṃṣyadhīte sa sāmānyadhīte so'tharvaṇamadhīte so'ṅgirasamadhīte sa śākhā adhīte sa purāṇānyadhīte sa kalpānadhīte sa gāthāmadhīte sa nārāśaṃsīradhīte sa praṇavamadhīte yaḥ praṇavamadhīte sa sarvamadhīte sa sarvamadhīte
anupanītaśatamekamekenopanītena tatsamamupanītaśatamekamekena gṛhasthena tatsamaṃ gṛhasthaśatamekamekena vānaprasthena tatsamaṃ vānaprasthaśatamekamekena yatinā tatsamaṃ yatīnāṃ tu śataṃ pūrṇamekamekena rudrajāpakena tatsamaṃ rudrajāpakaśatamekamekenātharvaśiraḥ śikhādhyāpakena tatsamamatharvaśiraḥ śikhādhyāpakaśatamekamekena tāpanīyopaniṣadadhyāpakena tatsamaṃ tāpanīyopaniṣadadhyāpakaśatamekamekena mantrarājadhyāpakena tatsamam
tadvā etatparamaṃ dhāma mantrarājādhyāpakasya yatra na sūryastapati yatra na vāyurvāti yatra na candramā bhāti yatra na nakṣatrāṇi bhānti yatra nāgnirdahati yatra na mṛtyuḥ praviśati yatra na duḥkhaṃ sadānandaṃ paramānandaṃ śāntaṃ śāśvataṃ sadāśivaṃ brahmādivanditaṃ yogidhyeyaṃ paramaṃ padaṃ yatra gatvā na nivartante yoginaḥ
tadetadṛcābhyuktam tadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ / divīva cakṣurātatam / tadviprāso vipanyavo jāgṛvāṃsaḥ samindhate / viṣṇoryatparamaṃ padam / tadetanniṣkāmasya bhavati tadetanniṣkāmasya bhavati ya evaṃ vedeti mahopaniṣat
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti nṛsiṃhapūrvatāpinyupaniṣatsamāptā //
saṃbaṃdhita kaḍiyām̐
upaniṣad
nṛsiṃhatāpanī_upaniṣad
nṛsiṃhapūrvatāpinyupaniṣat
nṛsiṃhottaratāpinyupaniṣat
bāharī kaḍiyām̐
Original text: nṛsiṃhatāpanī upaniṣad-1 · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0