Language

ENहिગુ
Scripture Library

nṛsiṃhatāpanī upaniṣad-1 · Chapter 1

1

// nṛsiṃhatāpinyupaniṣat //
ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// prathamopaniṣat //
ॐ āpo vā idamāsan salilameva / sa prajāpatirekaḥ puṣkaraparṇe samabhavat / tasyāntarmanasi kāmaḥ samavartata idaṃ sṛjeyamiti / tasmādyatpuruṣo manasābhigacchati tadvācā vadati tatkarmaṇā karoti / tadeṣabhyanūktā - kāmastadagre samavartatādhi manaso retaḥ prathamaṃ yadāsīt / sato bandhumasati niravindanhṛdi pratīṣyā kavayo manīṣeti upainaṃ tadupanamati yatkāmo bhavati ya evaṃ veda

2

sa tapo'tapyata sa tapastaptvā sa etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhamapaśyattena vai sarvamidamasṛjata yadidaṃ kiñca / tasmātsarvamānuṣṭubhamityācakṣate yadidaṃ kiñca / anuṣṭubho vā imāni bhūtāni jāyante / anuṣṭubhā jātāni jīvanti / anuṣṭubhaṃ prayantyabhisaṃviśanti tasyaiṣā bhavati anuṣṭupprathamā bhavati anuṣṭubuttamā bhavati vāgvā anuṣṭup vācaiva prayanti vācodyanti paramā vā eṣā chandasāṃ yadanuṣṭubiti

3

sasāgarāṃ saparvatāṃ saptadvīpāṃ vasundharāṃ tatsāmnaḥ prathamaṃ pādaṃ jānīyāt / yakṣagandharvāpsarogaṇasevitamantarikṣaṃ tatsāmno dvitīyaṃ pādaṃ jānīyādvasurudrādityaiḥ sarvairdevaiḥ sevitaṃ divaṃ tatsāmnastṛtīyaṃ pādaṃ jānīyāt / brahmasvarūpaṃ nirañjanaṃ paramaṃ vyomakaṃ tatsāmnaścaturthaṃ pādaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

4

ṛgyajuḥsāmātharvāṇaścatvāro vedāḥ sāṅgāḥ saśākhāścatvāraḥ pādā bhavanti

5

kiṃ dhyānaṃ kiṃ daivataṃ kānyaṅgāni kāni daivatāni kiṃ chandaḥ ka ṛṣiriti

6

sa hovāca prajāpatiḥ sa yo ha vai sāvitryasyāṣṭākṣaraṃ padaṃ śriyābhiṣiktaṃ tatsāmno'ṅgaṃ veda śriyā haivābhiṣicyate / sarve vedāḥ praṇavādikāstaṃ praṇavaṃ tatsāmno'ṅgaṃ veda sa trīṃllokāñjayati caturviṃśatyakṣarā mahālakṣmīryajustatsāmno'ṅgaṃ veda sa āyuryaśaḥkīrtijñānaiśvairyavānbhavati / tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

7

sāvitrīṃ praṇavaṃ yajurlakṣmīṃ strīśūdrāya necchanti / dvātriṃśadakṣaraṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / sāvitrīṃ lakṣmīṃ yajuḥ praṇavaṃ yadi jānīyāt strī śūdraḥ sa mṛto'dho gacchati tasmātsarvadā nācaṣṭe yadyācaṣṭe sa ācāryastenaiva sa mṛto'dho gacchati

8

sa hovāca prajāpatiḥ agnirvai devā idaṃ sarvaṃ viśvā bhūtāni prāṇā vā indriyāṇi paśavo'nnamabhṛtaṃ samrāṭ svarāḍvirāṭ tatsāmnaḥ prathamaṃ pādaṃ jānīyāt / ṛgyajuḥsāmātharvarūpaḥ sūryo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣastatsāmno dvitīyaṃ pādaṃ jānīyāt / ya oṣadhīnāṃ prabhurbhavati tārādhipatiḥ somastatsāmnastṛtīyaṃ pādaṃ jānīyāt / sa brahmā sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ tatsāmnaścaturthaṃ pādaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

9

ugraṃ prathamasyādyaṃ jvalaṃ dvitīyasyādyaṃ nṛsiṃhaṃ tṛtīyasyādyaṃ mṛtyuṃ caturthasyādyaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / tasmādidaṃ sāma yatra kutracinnācaṣṭe yadi dātumapekṣate putrāya śuśrūṣave dāsyatyanyasmai śiṣyāya vā ceti

10

kṣīrodārṇavaśāyinaṃ nṛkesarivigrahaṃ yogidhyeyaṃ paraṃ padaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

11

vīraṃ prathamāsyādyārdhyāntyaṃ taṃ sa dvitīyasyādyārdhyāntyaṃ haṃ bhī tṛtīyasyādyārdhyāntyaṃ mṛtyuṃ caturthasyādyārdhyāntyaṃ sāma tu jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / tasmādidaṃ sāma yena kenacidācāryamukhena yo jānīte sa tenaiva śarīreṇa saṃsārānmucyate mocayati mumukṣurbhavati / japāttenaiva śarīreṇa devatādarśanaṃ karoti tasmādidameva mukhyadvāraṃ kalau nānyeṣāṃ bhavati tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

12

ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam / ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ śaṅkaraṃ nīlalohitam / umāpatiḥ paśupatiḥ pinākī hyamitadyutiḥ / īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatiryo vai yajurvedavācyastvaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

13

mahāprathamāntārdhasyādyantavato dvitīyāntārdhasyādyaṃ ṣaṇaṃ tṛtīyāntārdhasyādyaṃ nāma caturthāntardhasyādyaṃ sāma jānīyādyaॊ jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / tasmādidaṃ sāma saccidānandamayaṃ paraṃ brahma tamevavaṃvidvānamṛta iha bhavati tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

14

viśvasṛja etena vai viśvamidamasṛjanta yadviśvamasṛjanta tasmādviśvasṛjo viśvamenānanu prajāyate brahmaṇaḥ salokatāṃ sārṣṭitāṃ sāyujyaṃ yānti tasmādidaṃ sāṅgaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

15

viṣṇuṃ prathamāntyaṃ mukhaṃ dvitīyāntyaṃ bhadraṃ tṛtīyāntyaṃ myahaṃ caturthyāntaṃ sāma jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati / yo'sau yadidaṃ kiñcātmani brahmaṇyevānuṣṭubhaṃ jānīyādyo jānīte saॊ'mṛtatvaṃ ca gacchati // ya ihaiva sthātumapekṣate tasmai sarvaiśvairyaṃ dadāti / yatra kutrāpi mriyate dehānte devaḥ paramaṃ brahma tārakaṃ vyācaṣṭe yenāsāvamṛtībhūtvā so'mṛtatvaṃ ca gacchati

16

tasmādidaṃ sāmamadhyagaṃ japati tasmādidaṃ sāmāṅgaṃ prajāpatistasmādidaṃ sāmāṅgaṃ prajāpatirya evaṃ vedeti mahopaniṣat / ya etāṃ mahopaniṣadaṃ veda sa kṛtapuraścaraṇo mahāviṣṇurbhavati mahāviṣṇurbhavati

1

// dvitīyaॊ'paniṣat //
devā ha vai mṛtyoḥ pāpmabhyaḥ saṃsārācca bibhīyuste prajāpatimupādhāvaṃstebhya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ prāyacchattena vai te mṛtyumajayan pāpmānaṃ cātaransaṃsāraṃ cātaraṃstasmādyo mṛtyoḥ pāpmabhyaḥ saṃsārācca bibhīyātsa etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ pratigṛhṇīyātsa mṛtyuṃ tarati sa pāpmānaṃ tarati sa saṃsāraṃ tarati

2

tasya ha vai praṇavasya yā pūrvā mātrā pṛthivyakāraḥ sa ṛgbhirṛgvedo brahmā vasavo gāyatrī gārhapatyaḥ sā sāmnaḥ prathamaḥ pādo bhavati / dvitīyāntarikṣaṃ sa ukāraḥ sa yajubhiryajurvedo viṣṇurudrāstriṣṭubdakṣiṇāgniḥ sā sāmno dvitīyaḥ pādo bhavati / tṛtīyā dyauḥ sa makāraḥ sa sāmabhiḥ sāmavedo rudrā ādityā jagatyāhavanīyaḥ sā sāmnastṛtīyaḥ pādo bhavati / yāvasāne'sya caturthyardhamātrā sa somaloka oṅkāraḥ so'tharvaṇairmantrairatharvavedaḥ saṃvartako'gnirmaruto virāḍekarṣirbhāsvatī smṛtā sā sāmnaścaturthaḥ pādo bhavati

3

aṣṭākṣaraḥ prathamaḥ pādo bhavatyaṣṭākṣarāstrayaḥ pādā bhavantyevaṃ dvātriṃśadakṣarāṇi saṃpadyante dvātriṃśadakṣarā vā anuṣṭubbhavatyanuṣṭubhā sarvamidaṃ sṛṣṭamanuṣṭubhā sarvamupasaṃhṛtam

4

tasya haitasya pañcāṅgāni bhavanti catvāraḥ pādāścatvārāṅgāni bhavanti sapraṇavaṃ sarvaṃ pañcamaṃ bhavati hṛdayāya namaḥ śirase svāhā śikhāyai vaṣaṭ kavacāya huṃ astrāya phaḍiti prathamaṃ prathamena saṃyujyate dvitīyaṃ dvitīyena tṛtīyaṃ tṛtīyena caturthaṃ caturthena pañcamaṃ pañcamena vyatiṣajati vyatiṣiktā vā ime lokāstasmādvyatiṣiktānyaṅgāni bhavanti

5

omityetadakṣaramidaṃ sarvaṃ tasmātpratyakṣaramubhayata oṅkāro bhavati / akṣarāṇāṃ nyāsamupadiśanti brahmavādinaḥ

6

tasya ha vā ugraṃ prathamaṃ sthānaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati vīraṃ dvitīyaṃ sthānaṃ mahāviṣṇuṃ tṛtīyaṃ sthānaṃ jvalantaṃ caturthaṃ sthānaṃ sarvatomukhaṃ pañcamaṃ sthānaṃ nṛsiṃhaṃ ṣaṣṭhaṃ sthānaṃ bhīṣaṇaṃ saptamaṃ sthānaṃ bhadramaṣṭamaṃ sthānaṃ mṛtyumṛtyuṃ navamaṃ sthānaṃ namāmi daśamaṃ sthānamamekādaśaṃ sthānaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

7

ekādaśapadā vā anuṣṭubbhavatyanuṣṭubhā sarvamidaṃ sṛṣṭamanuṣṭubhā sarvamidamupasaṃhṛtaṃ tasmātsarvānuṣṭubhaṃ jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

8

deva ha vai prajāpatimabruvannatha kasmāducyata ugramiti / sa hovāca prajāpatiryasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtānyudgṛhṇātyajasraṃ sṛjati visṛjati vāsayattyudgrāhyata udgṛhyate stuhi śrutaṃ gartasadaṃ yuvānaṃ mṛgaṃ na bhīmamupahantrumugram / mṛḍā jaritre rudrastavāno anyante asmannivapantu senāḥ tasmāducyata ugramiti

9

atha kasmāducyate vīramiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni viramati virāmayatyajasraṃ sṛjati visṛjati vāsayati / yato vīraḥ karmaṇyaḥ sudṛkṣo yuktagrāva jāyate devakāmastasmāducyate vīramiti

10

atha kasmāducyate mahāviṣṇumiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni vyāpnoti vyāpayati sneho yathā palalapiṇḍaṃ śāntamūlamotaṃ protamanuvyāsaṃ vyatiṣikto vyāpayate / yasmānna jātaḥ paro anyo asti ya āviveśa bhuvanāni viśvā / prajāpatiḥ prajayā saṃvidānaḥ trīṇi jyotīṃṣi sacate sa ṣoḍaṣīṃ tasmāducyate mahāviṣṇumiti

11

atha kasmāducyate jvalantamiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni svatejasā jvalati jvālayati jvālyate jvālayate / savitā prasavitā dīpto dīpayandīpyamānaḥ jvalañjvalitā tapanvitapantsaṃtapanrocano rocamānaḥ śobhanaḥ śobhamānaḥ kalyāṇastasmāducyate jvalantamiti

12

atha kasmāducyate sarvatomukhamiti / yasmātsvamahimnā sarvāṃllokānsarvāndevānsarvānātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni svayamanindriyo'pi sarvataḥ paśyati sarvataḥ śṛṇoti sarvato gacchati sarvata ādatte sarvagaḥ sarvagatastiṣṭhati / ekaḥ purastādya idaṃ babhūva yato babhūva bhuvanasya gopāḥ / yamapyeti bhuvanaṃ sāṃparāye namāmi tamahaṃ sarvatomukhamiti tasmāducyate sarvatomukhamiti

13

atha kasmāducyate nṛsiṃhamiti / yasmātsarveṣāṃ bhūtānāṃ nā vīryatamaḥ śreṣṭhatamaśca siṃho vīryatamaḥ śreṣṭhatamaśca / tasmānnṛsiṃha āsītparameśvaro jagaddhitaṃ vā etadrūpaṃ yadakṣaraṃ bhavati / pratadviṣṇustavate vīryāya mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ / yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśvā / tasmāducyate nṛsiṃhamiti

14

atha kasmāducyate bhīṣaṇamiti / yasmādbhīṣaṇaṃ yasya rūpaṃ dṛṣṭvā sarve lokāḥ sarve devāḥ sarvāṇi bhūtāni bhītyā palāyante svayaṃ yataḥ kutaśca na bibheti / bhīṣāsmatdvātaḥ pavate bhīṣodeti sūryaḥ / bhīṣāsmādagniścendrasya mṛtyurdhāvati pañcama iti tasmāducyate bhīṣaṇamiti

15

atha kasmāducyate bhadramiti / yasmātsvayaṃ bhadro bhūtvā sarvadā bhadraṃ dadāti / rocano rocamānaḥ śobhanaḥ śobhamānaḥ kalyāṇaḥ / bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ / sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ / tasmāducyate bhadramiti

16

atha kasmāducyate mṛtyumṛtyumiti / yasmātsvamahimnā svabhaktānāṃ smṛta eva mṛtyumapamṛtyuṃ ca mārayati / ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ / yasya chāyāmṛtaṃ yo mṛtyumṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema tasmāducyate mṛtyumṛtyumiti

17

atha kasmāducyate namāmīti / yasmādyaṃ sarve devā namanti mumukṣavo brahmavādinaśca / pra nūnaṃ brahmaṇaspatirmantraṃ vadatyukthyaṃ yasminnindro varuṇo mitro aryamā devā okāṃsi cakrire tasmāducyate namāmīti

4

atha kasmāducyate'hamiti / ahamasmi prathamajā ṛtasya pūrvaṃ devebhyo amṛtasya nābhiḥ / yo mā dadāti sa i devamāvāḥ ahamannamannamadantamadmi / ahaṃ viśvaṃ bhuvanamabhyabhavāṃ suvarṇajyotirya evaṃ vedeti mahopaniṣat

1

// tṛtīyo'paniṣat //
devā ha vai prajāpatimabruvannānuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasya śaktiṃ bījaṃ no brūhi bhagavanniti

2

sa hovāca prajāpatirmāyā vā eṣā nārasiṃhī sarvamidaṃ sṛjati sarvamidaṃ rakṣati sarvamidaṃ saṃharati / tasmānmāyāmetāṃ śaktiṃ vidyādya etāṃ māyāṃ śaktiṃ veda sa pāpmānaṃ tarati sa mṛtyuṃ tarati sa saṃsāraṃ tarati so'mṛtatvaṃ ca gacchati mahatīṃ śriyamaśnute

3

mīmāṃsante brahmavādino hrasvā dīrghā plutā ceti / yadi hrasvā bhavati sarvaṃ pāpmānaṃ dahatyamṛtatvaṃ ca gacchati yadi dīrghā bhavati mahatīṃ śriyamāpnotyamṛtatvaṃ ca gacchati yadi plutā bhavati jñānavānbhavatyamṛtatvaṃ ca gacchati

4

tadetadṛṣiṇoktaṃ nidarśanaṃ sa īṃ pāhi ya ṛjīṣī tarutraḥ śriyaṃ lakṣmīmaupalāmambikāṃ gāṃ ṣaṣṭhīṃ ca yāmindrasenetyudāhuḥ tāṃ vidyāṃ brahmayoniṃ sarūpāmīhāyuṣe śaraṇamahaṃ prapadye

5

sarveṣāṃ vā etadbhūtānāmākāśaḥ parāyaṇaṃ sarvāṇi ha vā imāni bhūtānyākāśādeva jāyanta ākāśādeva jātāni jīvantyākāśaṃ prayatyabhisaṃviśanti tasmādākāśaṃ bījaṃ vidyāt

6

tadetadṛṣiṇoktaṃ nidarśanaṃ haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhota vediṣadatithirduroṇasat / nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjāgojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat / ya evaṃ vedeti mahopaniṣat

1

// caturtho'paniṣat //
devā ha vai prajāpatimabruvannanuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasyāṅgamantrānno brūhi bhagava iti

2

sa hovāca prajāpatiḥ praṇavaṃ sāvitrīṃ yajurlakṣmīṃ nṛsiṃhagāyatrīmityaṅgāni jānīyādyo jānīte so'mṛtatvaṃ ca gacchati

3

omityetadakṣaramidaṃ sarvaṃ tasyopavyākhyānaṃ bhūtaṃ bhavadbhaviṣyaditi sarvamoṅkāra eva yaccānyattrikālātītaṃ tadapyoṅkāra eva / sarvaṃ hyetadbrahmāyamātmā brahma so'yamātmā catuṣpāt

4

jāgaritasthāno bahiḥprajñaḥ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ sthūlabhugvaiśvānaraḥ prathamaḥ pādaḥ

5

svapnasthāno'ntaḥprajñaḥ saptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ praviviktabhuktaijaso dvitīyaḥ pādaḥ

6

yatra supto na kañcana kāmaṃ kāmayate na kañcana svapnaṃ paśyati tatsuṣuptam / suṣuptasthāna ekībhūtaḥ prajñānaghana ekānandamayo hyānandabhuk cetomukhaḥ prājñastṛtīyo pādaḥ / eṣa sarveśvara eṣa sarvajña eṣo'ntaryāmyeṣa yoniḥ sarvasya prabhavāpyayau hi bhūtānām

7

nāntaḥprajñaṃ na bahiḥprajñaṃ nobhayataḥprajñaṃ na prajñaṃ nāprajñaṃ na prajñānaghanamadṛṣṭamavyavahāryamagrāhyamalakṣaṇamacintyamavyapadeśyamaikātmyapratyayasāraṃ prapañcopaśamaṃ śāntaṃ śivamadvaitaṃ caturthaṃ manyante sa ātmā sa vijñeyaḥ

8

atha sāvitrī gāyatryā yajuṣā proktā tayā sarvamidaṃ vyāptaṃ ghṛṇiriti dve akṣare sūrya iti trīṇi āditya iti trīṇi / etadvai sāvitrasyāṣṭākṣaraṃ padaṃ śriyābhiṣiktaṃ ya evaṃ veda śriyā haivābhiṣicyate

9

tadetadṛcābhyuktam ṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhiviśve niṣeduḥ/ yastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsata iti

10

na ha vā etasyarcā na yajuṣā na sāmnārtho'sti yaḥ sāvitraṃ vedeti

11

ॐ bhūrlakṣmīrbhuvarlakṣmīḥ svarlakṣmīḥ kālakarṇī tanno mahālakṣmīḥ pracodayāt ityeṣā vai mahālakṣmīryajurgāyatrī caturviṃśatyakṣarā bhavati

12

gāyatrī vā idaṃ sarvaṃ yadidaṃ kiñca tasmādya etāṃ mahālakṣmīṃ yājuṣīṃ veda mahatīṃ śriyamaśnute

13

ॐ nṛsiṃhāya vidmahe vajranakhāya dhīmahi / tannaḥ siṃhaḥ pracodayāt ityeṣā vai nṛsiṃhagāyatrī devānāṃ vedānāṃ nidānaṃ bhavati ya evaṃ veda nidānavānbhavati

14

devā ha vai prajāpatimabruvannatha kairmantraiḥ stuto devaḥ prīto bhavati svātmānaṃ darśayati tanno brūhi bhagavanniti

1

sa hovāca prajāpatiḥ / ॐ yo ha vai nṛsiṃho devo bhagavānyaśca brahmā būrbhuvaḥ svastasmai vai namo namaḥ

2

[ yathā prathamamantroktāvādyantau tathā sarvamantreṣu draṣṭavyau ]
.......yaśca viṣṇuḥ.......

3

.......yaśca maheśvaraḥ.......

4

.......yaśca puruṣaḥ.......

5

.......yaśceśvaraḥ.......

6

.......yā sarasvatī.......

7

.......yā śrīḥ.......

8

.......yā gaurī.......

9

.......yā prakṛtiḥ.......

10

.......yā vidyā.......

11

.......yaścoṅkāraḥ.......

12

.......yāśatasro'rdhamātrāḥ.......

13

.......ye vedāḥ sāṅgāḥ saśākhāḥ setihāsāḥ.......

14

.......ye ca pañcāgnayaḥ.......

15

.......yāḥ sapta mahāvyāhṛtayaḥ.......

16

.......ye cāṣṭau lokapālāḥ.......

17

.......ye cāṣṭau vasavaḥ.......

18

.......ye caikādaśa rudrāḥ.......

19

.......ye ca dvādaśādityāḥ.......

20

.......ye cāṣṭau grahāḥ.......

21

.......yāni ca pañcamahābhūtāni.......

22

.......yaśca kālaḥ.......

23

.......yaśca manuḥ.......

24

.......yaśca mṛtyuḥ.......

25

.......yaśca yamaḥ.......

26

.......yaścāntakaḥ.......

27

.......yaśca prāṇaḥ.......

28

.......yaśca sūryaḥ.......

29

.......yaśca somaḥ.......

30

.......yaśca virāṭ puruṣaḥ.......

31

.......yaśca jīvaḥ.......

32

.......yacca sarvam.......

15

iti dvātriṃśat iti tānprajāpatirabravīdetairmantrairnityaṃ devaṃ stuvadhvam

16

tato devaḥ prīto bhavati svātmānaṃ darśayati tasmādya etairmantrairnityaṃ devaṃ stauti sa devaṃ paśyati so'mṛtatvaṃ ca gacchati ya evaṃ vedeti mahopaniṣat

1

// pañcamo'paniṣat //
devā ha vai prajāpatimabruvannānuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasya mahācakraṃ nāma cakraṃ no brūhi bhagava iti sārvakāmikaṃ mokṣadvāraṃ udyogina upadiśanti

2

sa hovāca prajāpatiḥ ṣaḍakṣaraṃ vā etatsudarśanaṃ mahācakraṃ tasmātṣaḍaraṃ bhavati ṣaṭpatraṃ cakraṃ bhavati ṣaḍvā ṛtava ṛtubhiḥ saṃmitaṃ bhavati madhye nābhirbhavati nābhyāṃ vā ete'rāḥ pratiṣṭhitā māyayā etatsarvaṃ veṣṭitaṃ bhavati nātmānaṃ māyā spṛśati tasmānmāyayā bahirveṣṭitaṃ bhavati

3

athāṣṭāramaṣṭapatraṃ cakraṃ bhavatyaṣṭākṣarā vai gāyatrī gāyatryā saṃmitaṃ bhavati bahirmāyayā veṣṭitaṃ bhavati kṣetraṃ kṣetraṃ vai māyaiṣā sampadyate

4

atha dvādaśāraṃ dvādaśapatraṃ cakraṃ bhavati dvādaśākṣarā vai jagatī jagatyā saṃmitaṃ bhavati bahirmāyayā veṣṭitaṃ bhavati

5

atha ṣoḍaśāraṃ ṣoḍaśapatraṃ cakraṃ bhavati ṣoḍaśakālo vai puruṣaḥ puruṣa evedaṃ sarvaṃ puruṣeṇa saṃmitaṃ bhavati māyayā bahirveṣṭitaṃ bhavati

6

atha dvātriṃśadaraṃ dvātriṃśatpatraṃ cakraṃ bhavati dvātriṃśadakṣarā vā anuṣṭubbhavatyanuṣṭubhā sarvamidaṃ bhavati bahirmāyayā veṣṭitaṃ bhavati

7

arairvā etatsubaddhaṃ bhavati vedā vā ete arāḥ patrairvā etatsarvataḥ parikrāmati chandāṃsi vai patrāṇi

8

etatsudarśanaṃ mahācakraṃ tasya madhye nābhyāṃ tārakaṃ yadakṣaraṃ nārasiṃhamekākṣaraṃ tadbhavati ṣaṭsu patreṣu ṣaḍakṣaraṃ sudarśanaṃ bhavatyaṣṭasu patreṣvaṣṭākṣaraṃ nārāyaṇaṃ bhavati dvādaśasu patreṣu dvādaśākṣaraṃ vāsudevaṃ bhavati / ṣoḍaśasu patreṣu mātṛkādyāḥ sabindukāḥ ṣoḍaśa svarā bhavanti / dvātriṃśatsu patreṣu dvātriṃśadakṣaraṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ bhavati / tadvā etatsudarśanaṃ nāma cakraṃ sārvakāmikaṃ mokṣadvāramṛṅmayaṃ yajurmayaṃ sāmamayaṃ brahmamayamamṛtamayaṃ bhavati / tasya purastādvasava āsate rudrā dakṣiṇata ādityāḥ paścādviśvedevā uttarato brahmaviṣṇumaheśvarā nābhyāṃ sūryācandramasau pārśvayoḥ

9

tadetadṛcābhyuktam ṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhiviśve niṣeduḥ / yastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsata iti

10

tadetatsudarśanaṃ mahācakre bālo vā yuvā vā veda sa mahānbhavati sa guruḥ sarveṣāṃ mantrāṇāmupadeṣṭā bhavatyanuṣṭubhā homaṃ kuryādanuṣṭubhārcanaṃ kuryāttadetadrakṣoghnaṃ mṛtyutārakaṃ guruṇā labdhaṃ kaṇṭhe bāhau śikhāyāṃ vā badhnīta saptadvīpavatī bhūmirdakṣiṇārthaṃ nāvakalpate tasmācchraddhayā yāṃ kāñcidgāṃ dadyātsā dakṣiṇā bhavati

11

devā ha vai prajāpatimabruvannānuṣṭubhasya mantrarājasya nārasiṃhasya phalaṃ no brūhi bhagava iti

12

sa hovāca prajāpatirya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte so'gnopūto bhavati sa vāyupūto bhavati sa ādityapūto bhavati sa somapūto bhavati sa satyapūto bhavati sa brahmapūto bhavati sa viṣṇupūto bhavati sa rudrapūto bhavati sa devapūto bhavati / sa sarvapūto bhavati sa sarvapūto bhavati

13

ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa mṛtyuṃ tarati sa pāpmānaṃ tarati sa brahmahatyāṃ tarati sa bhrūṇahatyāṃ tarati sa vīrahatyāṃ tarati sa sarvahatyāṃ tarati sa saṃsāraṃ tarati sa sarvaṃ tarati sa sarvaṃ tarati

14

ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte so'gniṃ stambhayati sa vāyuṃ stambhayati sa ādityaṃ stambhayati sa stomaṃ stambhayati sa udakaṃ stambhayati sa sarvāndevāṃstambhayati sa sarvāngrahāṃstambhayati sa viṣaṃ stambhayati sa viṣaṃ stambhayati

15

ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa devānākarṣayati sa yakṣānākarṣayati sa nāgānākarṣayati sa grahānākarṣayati sa manuṣyānākarṣayati sa sarvānākarṣayati sa sarvānākarṣayati

16

ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa bhūrlokaṃ jayati sa bhuvarlokaṃ jayati sa svarlokaṃ jayati sa maharlokaṃ jayati sa janolokaṃ jayati sa tapolokaṃ jayati sa satyalokaṃ jayati sa sarvāṃllokāñjayati sa sarvāṃllokāñjayati

17

ya etaṃ mantrarājamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte so'gniṣṭomena yajate sa ukthyena yajate sa ṣoḍaśinā yajate sa vājapeyena yajate so'tirātreṇa yajate so'ptoryāmeṇa yajate so'śvamedhena yajate sa sarvaiḥ kratubhiryajate sa sarvaiḥ kratubhiryajate

18

ya etaṃ mantrarājaṃ nārasiṃhamānuṣṭubhaṃ nityamadhīte sa ṛco'dhīte sa yajūṃṣyadhīte sa sāmānyadhīte so'tharvaṇamadhīte so'ṅgirasamadhīte sa śākhā adhīte sa purāṇānyadhīte sa kalpānadhīte sa gāthāmadhīte sa nārāśaṃsīradhīte sa praṇavamadhīte yaḥ praṇavamadhīte sa sarvamadhīte sa sarvamadhīte

19

anupanītaśatamekamekenopanītena tatsamamupanītaśatamekamekena gṛhasthena tatsamaṃ gṛhasthaśatamekamekena vānaprasthena tatsamaṃ vānaprasthaśatamekamekena yatinā tatsamaṃ yatīnāṃ tu śataṃ pūrṇamekamekena rudrajāpakena tatsamaṃ rudrajāpakaśatamekamekenātharvaśiraḥ śikhādhyāpakena tatsamamatharvaśiraḥ śikhādhyāpakaśatamekamekena tāpanīyopaniṣadadhyāpakena tatsamaṃ tāpanīyopaniṣadadhyāpakaśatamekamekena mantrarājadhyāpakena tatsamam

20

tadvā etatparamaṃ dhāma mantrarājādhyāpakasya yatra na sūryastapati yatra na vāyurvāti yatra na candramā bhāti yatra na nakṣatrāṇi bhānti yatra nāgnirdahati yatra na mṛtyuḥ praviśati yatra na duḥkhaṃ sadānandaṃ paramānandaṃ śāntaṃ śāśvataṃ sadāśivaṃ brahmādivanditaṃ yogidhyeyaṃ paramaṃ padaṃ yatra gatvā na nivartante yoginaḥ

21

tadetadṛcābhyuktam tadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ / divīva cakṣurātatam / tadviprāso vipanyavo jāgṛvāṃsaḥ samindhate / viṣṇoryatparamaṃ padam / tadetanniṣkāmasya bhavati tadetanniṣkāmasya bhavati ya evaṃ vedeti mahopaniṣat

ॐ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ /
sthirairaṅgaistuṣṭuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ //
svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti nṛsiṃhapūrvatāpinyupaniṣatsamāptā //
saṃbaṃdhita kaḍiyām̐
upaniṣad
nṛsiṃhatāpanī_upaniṣad
nṛsiṃhapūrvatāpinyupaniṣat
nṛsiṃhottaratāpinyupaniṣat
bāharī kaḍiyām̐

Original text: nṛsiṃhatāpanī upaniṣad-1 · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc