Language

ENहिગુ
Scripture Library

niśvāsakārikātantram · Chapter 1

1

----
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC 4.0
Catalog number: M00251
Uniform title: niśvāsakārikā
Main title: niśvāsakārikātantra
Manuscript : IFP/EFEO transcript T0017A
Description:
Transcribed from IFP transcript T0017A
which is copied from a manuscript belonging to M. K. S. Bhattar, madurai
It consists of pages up to 635 (the rest of the manuscript is in transcript t0017-b
See muktabodha ifp on-line catalog for bibliographic details .
Notes:
Data-entered by the staff of Muktabodha under the direction of Mark S. G. Dyczkowski.
Revision 0: Feb. 5, 2012
Internet publisher : Muktabodha Indological Research Institute
Publication year :
Publication city :
Publication country : India
----
// śrīḥ //
// om //
iti niśvāsakārikāyāmekādaśaḥ paṭalaḥ /
yathā te saṃsthitā devāstadbudhā tatparāyaṇāḥ /
brahmāviṣṇuśca rudraśca īśvaraśśiva eva ca

2

tasyāpi paramaṃ yacca tatparaṃ paramanta * /
* * * * * * * parātparataraṃ param

3

akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca /
śivastu parataḥ tasmāt paratastu parātparaḥ

4

p. २)
akārastu smṛto brahmā ukāro viṣṇureva ca /
makāro rudra ityāhuḥ bījamīśvara eva ca

15

nādaśśivo yato jñeyaḥ sarvavyāpī parātparaḥ /
śaiṣāścaiva hi ye tatvā parātparatarāḥ sthitāḥ

6

boddhavyāḥ tatvato devī bindunādādhikāśca ye /
devyuvāca
akṣarāścaiva ye * * * * * * * * * tāḥ

7

kathamekatvamāsthāya gacchante paramaṃ padam /
īśvara uvāca
oṃkāraṃ bindusaṃyuktaṃ yattadvedamukhaṃ smṛtam

8

p. ३)
akārastasya devasya śivasya paramātmanaḥ /
akārokārayogena oṃkāraṃ parikīrtitam

9

oṣṭhābhyāṃ saṃprayuktastu makārassaṃpravartate /
induśca paratastasya makāropari saṃsthitaḥ

10

catuṣkalaṃ vijānīyāt caturvidyāvibhūṣitam /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca

11

etāḥ kalāḥ samākhyātāḥ bindudevasudhīmataḥ /
oṃkāreṇa makārastu spṛṣṭo vai nadate yadā

12

tadā bindu spṛśatyāśu makārasya ca mūrdhani /
kakārādimakārāntāḥ caturviṃśatkalāsmṛtāḥ

13

p. ४)
jñātavyā nityamevāhuḥ tristhānasthā vyavasthitāḥ /
siddhārtha kā * * kāraṃ bindudevasya lakṣaṇam

14

sāmānyaṃ sarvatantreṣu tava devi udāhṛtam /
m kārasadṛśākāraṃ oṃkārasya tu mūrdhani

15

ardhacandranibhaścaiva bindoḥ paratarasthitaḥ /
tasyā'pi paramaṃ yacca nādarūpī sadāśivaḥ

16

parātparaparātīto nādastaṃ vyāpyasaṃsthitaḥ /
ataḥ paratarannāsti śivātparataśca yat

17

parijñānasya devasya sarvakṛnmucyate naraḥ /
ādimadhyāyatañcaiva tripañca savisargakam

18

p. ५)
pitāmahe śarīrasthā ātmatatve vyavasthitāḥ /
caturthādaparaścaiva gṛhītātparasaptamam

19

tasyā'pi paramaṃ yacca keśavasya vinirdiśet /
ādimādantimaṃ yacca adhastvaikādaśaśca yat

20

ādimān pañcavaiśeṣān * * rudrāṃśamādiśet /
* * * * catvāraḥ kalāsthāstā vijānataḥ

21

yasya yasya hi yadbhāvaṃ tena tena hi yanmayā /
yakārādi kṣakārāntāśśivatatve vyavasthitāḥ

22

mātṛkā kathitā devī oṃkārāntarvyavasthitāḥ /
* * * * * * * * * * sarvadaivatam

23

p. ६)
mucyate sarvapāśaistu śivaṃ yāti nirāmayam /
devyuvāca
yadetatkathitaṃ deva oṃkāraṃ sarvadaivatam

24

tatkathaṃ kathitaṃ deva dhyāyate deva yogibhistatvacintakaiḥ /
īśvara uvāca
cittañceto tathā cintā cintyo'nya cintakastathā

25

etaddhi pañcakaṃ jñātvā tato yogaṃ samabhyaset /
devyuvāaca
kīdṛśantu bhaveccittañcetā caiva kīdṛśam

26

cintā ca kīdṛśī proktā cintyastu cintakaṃ katham /
p. ७)
etatsarvaṃ punaḥ brūhi tatvataḥ parameśvara

27

saṃśayo me mahādeva prāsādibhavaśūladhṛk /
īśvaraḥ
avadhānaṃ smṛtiścittaṃ cetā bodha prakārakam

28

* * * * * * * * * * puruṣasmṛtaḥ /
evaṃ pañca prakāreṇa vijñāya parameśvarī

29

tato yogaṃ prayuñjīta anyathā na kadācana /
devyuvāca
adyāpi saṃśayo deva yogasya parameśvara

30

kīdṛśantu bhavedyogaṃ tatvataḥ kathayasva me /
p. ८)
īśvaraḥ
evametatsamākhyātaṃ yogināṃ yogamuttamam

31

lakṣabhūtamalakṣyañca dviprakāraṃ prakīrtitam /
lakṣaṃ dṛṣṭvā tu vai samyak vettā tatsthaṃ niyojayet

32

tadgatastanmayo bhūtvā yuñjanādyogamucyate /
sukhaduḥkhena saṃvetti karaṇaiśca vivarjitaḥ

33

niścalasthirabhūtastu alakṣaṃ samudāhṛtam /
eṣa te yoga ākhyātaḥ parañca paramañca yat

34

yaḥ kaścittanmayī bhūto yogaṃ tasya samādiśet /
oṃ buddhīmanohaṃkāraścaitā jīvaśca pañcamaḥ

35

p. ९)
turyasthāne samāśritya praṇavassaṃvyavasthitaḥ /
praṇavo bindubandho hi suṣumnānādagocare

36

ṣoḍaśāntavisargasthaḥ parato muktiriṣyate /
sa eṣa vāṅmayo deva mantrapañcāṃśadavyayaḥ

37

gīyate sarvasiddhāntairakṣarasthānamuttamam /
svabhāvassaṃsthitastatra brahmānāmnā sa viśrutaḥ

38

sukhamuccāryamāṇastu brahmā tatrādhi daivatam /
upāṃśūccāryamāṇastu viṣṇustatrādhi daivatam

39

manasā smarennoccārya śivastatrādhi daivatam /
ātmā dhyātā mano dhyānaṃ dhyeyaśśuddho maheśvaraḥ

40

p. १०)
yattatparamamaiśvaryaṃ sarvavyāpi maheśvaram /
tasmin svadehe deveśi ātmā dhyānena yojayet

41

niṣkalaṃ praṇavaṃ kṛtvā amātrasvaravarjitam /
tasyānte tu śivaṃ kṛtvā sametā mokṣadaṃ padam

42

yasyaivaṃ bhedamutpannaṃ idaṃ paramadurlabham /
sa gacchet paramaṃ sthānaṃ kulakoṭiśatairyutaḥ

43

sarvāvasthāṃ gatovā'pi yukto vā sarvapātakaiḥ /
avaśyaṃ mucyate devi sarvasyānugrahe kṣamaḥ

44

idaṃ tatparamaṃ devi gopanīyaṃ prayatnataḥ /
mucyate paśya deveśi yantraṇārahitopayaḥ

45

p. ११)
punareva pravakṣyāmi bhedaṃ tasya parāparam /
darśanāsparśanāccāre jñeyaṃ dhyānena yoginām

46

prāpyate hi paraṃ sthānaṃ kevalaṃ smaraṇādapi /
taṃ pravakṣyāmyahaṃ devi yatsurairapi durlabham

47

aṣṭattriṃśatkalairyuktaṃ śivomiti ca yadbhavet /
vedarūpo hi so'vaśyaṃ saṃsārārṇavatārakam

48

devyuvāca
śivoṃkāravidhāno'yaṃ kīdṛśaḥ kathayasva me /
puna * saṃdigdha utpannaḥ śiva omiti smṛtaḥ

49

īśvaraḥ
p. १२)
sarvatatvādi devasya dvādaśāntoparī yadā /
trikapañcānvitaścaiva śivomiti vidhīyate

50

devyuvāca
aṣṭatriṃśatkalā caiva kasmiṃsthāne vyavasthitāḥ /
saṃjñābhiḥ sthānabhede tu kathayasva * * * *

51

siddhi-ṛddhidyutirlakṣmīrmedhākāntisvadhā sthitiḥ /
rajārakṣāratiḥ pālyā kāmā saṃyaminī kriyā

52

buddhiḥ kāryā ca dhātrī ca grāmiṇī mohinī bhavā /
tamo mohākṣudhā nidrā mṛtyurmāyā bhayā jarā

53

pravṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva /
p. १३)
śaśinī aṅgadā iṣṭā marīcijvālinī tathā

54

* * * * * * * * īśvaraḥ śiva eva /
ardhacandraśca śaktiśca kalābhissaha jānataḥ

55

nirodhīhyardhacandrasya nādasyādūrdhvagāminī /
śaktisthā yā mayā proktā vyāpinīṃ tāṃ vinirdiśet

56

praṇavoccāraṇaṃ tasya * * * * * * * * /
katvaṃ yo na jānāti nirodhī rodhate yadā

57

dvayamutpannanādasya yacchabdaṃ śrūyate sadā /
sa eva ūrdhvagāmī tu nādasyāntarbahisthitā

58

śaktyāntu vīkṣyamāṇāyāṃ yattejaḥ saṃpradṛśyate /
p. १४)
sā eva vyāpinī caiva śakteścāntarbahisthitā

59

aṣṭatriṃśatkalā khyātā praṇavasya samāsataḥ /
vedanīyāstu tā nityaṃ śivatantrānuvartibhiḥ

60

yo'sau sarvagato devaḥ sarveṣāṃ śrūyate mahān /
anirdeśyamanākhyañca samo * ssarvatasthitaḥ

61

astīti bhāvanā tasya ādyāvasthā tu tasya vai /
devairapi na vijñātaṃ kiṃ tadastīti bhāvanā

62

tasyaiva saṃjñā sañjātā śaktirityabhidhīyate /
pratyakṣā sarvalokeṣu dṛśyate sarvataḥ sthitā

63

phalabhāvantu yattasya pratyakṣassarvataḥ sthitaḥ /
p. १५)
śrūyate satataṃ devi nādākhyeti ca viśrutam

64

aparastasya bhāvasya nirodhītyabhidhīyate /
ardhacandramiti proktaṃ vyāpī cānte bahisthitaḥ

65

saṃyogena hi cānyatra yaḥ kaḥ * ccoditokṣaraḥ /
rodhate sarvayogīnāmardhacandreti viśrutam

66

jñānaṃ yogajapadhyeyaṃ śivācāgni vidhi kriyā /
indriyādiṣu sarveṣu jñeyaḥ parataraḥ sthitaḥ

67

kandādinālapadmānāṃ sarveṣāṃ sarvatasthitaḥ /
devī
niṣkalaṃ praṇavaṃ deva tvayā pūrvamudāhṛtam

68

p. १६)
punaśca sakalaṅkānāṃ kimarthañca sureśvara /
īśvaraḥ
avagṛhṇāti bhūtāni mantrarūpeṇa saṃsthitaḥ

69

mantrarūpaṃ purā gṛhya paścāt jñānaṃ prakāśate /
paśupāśaṃ jaganmūlaṃ paśupāśātmakaṃ smṛtam

70

tasya conmūlane hetuṃ mantramūrtirmaheśvaraḥ /
vidyadarkāyutaprakhyaḥ sarvabhūtānukaṃpanaḥ

71

mantramūrtigato devaḥ kāruṇyāt saśivo'vyayaḥ /
vyāpinī vyomarūpā cānantānāthānaśrutā(anāśritā)

72

mūrtirdevasya vikhyātā praṇavo brahmabhiryutā /
p. १७)
īśānapuruṣā ghoravāmasadyādigrahaḥ

73

carācara * * * stā aprameyaguṇodayaḥ /
praṇavaḥ sakalo devaḥ sarvavidyādhipaḥ prabhuḥ

74

avināśī susaṃpūrṇaḥ tejo binduḥ paraśśivaḥ /
praṇavastanurīśānaṃ dhṛtaṃ mantreśvareśvaram

75

jñātvā mahe * * * * * * * * * * prabhuḥ //
praṇavasthasvarāvarṇā yāvantadati suvrate /
tāvatsuragaṇāssarve abhivyaktā bhavanti te

76

praṇavāntasthitāścaitāḥ praṇave tatvataḥ sthitāḥ /
praṇavaḥ sarvadharmātmā praṇavāsaktacetasaḥ

77

p. १८)
sarvādhāro'pyanādhāraḥ praṇavo'nantamūrtimān /
praṇave ca jagatsarvaṃ śabdādyaṃ yacca tatparam

78

* * maprakāśañca pragrūḍhaṃ prakaṭaḥ prabhuḥ /
praṇavaḥ prāṇānāṃ prāṇaḥ pramāṇaparivarjitam

79

brahmādīnāṃ praṇeśānāṃ praṇavātmā maheśvaraḥ /
mantrarūpasamūhastu tatsvarūpaparaśśivaḥ

80

praṇavaprabhavaṃ sarvamā brahmabhuvanaṃ jagat /
tallayañca jagatsarvamavabudhyasva tatvataḥ

81

ādau tu yādṛśaṃ rūpaṃ kalānteṣvapi tādṛśam /
nityatvādantaratvācca prāguktātpraṇavasmṛtaḥ

82

p. १९)
brahmā viṣṇuśca rudraśca śivaśśāntaśca suvṛte /
praṇavaṃ tasya kurvanti tenā'sau praṇavasmṛtaḥ

83

viśuddhaṃ sarvagaṃ nityaṃ śivaḥ praṇavasaṃsthitaḥ /
vidyādehaṃ paraṃ śuddhaṃ ādyaṃ yatpārameśvaram

84

praṇavasyāntargataṃ ta yatkiñcit bhāsasaṃsthitaḥ /
sākāyakāraśuddhyarthaṃ sa ca mokṣasya kāraṇam

85

devanāmaśeṣāṇāṃ kṛtsnasya jagatasthitaḥ /
sarvavyāpī paro devaḥ praṇavaḥ sarvakartṛṇām

86

praṇavaḥ sarvadharmātmā prāṇināṃ hṛdi saṃsthitaḥ /
tisro mātrā'rdhamātrā ca praṇavo'nādisaṃbhavam

87

p. २०)
praṇavaḥ sarvabhūtānāṃ hṛdistho hi maheśvaraḥ /
saṃvedyaścaiva yājyaśca sa dhyeyo japya eva ca

88

viśvātmā viśvabhāvī ca bindusādhanameva ca /
pratyekasādhanañcaiva mantavyaḥ praṇavassadā

89

prabhutvañca vibhutvañca mahatvañca tathaiva ca /
dhyānamātreṇa deveśi nissaṃdigdhaṃ varānane

90

dhyātaḥ sarveśvaro devaḥ sarvajñatvaṃ prayacchati /
hṛdisthā devatāssarvā hṛdi prāṇe vyavasthitiḥ

91

hṛdi jyotīṣi sarvāṇi praṇavo'yaṃ hṛdi sthitaḥ /
etaisstribhissamāyuktassarvabhūte vyavasthitaḥ

92

p. २१)
cittaḥ ceto'dhiko devī ātmānaṃ vetti tatvataḥ /
cittaṃ śarīramākhyātaṃ cetā śaktiḥ prakīrtitā

93

etairvihīnaṃ yadātmānaṃ viṣasupte ca lakṣyate /
tathā hi lakṣyate devi etairhīnastu cetanaḥ

94

rūpasparśastathā śabdaḥ trikalaḥ sarvataḥ kalaḥ /
praṇavaḥ paramaḥ sūkṣmaṃ pramāṇaṃ parivarjitam

95

prasūtiḥ sarvatatvānāṃ sātvarājasatāmasāḥ /
eṣu vai praṇavo jñeyaḥ kṣetrajñasya tu sārathī

96

sā kī cetā śarīre'smin sarvabhūtagataḥ prabhuḥ /
sa śabdaḥ praṇavo jñeyo sarvamāpūrya tiṣṭhati

97

p. २२)
prakṛtiḥ sā parā sūkṣmā sā karoti śivātmikām /
pañcāśatpraṇavā devi bhedenaikena kīrtitā

98

jñātavyā yogibhirnityaṃ śivajñānānuvartibhiḥ /
vedasāṃkhyapurāṇeṣu pāñcarātretihāsayoḥ

99

smṛtayaśca tathā cā'nye bruvanti vividhaṃ kramāt /
omityekākṣaraṃ brahma vadante sarvayoginaḥ

100

vadante nā'bhijānanta iti māyā śivātmikā /
devyuvāca
pañcāśatpraṇavā deva jñātaṃ me tvatprasādataḥ

101

tasmin varṇā sthitā deva bindunādaṃ tathaiva ca //
p. २३)
sa * * * * * * * * * * * * * * *

102

* metaṃ mayā jñātaṃ bhagavaṃstvatprasādataḥ /
bhūyo'haṃ śrotumicchāmi saṃśayo me maheśvara

103

īśānaḥ puruṣo ghoro vāmassadyastathaiva ca /
vidyeśā lokapālāśca astrāṇi ca yathākramam

104

eteṣāmaviśeṣeṇa mantroddhāraṃ vadasva me /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ mantrasadbhāvamuttamam

105

praṇave sarvamantrāstu pravakṣyāmi varānane
akārastu bhavenantaḥ prathamaṃ yaḥ prakīrtitaḥ

106

p. २४)
dharmādyastu dvitīyo vai cchādanāni tathaiva ca /
tṛtīyaṃ kalpayetpadmaṃ sānusvārañca sadbhavet

107

cathrthena tu bījena vinyasennava śaktayaḥ /
makāraḥ karṇikā'khyātaṃ tasya padmasya nityaśaḥ

108

etasminnaṃśakāḥ proktā ukārādi samāsataḥ /
oṃkārāntena deveśi puṣkarāntena kalpayet

109

ḷkārādyāstu ye proktā ekārānte pratiṣṭhitāḥ /
kesarāste tu vijñeyāḥ tasya padmasya śobhane

110

evaṃ vinyasya yatnena mūrtiṃ vinyasya pūrvavat /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca

111

p. २५)
śāntyatītaśca deveśi pañca brahmā prakīrtitāḥ /
vāyavyamāditaḥ kṛtvā śakārāntātpratiṣṭhitāḥ

112

śivāṅgāni tu vijñeyāḥ kathitāstu samāsataḥ /
ṣakārastu bhavennetraṃ sā gāyatrī prakīrtitā

113

kṣassāvitrī sadā jñeyā asmin tantre varānane /
saṃpūjya devadeveśi haṃsākhyaṃ ca sadāśivam

114

paramākṣaraḥ paro devaḥ sarvatantrasamanvitaḥ /
tena saṃcintya deveśaṃ pūjayeta yathākramam

115

prathame vinyasedgarbhaṃ dvitīye cakravartinām /
tṛtīye lokapālāṃśca caturthe'strāṇi vinyaset

116

p. २६)
kakārādi jakārāntā aṣṭau vai cakravartinaḥ /
jhakārādi takārāntā lokapālāḥ prakīrtitāḥ

117

thakārādi bhakārāntā astrāṇi tu yathākramam /
akāreṇa samāyuktā vidyeśāḥ parikīrtitāḥ

118

bindunā lokapālāstu visarge'strāṇi yojayet /
praṇavena tu sarveṣāṃ gandhadhūpavidhikramāt

119

kartavyaṃ sarvathā devi ānupūrveṇa yatnataḥ /
praṇavena tu kāryāṇi sarvāṇyuktāni yāni vai

120

kartavyaṃ sarvakāryāṇi avikalpena bhāvinī /
pṛthivyādi śivāntañca ye tatvāḥ parikīrtitāḥ

121

p. २७)
praṇavena tu sarveṣāṃ pūjā homavidhikriyā /
kartavyaṃ sarvakāryāṇi japadhyānādireva ca

122

śatattṛṃśacca hotavyaṃ pūrṇāhutyā krameṇa ca /
eṣa te mātṛkā yāgo durlabhaḥ tridaśairapi

123

eṣa te mātṛkāyāgo kṛtārthaścchinnasaṃśayaḥ /
vrajate śivasāyujyaṃ nirmalo vigatajvaraḥ

124

āditaḥ kathito devi paramākṣarasaṃjñitaḥ /
tasyā'pi cedṛśaṃ proktaṃ yāgaṃ devena śobhane

125

eṣa mantravibhāgastu praṇavasya udāhṛtaḥ /
paścāt * * * * * * * * * * jayātmakam

126

p. २८)
acireṇaiva kālena kālamṛtyuṃ jayiṣyati /
māse varṣaśataṃ proktaṃ māse dva * * * * *

127

* tenātra sandehaḥ satyaṃ devi vadāmyaham /
japārcanavidhānena abdenaikena siddhyati

128

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi nyāsacakre yathākramam /
(pūrva) vinyaseddevadeveśi yāvatsarvaṃ samāpyate

129

evaṃ vargakrameṇaiva vinyasetsusamāhitaḥ /
kṣakāraikena kartavyaṃ saptadhā * * * * *

130

* * * ṣṭapatreṣu karṇike ca tathaiva hi /
rudrabījasamāyuktā ṣaḍaṅgena samanvitā

131

p. २९)
juṃkāramāditaḥ kṛtvā sakārāntena śobhane /
eke mṛtyuñjayaṃ teṣu catuṣṣaṣṭyā samāsataḥ

132

uccāreṇa japaṃ kuryāt ānupūrveṇa yogavit /
dhyānañca satataṃ kuryāt mārgaviccakrasaṃsthitaḥ

133

śuddhasphaṭikasaṃkāśo jñeyo mantragaṇastu vai /
dhyānena manasā * * * * * * na saṃśayaḥ

134

kālakṣetraṃ yadā gacchet yogī mṛtyuñjayeṣiṇaḥ /
saṃpuṭaṃ cintayeccamupariṣṭhāddvitīyakam

135

evaṃ kṛtvā tu deveśi adhvānantu vrajet sadā /
lakṣaikaṃ japate * * * * * * * * * *

136

p. ३०)
viṣayasya hanenmṛtyupratirodhīvaśena tu /
eṣa te kathito devi cakramṛtyuñjayaṃ prati

137

mucyate sarvarogaistu amṛtīśasamo bhavet /
punareva pravakṣyāmi dīkṣāñcakre varānane

138

jana * * * * * * * * kṣepavivarjitām /
saṃhṛtya sarvasaṃhāraṃ vidhiṃ kuryātsamāsataḥ

139

paramākṣareṇa deveśi prokṣaṇābhirakṣaṇaṃ smṛtam /
pūjyasaṃskāraśudhyarthaṃ paśūnāṃ laṃbhanaṃ tathā

140

sarvamanena kartavyaṃ * * * * * * * * /
kramamanasālokya dhyāyeccaiva yathākramam

141

p. ३१)
agne caiva tu deveśi paśudehe viśeṣataḥ /
dhyātvā cakraṃ yathāvasthaṃ karmakuryādyathākramam

142

pūrvapatrāttu ārabhya yāvatsarvaṃ samāpyate /
* * * * * * * * * * * tyavicakṣaṇaḥ

143

hṛccakre yojayitvā tu homaṃ tatra samārabhet /
śataṃ śatañca hotavyaṃ pūrṇāhutyā krameṇa tu

144

nāḍimārgeṇa saṃyojya yaste tu * viśeddhanaḥ /
tatra pūrṇāhutirdeyā punaranyeṣu yojayet

145

pūrakeṇaivamākṛṣya hṛdi cakre praveśayet
* * vakenaiva deveśi * * * lasmṛtaḥ

146

p. ३२)
evannāḍīṣu saṃyojyamānupūrveṇa suvrate /
eṣa yāgavidhānantu na dadyādyasya kasyacit

147

eka * * * * kañca * * * * * * * * /
* * * jvaratyakto svaśarīreṇa suvrate

148

devaiśca samatāṃ yāti matsamīpe na saṃśayaḥ /
etadguhyāntaraṃ sarvamāpremātula * * *

149

* * * * * * * * * devī ataḥ param /
aṣṭapatraṃ likhetpadmaṃ mantraṃ vinyasya yatnataḥ

150

hṛccakre sarvametattu pūrvoktavidhimācaret /
yadiṣṭaṃ taṃ yajenmantrī sidhyato nātra saṃśayaḥ

151

p. ३३)
avikalpena deveśi sa siddhiphalabhāk bhavet /
hṛccakre devatā nyāsaṃ kṛtvā pūrvaṃ varānane

152

maṇḍalānāntu vinyāsaṃ pūrvavatkārayetpriye /
etadguhyatamaṃ devi na deyaṃ parikīrtitam

153

parīkṣya ca dātavyaṃ na nāstikanindake /
tarkānumānabudhyā tu nigṛhyārthīva śāsanam

154

gṛhītaṃ naiva sidhyeta tasmāttaṃ parivarjayet /
triguṇassaguṇovā'pi sarvāvastho'pi deśikaḥ

155

pūjanīyassadā * * śivatatvavidaissadā /
nyāsaṃ pūrvaṃ mayā proktaṃ sūtra uttarasaṃjñite

156

p. ३४)
tadeva tasmin vijñeyaṃ mudrāstā evaṃ kīrtitāḥ /
na kuryādanyathā devi ājñaiṣā pārameśvarī

157

aviditvā tu yo mohādvidhimetadanuttamam /
mṛtyunāśanahetvarthaṃ sa snigdhaphalabhāk bhavet

158

āpyāyanavidhijñaśca nyāsayogavidhānavit /
nāḍisañcāratatvajñaḥ sa mṛtyuṃ vijayiṣyati

159

dāhaśoṣaparikṣīṇaḥ ardhānenāpakāmataḥ /
dhū * * varānena ha suṣimnābhinnamastakam

160

evamādi vibhāgena yaḥ kaścittattvavedikaḥ /
sa mukta iti vijñeyaśśeṣādyātmaviḍaṃbakāḥ

161

p. ३५)
tatvāni yo vijānāti tattvānāṃ vyāptiruttamam /
dharmādharmānna lipyeta sa sarvānugṛhe kṣamaḥ

162

brāhmaṇakṣatriyo veśyaḥ śūdro vā tatvavidyadā /
vibhaktiṃ naiva vidyeta yathāgnāvagnireva hi

163

kṣīre kṣīraṃ yathā nyasto toye toyamivārpitam /
vibhāgo naiva vidyeta tatvamiśvara bhāvitam

164

yathā hi saritassarvāssāgarāśrayasaṃsthitāḥ /
vivekantu na śakyante rasabhāvaṃ pṛthak pṛthak

165

tadvadvarṇāśramā devi dīkṣito yadi va paśuḥ /
śivabhāva samāyukto tulyametannasaṃśayaḥ

166

p. ३६)
śivatantraṃ samāśritya vibhaktiṃ yaḥ kariṣyati /
sa pacyennaro ghoreṣu dvātriṃśannarakeṣu ca

167

brahmaṇastu dināḥ pañca dināḥ pañca ca keśave /
dinatrayantu rudrasya prāyaścittīyate naraḥ

168

tasmātsarvaprayatnenetyavivekī sadā bhavet /
vivekī gacchate'dhastāt avivekī * * * jet

169

etatte kathitaṃ devi tatvānāṃ vyāptiruttamā /
tvayā guptataraṃ kāryaṃ na dadyā paradīkṣite

170

daśadvādaśabhiṣṣaḍbhiḥ tribhirvarṇāmanuttarāt /
athavā satya eva syāt viditārādhi toryadā

171

p. ३७)
* * * * * * * śivavatvaṃ vinirdiśet /
na likhetpuṇyapāpebhyo satyaṃ devi udāhṛtam

172

cicchaktyāgamecoktaṃ vidhinānena suvṛte /
sarve te praṇavā jñeyāḥ kāmamuktiphalapradāḥ

173

eṣa te mātṛkāyāgaḥ kathitastava śobhane /
yena iṣṭo iṣṭaṃ vā a * * * * * * * *

1

iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍaprakaraṇe dvādaśaḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
hṛtpadmaṃ saṃpravakṣyāmi daśagranthiṣvavasthitam /
yathā sā sādhanā tatra mātṛkā * * * * * *

2

p. ३८)
* * * masadbhāvaṃ sarvavyāpīti viśrutam /
sa evaṃ saṃsthito nityaṃ dehī dehatvamāgataḥ

3

āpādatalamūrdhāntaṃ svecchayā yaḥ pravartate /
sa eva nālamityuktaṃ ādhāraṃ sarvadehinām

4

aṣṭapatraṃ bhavetpadmaṃ ṣoḍaśacchadameva vā /
abhayoreva jānīyāt saṃpuṭaṃ paramaṃ mahat

5

pūrvapatrātsamārabhya ādivargantu vinyaset /
ekaikamakṣaraṃ vidyāt patre patre yathākramam

6

kakārādibhakārāntān kesarāntān vinirdiśet /
makāraṃ karṇikā jñeyā tasya padmasya madhyataḥ

7

p. ३९)
yakārādi kṣakārāntān puṣkarāntān vinirdiśet /
eṣa padmavidhiprokto hṛtpadmasya viśeṣataḥ

8

aṅguṣṭhādyāvanmūrdhāntamevameva vidhismṛtaḥ /
vidhimeva sakṛt jñātvā na bhūyo janmatāṃ vrajet

9

ṣaṭpadāsvādalobhena yathā puṣpāṇi jighrati /
evaṃ sarveṣu padmeṣu hṛdistho yāti nityaśaḥ

10

yadetaddhṛtipadmantu adhomukhamavasthitam /
tasya madhye tu cātmānamadhaścordhvamavasthitam

11

aharniśāstu deveśi madhyasya krīḍate prabhuḥ /
bhuṅkte tu vividhān bhogān dharmādharmeṣvavasthitaḥ

12

p. ४०)
ghaṭīyantrī yathā kaścit ekatsthaḥ pūrayedbahūn /
tadvaddehasthito dehī pūrake recake'pi ca

13

yo'sau jñeyamiti proktaṃ sarveṣāṃ śrūyate mahat /
sa eva cetanā'tmasthaḥ ceṣṭā hyetāni kārayet

14

sa jīva iti vijñeyassarveṣāñca vyavasthitaḥ /
prerakaḥ sarvabhūteṣu indriyaiśca viśeṣataḥ

15

śubhāśubheṣu sarvatra ubhayorapi dhāvati /
dharmiṣṭhānāntu dharmiṣṭhaḥ pāpiṣṭhānāntu pāpakṛt

16

avijñātaḥ paśussohi vijñātaḥ pati reva saḥ /
evaṃ paśupatiścāyaṃ sarvaprāṇiṣu saṃsthitaḥ

17

p. ४१)
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ tārakeṇa tu lakṣayet /
khadyotamiva nābhāti pramāṇamicchayā smṛtam

18

sa jīvaḥ sa paśuścaiva sa śivo jñeyameva ca /
manaśca cetanaścaiva sa eva parigīyate

19

devyuvāca
jīvaṃ kathaya deveśa paśuñca śivameva ca /
jñeyaṃ manaśca cetā ca kathayasva vibhāgataḥ

20

īśvara uvāca
śubhāśubheṣu sarveṣu jīvaḥ saṃyujyate yadā /
jīvante sarvabhūtāni jīvasteneha kīrtitaḥ

21

p. ४२)
tamādi kālarudrāntaṃ pāśānaikastu pāśitam /
bhramate bhramamāṇastu paśustenaiva kīrtitaḥ

22

avijñātaḥ paśussohi vijñātaśśiva eva hi /
dhyāyate pūjyate yasmāt tasmācchiva iti smṛtaḥ

23

agṛhyassarvabhūteṣu nāmabhiśca vivarjitaḥ /
astīti bhāvanā yasmāt tasmāt jñeyamiti smṛtam

24

śubhāśubheṣu karmeṣu saṅkalpaṃ kurute sadā /
mānayondre yānyastā * * * * * * * * *

25

* * * iti sa * * * bhāve vyavasthitā /
prerakasteṣu sarveṣu manasthaḥ parameśvaraḥ // iti

26

p. ४३)
citisvarūpapiṇḍeṣu cetanā bhāvamānatiḥ /
sparśitaṃ vedate yasmāttasmāccetā iti smṛtaḥ

27

devyuvāca
adhomukhantu yatpadmaṃ kathamūrdhvamukhaṃ bhavet /
aṅguṣṭhādyāvamūrdhāntaṃ nītvā śivapadaṃ vrajet

28

tadahaṃ śrotumicchāmi yathāvattvatprasādataḥ /
īśvaraḥ
aṣṭamena hi tatvena jātavedo dvayena ca

29

adhordhvagatasaṃyuktamāyatena śivaṃ vrajet /
adhomukhantu yatpadmaṃ vartate nityameva hi

30

p. ४४)
abhedyaṃ sarvayogīnāṃ guruvākya bahiṣkṛtam /
yathā ca bhedamāyānti adhaḥ padmo varānane

31

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi bhedāmṛtamanuttamam /
daśagranthi vibhedantu kṣurikāto yadā bhavet

32

atha te kathayiṣyāmi bhedaṃ tasya parāparam /
bhāskaraprabhave mārge dhyātavyaṃ jyotimaṇḍalam

33

tadeva saṃmukho mantrī maraṇaṃ parikīrtitam /
tattejo'ntarhitaṃ kṛtvā svamārgaṃ pūrakeṇa tu

34

mukhanāsāpuṭe karṇau catuṣṭau tu nimittakau /
śikhāpañcasamopetaṃ dhyātavyaṃ yogibhissadā

35

p. ४५)
sravantamamṛtaṃ divyaṃ śikhāmadhye vicintayet /
nirdhūmāgnau patatyeva śiṣyate ca muhurmuhuḥ

36

evaṃ te śoṣamāyānti adhaḥ padmasamantataḥ /
āpūrya kuṃbhakenaiva citrākāraṃ vicintayet

37

suṣiraṃ dṛśyate tatra bījaṃ dīpasya bodhitā /
tatastenaiva mārgeṇa śanairecaka suvrate

38

tatastu prathamāṃ granthicchedayecchedakena tu /
evaṃ krameṇa deveśi yāvanmūrdhni samāhatam

39

tato huṃkāraṃ kurvīta ūrdhvaṃ vāyuṃ surecayet /
vegenākṣipatastatra mūrchā kaṃpaśca jāyate

40

p. ४६)
patate mohamāpanno labdhacetāśca yogavit /
punarāpyāyanaṃ kuryāt mūrchākaṃpaṃ vināśayet

41

amṛtasyandinī bindurīḍhāyāḥ pravahena tu /
cintayetplāvayatyevaṃ tata āpyāyateddhruvam

42

adhomukhena padmena parivṛtyā ca dīpikāḥ /
sidhyate yena yo bhinnaṃ mārgavidvijacintakaḥ

43

adhomukhena tatvena sakalena varānane /
evamabhyāsato devi dvimārgaṃ pravahena tu

44

evamabhyasataḥ śoṣa evamāpyāyakena tu /
yadā nirvedamāpanno dṛṣṭvā cañcalamātmanaḥ

45

p. ४७)
anekena prakāreṇa āyāmānte tu cchedayet /
tadā nirvāṇamabhyeti chinnapāśanibandhanaḥ

46

idaṃ devi na dātavyaṃ prayogāmṛtamuttamam /
saptāhāttu kramedvaśyaṃ nātrakāryā vicāraṇā

47

niścitena tu deveśi śatāyurapi mutkramet /
hṛcchikārasamāyukta utkramannātrasaṃśayaḥ

48

karṇānniṣpīḍya hikkāyāṃ jihvā ca parivartayet /
eṣa ante prakurvīta anyathā na kadācana

49

abhyāsaṃ pūrvavatkṛtvā jñātvā uparamettataḥ /
mṛtyuliṅgaṃ yadā jñātaṃ tadā etatprayojayet

50

p. ४८)
kruddhalabdhāvamānena kuryā * * * * * * /
vidyābhāvā'tha gacchetāḥ sa * * * * vartayet

51

padmasūtrāṇi sūkṣmantu nālaṃ tasya vicintayet /
aṅguṣṭhādyāvanmūrdhāntaṃ tāvatpadamanāmayam

52

īśvareṇa sahāyena gantavyaṃ śaṅkitena tu /
mūrtidhyānaṃ samāśritya tvā * * * * * * *

53

pra * * * yadā prāptaṃ sakhāyaṃ paramaṃ mahat /
jīvantamayatāṃ sthāpya gacchetpadamanāmayam

54

sūtreṇeva maṇiryadvat vedhayetkaścinmānavaḥ /
tadvattadātmako yogī bindurmaṇiriva grathet

55

p. ४९)
yattaddhitrāmitaṃ sūkṣmaṃ hṛtpadmantu adhomukham /
pūritaṃ kuṃbhakenaiva tadā cordhvamukhaṃ bhavet

56

ūrdhvavatvaṃ bhāvayedyogī śikhātāluprabhedinī /
sūryamaṇḍalamadhyasthā somaścāgneśca madhyagāḥ

57

sthūlāssūkṣmāssusūkṣmāścāntaḥ karaṇavarjitāḥ /
sthūlañcākṣararūpeṇa sūkṣmaṃ bindusamāśritam

54

susūkṣmaṃ nādamityuktaṃ sa nādo'yaṃ tridhā sthitaḥ /
nādāntarnihitā śaktiḥ śaktyatītastu niṣkalaḥ

59

kṣarate'kṣarabhogena bījasṛṣṭiranekadhā /
akṣaraprakṛtijñeyā tadatītastu niṣkalaḥ

60

p. ५०)
yā sā kuṇḍalinī proktā mayā pūrvamudāhṛtā /
nipatanti tridhābhūtā prakṛtiḥ sā parā parā

61

sāṇumātrā hṛdisthāne karṇasthā dviraṇusmṛtā /
jihvāgre triraṇaṃ viddhi nisṛtāṃ mātṛkāṃ viduḥ

62

caturvidhā yā deveśi likhyate yā'grakuṇḍalī /
likhyate paṭhyate naiva aṇurnādena veṣṭitaḥ

63

svarārddhasparśārdhañca śaktinātho'tha bindukam /
śivatatvantu boddhavyaṃ varṇe varṇe vyavasthitam

64

cāraṇātsparśanāccaiva svasvaraṃ samanāditam /
śaktiśca śāntatā caiva boddhavyamanupūrvaśaḥ

65

p. ५१)
uccāre kathito brahmā akṣarakṣarasaṃbhavaḥ /
ātmatattvāgato yena ākarastena cocyate

66

sparśe viṣṇussamākhyāto vidyātatvasamāśritaḥ /
māyayā mohayatyeṣa makārastena cocyate

67

sakalastu bhavedrudro varṇarūpīhyadhasthitaḥ /
prāṇo bhūtvā haratyūrdhvaṃ hakārastena cocyate

68

madalorlepahīnastu jharjharatvaṃ prapadyate /
binduhīnāstathā varṇā susvaranna prakāśayet

69

hṛtkarṇatālumūrdhāntaṃ nādasthānaṃ prakīrtitam /
tatrasthaṃ cintayedyogī śikhāṃ tāluprabhedinīm

70

p. ५२)
bindumadhyagato nādaḥ sa tu nādaḥ parāparaḥ /
śivatejodbhavā śaktiḥ varṇe varṇe vyavasthitā

71

tena dīptaprabhāvañca varṇā siddhistu kāmikī /
tatvena vitatāssarve tantubhistu yathā paraḥ

72

kṣīrabhūte bhavedvarṇā bindurghṛtamiva sthitam /
ghṛtamadhyasamo nādaḥ śaktirvīryamiva sthitaḥ

73

tejo bhūtaṃ paraṃ tatvaṃ sarvadoṣavivarjitam /
vyāpakassarva * *? nāṃ guruvaktrāttu labhyate

74

devī svarārdhaṃ sparśārdhaṃ susvaraṃ samanāditam /
anayā devi vijñātaṃ pareṇa saha saṃyutam

75

p. ५३)
devatānāntu yatsthānaṃ varṇe varṇe vyavasthitam /
tadahaṃ śrotumicchāmi tatvato jñātumarhasi

76

īśvara uvāca
svarārdhe kathito brahmā sparśārdhena tu keśavaḥ /
susvare ca samākhyātaḥ tatra rudro vyavasthitaḥ

77

samaśabde sthito gīśaḥ sa tu bindurudāhṛtaḥ /
āyate devadeveśi nādākhyaḥ sa sadāśivaḥ

78

śaktiḥ paratarastasya pareṇa saha saṃyutā /
bhāgamekaṃ śivasthāne aṅgeṣveva dvitīyakam

79

tṛtīyaṃ niṣṭhamaṃ tasya yena varṇāsphuṭo bhavet /
p. ५४)
caturthantu tato bāhye pañca ṣaṣṭhaṃ tathaiva ca

80

varṇā dehaṃ samākhyātaṃ yatra sarve pratiṣṭhitāḥ /
adhunā dehagaṃ devi kathayāmi yathā sthitā

81

svaro'haṃ hṛdayo devi sparśaḥ kaṇṭhe samāśritaḥ /
tālumadhye samākhyātaṃ susvarākhyaṃ varānane

82

samatvaṃ yanmayā khyātaṃ lalāṭānte maheśvarī /
tasyopari śikhā vyoma nādākhyassa sadāśivaḥ

83

svaśaktikiraṇairdevaḥ parassarvatra saṃsthitaḥ /
svadehe devi jñātavyā devatā bhavanāśanā

84

ardhārdhena vibhāgena jñātvā muhyati bandhanāt /
p. ५५)
evaṃ ṣaṭ trividhaṃ jñātvā pañca vyomā parā sthitā

85

parastu parato deva śaktibhāvaṃ prakāśakam /
tasya sthānaṃ na vaktavyaṃ sa sarvatra vyavasthitaḥ

86

tyaktvā sarvamidaṃ bhāvaṃ saṃsthito guruvartmani /
pañcavyomapadātītaṃ yadā prāpyati tatpadam

87

tadā vyāptā ca bhoktā ca teṣāṃ devi bhaviṣyati /
yadā gurumukhāddevi vijñātaṃ pārameśvaram

88

tadā varṇāśca devāśca na kiñcidapi cintayet /
cintāhīnaśca yo devi sa sarvatra vyavasthitaḥ

89

tena yuktāśca devāśca nānāsiddhiphalapradā /
p. ५६)
tena hīnā na sidhyanti na ca yānti paraṃ padam

90

tasmāttantu varārohe veditavyaṃ prayatnataḥ /
na ca tena vinā siddhiḥ pūjayādhvarakarmaṇi

91

evaṃ siddhiprado devaḥ sa eva muktidassadā /
pañca vyomātmake dehe śaktirūpeṇa bhāvyate

92

devī
pañcavyometi deveśa na mayā yacca dhāritam /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi

93

īśvaraḥ
bījayonisamāyogāt varṇa ityabhiśabdyate /
p. ५७)
yoniḥ pṛthak pṛthak bījaṃ vyoma ityabhidhīyate

94

pṛthak pṛthak svarūpeṇa vyāpya svasthānamātmani /
sthitāste vyomavaddevi tena vyometi kīrtitāḥ

95

sarveṣāṃ vyāpya deveśi bahirantaśca saṃsthitāḥ /
tena sā devi ākhyātā vyomavyāpī paraśśivaḥ

96

evaṃ te jñāninaḥ sarve pareṇa saha saṃyutāḥ /
(evaṃ te jñāninassarve pareṇa saha saṃyutāḥ //)
tādṛśaṃ varṇarūpeṇa devadevamupāsyate

97

tena te devatāssarve kāmamuktiphalapradāḥ /
varṇayogaṃ yadā khyātaṃ tatsthānālaya bhogabhuk

1

p. ५८)
sadevāvayayuktastu vilayaṃ daivataissaha // ९७ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe hṛtpadmaprakaraṇe trayodaśaḥ paṭalaḥ //
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi mantrasyānityanityatām /
saṃyogātmaikamantreṇa kathaṃ mokṣo vidhīyate

2

īśvaraḥ
saṃyogātmasya mantrasya viditvā mokṣamāpnuyāt /
paśumākṛṣyamātmasthaḥ prayāti paramaṃ padam

3

p. ५९)
devyuvāca
jihvoṣṭhapuṭasaṃyogāt mantrasyoccāramiṣyate /
tenānityā mahādevaḥ kathaṃ nityatvatā bhavet

4

kathaṃ vā'nityatā teṣāṃ bhagavan vaktumarhasi /
na saṃyogādbahirmantro jihvoṣṭhapuṭavarjitaḥ

5

svayaṃ nityasthitau cātra tena nityatvatāṃ nayet /
icchāśaktirmaheśasya mantrātmāvasthitasya ca

6

uttamādhamamadhyeṣu tristhānāvastha bhogabhuk /
uttameṣvuttamaṃ bhuṅkte madhyame madhyamaṃ tathā

7

hīne hīnaṃ hyasau devo mantrātmā krīḍayatyasau /
p. ६०)
deśikatve samāsthāya paśuṃ gṛhya varānane

8

bhogān bhuktvā tu tattveṣu sthūlātmā śāntatāṃ vrajet /
adhamo yogibhogādiṃ bhuñjate parameśvaraḥ

9

tiryak pañcavidhañcaivamantyabhāgāṃstathaiva ca /
madhyame tātvikaṃ bhogaṃ bhuktantu parameśvaraḥ

10

prakṛtiñcāditaḥ kṛtvā yāvadviśveśvaraṃ padam /
tṛtīyaṃ uttaraṃ bhogamiti vāritasarvabhuk

11

sa sarvajñaḥ paro devaḥ tristhāneṣvapi krīḍati /
krīḍate mantrarūpī so vṛścike pannageṣu ca

12

yasya yasya hi yadvīryaṃ mantrāṇāṃ parigīyate /
p. ६१)
tena tena hi bhāvena krīḍante parameśvaraḥ

13

devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi mantraśabdastu yādṛśaḥ /
saṃśayo me mahādeva prasādī bhava śūladhṛk

14

īśvara uvāca
mantraśabdantu sāmānyaṃ bahavo mantrajātayaḥ /
mātṛkāsaṃbhavāssarve nāsti mantramataḥ param

15

pañcadhā mantramuddiṣṭā navadhā daśadhā punaḥ /
vedanīyāstu te sarve śivatatvānuvartibhiḥ

16

aparaśca paraścaiva parebhyo'nyaparastathā /
p. ६२)
parato yanmayā proktassarveṣāṃ vyāpakasmṛtaḥ

17

sarvavyāpī paro jñeyaḥ kāraṇaḥ sarvaśaktimān /
ekākṣarasmṛto mantro dvyakṣarāstryakṣarāḥ parāḥ

18

pañca ṣaṭ saptamāṣṭau ca anye brahmākṣarāsmṛtāḥ /
bahvakṣarā ye deveśi mantrāste saṃprakīrtitāḥ

19

hrasvā dīrghā plutāścaiva svarayuktivisargajāḥ /
saṃyogena vihīnāstu na te mantrāḥ prakīrtitāḥ

20

yattatpūrvaṃ mayā khyātaṃ dehaṃ paramakāraṇe /
tadevādau namaścānte saṃyogaṃ samudāhṛtam

21

kūṭasthāścaiva mantrāśca mayā pūrvamudāhṛtāḥ /
p. ६३)
saṃyogena vihīnāstu mantraśabdabahiṣkṛtāḥ

22

prakṛtisthaṃ hrasvamevāhuḥ dīrghaṃ dīrgheṇa bheditam /
vyāpakena samāyuktaṃ saṃpatantaṃ vinirdiśet

23

atītā bindunādena paraprakṛtisaṃsthitā /
svaramantraṃ vijānīyādvisargeṇa visargajāḥ

24

evantu pañcadhā mantrāḥ parameśamukhodgatāḥ /
pañcadhā saṃsthitān jñātvā tataḥ karma samārabhet

25

hakāro mantra uddiṣṭassarveṣāṃ prabhurīśvaraḥ /
prerakassarvamantreṣu svaśaktibalavardhanaḥ

1

samantrīmantranamastho mantrātmā prabhuravyayaḥ /
p. ६४)
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe mantroddhāramantranityatvavivakṣā prakaraṇe caturdaśaḥ paṭalaḥ
devyuvāca
bindudevaṃ paraṃ tatvaṃ sarvatatvasamudbhavam /
śrotumicchāmi deveśa paraṃ kautūhalaṃ hi me

2

kathaṃ kasmiṃsthitā statvā devāścaiva maheśvara /
tatvaṃ padaṃ parañcaiva vidustatve yathā sthitam

3

tadahaṃ śrotumicchāmi tvatprasādān maheśvara /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchitam

4

p. ६५)
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi bindudevasya nirṇayam /
anakṣaramanuccāryamavyayaṃ vṛttalakṣaṇam

5

dhyeyamapratimañcaiva bindutatvamudāhṛtam /
bindubhūtasthito yasmāt śivasya paramātmanaḥ

6

dūrasthaḥ saṃsthito yasmāt tasmādbinduriti smṛtaḥ /
vidyātatvopari śrīmān saṃkrāntirdvādaśairyutam

7

bhuvaḥ patissa vai sūryaḥ kālarūpī paraśśivaḥ /
kālasaṃkhyārthaṃ deveśi dīpyate bhuvicāṃbare

8

akālaścaiva sūryaśca sa binduḥ sa paraśśivaḥ /
sa dehastantu boddhavya svagataṃ dṛḍhagocaram

9

p. ६६)
so'gnistu vartulī bhūtvā prāṇināṃ hṛdi saṃsthitaḥ /
sarvabhūtaṃ hṛdistho'sau jvalatpāvakavarcasam

10

antarātmā sa vijñeyo jagaccakṣurna saṃśayaḥ /
hṛsvastu dahate dhyānadīrghastu mokṣado bhavet

11

plutamūrtidharo bindussarvalokaprakāśakaḥ /
viśatāt bindurūpācca viśeṣānalavigrahaḥ

12

viśvarūpamalatvācca vilayādbindurucyate /
vidante yena tattvāṃśca dehamadhye vyavasthitān

13

vedanāccaiva tattvānāṃ dehe sarvatra saṃsthitāḥ /
layaṃ gamayate yasmāt tasmādbinduriti smṛtaḥ

14

p. ६७)
bindumadhyagataṃ sarvaṃ trailokyaṃ sa carācaram /
sṛjan saṃharate viśvaṃ sadāśiva niyogataḥ

15

yo'sau dhvastatamo binduḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ /
kṣobhakassarvabhūtānāṃ tārakā iva candramāḥ

16

candramaṇḍalasaṃkāśaṃ vidyutpuñjaghanopam /
tārakācalitākāraṃ bindudevasya rūpakam

17

oṣadhīnāṃ raso yadvat dīptiryadvaddhutāśane /
someva saumyatā yadvat karṇikāyāṃ samāsataḥ

18

saṃbhavassa tu bījasya yo yannetreṣu dṛśyate /
netramadhye bhavedātmā chāyājīvasya dṛśyate

19

p. ६८)
ātmano dṛśyate chāyā cakṣubhyāṃ jyotimāśritaḥ /
kṣetrajñaḥ sa ca vai viṣṇuḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ

20

ekākṣaraṃ caturbhedaṃ caturmātrairalaṅkṛtam /
catuṣkasṛṅkalātītaṃ binduṃ jñātvā śivaṃ vrajet

21

yastato dṛśyate śuklānnetrayoḥ prāntasaṃsthitāḥ /
ākāro brahmaṇo rūpaṃ sātvikaṃ paricakṣate

22

raktakṛṣṇā ca yā tatra dṛśyate nayanasthitā /
ūkāraṃ vaiṣṇavaṃ rūpaṃ rājasaṃ tatpracakṣate

23

yastatra dṛśyate kṛṣṇamaṇḍalaṃ nayane sthitam /
makāraṃ rudrarūpantu tāmasaṃ parikīrtitam

24

p. ६९)
kṛṣṇasvacchañca yastatra netramadhye vyavasthitam /
sa binduriti vijñeyo yatrātmā dṛśyate sthitaḥ

25

bindumadhyagataṃ sūkṣmaṃ suṣiraṃ jyotirūpiṇī /
dṛṣṭvā'ntaṃ sarvabhūtātmā sa śāntapadadīpakam

26

* * * * mata * * * * mṛtalakṣakṛt /
atha * * * * * * devā vinyasya suvṛte

27

dhyātavyaṃ satataṃ devi yamicchettattridhā bhavet /
ākāraḥ śuklavarṇastu brahmā satvaguṇe sthitaḥ

28

raktakṛṣṇaṃ bhavedviṣṇurājasaṃ tatpracakṣate /
kṛṣṇantu rudraviṣayaṃ tāmasaṃ tatpracakṣate

29

p. ७०)
kṛṣṇamacchantu yattatra maṇḍalaṃ nayanāntagam /
sa binduriti mantavyo yatrātmā dṛśyate sthitaḥ

30

svacchamadhyantu yattatra netrāntapadasaṃsthitam /
sa niṣkalo parādhyātmaṃ paraṃ brahmamidaṃ smṛtam

31

netrā śrutā tu yācchāyā bhruvormadhye vinirgatā /
bindudevasya tatsthānaṃ parātparataraṃ mahat

32

yasmātpravartate sṛṣṭiḥ svaravarṇakalātmikā /
yasmiṃśca līyate bhūyaḥ tadbinduriti saṃjñitam

33

yasyecchayā vimucyante paśavaḥ pāśabandhanāt /
mantrājalājyasaṃyogāt tadbinduriti saṃjñitam

34

p. ७१)
nivṛttistho hyudāsīno vidyāsthaḥ śabdakārakaḥ /
pratiṣṭhā sṛṣṭirabhavat śāntisthaḥ sakaleraṇaḥ

35

bindumadhyagato nādo nādamadhyagato dhvaniḥ /
dhvanimadhyagatastāraḥ tāramadhyagataśśivaḥ

36

tatra jātamaśeṣaṃ hi tasminneva layaṃ gatam /
nityāste nirvikāriṇyo nivṛttistena cocyate

37

yataścarācaramidaṃ jagadatraiva saṃsthitam /
tiṣṭhatyalakṣitaguṇā pratiṣṭhā tūcyate tataḥ

38

paśūnāmaprabuddhānāṃ īśvarādi kalāntakāḥ /
yasmādvedayate tasmādvidyeti vihitā kalā

39

p. ७२)
kṣityānilāgni vāyavādyai rekhā bhāvo vyavasthitaḥ /
na lipyate susūkṣmatvāt tasmācchāntirihocyate

40

yattatsadāste vimalaśśivaśāntavilakṣaṇaḥ /
sadāśivākhyamityasmin nāmāni parigīyate

41

etaiḥ kalaiḥ kalāyāḍhyo udbhavakṣayakṛcchivaḥ /
yattacchivākhyamākhyātaṃ tattvamapratimaujasam

42

dhūmrāgrapaṭalākāraṃ vistīrṇaṃ sarvato mukham /
dṛśyate naśyate caiva sthūlaṃ binduriti smṛtam

43

dīpratāmranibhañcaiva khadyotasadṛśadyutiḥ /
harikuṅkumasaṅkāśo madhyamo bindurucyate

44

p. ७३)
netramadhye sthitā dīptiḥ pūryate svena tejasā /
śuddhasphaṭikasaṅkāśo binduḥ jñeyaḥ parāparaḥ

45

daśadevamayo binduḥ daśa karmaphalapradaḥ /
daśarūpañca boddhavya sūkṣmātsūkṣmataraṃ param

46

sitaṃ raktaṃ tathā kṛṣṇaṃ nīlameghasamaprabham /
pītaṃ raktañca pītañca kapilo dhūmrameva ca

47

daśamaṃ sphaṭikābhañca phalameṣāṃ pṛthak pṛthak /
* * * * * * raṇe ive * * * * * *

48

piśācanāśane kṛṣṇaṃ śivenottamamātmanā /
sarvagrahavināśāya nīlaṃ vai parikīrtitam

49

p. ७४)
megho vyādhivināśāya pītaraktañca māraṇe /
* * * * * * * caiva * * * * * *

50

sarvakarmakaro dhūmrasphaṭikābhastu mokṣadaḥ /
śvetādīnāntu sarveṣāṃ devatāḥ saṃpracakṣate

51

ananteśāditaḥ kṛtvā śikhaṇḍyantāḥ prakīrtitāḥ /
kālāgnirudro navamo daśamastu sadāśivaḥ

52

idaṃ mukhyaṃ śivākhyasya bindudevasya lakṣaṇam /
boddhavyaṃ sādhakaiḥ prājñaiḥ munibhiḥ mokṣakāṅkṣibhiḥ

53

śūnyākhyaprathamo binduḥ paraśūnyo dvitīyakaḥ /
atastṛtīyamevāhuḥ tatvārthaṃ gahanaṃ padam

54

p. ७५)
akṣobhyaṃḥ paramo binduḥ ṣaṣṭho niratisaṃśayaḥ /
saptamaṃ śūnyataraṃ syāt śūnyābhāsantathāṣṭamam

55

nirābhāsastu navamo daśamastu rabhāsakaḥ /
sukāntaikādaśaḥ prokto dvādaśassuśivaḥ smṛtaḥ

56

trayodaśa sunādastu tārākhyaśca caturdaśa /
daśapañca varābhāsa dhruvo binduśca ṣoḍaśa

57

daśa saptāvyayaḥ prokto vidyātattvavyavasthitaḥ /
avyayastu śivo yastu evamaṣṭādaśa kramāt

58

veditavyaḥ prayatnena bindudevaḥ parāparā /
niśreṇyāttvekamūlena ārohetparamaṃ padam

59

p. ७६)
devyuvāca
kathaṃ bindoranuccāra uccāro vā kathaṃ bhavet /
śūnyācchūnyataraṃ śūnyamuktamaṣṭādaśa kramāt

60

evaṃ nāmavibhāgena ke tatvāḥ parikīrtitāḥ /
netrāśritā tu yācchāyā bhruvormadhye vinirgatā

61

kathaṃ tasya bhavellakṣma bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam

62

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi lakṣmāmṛtamanuttamam /
eka eva yadā devi bindurityabhiśabditam

63

p. ७७)
anuccāraśivo jñeyaṃ tadavyaktamiti smṛtam /
varṇahīnaṃ na kiñcitsyāt kūṭasthastena cocyate

64

varṇasaṃyuktadehastu brahmādistaṃvagocaraḥ /
prakṛtyā jālagahanaṃ sarvamutpādya gacchati

65

etaduccāramityuktaṃ bindudevasya sundari /
tasmādanyaistu saṃyuktamuccaretsarvakarmasu

66

dīkṣākāle jape home varṇayāge tathaiva ca /
binduyuktena kartavyaṃ sarvakarmaprasiddhaye

67

śūnyaśabdena cāhvānāṃ yanmayā kathitaṃ tava /
pṛthivyādi vibhāgena jñātavyantu varānane

68

p. ७८)
tasya prasūtimekena śobhane * * * * * /
śataṃ śatañca hotavyaṃ tatvaṃ tatvena sandhayet

69

ṣaṣṭhasvaravinirmuktassaptatatvādimastu yaḥ /
ekabījena hotavyaṃ sarvādhvānamaśeṣataḥ

70

pūrṇāhutyatu dātavyāḥ pratihomaṃ śate śate /
saplutoccārayodvarṇaṃ binduyuktañca kārayet

71

binduyukte tadā nādaṃ kartavyaṃ deśikena tu /
tasyānte tu punardevī pūrṇāhutyastu pātayet

72

evaṃ sāyujyamāpnoti tatve tatvena saṃśayaḥ /
netrāśritā tu yācchāyā tasyā lakṣaṃ vadāmyaham

73

p. ७९)
yena vijñātamātreṇa mucyate janmabandhanāt /
anyaśāstre tu yatproktaṃ tatsarvaṃ parikīrtitam

74

vārtā tu kathyate devi pratyakṣañcāpyayañcanam /
bindu bindviti deveśi vadante sarvayoginaḥ

75

īdṛśaṃ nābhijānante pratyakṣasya tu darśanam /
khaḍgasyābhimukhenaiva vimārgapravahena tu

76

divyadṛṣṭyā pra * * tejomaṇḍalamuttamam /
mukhamāvṛtya tiṣṭheta lākṣāvarṇasamopamaḥ

77

ādityodayasaṃkāśaḥ kausuṃbharasasaṃbhavaḥ /
nirdhūmāṅgārasadṛśaṃ piṇḍīkṛtamiva sthitam

78

p. ८०)
ahanyahani yo devi abhyasellakṣamuttamam /
dvādaśārdhena māsena vyādhibhiśca na pīḍyate

79

anagnijvalanañcaiva brahmahatyā viśodhanam /
kurute nātra sandehaḥ śivatejopavṛṃhitaḥ

80

satatābhyāsayogena ṣaḍbhirmāsaistu suvṛte /
jāyate sarvakāmitvaṃ uddeśyaṃ tridaśairapi

81

saṃvatsareṇa yuktātmā yogīndraśśivabhāvitaḥ /
trailokye yatpravarteta pratyakṣaṃ tasya jāyate

82

līlaye tejamadhye tu dehenānena suvṛte /
sṛjan saṃharate viśvaṃ śivavatsvecchatāṃ vrajet

83

p. ८१)
tasyā'pi tejaso madhye yathā lakṣo bhaviṣyati /
tathā te kathayiṣyāmi adhunā śṛṇu cānyathā

84

tattejasyeva madhye tu śaktilakṣaṃ yatha bhavet /
jñātavyaṃ viditaṃ taiśca śaktilakṣaṃ suśobhane

85

ekaṃ vijñaptimātrantu dvitīyaṃ siddhimicchatām /
lakṣāśītamahālakṣaṃ drutalohathakālavit

86

pratyakṣeṇa yathā dṛṣṭaṃ divyadṛṣṭyā tathaiva ca /
pratyakṣasya pravakṣyāmi yogasadbhāvamuttamam

87

stanaṃ nipīḍya vāmena ardhahastaṃ prasārayet /
prasṛtā sarvamaṅgulya ekāṃ tatra samutsṛjet

88

p. ८२)
madhyamamañcaiva deveśi tatra lakṣaṃ samādadhat /
tasminnagre tu saṃsthāpya abhyāsādapakarṣayet

89

ekadṛṣṭyā tu dhyātavyañcalite caliteddhruvam /
śanaiśśanaistu tallakṣamākarṣenmukhasaṃmukham

90

śuklagokṣīrasaṃkāśaṃ praviśantaṃ vicintayet /
suśītalamukhasparśaṃ anaupamyamanuttamam

91

labdhamātrarasandevi sidhyate nātra saṃśayaḥ /
medhākāntisamāyukto māsamātraṃ na saṃśayaḥ

92

dehamasya viśeṣeṇa utpatennātra saṃśayaḥ /
śaktivatsarvagāmitvaṃ bhavate sādhakeśvare

93

p. ८३)
apraviṣṭe'pi lakṣe tu subhagaḥ priyadarśanaḥ /
sārvaśāstrasya vettā'sau vāgīśeva na saṃśayaḥ

94

pratyakṣasyeva lakṣasya kathitaṃ tava śobhane /
divyadṛṣṭyā tu yā siddhirasya saṃkṣepataḥ śṛṇu

95

niścalaṃ dṛśyate devi māno hlādakaraṃ nṛṇām /
lakṣayīta mahālakṣaṃ sarvasiddhipradāyakam

96

trailokye yatpravarteta pratyakṣaṃ tasya jāyate /
agnivajjvalate yogī jarāmṛtyuvivarjitaḥ

97

yaṃ yaṃ spṛśati hastena yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā /
agnivat jvalate sarvaṃ dusparśaṃ tridaśairapi

98

p. ८४)
bhakṣyābhakṣyairna lipyeta śupacānapi dīkṣayet /
brahmahatyādibhiḥ pāpaiḥ naivalipyeta yogavit

99

tristhānāvasthitaṃ bṛndaṃ śeṣaṃ māleva lakṣayet /
pratyakṣe śuklapītāni nīlakṛṣṇasitāni ca

100

evamādīni varṇāni śuklamadhye tu lakṣayet /
sutreṇaiva maṇiryadvadvedhitaḥ bhrājate śubhe

101

evaṃ bhrājati sā mālā nādatantusyutāni tu /
eṣa te tattvasadbhāvaṃ tava devi udāhṛtam

102

adhunā kathayiṣyāmi bindulakṣaṇamuttamam /
tasya maṇḍalamadhye tu lalāṭasyopari sthitaḥ

103

p. ८५)
jalabudbudasaṃkāśaṃ svacchasphaṭikanirmalam /
dhūmravarṇantu deveśi anekakiraṇojvalam

104

ahanyahani vardheta lakṣametadvarānane /
māsamātreṇa yogīndro yāṃ diśāmavalokayet

105

vidyucca śivasaṃkāśaṃ paśyate nātra saṃśayaḥ /
sravantañcintayedbinduṃ turyacāreṇa yoginaḥ

106

ghaṇṭikātālumārgeṇa hṛtpadme vitate śubhe /
etanmṛtyuñjayārthāya dhyātavyaṃ yogibhissadā

107

iḍāyāḥ pravahenaiva sarvamāpyāyate dhruvam /
vividhena varārohe sarvasiddhikaraḥ smṛtaḥ

108

p. ८६)
etallakṣaparaṃ divyaṃ sarvasiddhikaraṃ bhavet /
dūraśravaṇavijñānaṃ mananañcāvalokanam

109

jāyate nātra sandeho dehenānena suvṛte /
pūrvoktā yāni rūpāṇi sarvāṇyasmin pratiṣṭhitā

110

dṛṣṭalakṣeṇa deveśi sarvasiddhikaraḥ smṛtaḥ /
siddhayaḥ santi sarvatra tattvālokeṣu suvṛte

111

idaṃ devi na dātavyaṃ jñānasadbhāvamuttamam /
durvidagdhe śaṭhe krūre anyāyapathavartine

112

deyandāntāya śāntāya śivabhaktiratāya ca /
śivavartmanyate yastu ācāryaṃ tatvapāragam

113

p. ८७)
śivādgurutarī bhaktiḥ yasya nityaṃ gurossadā /
tasya deyamidaṃ jñānaṃ anyathā na kadācana

114

devyuvāca
catuṣkaṃ yaṃ mahādeva jagatsarvaṃ carācaram /
kathayasva yathā nyāyaṃ kalādhvānaṃ mama prabho

115

īśvaraḥ
kalādhvānaṃ pravakṣyāmi tatsamāsena macchṛṇu /
nivṛtyā ca yathā sṛṣṭiḥ pratiṣṭhāyā yathā bhavet

116

vidyā * saṃpravakṣyāmi śāntyāścaiva samāsataḥ /
śāntyatītañca deveśi kathayāmi samāsataḥ

117

p. ८८)
nivṛtyāyāstu hotavyaṃ pṛthivyādiranukramāt /
prakṛtyante tu deveśi tasya sṛṣṭirudāhṛtā

118

pauruṣaṃ tvāditaḥ kṛtvā māyā tatvamapaścimam /
pratiṣṭhāyāstu hotavyaṃ dīkṣākāle maheśvarī

119

vidyāntu āditaḥ kṛtvā yāvattatvaṃ sadāśivam /
vidyāyā homayenmantrī dīkṣākāle śivādhvare

120

śāntyāyāścaiva hotavyaṃ śivatatvaṃ yathākramam /
śāntyatītena deveśi dadyātpūrṇāhutiṃ kramāt

121

oṃkārāddīpanaṃ kṛtvā namaskāramalantathā /
hrasvahaṃso nivṛttiḥ syāt pratiṣṭhā dīrghabheditā

122

p. ८९)
vidyābindusamāyuktā kartavyā deśikena tu /
visargeṇa samāyuktā śānti vai parikīrtitā

123

haṃsokārasaṃmāyuktavauṣaḍantasamanvitam /
ardhendunādasaṃyuktamūkāreṇa samanvitam

124

etaddevi samākhyātaṃ śāntyatītasya kāraṇam /
tena pūrṇāhutiṃ dadyāt śivasāyujyamicchatām

125

nivṛtyāṣṭatritatvāni hotavyānī tu deśikaiḥ /
pratiṣṭhāyāntu saptaiva hotavyāni samāhitaiḥ

126

vidyāyāṃ trīṇi tattvāni vidyāpūrvāṇi homayet /
upariṣṭhācchivaṃ tatvaṃ śāntyāyāṃ samudāhṛtam

127

p. ९०)
etaddevi kalādhvānaṃ sṛṣṭivyāptirudāhṛtā /
evaṃ jñātvā tu mucyeta mocayecca na saṃśayaḥ

128

devyuvāca
akṣarāścaiva devāśca sarve bindusamāśritāḥ /
bindubhiḥ dyutinādena sa nādaḥ kena bhidyate

129

īśvara uvāca
tasya puṣkaramadhye tu bījajīvamudāhṛtam /
mṛṇālatantusūtrābhaṃ nādaśūnyena bhidyate

130

devyuvāca
niṣkalaḥ kathito deva bindudevo maheśvaraḥ /
tasyāhaṃ śrotumicchāmi kathaṃ sakala niṣkalam

131

p. ९१)
punaśca saṃśayo deva bindudevo maheśvaraḥ /
kathayasva mehaśāna bhedaṃ tasya parāparam

132

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yathā sakalaniṣkalam /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi bindudevasya śobhane

133

pañcāśattatvasaṃbhūtiḥ bandhamokṣaprabandhakṛt /
sthitaḥ saṃhāratatve'smin vyaktarūpaṃ svayaṃ bhuvaḥ

134

yogapīṭhasthito devaḥ sakalaḥ parikīrtitaḥ /
tadatītaṃ punardevi niṣkalaṃ kathitaṃ tava

135

devyuvāca
p. ९२)
tasya dehaḥ kimātmā'sau kiṃ bījairviditocyate /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi

136

īśvaraḥ
īśānādivaśokte tu mantraśabde tathā pare /
ijyate guṇamāhātmyāt sarvatatvādito mahān

137

caturdaśa svarātītaṃ kalātītamatīndriyam /
napuṃsakaiḥ saha jñeya akṣarantu tripañcakam

138

tripañcakaparo'nyastu bindutve muktaṣoḍaśī /
sa śivaḥ sakalo jñeyaḥ sa śivaḥ sṛjate kalām

139

bindurantena saṃruddhaśśabdakūṭavinisrutam /
p. ९३)
bindu vijṛmbhate granthyā tataḥ śabdasamudbhavaḥ

140

pañca saṅghātaniṣyandaṃ bījayonisuvāsitam /
śaktyaṃbunā'bhiṣiktastu bindutejoṅkuro mahān

141

devyuvāca
bindutejeti kinnāma ko'sau bindurihocyate /
īśvaraḥ
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatprasādānmaheśvari

142

eṣa te bhagavān bindussarvalokasya gāmikaḥ /
nādamadhyāvasāno'sau notpattipralayātmakaḥ

143

nakṣatraṃ na ca vā bījaṃ kartā tasya na vidyate /
p. ९४)
na kṣīyate na cālpo'pi na nindyo vardhate kvacit

144

avyaktāvyaktasaṃsthāna su sūkṣmo na ca sūkṣmavān /
vāyuvadbhramate nityaṃ mūrtibhirdaśabhistathā

145

aṣṭalokajagatpālaḥ paṅkajekṣamaṃbunā /
sa eṣa bhagavān bindussarvalokajagadguruḥ

146

kalpakṣayakaraścaṇḍassaptadvīpādipūrṇakaḥ /
saptārṇavāvaśeṣoka dvādaśārkanipātanaḥ

147

rasātalāsvālakaṃ * bhujaṅgāṅgavimardanam /
ihaikāṇḍaṃ jagatkṛtsnaṃ mṛtpiṇḍamiva saṃsthitam

148

sūkṣmeṇa yogatulayā carācaramidaṃ jagat /
p. ९५)
cibukārdhārdhakakṣeva maṇivattulayecchivaḥ

149

saṃsāraghaṭivadyantraṃ bhrāmayanmāyayā jagat /
sa kālassa ca vai mṛtyussa indro varuṇaśśaśī

150

so'nalo nīla āditya ākāśaśca krameṇa tu /
sa brahmā sa ca vai viṣṇu rudra īśvara eva ca

151

hrī śrī smṛtidhṛtiścaiva medhākāntissarasvatī /
prakṛtiḥ puruṣaścaiva niyatiḥ kāla eva ca

152

māyā vidyā ca īśo'yaṃ bindossarvamidaṃ jagat /
vedaṃ sāṃkhyañca yogañca bauddhamārhataṃ tathā

153

yāni kāni ca śāstrāṇi sarve bindorvinisṛtāḥ /
p. ९६)
sarvaṃ bindumayaṃ jñeyaṃ cittaṃ caitanyamākṛtiḥ

154

sarvāmaramayaṃ śreṣṭhaṃ sarvaśāstradhurandharam /
aprameyaśca sūkṣmaśca avyaktaśca sanātanaḥ

155

calate spandate śete bhuñjate jāgrate'pi ca /
śivabhāvitadharmāṇāṃ bindudevassadātmakaḥ

156

ardhanārī vibhaktāṅgo tadā te sakalasmṛtaḥ /
līnāṃśanātmayogena tadā sā niṣkalasmṛtaḥ

1

iti niśvāsakāriyāṃ pañcadaśaḥ paṭalaḥ
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi nādaśabdasya nirṇayam /
sthūlasūkṣmavibhāgena dviprakāraṃ prakīrtitam

2

kathaṃ sthūlaṃ bhavennādassūkṣmaṃ vā'pi maheśvara /
kathaṃ śarīre jñātavyaṃ tatvataḥ kathayasva me

3

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam /
tadahaṃ te pravakṣyāmi nādajñānamanuttamam

4

yo'sau ghoṣassusaṃpūrṇaḥ śrūyate dehamadhyataḥ /
prakṛtistatra saṃbhūtā mahājālaparicchadā

5

tasya ghoṣasya madhye tu sthitaṃ tatra nivedayet /
p. ९८)
puruṣastatra sañjāto guṇātīto nirañjanaḥ

6

tṛtīyantu mahacchabdaṃ sthitaṃ ghaṇṭāninādavat /
tasmin rudrassamutpannaḥ prabhustrailokyanāyakaḥ

7

yo'sau śāntassamākhyātaśśabdaḥ paramakāraṇam /
kopipradaṇḍapratīkāśā jyotsnākaramiva sthitaḥ

8

tasminnīśassamudbhūtastejo rāśirmahātmanaḥ /
yo'sau siddhaḥ śivassūkṣmaḥ suśāntassarvatomukhaḥ

9

aprameyohyanuccāryo nādātmā sa tu kīrtitaḥ /
layasthānantu tattvajñaiḥ sa eva parikīrtitaḥ

10

layātītaṃ paro devo nirūpākhyo nirāmayaḥ /
p. ९९)
jñātvaivaṃ mucyate jñānī bhuñjāno viṣayānapi

11

etat jñānaṃ paraṃ guhyaṃ nākhyātaṃ yasya kasyacit /
devyuvāca
ko'sau nādaḥ kiṃ pramāṇaḥ kiṃ rūpaḥ kṣaritaḥ kutaḥ

12

kimarthaṃ kena caivā'yaṃ īritaḥ saṃpravartate /
īśvara uvāca
mamaiṣā paramā mūrtiḥ nādasaṃjñā varānane

13

cintyate yogibhirnityaṃ apunarbhavakāṅkṣibhiḥ /
nāsya pramāṇaṃ vyāpitvānmukteḥ samupalabhyate

14

anāditvātsaṃbhavaśca nityatvānniyatirna ca /
p. १००)
yathā saṃvetyanuccārya śabdākṣaravivarjitam

15

saṃprāpyate sukhenaiva tadupāyaṃ bravīmi te /
aṅguṣṭhābhyāṃ chādayitvā sādhakaśravaṇāvubhau

16

tataśśṛṇoti tannādamaṃbudapratimasvanam /
asya saṃśravaṇāddevi nādasyāyatalocane

17

paramabhyeti nirvāṇaṃ chinna pāśanibandhanaḥ /
mamātmīyamidaṃ sūkṣmaṃ śarīraṃ nādasaṃjñitam

18

paśoḥ pāśopanodāya prakāśīkṛtamadbhutam /
tataḥ parataradhyeyaṃ yo'nyaḥ pratyupadiśyate

19

na caitadaprasanne tu mayi devyupalabhyate /
p. १०१)
parametasya vīryaṃ yat anuccāryamanāmayam

20

samyak yassaṃvijānāti tanmayatvaṃ sa gacchati /
eṣa te kathitaḥ samyak nādaḥ paramadurlabhaḥ

21

sāṃprataṃ śṛṇu yatrāyaṃ layamāyātyaninditam /
padametadatikramya caturthaṃ turyasaṃjñitam

22

pañcamaṃ padamākāśaṃ lakṣayetsamavasthitam /
taccācalamanirdeśyamanantamajamavyayam

23

anādimadhyanidhanamekamaprativṛttimat /
niṣprapañcamanasvāntamatīndriyamanāmayam

24

vistīrṇamavyavacchinnamadhyāntaṃ sarvatomukham /
p. १०२)
niṣtūyaṃ vimalaṃ vṛttamuttuṅgavyāpinaddhruvam

25

sadāśivākhyamākāśamīdṛgguṇamudāhṛtam /
jagadbījamidaṃ sūkṣmaṃ paramākāśamavyayam

26

nādo'tra layamāyāti nivṛttaṃ kāryasaṃkṣaye /
padametīcchāntilayaṃ gatohyatrāpi saṃkhyayaḥ

27

tadicchayā bhavantyete punaśśabdaśarīriṇaḥ /
tataste śabdatanavoścakravarti pade sthitāḥ

28

lokānugrahakartṛtvaṃ prakurvanti patīcchayā /
te'dhikāraṃ tataḥ kṛtvā kālasyāsya parivyayāt

1

aprāpyamātmakaṃ bhāvaṃ yānti śūnyamadaṃ punaḥ /
p. १०३)
iti niśvāsakārikāyāṃ ṣoḍaśaḥ paṭalaḥ //
śaktilakṣaṇam
devī
śaktiṃ śiva mahādeva kathayasva viśeṣataḥ /
kimanyā kāraṇe śaktiḥ ananyā vā prakīrtitā

2

anyānanyatayā vā'tha etatpṛcchāmi saṃśayam /
yadi nānyā bhavecchaktiḥ tayorbrūhi yadantaram

3

athavā'nyā bhavecchaktiḥ śivastasmādakāraṇaḥ /
ananyānyatvabhāvena astināstīti saṃśayaḥ

4

p. १०४)
pratyayāntāni śāstrāṇi saṃśayātmā vinaśyati /
tasmānnissaṃśayo brūhi agopyaṃ parameśvara

5

īśvaraḥ
ananyā kāraṇe śaktiḥ adhiṣṭhātṛtvalakṣaṇā /
sarvajñā cetanā śuddhā sarvatatvaprakāśikā

6

sarvatatveṣu tatrasthā tāṃstān bhāvān prakāśayet /
guṇato doṣataścaiva śuddhāśuddheṣu prāṇiṣu

7

tathā sarveṣu bhūteṣu tattvabhāvendriyeṣu ca /
sarveṣvanugatā śaktiḥ nityaṃ sarveṣu tiṣṭhati

8

dāhakatvaṃ yathāhyagnau śaityabhāvaśca vāriṣu /
p. १०५)
a * * nātve ṣaṭ vartante'tha ceśvaraśaktayaḥ

9

pṛthivyo dhāraṇaṃ yadvat sūrye yadvadgabhastayaḥ /
ākāśe cāvakāśitvaṃ tattvadīśvaraśaktayaḥ

10

pṛthivyāntu yathā gandho rūpaṃ tejo jale rasam /
sparśo'nileṃvare śabdastadvadīśvaraśaktayaḥ

11

kiraṇā iva sūryasya maṇīnāmiva raśmayaḥ /
śaktiśaktimatostadvadanāditvamiheṣyate

12

ratnāgnidyutisomādyā avibhaktā raveryathā /
tejo lokā svadehasthāstathā śakti pare śive

13

avibhaktaṃ vibhaktañca dharmādharmitvalakṣaṇam /
p. १०६)
dharmiṇaḥ svecchayā dharmaṃ pravṛttimadhitiṣṭhati

14

abhāve dharmiṇī dharma prasiddhimupagacchati /
dhṛte dharmiṇi dharmo'sau satkāraṇamihocyate

1

iti niśvāsakārikāyāṃ saptadaśaḥ paṭalaḥ /
devyuvāca
adyā'pi saṃśayo deva jñānaṃ jñeyaṃ maheśvara /
kathayasva aśeṣantu tatvabhedaṃ parāparam

2

kathaṃ śarīre ceṣṭāni tattvāḥ kurvanti dehinām /
kathañca śayane tatvā vidante svapnavāriṇaḥ

3

p. १०७)
tiṣṭhato gacchato vā'pi bruvato hasato'pi vā /
śvasane kasthitāstatvā dīrghaprāṇe care sthitāḥ

4

tasya madhyāvasāne ca ke tatvāḥ parikīrtitāḥ /
nṛtyato gāyataścaiva manyudaḥ karuṇotsuke

5

animitte ca ke tatvā nirīkṣe caiva ke sthitāḥ /
eṣa karmasu saktānāṃ prāṇatyāgeṣu kā gatiḥ

6

kena vā preritāstatvāśceṣṭāṃ kurvanti tadvada /
vijñāyante kathaṃ tatvā aṣṭadhā navadhā sthitāḥ

7

kathaṃ vargāntavargeṣu samantatvaṃ samaṃ rasaḥ /
antaḥkaraṇahīnāśca yathā dehe pratiṣṭhitāḥ

8

p. १०८)
etadguhyaṃ mahādeva kathayasva prasādataḥ /
īśvara uvāca
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ dehe tatvā yathā sthitāḥ

9

yathā ceṣṭāñca kurvante pareṇādhiṣṭhitāstu te /
śrūyatāṃ jñānasadbhāvaṃ tatvabhedaṃ parāparam

10

udāttaṃ vyākulaṃ cittā ravisaṃvikramastathā /
harṣonmādaśca saṃmohaḥ kathitaṃ surasundarī

11

sakale sarasaṃ proktaṃ jñātavyaṃ tattvacintakaiḥ /
ūrdhvedharonubhāvaśca vāmadakṣiṇatastathā

12

ākarṇānniścalaśśāntaḥ kathitaṃ niṣkalaṃ param /
p. १०९)
vāgvaktrādharanikṣiptamanimittanirīkṣaṇam

13

prahasan hṛdgato bhāvaṃ parabhāse kathiteṣṭadhā /
evaṃ vai aṣṭadhā jñātvā etadvai śūnyalakṣaṇam

14

hṛyatāsvādatastāluḥ kāso śvāsaḥ pralaṃbikā /
huṃkāramanasaṃyuktiḥ kalāḍhyaḥ kathito'ṣṭadhā

15

madhuraṃ halāhalaṃ bhāsaṃ bhītaṃ santrāsakaṃpitam /
manyukāruṇyasaṃyuktaṃ mukhasaṃsthamupalakṣayet

16

balanaṃ bhaṅguraṃ devi vyāvṛttañca surecitam /
analānilavikṣiptaṃ geyaṃ jhaṅkārasaṃyutam

17

kṣapaṇannāmamuddiṣṭaṃ kathitaṃ jñānamuttamam /
p. ११०)
āghūrmitaṃ vighūrmitaṃ suṣuptaṃ suptalakṣayet

18

svapnābhighātasantānaṃ vibodhastu su śobhane /
kṣayāntasya guṇāhyete jñātavyāstatvacintakaiḥ

19

saumyasthiragatiśśīghraṃ vallanañcālanaṃ tathā /
huṃkāraṃ jarjharavākyañca kaṇṭhoṣṭhaye nigamāṣṭakam

20

vyāpitvaṃ kathitaṃ devi svarasañca nibodhame /
udāne sakalo devo vyākule niṣkalaṃ param

21

cintāśūnye vijānīyāt hṛdbhedaḥ kathito mayā /
rahasye tu kalāsāraṃ vikrameva malaṃ smṛtam

22

harṣe kṣepaṇamityuktaṃ jñātavyaṃ jñānavedinā /
p. १११)
kṣayamantaṃ varārohe unmāde cāvadhāraya

23

kaṇṭhoṣṭhyantu tato mohe etadvai prathamāṣṭakam /
ūrdhvaṃ sakalasaṃyogaṃ niṣkalaṃ dhārakaṃpitam

24

nirābhaṃ śūnyamityuktaṃ prekṣitavyaṃ prayatnataḥ /
vāme kaleśvaraṃ tatvaṃ dakṣiṇe bhujamālinam

25

ākarṇe kṣapaṇo devi jñātavyaṃ hṛtprayogataḥ /
kṣayamantaṃ varārohe niṣkalo dehalakṣitaḥ

26

śāntatatve mama proktaṃ dvitīyaṃ bhedalakṣaṇam /
sakalaṃ vaktramārge tu vāmamārge tu niṣkalam

27

śūnyamādhāravikṣepe svabhāvābhāvakalpitaḥ /
p. ११२)
animitte kalāḍhyastu nirīkṣe khamalasmṛtaḥ

28

kṣapaṇaṃ hasite jñeyaṃ manase veva lakṣayet /
hṛdgatakṣayamantastha udbhāse kathayāmi te

29

kaṇṭhoṣṭhyaprabhurīśānassaṃsthito nāsti vikramaḥ /
trividhena tu vijñeyaṃ jñānabhede malāṣṭakam

30

kathitaṃ tu varārohe tṛtīyaṃ bhedamuttamam /
hṛdyātā sakalo devo niṣkalasyādalakṣitaḥ

31

tāluśūnyaṃ vijānīyāt svabhāve bhāvalakṣayet /
kalāḍhyo bhāsite vidyāt khamale śvāsakaṃpite

32

pralaṃbe kṣapaṇaṃ devi jñātavyaṃ svaritīritaḥ /
p. ११३)
kṣapitantu varārohe huṃkṛtena tu lakṣayet

33

namayuktastathā devi kaṇṭhoṣṭhyaḥ parikīrtitaḥ /
caturthaṃ bhedametattu kathitaṃ surasundarī

34

madhure tu varārohe sakale śāśvatā gatim /
galānantapadaṃ vidyāt hāsye śūnyārtha lakṣitam

35

bhīte kāleśvaraṃ jñeyaṃ trāsite khamalaṃ smṛtam /
kaṃpite kṣapaṇaṃ proktaṃ kathitantvanupūrvaśaḥ

36

kṣayamanyo sthitaṃ tatvaṃ kāruṇyamamṛtāṣṭakam /
pañcamaṃ bhedametaddhi kathitaṃ tvanupūrvaśaḥ

37

calane tripadādhāraṃ bhaṅgure niṣkalaṃ param /
p. ११५)
vyāpite śūnyamityāhuḥ eṣa te bhujamālinam

38

khamalānilavikṣepe kṣapaṇenantare sthitam /
pṛthak bhāvassadā hyete boddhavyāstvaparājite

39

kṣayamantaṃ varārohe gehe tantuvidhāraya /
jhaṅkārasvarasaṃyuktaṃ kaṇṭhoṣṭhyaṃ surasundarī

40

kathitānyanupūrveṇa ṣaḍbhedāssaṃprayogataḥ /
aghūrmite kalādhāraṃ vighūrme niṣkalātmakam

41

suṣupte śūnyamityāhuḥ sthagitamupalakṣayet /
svapne tu kalanātkālaṃ svapnānte khamalaṃ smṛtam

42

vighāte kṣapaṇā devi santāne kṣayamantakam /
p. ११६)
kaṇṭhoṣṭhyantu vibodhe tu subhedaḥ saptamaḥ kramāt

43

saumye saumyagatiṃ prāhuḥ sthire vai niṣkalaṃ param /
śīghraṃ śūnyaṃ vijānīyāt svagatamupalakṣayet

44

valgane kālatatvākhyaṃ cālane khamalaṃ smṛtam /
huṃkāre kṣapaṇo devaḥ sarvametadvipārayet

45

kṣayānte jharjharaṃ proktaṃ śubhākhye upalakṣayet /
vākye sthūlapade śubhre kaṇṭhoṣṭhyaḥ sarvatasthitaḥ

46

etadbhedāṣṭakandevi tatvabhedāmalaṃ param /
tatvaṃ vijñāyate samyak vidhipūrveṇa niṣkalam

47

evaṃ vijñānabhedajño mokṣantasya na saṃśayaḥ /
p. ११७)
haṃsākhye bindunādañca ardhacandre nirodhikā

48

vyāpinītyūrdhvagāmī ca śaktiśśāntapadaṃ mahat /
akṣare cākṣaraṃ sarvaṃ boddhavyamanupūrvaśaḥ

49

evaṃ yo vetti tattvena sa bhavettatparā gatiḥ /
evaṃ vai hyaṣṭadhā bhedaṃ vyākhyātaṃ tava śobhane

1

navadhā tu punaḥ paścāt kathayiṣye yathā bhavet /
iti niśvāsakārikāyāmaṣṭādaśaḥ paṭalaḥ /
īśvara uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śabdajñānamanuttamam /
vākyasthaṃ hṛdayasthantu dadāne vaiva saṃsthitam

2

p. ११८)
tristhāne sakalo devaḥ pāśabandhakṣayaṃkaraḥ /
śivañcānugataṃ vidyā vidyārājñāntu vikramaḥ

3

śvasane'nugataṃ devi niṣkalantu vinirdiśet /
apākaprabhavaṃ divyaṃ nābhikarṇāntavarjitam

4

śūnyamadhyagataṃ nityaṃ sarvāntaḥ pāśamokṣakam /
karṇanābhyantare tāluṃ padmanālānukuñcitam

5

kalāḍhyannāmamuddiṣṭaṃ sarvākārakārakam /
ubhau tau tatkṣipattatvaṃ śāntattvaṃ sakalaissaha

6

mano layaissadā cintyamakhilaṃ khapadaissaha /
ūrdhvavāhamanau gāraṃ prasphurantaṃ samāsataḥ

7

p. ११९)
suprayuktaṃ suśāntañca kṣapaṇopāśabandhahṛt /
hṛtpadmenābhideśantu karṇatālukamadhyayoḥ

8

ante hyeteṣu sthāneṣu kṣayaḥ pāśāntakaḥ śubhaḥ /
udāne niścalasthāne sarvasthāne sulocane

9

sarvaśabdena bhoktavyaṃ kūṭasthaṃ śabdamaṣṭamam /
etacchabdāṣṭakaṃ devi hitāya samudāhṛtam

10

niśreyanna ca dātavyaṃ jñānannāsti ataḥ param /
anādinidhanābhāvadurlakṣaṃ śūnyabhāvanā

11

tasmātsarvaprayatnena bhāvābhāvena lakṣayet /
tenedaṃ jñātaṃ suśroṇiryasya bhāvena matsthitiḥ

12

p. १२०)
abhāvarakṣaṇārthāya bhāvajalpe mayā kṛtaḥ /
abhāvasya parityāgī bhāvopagatacetasaḥ

13

tāvadbhramati saṃsāre yadā bhāvanna vindati /
śrutismṛtyartha vākyaiśca kāvyālaṅkāraśobhanaiḥ

14

cintayā śabdaśāstrāṇāṃ saṃmūḍho yātyathogatim /
abhāvaśśūnyatāṃ yāti śūnyañcābhāva ucyate

15

abhāvo mokṣa ityukto bandhanaṃ bhāvakalpanā /
abhāvena sadā śūnye mano niścalatāṃ gatam

1

tato nirvāṇago dehī nilayaṃ yātyanāmaye // १५ १/२ //
p. १२१)
apadapadamagamyaṃ śuddhanirvāṇaśūnya-
muparivitatavyomaṃ vyāpinañcintayāmi /
yenābhyastasaśūnyanna punariha naro jāyate garbhavā *?
sañcchinnaṃ pāśajālaṃ prakṛti viramate sṛṣṭibhāve nivṛttaḥ // १६ १/२ //
ekāntaṃ śūnyabhūtaṃ paśukalarahitaṃ paśya nirvāṇaśūnya-
nnirmuktāśeṣabandhaiḥ kathitamihapadaṃ paśya nirvāṇabandhaiḥ /
idaṃ śūnyamidaṃ śūnyaṃ śūnyācchūnyaṃ parāparam /
śūnyādapi ca yacchūnyantacchūnyantu nirāmayam // १७ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ekonaviṃśati paṭalaḥ /
devyuvāca
vedasāṃkhyapurāṇajñā pāñcarātretihāsayoḥ /
yoginaśca tathā cānye kupatheṣvapi ye sthitāḥ

2

kucakreṇa mohayitvā tu svadehaṃ darśayanti te /
te'pi cātra bruvantyaiva gatiratra kuto'nyataḥ

3

pakṣapāto bhavedeṣo mokṣaḥ sarvatra vā bhavet /
evaṃ me saṃśayo deva yatsatyaṃ tadbravīhi me

4

īśvara uvāca
ahaṃ tvañca viśālākṣī mūlaṃ sarvajanasya tu /
mātṛkā śivarūpeṇa buddhisaṃbhavapādapam

5

p. १२२ a)
ābrahmastaṃvaparyantaṃ jagatsarvaṃ carācaram /
mama bījodbhavāssarve tava yonivinirgatāḥ

6

vedādyāḥ pañca ye proktāḥ mahājñānāni bhūtale /
saṃskṛtaṃ prākṛtañcaiva apabhraṃśānunāsikam

7

divyādivyañca yatkiñcit vāṅmayaṃ tvatprasūtijam /
tvaṃ sadā darpiṇī devī ahaṃkāraratā sadā

8

vikārāstava jāyante yatassarvaṃ pratiṣṭhitam /
avikāraṃ tato loko madvikāramapāsitam

9

mūlajñānavimūḍhāste te yānti na parāṃ gatim /
bhuñjatāṃ ṣaḍrasāhāraṃ mriyante sarvajantavaḥ

10

p. १२३)
mṛtasañjīvanī mūlaṃ bhakṣayitvā na mṛyanti te /
mṛtpiṇḍeṣu ghaṭo yadvat tantuṣveva paṭo yathā

11

śaktirūpāsthitā varṇā vyaktiṃ yānti śivecchayā /
devyuvāca
mūlajñānaṃ japitvā tu yuktā dhyāyanti yoginaḥ

12

sarvakāmasamṛddhāstu śivakāmaṃ viśanti te /
pravṛjya labhyate mokṣaścaryayātha maheśvara

13

santoṣeṇa labhenmokṣo yadajñānavṛtaistathā /
jñānena labhyate deva tat jñānasya prakāśakaḥ

14

upāsanañca deveśa jñānaṃ jñeyo yathā bhavet /
p. १२४)
tanmamācakṣva deveśa atra me saṃśayo mahān

15

īśvaraḥ
pravṛjyāvṛtacaryābhissantoṣaṃ niyamena ca /
kṣapaṇāccaiva dehasya mokṣamicchantyabuddhayaḥ

16

śītavātapratāpāgni daśakādaśakāni ca /
kṣutpipāsī tathā varṣī mokṣārthī subudhassahet

17

brahmacaryaṃ tapodānaṃ dayākṣāntirahiṃsitam /
netadvai jananaṃ vākyaṃ jagadvyāptiṃ na muktaye

18

dānena na bhavenmokṣastapobhirvedayajñataḥ /
mokṣo bhavati jñānena dehī nirmuktakevalam

19

p. १२५)
saṃyatendriyacitto'pi kiṃ kuryājjñāna durlabham /
vinītarathamārūḍharacakṣuriva sārathiḥ

20

devyuvāca
ye vedavādino viprāssāṃkhyajñā yogavedinaḥ /
pañcarātrivido ye tu anyaiḥ pāpādukaissaha

21

te bruvanti mahādeva teṣāṃ jñānaṃ vadāmyaham /
agniragnau yathā kṣiptaṃ toye toyamivārpitam

22

mṛtpiṇḍe daṇḍapāṣāṇannissukhaṃ niṣpracetanam /
nirvāṇassa tu vijñeyaḥ sukhaduḥkhavivarjitam

23

etatte deva ākhyātaṃ mayā tu viditaṃ yathā /
p. १२६)
īśvara uvāca
sarve kliṣṭāstathātyantaṃ mokṣatatvamajānataḥ

24

ahaṃ te kathayiṣyāmi śṛṇu mokṣastu yādṛśam /
jīvanāśo bhavedyatra nissukhaṃ niṣpracetanam

25

mṛtpiṇḍapiṇḍavanmokṣo na tu mokṣassa ucyate /
teṣāṃ māyodaro mokṣassa caitanyamavasthayā

26

śivāvarga ivrātiṣṭhet suṣuptadvaitavarjitaḥ /
avamānena mokṣeṇa cetanārahitena tu

27

para evaṃ sa sāro'pi viṣayāsaktacetasaḥ /
asmin śaive mahājñāne vijñānanagare śubhe !

28

p. १२७)
prabhuḥ sarvajñacetā ca vyāpī sūkṣmaḥ śivo'vyayaḥ /
patibhāvasamatvaṃ vai bhavate jñāninaḥ sa tu

29

sarvajñaḥ paripūrṇaśca sarvagopyavyayo bhavet /
duḥkhānāmāgamo nāsti sukhaṃ tatra nirantaram

30

sarvālayaśca śāntaśca mokṣa ityabhidhīyate /
cetanābhāvayormuktiḥ na tu saṃmohamocitāḥ

31

cetano vyāpyasaṃmūḍho mokṣa ityabhidhīyate /
śivo nirañjano bhūtvā tiṣṭhate rāgavarjitaḥ

32

svādhīnavṛttiḥ yaḥ prājñaḥ sukhāsīnaḥ sukhapradaḥ /
aśarīrī śarīrī vā svecchayā ca bhavatyasau

33

p. १२८)
sthūlātsthūlataro bhūtvā sūkṣmātsūkṣmatarastathā /
aiśvaryaṃ sarvalokeṣu bhuñjate ca yathā sukham

34

apratīghātakāste vai rāgalobhavivarjitāḥ /
śivajñānaṃ paraṃ prāpya nirguṇaṃ sarvakāmikam

35

asame māhātmako bhūtvā sṛjatyātmānamātmani /
sarvaṃ vyāpya pratiṣṭhante sarvabhūteṣvavasthitāḥ

36

na cāsyā viditaṃ kiñcit na cādṛṣṭaṃ na cāśritam /
aprāpya sarvalokeṣu nā gatiśca kadācana

37

patibhāvena tatvānāṃ viṣayān gṛhṇate sadā /
prakṛterye vikārāstu nirguṇaṃ guṇameva ca

38

p. १२९)
kāraṇādvidhṛtaṃ bhūtvā gṛhṇate viṣayān svakān /
ye caiśvaryaguṇāssarve śive tiṣṭhanti śāśvate

39

dīkṣiteṣvapi te caiva tatsarvaṃ tattvavediṣu /
aprameyabalopetassarvajñaḥ khalu sarvadaḥ

40

sarvakṛt sarvayogeśaḥ śivatulyastu saṃsmṛtaḥ /
dūrācchravaṇavijñānamananañcāvalokanam

41

manobuddhirahaṃkārakāraṇākāravarjitaḥ /
svādhīnassarvakāryeṣu pravṛtte balisūdanaḥ

42

dhārakaḥ prerakaścaiva adhiṣṭhātā kale raṇaḥ /
damanaḥ sarvabhūtānāṃ manaśconmana eva ca

43

p. १३०)
sarveśvaraśca sarvātmā sarveśaśca mahāgatiḥ /
ajaraścāmaraścaiva akṣayaḥ kṣobhakārakaḥ

44

garbhajanmajarāduḥkhaṃ ye kecidvandvajā guṇāḥ /
ajñānasaṃbhavāhyete sukhañcaikañca kevalam

45

kāṣṭhamadhye sthito yadvat mathito nirmalo'nalaḥ /
sa śāntasamaye prāpte na bhūyo viśate'raṇim

46

ghṛtabhāvaṃ samāpannaṃ na bhaveddadhitā punaḥ /
samyak jñānaṃ viditvā tu paśutvaṃ na bhavetpunaḥ

1

iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe viṃśati paṭalaḥ /
devyuvāca
aprāpya paramāṃ siddhiṃ dīkṣito jñānasaṃyutaḥ /
viditvā śāstrasadbhāvaṃ mṛtyuduḥkhaiśca pīḍyate

2

pratyayaṃ kiṃ bhavettasya kriyamāṇeṣu jantuṣu /
apratyakṣā gatirdeva brūhi me parameśvara

3

īśvaraḥ
dvyaṅgulordhvantu tatsthānaṃ yatrāsau vandane bhavet /
sa śūlo vāyuvegena dakṣiṇastanakopari

4

jano nāmena cātmena saptarātre ca śṛṇvati /
hrasvadīrghaplutañcaiva sādhāritasakauśakam

5

p. १३२)
spandanādikaletkālaṃ yāvanmāsaṃ svapakṣakam /
aṣṭābhenaiva saṃyuktatantriṇī amṛtaṃ smṛtam

6

nandā bhadrā jayā riktā pūrṇāceti trirāvarā /
laukikāsteṣu vijñeyā śivatīrthyānu me śṛṇu

7

amṛtā tu tithiḥ pūrvaṃ prakṛtyā ca dvitīyakam /
abhijiccaiva nakṣatraṃ tasyopari jayantikā

8

brahmaviṣṇumayau ṛkṣau muhūrtaḥ piṅgalasmṛtaḥ /
dhruvatārāgaṇajyotsnā cakravatparilelihet

9

leliheta śivābhāti uditāmitajāṃ raviḥ /
tadā mṛtyuvaśaṃ yāti pūrṇābde tu na saṃśayaḥ

10

p. १३३)
evaṃ jñātvā tu medhāvī amṛte'hani kārayet /
dānaṃ japaṃ tato dhyānaṃ tatsarvaṃ mokṣadaṃ bhavet

11

abhijitsaṃjñanakṣatre jayatyāṃ rudravaiṣṇave /
yatkiñcitkurute karma tatsarvaṃ mokṣasiddhidam

12

muhūrte piṅgale caiva yatkarma kurute naraḥ /
jñātvā vāraṃ tithiñcaiva tatsarvaṃ siddhimokṣadam

13

satyāsatyamayau vārau dhruvañcaiva tṛtīyakam /
amṛtena tu saṃyuktaṃ ābhyāṃtvekena mokṣadam

14

japena dhyānayogena siddhirekāhnikā bhavet /
evaṃ vai yo vijānāti rahasyamidamuttamam

15

p. १३४)
sa bhavecchivatulyastu śivena saha modate /
mṛtaṃ kāyaṃ na śīryeta etatpratyayamuttamam

1

iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ekaviṃśatitamaḥ paṭalaḥ /
devyuvāca
tvayā sṛṣṭāḥ purā deva vidhāneṣu viyojitāḥ /
yajanti viprā yajñaistu mūrtyaṣṭakasaṃyutāḥ

2

kartṛbhirvividhaiścaiva dakṣiṇābhiśca bhūriśaḥ /
te'pi kasmānna mucyanti mantraistaireva dīkṣitāḥ

3

varṇānnayanti sāyujyaṃ yadi satyaṃ prabhāṣase /
p. १३५)
varṇairevacitā vedāste'pi kasmānna muktidāḥ

4

īśvaraḥ
āhuḥ praṇavamityeke makāramapare viduḥ /
śatārdhākṣaravinyāsaṃ puruṣaṃ binduvigraham

5

kalā ṣoḍaśakaṃ kaścit candramāścāmṛtadyuti /
vṛkṣagulmalatānāntu oṣadhīnāṃ sa saṃbhavaḥ

6

amṛtāmṛtavacchrīmān sarvabhūtabhṛtāṃ varaḥ /
yakārākṣaramityeke prāṇādyā viśvatomukham

7

sarveṣu sarvavitkartā yatra vā saṃpravartate /
rakāramanalañcātra prapadanti vipaścitaḥ

8

p. १३६)
saṃhāraḥ sarvatattvānāṃ kālāgniriva viśrutam /
annapānendhano bhoktā sa jīvātmeti cocyate

9

indumanye praśasyanti surāsuranamaskṛtam /
vibhūriti imaṃ prāhuḥ tacchakramavapūjitam

10

namaḥ pūrvanti te sarve lakāraṃ paramaṃ padam /
amṛtasyandakundābhaṃ candrāṃśusamaśītalam

11

prāṇadaṃ prāṇinānnityavāruṇaṃ bījamuttamam /
athāhurapare kecidvyomabījamanuttamam

12

āśrayassarvabhūtānāmākāśamavakāśadam /
kecidāhurayaṃ śreṣṭha śatārdhārdhaṃ vyavasthitam

13

p. १३७)
makāraṃ paraṃ tattvamūrdhvabāhurayaṃ sthitaḥ /
traividya vṛddhāstadvanti puruṣaṃ dvādaśākṣaram

14

so'gniryajñapatiryajño vaṣaṭkārasvadhā ca saḥ /
sakalontakamādityaṃ yatpurastātprakāśate

15

akāraparañjāgrat sarvavarṇapravartakam /
ṛgvedāhavanīyo'gniḥ sātviko guṇa ucyate

16

akārassarvabhūtānāṃ pārthivaṃ brahma kīrtyate /
ukāro viṣṇudevatyaṃ rājasaṃ dravalakṣaṇam

17

yajurvedamayohyeṣa dakṣiṇāgniriti smṛtaḥ /
svapnontarātmā ityevaṃ vadanti paramaṃ padam

18

p. १३८)
makāraṃ rudradevatyaṃ tāmasaṃ parikīrtitam /
sāma vai gārhapatyāgnistāmasaṃ guṇalakṣaṇam

19

suṣuptaṃ padamityāhuḥ tameva paramaṃ padam /
hakāramamātro vai turyaṃ tatparamaṃ padam

20

atharvavedamantrātmā sañjīvaḥ sarvadehinām /
guṇātītaḥ paraṃ śāntiṃ yajjñātvā'mṛtamaśnute

21

ākāśamamalaṃ divyaṃ sarvagaṃ prabhuravyayamiti /
turyātītaṃ paraṃ brahma padaṃ * * sadātmakam

22

idaṃ sākṣācchivaṃ kecit daśātmā bījasaṃpuṭam /
ālayaṃ sarvavidyānāṃ vidyālayamiti smṛtam

23

p. १३९)
tatrāpyanye prabhāṣante tritatvākṣarabhāṣitam /
daśa lakṣeśvaraṃ kecit tārakaṃ jñānamāśritāḥ

24

ṣaṇṇavādīśvaraṃ keṣāpāśahānaṃ tathaiva ca /
śatārdhabījasaṃhāraṃ kāraṇaṃ paramaṃ matam

25

kāraṇaṃ sarvabhūtānāṃ nādamāhuḥ sadāśivam /
sa eva pañcadhāvasthaḥ śivaḥ sakalaniṣkalaḥ

26

tathānye kalpayantyasmin śivajñānavido janāḥ /
bhujaṅgakuṭilākāraṃ anuccāryamanāmayam

27

prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ likhyate na ca paṭhyate /
ityañjalinamaskāra japadhyānavivarjitam

28

p. १४०)
gandharūparasasparśa śabdādi karaṇojjhitam /
niyuktamanasaṅkalpa sa eṣa paramaṃ padam

29

brahmāviṣṇustathā rudra īśvaraśśiva eva ca /
pañcadhā pañca daivatyaṃ praṇavaṃ parikīrtitam

30

ekamātro dvimātraśca trimātrobhyadhikastathā /
ardhamātrārdhasaṃsthañca pañcadhā vigrahī śivaḥ

31

evamādiṣu saṃmūḍhā vedajñāḥ sāṃkhyavādinaḥ /
jñānapādena saṃmūḍhāḥ niścayaṃ nādhigacchataḥ

32

paratatvavihīnāste ādyotpattivivarjitāḥ /
ṛca eva mantravyāpitvaṃ navijānanti mohitāḥ

33

p. १४९)
purāṇavedagarveṇa smṛtinā ca tathaiva ca /
sthūlabhāvasuvṛṣṭātmā paśujñānaratā narāḥ

34

dūṣayanti śivajñānaṃ śaivaṃ sarvā śivāpaham /
duṣyanti parapakṣāṇi svapakṣapariniṣṭhitāḥ

35

varṇavyāptimajānantaḥ tatvavyāptiṃ tathaiva ca /
paratattvamajānantaḥ sthūlajñānaphalepsavaḥ

36

etasmātkāraṇāddevi tasmin varṇā na muktidāḥ /
aniścitamatāssarve vivadanti parasparam

1

dūṣayanti tathā'nyonyaṃ vādajalpavitaṇḍakai /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe jñānavibhramaprakāro nāma dvāviṃśatitamaḥ paṭalaḥ //
devyuvāca
pradhānātmeśatatvānāṃ karmaikaṃ sahajaṃ smṛtam /
kimarthaṃ sṛṣṭimīśānaḥ kurute sā pradhānajam

2

kṛtakṛtyaḥ paśuścāyaṃ kathaṃ bhavati śaṅkara /
prādhānikaṃ śarīraṃ vā kiṃ vidhaṃ pāramārthikam

3

lakṣaṇaṃ budhyamāvasya prabuddhābuddhayoḥ katham /
pradhānapuruṣeśānāṃ kartṛtvaṃ kasya kīdṛśam

4

saṃprāpya kalalāvasthā māste vā puruṣaḥ katham /
p. १४३)
kimarthaṃ bandhanaṃ vā'pi ko vā bandhaḥ sureśvara

5

kiṃ svarūpo bhavedbandho ko vā bandhena badhyate /
kiṃ prakṛtyā saha paśuḥ yujyate sa viyujyate

6

tatvānāñca kathaṃ sṛṣṭiḥ kriyābhedaśca kīdṛśaḥ /
sa guṇannirguṇañcaiva yogabhedañca tatvataḥ

7

sarvametatpunardeva mamācakṣva yathākramam /
īśvaraḥ
devyanādibhavā paṅkte sannimagnāśśarīriṇaḥ

8

naurivottaraṇāyedaṃ tritatvamupadiśyate /
kathitaṃ tava deveśi pradhānaguṇamuttamam

9

p. १४४)
nirguṇāstvaṇavo mūrtāssarvagopyavaśo'vyayaḥ /
adhovṛttiratṛptātmā guṇabhuk pāśagocaraḥ

10

anīśaḥ paśukartā ca sāñjanojñaḥ parastathā /
asarvavidasaṃpūrṇa udāsīnaḥ pumān smṛtaḥ

11

īdṛśaṃ lakṣaṇaṃ vastu sa bhavedaprabuddhatā /
nirguṇassarvavitkartā svatantrassarvagocarataḥ

12

paripūrṇo'kṣaraḥ śāntaḥ sūkṣmojaḥ paramo tanuḥ /
budhyamānaḥ samākhyātaṃ lakṣaṇaṃ parameśvarī

13

nityaprabuddhaśuddhātmā kāraṇomativigrahaḥ /
ananto niścalaścaiva nityatṛpto nirāśrayaḥ

14

p. १४५)
kūṭasthaḥ paśavo nāthaḥ sarvanātho mitadyutiḥ /
anādireko niṣkaṃpaḥ cetano sarvabhṛcchivaḥ

15

prabuddha eva vikhyāta smṛtayastu? sulocane /
pradhānameka sarvatra kṣetrasaṃjñamacetanam

16

sarveṣāñca pumānekaḥ kṣetrabhuk cetanaḥ smṛtaḥ /
acetanatvādavyakto na svayaṃ saṃpravartate

17

cetanopyasvatantratvāt saṃyogamubhayorapi /
anayorbhāvayoryogaṃ saṃmohakaraṇaṃ mahat

18

pralayotpattirūpeṇa sthito'nādiralakṣitau /
cetanācetanatvañca dvāvapyetāvanīśvarau

19

p. १४६)
bahudhā bhedamāyānti vibhinnākṣaraṇecchayā /
īśvarastadadhiṣṭhāya pradhānapuruṣadvayam

20

bhāvānutpāṭayāmāsa tatvānāmanupūrvaśaḥ /
nāmārthamīkṣya kurute sṛṣṭimīśaḥ pradhānajāḥ

21

paśupāśavimokṣārtha bārāṃbhoyamudīryate /
sahajairañjitaḥ pāśaiḥ kevalopyavaśaḥ paśuḥ

22

nāśāvyakta tatvānāñcetra bhāvamabodhita /
sadasmādaprabuddhatvāt avyaktaguṇasaṃśrayāt

23

prāpya tadbhūtamaśnāti sukhaduḥkhaphalodayam /
śaktopyanugrahaṃ kartuṃ kevalasyeśvaraḥ paśoḥ

24

p. १४७)
na karotyeva sahasā kṛtanāśāya vai prabhuḥ /
yasmātkāraṇahīnatvānnavetti puruṣātmani

25

tasmātkāraṇasaṃyogaṃ karotyasya maheśvaraḥ /
avyaktamāhuḥ karaṇaṃ kāryañca daśa lakṣaṇam

26

tatkarotyanyavaśagaḥ puruṣārthamanekadhā /
tatra vijñānamātrantu puruṣārthaḥ prakīrtitaḥ

27

puruṣassakalādyuktatatvasaṃjño vidhīyate /
tatvajñānāddhi niśśeṣaṃ kṣayamāyāti bandhanam

28

bandhakṣayācca na punaḥ saṃsāraṃ pratipadyate /
saṃsāravinivṛttasya puruṣasyāpi na cyutiḥ

1

p. १४८)
bhavatyekāntikasukhaḥ svatantraścaiva jāyate // २८ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ trayoviṃśatitamaḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
atha saṃkṣepataḥ samyak tritatvaparinirṇayam /
prāṇināmanukaṃpārthamadbhutaṃ saṃprakāśyate

2

yattadavyaktamityuktamucyate vyaktamindriyam /
svasaṃvedyamasaṃvedyamavyaktaṃ gamyate'rthataḥ

3

tadātmakāni bhūtāni pañcabhūtātmakañca tat /
bhūtaprasūti nānātvamekatvañca nigadyate

4

p. १४८ a)
yassadāśivaparyantaḥ pārthivādyaśca saṃgrahaḥ /
tatsarvaṃ prākṛtaṃ proktaṃ tatvavidbhiranekaśaḥ

5

prākṛtānyavitatvāni divyādivyaviśeṣaṇam /
śuddhāśuddhaṃ na gīyante nātmarūpa svabhāvataḥ

6

śuddhimāyānti tatvāni vijñānaprākṛtānyapi /
śuddhāni ca nibadhnanti ajñāniṣu śarīriṣu

7

ajñāninastu satkārye sanniviṣṭāstu satkriyāḥ /
tatvāni śubharūpāṇi nibadhnanti śarīriṇām

8

yadvikāramayaṃ kiñcit tatvamityupadiśyate /
tatprākṛtamasaṃdigdhaṃ arthavidbhirudāhṛtam

9

p. १४९)
vyāpitvātsūkṣmavyaktatvāt anutpādyaguṇādapi /
śūnyamicchanti bahavaḥ paramātmānamavyayam

10

prāṇamanyognirapare tathendurapare janāḥ /
prapadanti paraṃ brahma bodhayanti parasparam

11

kāryamuddiśya bhūtānāṃ svabhāvaguṇagauravāt /
na samyagupacārārthamuktanna paramārthataḥ

12

ekadvitricatuḥpañca guṇāḥ prāganupūrvaśaḥ /
śūnyādīnāṃ viśeṣāṇāṃ ṛṣibhiḥ parikalpitāḥ

13

ekamevāmitaguṇaṃ śūnyamuktamihāvyayam /
tatparāparabhedena gīyate dvividhaḥ punaḥ

14

p. १५०)
yataḥ pravartate śabdaṃ tatparaṃ śūnyamucyate /
śabdatanmātramudbhūtaṃ tadādiparamaṃ padam

15

ekatatvanayodbhedaṃ vyomayoḥ kṛtamantaram /
māyānigūḍhaparamaṃ paramāyāvivarjitam

16

na ca śuddhaṃ nacāśuddhaṃ śuddhāśuddhavivarjitam /
sahajairañjitaiḥ pāśaiḥ śūnyamavyaktarūpiṇam

17

sthūlāsthūlatarairbhāvaiḥ bhāvābhāvavigrahaḥ /
yadetamabhisaṃkhyātamākāśamajamavyayam

18

kṣīrabhāvātmakamidaṃ śabdarūpaṃ pravartate /
śabdāccakāyasaṃsiddhiḥ heturākāśalakṣaṇam

19

p. १५१)
vidyāvidyāsvarūpeṇa dvividhaḥ saṃpravartate /
vidyā dehaṃ karotīti puruṣāvyaktavedanam

20

viparītañca saṃmoha bhāvabhāvahate nṛṇām /
jñānarūpo'pi vargārthaṃ viparīta * māśrayam

21

śabdaprakāśayatyeṣa vihitaṃ prāṇināṃ dvidhā /
yataśśabdaguṇaṃ śūnyaṃ bodhayatyeṣa mohinām

22

karotyanyasya śuddhitvamaśuddhitvañca gīyate /
mantrātmakaṃ jagadidaṃ mantraśabdamayaṃ smṛtam

23

śabdaśūnyātmakaṃ proktaṃ śūnyañcāvyaktasaṃjñitam /
tasmādutpannamātrastu mantrānilasamīritāḥ

24

p. १५२)
śrotrayovyaktimāyāti tasmāttatsthūlakaṃ smṛtam /
śūnyādyacchandarūpantu uddiṣṭamamitaujasam

25

etatsaguṇamityuktamaśuddhaṃ vā paraṃ śivam /
evamanyonyavitathā bhūtāni svaguṇaissaha

26

kramātsaṃbhāvamāyānti bhāvān sandarśayanti ca /
sthūlabhāvena mahatā sūkṣmeṇa ca samantataḥ

27

vyāpyavyāpakarūpeṇa sthitānyekānyanekadhā /
sarvatattvamayohyeṣa samabhāvamayastathā

28

pañcabhūtātmakaṃ piṇḍaṃ prākṛtaṃ samudāhṛtam /
sthito yassarvajaṃ jñānameṣa piṇḍaḥ pratāpavān

29

p. १५३)
bhūtātmakaṃ samuddiṣṭaṃ subhogarati hetukam /
pañcabhūtātmakaṃ piṇḍamidamavyaktasaṃjñikam

1

sarvabhāvodbhavaṃ matvā bandhanātpravimucyate // २९ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ caturviṃśatiḥ paṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavañcchrotumicchāmi prabuddhābuddhabuddhayoḥ /
saptakoṭimahātantra noktaṃ pūrvaṃ hi me vada

2

kathantvaprabuddho jñeyaḥ prabuddhaśca kathaṃ bhavet /
budhyamānasya vedasya yathātathye vā me vada

3

p. १५४)
śṛṇu devi paraṃ śuddhaṃ aśuddhaṃ guṇasaṃvṛtam /
pauruṣaṃ gīyate tatvamabhavaṃ bhavagocaram

4

amūrtamaprabuddhatvāt bhogairmāyātmakairidam /
krīḍate'vyaktasaṃyogāt bālakrīḍanakairiva

5

acetanañcetanena nirguṇena guṇātmakam /
vyaktamavyametena tenāpyetatsamāvṛtam

6

na kṣīyate kṣīyamāṇe jāyamānena jāyate /
pauruṣe vyaktajairbhāvaissahātmīyairivā vyayaḥ

7

ajātamakṣīṇamidaṃ puruṣaṃ puruṣā bhuvi /
vadanti jātamityevaṃ kṛtañcākṛtabuddhayaḥ

8

p. १५५)
anya eva kṣayaṃ yāti prāpnotyanyastu vedanām /
anyo'tra duḥkhanirmuktaḥ prabhustiṣṭhatyalakṣitaḥ

9

aprabuddhaḥ prabuddhaśca budhyamānastathaiva ca /
tridhā rūpaḥ paśurayaṃ bhavatyekopyanindite

10

ātmānaṃ prakṛtiñcaiva na hi vedayate'ntaram /
aprabuddhastadā proktaḥ tatvavidbhirayaṃ paśuḥ

11

puruṣo'vyaktavijñātaḥ budhyamāno'bhidhīyate /
nityabuddhaḥ pradhāneśa puruṣādhīśvaraḥ smṛtaḥ

12

prākṛtairaprabuddhatvāt guṇairbadhnāti cātmanaḥ /
tataḥ pravartate rāgastatsaṃgādaśubhaṃ paśoḥ

13

p. १५६)
rāgānurañjitaḥ paścādviṣayānanu sevate /
tatprasaktassatānyeva vicarantyatra cintayā

14

dhyāyatastasya viṣayān ahanyahani kevalam /
abhibhūya balaṃ kārśnyaṃ anivāryaḥ pravartate

15

tataḥ kāmābhibhūtasya krodho bhavati dāruṇam /
pravartate vimūḍhasya buddhināśastu dehinaḥ

16

pravartate buddhināśādakṣānādi catuṣṭayam /
ajñānasaṃgātpuruṣoḥ prayātyavyaktasaṃśrayam

17

avyaktasaṃśrayājjanma punaḥ karma ca dāruṇam /
pravartate mohasaṃgāt nirguṇasyāpi dehinaḥ

18

p. १५७)
praguṇairguṇasaṃbhūtairbhāvibhirbhūtavigrahaḥ /
prayātyūrdhvamadhaścaiva ghaṭayantravadacyutaḥ

19

ko'haṃ kimātmakaścaiva kartā kāryamathāpi vā /
balavān gīyate pāpaiḥ ko'tra duḥkhāni kasyacit

20

devyuvāca
kiṃ hetukaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ akasmādupayujyate /
bālayauvanavṛddhādirūpāṇyetāni kasya vā

21

jāyate mriyate ko'tra jāyate vā'pi vartate /
ko vā gṛhaṃ samutsṛjya śarīrāṇyapagacchati

22

etatkāryamaśeṣeṇa bhagavan vaktumarhasi /
p. १५८)
īśvaraḥ
etāni kathayiṣyāmi māyayāpahṛtaḥ pumān

23

mohayatyajñānasaṃsargāt paśyannapi na paśyati /
vyādhijanmajarāmṛtyu duḥkhāyā saparicchadaḥ

24

jānannapi sa mūḍhātmā nodvegamupagacchati /
evamavyaktajairbhāvaiḥ guṇairapyanurañjitaḥ

25

balādvikośamanyo'pi hīyate māyayā balāt /
jāyate vardhate caiva duḥkhāyā sa paricchadaḥ

26

rajvā ca virūpatvaṃ sthūlātmā sa vinaśyati /
etadapratibandhasya puruṣasya guṇāntaram

27

p. १५९)
sāṃprataṃ śṛṇu vakṣyāmi budhyamānaguṇodayam /
ajñatvamasya sahajaṃ īśānugrahacodanāt

28

vibudhyamānabhāvo'yaṃ dehinassaṃpravartate /
tatprasaṅgādayaṃ dhīmān mahānidrāgatavyathaḥ

29

paśurālokayatyagre saṃsārārṇavamavyayam /
uṣṇodakasusaṃpūrṇamāśāpāśormisaṃkulam

30

mahāmohataraṃ gāḍhyaṃ rāgabudbudasaṃvṛtam /
icchādveṣādikaluṣaṃ samano'yaśītalam

31

kāmograsvāduvirasaṃ krodhanirghoṣabhīṣaṇam /
yonyāvartasamākīrṇaṃ māyāniviḍakardamam

32

p. १६०)
vyādhijanmajarāmṛtyu bhṛmanakaniṣevitam ? /
sukhaduḥkhabhayaṃ kāle velāparicchadam

33

paśuhaṃsakulairvyāptaṃ prakūjadbhiritastataḥ /
raktamāṃsakaphāśśuklaṃ kramādannātpravartate

34

śuklādbhavanti bhūtāni tasmādannamayaṃ jagat /
tadannaṃ piṇḍakabalaiḥ grāsairaktantu dehibhiḥ

35

antasthūlāśaye pūrṇaprāṇasthāpayate kramāt /
bhuktapītatadāhāraṃ atastatkurute dvidhā

36

saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannaṃ pṛthagjalam /
agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannañca jalopari

37

p. १६१)
jvalanordhvaṃ svayaṃ prāṇaḥ sthitvā'gniṃ dhamate śanaiḥ /
vāyunā dhāmyamāno'gniratyuṣṇaṃ kurute jalam

38

tadannamuṣṇatoyena samantātpacyate punaḥ /
dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkiṭṭaṃ pṛthagrasam

39

karṇākṣināsikājihvādantaśiśnāgudānakhāḥ /
malāśrayāḥ kaphasvedaviṇmūtrā dvādaśa smṛtāḥ

40

hṛtpadmapratibaddhāstu sarvanāḍyassamantataḥ /
tāsāṃ mukhe punassūkṣmaṃ prāṇasthāpayate rasam

41

rasena tena tā nāḍīḥ prāṇaḥ pūrayate punaḥ /
pratarpayati saṃpūrṇāstāsvadehaṃ samantataḥ

42

p. १६२)
tatastannāḍimadhyasthaṃ śarīroṣṇena tādṛśam /
pacyate pacyamānañca bhavetpākadvayaṃ punaḥ

43

tvaṅmajjāsthisamantācca snāyuścaiva prajāyate /
raktalomāni māṃsañca keśamedastathaiva ca

44

nāḍyo vasā'thapūyaśca majjāpi ca kaphastathā /
etadannātsamudbhūtaṃ śuklañca prasavātmakam

1

iti niśvāsakārikāyāṃ pañcaviṃśatiḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
śuklañca rasasaṃyuktaṃ yasmāddehasya saṃbhavam /
p. १६३)
ṛtukāle yadā śuklaṃ nirdoṣaṃ yonisaṃsthitam

2

tadā tadvāyunā ghṛṣṭaṃ strīraktenaikatāṃ vṛjet /
visargakāle śuklasya jīvaḥkāraṇasaṃyutaḥ

3

yasya yasyāśayātpākāt bhokturbhogāya sarpate /
sa tatraiva ratiṃ yāti prāk tanenoparañjitaḥ

4

pravicārakṣamo vā'pi nodvahettaṃ vicāritam /
taccittaḥ tanmayo bhūtvā bhuṅkte bhogān bubhukṣitaḥ

5

atītya jīvaṃ bhāvānāṃ ucchrāya patanaṃ tathā /
saṃsṛtaḥ praviśedyonau karmabhinnairniyāmataḥ

6

tacchuklaṃ raktamekasthaṃ ekāhātkalalaṃ bhavet /
p. १६४)
pañcarātreṇa kalalaṃ budbudākāratāṃ vrajet

7

budbudaṃ saptarātreṇa māṃsapeśī bhavettadā /
dvisaptāhādbhavetpeśyādraktamāṃsaṃ tadā dṛḍham

8

bījasyevāṅkurāḥ peśyāḥ pañcaviṃśati rātribhiḥ /
punaśca māsamātreṇa pañcadhā jāyate tu saḥ

9

grīvā śiraśca skandhau ca pṛṣṭhavaṃśastathodaram /
māsadvayena sarvāṇi tamasassaṃbhavanti hi

10

tribhirmāsaiḥ prajāyante sarvāṅgavyaktasandhayaḥ /
māsaiścaturbhiraṅgulya prajāyante yathākramam

11

mukhaṃ nāsā ca karṇau ca māsairjāyanti pañcabhiḥ /
p. १६५)
dantapaṅktistathā jihvā jāyante tu nakhādayaḥ

12

oṣṭhau kapolau jāyante ṣaṇmāsābhyantareṇa tu /
vāyurmeḍhramupasthañca nābhiścaiva prajāyate

13

sandhayaścaiva sarvāṇi māsairjāyanti saptabhiḥ /
aṅgapratyaṅgasaṃpūrṇaṃ śiraḥ keśasamanvitam

14

vibhaktāvayavassarvaṃ punarmāsāṣṭakena tu /
pañca pañcārthasaṃyuktaḥ paripakvassa tiṣṭhati

15

māturāhāravīryeṇa ṣaḍvidhena rasena tu /
nābhimūlanibandhena vardhate sa dine dine

16

tataḥ smṛtiṃ labhejjīvaḥ saṃpūrṇe'smin śarīrake /
p. १६६)
sukhaduḥkhaṃ vijānāti nidrāsvapnaṃ purākṛtam

17

mṛtaścāhaṃ punarjāto jātaścāhaṃ punarmṛtaḥ /
nānāyoni sahasrāṇi mayā dṛṣṭāni jāyatā

18

adhunā jātamātrohaṃ prāptasaṃskāra eva ca /
tatra śreyaḥ kariṣyāmi yena garbho na saṃbhavet

19

garbhasthaḥ cintayannaiva mayaṃ garbhādvinirgataḥ /
adhyeṣyāmi śivajñānaṃ saṃsāravinivartakam

20

evaṃ sa garbhaduḥkhena mahatā paripīḍitaḥ /
jīvaḥ karmavaśādāste mokṣopāyamacintayan

21

yathā girivarākāntaḥ kaścidduḥkhena tiṣṭhati /
p. १६७)
tathā jarāyuṣā dehī duḥkhī tiṣṭhati veṣṭitaḥ

22

patitaḥ sāgare yadvā tadduḥkhaṃ bhavati dāruṇam /
garbhodakena siktāṅgaḥ tathānte vyākulaḥ pumān

23

lohakuṃbhe yathā nyastaḥ pacyate kvacidagninā /
garbhakuṃbhe tathā kṣiptaḥ pacyate jāṭharāgninā

24

sūcībhiragnivarṇābhirbhinnasya ca nirantaram /
yadduḥkhamupajāyeta garbhehyeṣa guṇaṃ bhavet

25

garbhavāsātparaṃ vāsaṃ kaṣṭaṃ naivāsti kutracit /
dehena duḥkhabahulaṃ sughoramiti saṃkulam

26

ityetadgarbhaduḥkhaṃ hi prāṇināṃ parikīrtitam /
p. १६८)
caraskarāṇāṃ satyānāṃ garbhe duḥkhaṃ mahatsmṛtam

27

garbhātkoṭiguṇaṃ duḥkhaṃ yoniyantraprapīḍanāt /
mūrchā ca jāyate tīvrā jāyamānasya dehinaḥ

28

tribhiśca koṭibhiścāṇḍeścchannastannidrādyakūpakaiḥ /
śarīraṃ sthūlasūkṣmāṇi dṛśyādṛśyābhiranvitam

29

tāvatībhiśca nāḍībhiḥ koṭibhistatsamanvitam /
prasvedamaśuciryāti rantasthaṃ sravate bahiḥ

30

iti dehagṛhañjātaṃ nityasyānityamātmanaḥ /
aviśuddhaṃ viśuddhasya karmabhistasya nirmitam

31

garbhamāse mahadduḥkhaṃ yoniyantraprapīḍanāt /
p. १६९)
bālye ca duḥkhamajñānāt kaumāre guruśāsanāt

32

yauvane kāmarogāttu duḥkhamīrṣyā yathā punaḥ /
kṛṣivāṇijyasevādi gorakṣādyaiśca karmabhiḥ

33

vṛddhabhāve ca jarayā vyādhibhiśca prapīḍitaḥ /
maraṇe ca mahadduḥkhaṃ prārthanāyāṃ tato'dhikam

34

rājāgnijaladāyādyaiḥ coraśatṛbhayaṃ mahat /
arthasyārjanarakṣā vā duḥkhannāśe vyaye punaḥ

35

kārpaṇyaṃ matsaraṃ dabhrastṛṇavyādhibhayaṃ mahat /
akārye saṃpravṛttiśca duḥkhaṃ vaitīndhane sadā

36

anyonyātiśayaṃ duḥkhamanyonyābhibhave punaḥ /
p. १७०)
antarbahiḥ prakopaśca duḥkhaṃ rājye mahībhṛtām

37

anityatā prabhāvānāṃ ucchrāyāḥ patanaṃ tathā /
anyonyamahimā caivānyonyasyāpi bhakṣaṇam

38

anyonyātiśayaiḥ pātaiḥ saṃbhavā bhogasaṃplavāḥ /
chinnabhinnopi śastraiśca vyādhibhiśca prapīḍitāḥ

39

duḥkhena tyajate dehaṃ na virāgī kathañcana /
gātraṃ svaṃ bhinnamapyastrairvikalañcendriyairapi

40

notsaheta parityaktuṃ tadbhāvaguṇarañjitaḥ /
rāgañca rañjakaṃ kasya viṣayānandalakṣaṇam

41

yena yuktaṃ kṣayaṃ yānti tiryaṅmānuṣadevatāḥ /
p. १७१)
nauṣadhīrna dhanādānaṃ na mātā na ca bāndhavāḥ

42

śaknuvanti paritrātuṃ naraṃ kālaprapīḍitam /
(sādhayāntaṃ tapo japyaṃ yogasiddhirmahātmabhiḥ

43

kālamṛtyuvaśaṃ prāpya jīryate sālasairnaraiḥ /
susādhana tapojapyaiḥ yogasiddhairmahātmabhiḥ

44

kālamṛtyurapi prājñaiḥ jīryate nālasairnaraiḥ /
hātātamātahā kānte krandatyevaṃ suduḥkhitaiḥ

45

maṇḍūka iva sarpeṇa pīḍyate mṛtyunā janaḥ /
bāndhavaistu pariṣvaktaḥ priyaiśca parivāritaḥ

46

niśvasan dīrghamuṣṇañca mukhena pariśuṣyatā /
p. १७२)
caturante ca khaḍvāyāṃ parivṛtya muhurmuhuḥ

47

samūḍhaḥ kṣipyatebhyaṃgānūhastāpādāvitastataḥ /
khaṭvāttu vāñchite bhūmiṃ bhūmeḥ khaṭvāṃ punarmahīm

48

vivastṛstyaktalajjaśca mūtraviṣṭhānulepitaḥ /
yācamānaśca salilaṃ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukam

49

cintyamānastu vittāni kasyaitāni mṛte mayi /
pañcāṅgaiḥ khinnamānaśca kālapāśena karpitaḥ

50

mṛyate paśyatāmeva gale ghuraghurāyate /
jīvastṛṇajadūkeva dehāddehāṃ viśetkramāt

51

yohamasmin malākīrṇe ramāmi kṣaṇabhaṅgure /
p. १७३)
nānāvyādhisamākīrṇe viṣayoragabhūṣite

52

madonmādaiḥ vimucyante vinayācārataskaraiḥ /
kāmakrodhabhavaistāpaiḥ muhurmuhuratāpitaḥ

53

atyante keśabahule jarāvyādhi bhayākule /
cintāśokasusaṃpūrṇe aho devi suduḥkhitaḥ

54

carmāpinaddhe durgandhavasāśoṇitakardame /
viṇmūtraretassaṃpūrṇe kathamatra ramāmyaham

55

darpaṇeṣu yathācchāyā citre rūpaṃ yathā sthitam /
anarthāni manojñāni tadvadetaccharīrakam

56

mahāmāyormisantāne traiguṇyāvarta saṅkule /
p. १७४)
tatvagrāhasamākīrṇe plavodajñānasāgare

57

etamarṇavamālokya bhayādvihvalatāṃ gataḥ /
suciraṃ dīrghaniśvāsamutsṛjya parivedya ca

58

aho jagatyajñatvaṃ sannimagnamanāgamam /
putrāgārādikaiśvarya vyākulīkṛtamānasaḥ

59

tvamātā tvapitā caiva tva dārāṇi sutāḥ tva vai /
tvacārthāḥ tva ca mitrāṇi bāndhavāḥ tva gṛhāṇi vai

60

moho'yamasya jagataḥ kenāpi vihitaḥ purā /
putradārakuṭuṃbārthāḥ śatṛvatpratibhānti me

61

yadātmanā tu taṃ karma vāṅmanaḥ kāyasaṃbhavam /
p. १७५)
tasyānusadṛśaṃ bhuṅkte phalameko'nyajanmani

62

itaścetaśca vittāni karmaṇā yena kenacit /
eṣāmāśritya bhogāya kalpitāstena duḥkhitāḥ

63

ye bāndhavāḥ priyāstasya dharmarājaniketanam /
sahāyā na bhavantyete nānugacchanti gacchatām

64

janturekastu mriyate jāyate caika eva hi /
ekaḥ sukṛtamaśnāti tathā duṣkṛtameva ca

65

viditvaivamasaṃmūḍhaḥ kālodaragataṃ jagat /
vairāgyamaparamāsthāya mṛgayatyātmano gatim

66

kenopāyena saṃskāramidamatyugrarūpiṇam /
p. १७६)
santariṣye sukhenāhamacirādaśubhārṇavam

67

dānayajñataponyāsavairāgyajñānavṛttayaḥ /
naurivottāraṇāyedaṃ saṃsārāṃbhonidhe smṛtaḥ

68

yatphalaṃ dānayajñādi karmaṇā samupārjitam /
tadasyāpyupabhogena kṣayamāyātyaśeṣataḥ

69

(tadasyāpyupabhogena kṣayamāyātyaśeṣataḥ //)
yajñātsvargaphalāvāptiḥ tatkṣayātpurā gatiḥ //
karmataḥ svargato yasmāt tasmādāvartanaṃ punaḥ

70

evamādi guṇopetā dānajñānādikarmaṇā /
saṃpradṛṣṭā gatiriyaṃ sarve te kṣayadharmiṇaḥ

71

p. १७७)
tapaḥ samyak sutaptasya svargameva paraṃ phalam /
* * * * bahavaḥ kṣayamatra viśāradāḥ

72

kṣayamāyāti vijñānaṃ karmasanyāsamavyayam /
sanyastamapyavijñānādupa * * * * * *

73

* * * mavāpnoti nyāsakarmaratassadā /
vairāgyavṛttiraparā jñānavṛttistathā parā

74

mahadantaramarthajñaiḥ amarairapyudāhṛtam /
* * * * * * * * * * guṇalakṣaṇāḥ

75

pradhānāśrayamāpannaḥ punarāyātyadhogatim /
jñānādapunarāvṛttiḥ bhavettadapi kāriṇī

76

p. १७८)
dānādi vairāgyāntācca karmaṇe * * * * * /
* * * * * sarvāḥ niṣphalaścāpyaśeṣataḥ

77

kriyāśca vedavihitā ṇīyante caturaḥ kramāt /
sa kāmā kāmitaphalā nyāsayogādilakṣaṇāḥ

78

yat * * * * * * * * * * * * * * * /
* * * * * * * * * * * * * smṛtāḥ

79

dānayajñavratādīni devatāyā yadāgrataḥ /
karmāṇi vinivedyante sā tu sanyāsikī kriyā

80

yogamāruhya yatkarma * * * * * * * * /
yāssamuddiṣṭāścatasrastriguṇātmikāḥ

81

p. १७९)
phalamāsāṃ pravakṣyāmi punarapyanupūrvaśaḥ /
yatkiñcidārjitaṃ puṇyaṃ hiṃsā pū * * * * *

82

* * * * * phale saṃbhogāt kṣayamāgate /
śeṣavṛttī guṇamayī tiṣṭhatyekāpyaviplutā

83

śeṣavṛttivaśātsarve tataste phalabho * * /
* * * * * * * * * * sarvajantavaḥ

84

śarīreṇopabhuñjanti tādṛśenaiva karmaṇā /
svarge vā narake vā'pi yatra yatra yathā tathā

85

kṛtānāṃ karmaṇāṃ * * * * * * * * * * /
* * kta kriyāraṃbhāssaktāḥ karmaphaleṣiṇam

86

p. १८०)
ye'pyasaṅkalpitaphalā vidhikarma savaidikam /
sanyāsaṃ ye prakurvanti kṛtānā * * * * *

87

* * * * * * * mahiṃsāyāṃ pralīyate /
avyakte vā parikṣīṇe guṇe nāśena vidyate

88

guṇaiścaivā parikṣīṇe kathamemākṣe * * * /
* * * * * * * yogabhedaṃ samāsataḥ

89

dvividhastu bhavedyogaḥ saguṇo nirguṇastathā /
sthūlasūkṣmavibhāgena śivena paramātmanā

90

sapa * * * * * * * * * * * * * * /
nirguṇaṃ yogaṃ prāpya saguṇena mumukṣavaḥ

91

p. १८१)
prāpnuvantyeva sāmrājyaṃ guṇaiḥ śātiśayaiḥ punaḥ /
bhuktvā śātiśayān bhogān ante tatra guṇātmikān

92

vrajantyanicchamānāśca punarapyadhamāṃ gatim /
vidyāyogena siddhānāṃ duḥkhaṃ sātiśayātmakam

93

yadadhaḥ pāto bhavati ataḥ kaṣṭataraṃ nu kim /
tasmāt sātiśayaṃ yogaṃ sa vidyākalpanāyutam

94

guṇaṃ pāśātmakaṃ yogamiṣyate na vimuktaye /
adhunā kathayiṣyāmi vidyāyogasya nirṇayam

95

nirālaṃbe'pi deveśi śṛṇuṣva kathayāmi te /
trisareṇubhramo vāyureṇukaḥ parikīrtitaḥ

96

p. १८२)
caturbhiraṇukairmātraiḥ ardhamātrā aṇudvayam /
manovasthamaṇuṃ vidyāt vāk sthāne ca aṇudvayam

97

jihvāgre tryaṇukaṃ viddhi nisṛtāṃ mātṛkāṃ viduḥ /
hrasvadīrghapḷtākhyastu mātrātrayamudāhṛtam

98

plutātītā punardevī caturthāṃśaḥ prakīrtitaḥ /
ekamātraṃ vadeccāṣo dvimātraṃ vāyaso vadet

99

trimātrastu mayūro vai eṣā mātrā vikalpanā /
ghaṇṭānādāntasaṃsthantu virāmo yaḥ prakīrtitaḥ

100

tadvinādannadennādvaṃ hṛdisthaṃ kaṇṭhasaṃpuṭe /
hṛdgatenaiva bhāvena anādī nādamavyayam

101

p. १८३)
yadā vibhāvyate'vyaktamardhamātraṃ tatasmṛtaḥ /
manasā cintayedyāvaddhṛdisthannābhi bhāṣate

102

ardhamātrārdhamityuktamiti śāstrasya niścayam /
yadetadakṣarannāma ardhamātrārdhasaṃsthitam

103

vidyāyogassa vijñeyo muktiyogastato'nyathā /
sa vidyasya tu yogasya nirṇayaṃ samudāhṛtam

104

mokṣe heturiti jñānametadabhyupagamyate /
etatpradhānikaṃ sarvaṃ sāṃkhyajñānārthadarśanam

105

evaṃ jñātvā tu deveśi ācāryamidamabravīt /
bhagavaṃstīvrasaṃsārādajñānāvartasaṃkulāt

106

p. १८४)
trāyasva māmanugataṃ śaraṇyaṃ śaraṇāgatam /
tvatprasādādahaṃ sarvaṃ vijñānāmṛtamuttamam

107

jñātumicchāmyaśeṣeṇa yathāvadbhavanāśanam /
puruṣāvyaktayorevaṃ antaraṃ jñānacakṣuṣā

1

jñātvā kaivalyaguṇabhuk kathayasva prasādataḥ /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ṣaḍviṃśatiḥ paṭalaḥ /
īśvaraḥ
vakṣye nityaprabuddhasya guṇodayamataḥ param /
yathā tasya matirdevi jāyate parame pade

2

p. १८५)
vicārya nipuṇo bhūtvā tatvatrayamahāmatiḥ /
tatvātītaṃ yadānveṣī guruśuśrūṣaṇe rataḥ

3

mokṣamicchati yogena liṅgaṃ saṃgṛhyate punaḥ /
liṅgahīnetvagamanaṃ tasmāddevi na sidhyati

4

indriyārthe yathā cittaṃ nityaṃ gacchati dehinām /
tayā caivendriyātīte tasya naikākṛte pade

5

mano na gopamājñeyaṃ rūpaṃ gṛhṇāti sarvataḥ /
nīyate ca yadā rūpaṃ gacchate * * * tadā

6

nānābhāvaṃ bhavetkṣīṇe svabhāve kevale sthite /
tadā nivartate devi anyathā na nivartate

7

p. १८६)
mano nivartate rūpānna vaktuṃ śakyate kvacit /
na tatra kathayetkiñcit ko vā pṛcchati sundari

8

mantavyaṃ tatparaṃ brahma saṅkalparahitaṃ yadā /
saṅkalpañcaiva vācā ca tasmātprājñaḥ parityajet

9

śiṣyācāryasya saṃbandhāt jñātvā tanna nivartate /
tatraiva tu ratiṃ nityaṃ buddhiḥ prajñā smṛtirmatiḥ

10

anuccāryamasaṃdigdhaṃ svaravarṇavivarjitam /
śivaṃ śāntaṃ paraṃ sūkṣmaṃ yo vai vetti sa śaivavit

11

akṣarādiṣu sarveṣu kṣareṣvakṣarataḥ kramāt /
ye vadanti tato mūḍhāḥ na te śaivasya pāragāḥ

12

p. १८७)
pañcāśākṣaranirmuktaṃ kṣarākṣaravivarjitam /
bindunādaṃ parityajya mantragrāmamaśeṣataḥ

13

dantoṣṭhatālujihvāyā spandanaṃ yatra dṛśyate /
akṣaratvaṃ kutastasya kṣaratve vartate sadā

14

yāvadudgirate vācā yāvakhyo pravartate /
tāvattatsakalo jñeyo niṣkalastu tato'nyathā

15

yatkiñcit cakṣuṣā grāhyaṃ śravaṇācchrūyate'pi vā /
sarvametadanityantu sa devāsuramānuṣam

16

akṣareṣu kuto mokṣa ākāśe kusumaṃ kutaḥ /
sikatāsu kutastailaṃ śaśaśṛṅge dhanuḥ kutaḥ

1

p. १८८)
iti devi samākhyātaṃ prabuddhasya tu lakṣaṇam // १६ १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe saptaviṃśatitamaḥ paṭalaḥ //
devyuvāca
sakalo niṣkalaścaiva tathā sakalaniṣkalaḥ /
sūkṣmo bhinnakalaścaiva śivo jñeyo'tha pañcadhā

2

kīdṛśassakalo devo niṣkalaścaiva tatra tu /
tṛtīyaṃ bhedamākhyā hi yathā sakalaniṣkalam

3

sūkṣmo bhinnakalaścaiva bhedāni kathayasva me /
īśvaraḥ
p. १८९)
etatte kathayiṣyāmi pañca bhedātmakaṃ śivam

4

yena vijñātamātreṇa na punarjanmatāṃ vrajet /
vyomavyāpī paro devaḥ pañcamantro maheśvaraḥ

5

aṣṭattriṃśatkalāviddho a āmajyotirūpavān /
sakalaśceti yaḥ prokta svayaṃ devo hyumāpatiḥ

6

sakalaprakṛtistho hi prerake ca sadā pumān /
vyāpayedbhuvanaṃ sarvaṃ vyāpayetsarvadehiṣu

7

avasthitaśca sarvatra tenāsau sakalasmṛtaḥ /
avikalpasamo bhāvo yatra mantreṇa yujyate

8

mantrākṣarapadaiḥ sarvaiḥ sakalastena śabdyate /
p. १९०)
sthūlasūkṣmeṣu bhūteṣu sthitassarvaśarīriṇām

9

pradhānapuruṣavyāpī tenā'sau sakalasmṛtaḥ /
vyāpitvātsakalo devāḥ kalātatvaṃ prakīrtitam

10

kalānāṃ nilayo yasmāt tenā'sau sakalasmṛtaḥ /
sakalaḥ kurute sṛṣṭiṃ mantrasiddhiṃ prayacchati

11

nāśayetsarvavighnāni muktimante karoti saḥ /
aprameyohyanirdeśyo naupamyo rūpavarjitaḥ

12

sarvatatvaparaḥ sūkṣmo niṣkalastatra ucyate /
dehatatvaparicchinne ninādaḥ sarvadehinām

13

nādakalayā'tītassarvoṃ niṣkala ucyate /
p. १९१)
sakalena vinirmukto bindunādavivarjitaḥ

14

vyomasthaṃ niṣkalaṃ tatvaṃ vācyāvācyavivarjitam /
vidyāvidyāvinirmuktaṃ niṣkalaṃ paramaṃ padam

15

vyomni sphaṭikasaṃkāśaṃ jarāmṛtyuvināśanam /
manasā mokṣasidhyarthanniṣkale tu layaṃ kuru

16

bindunādātmakañcaiva dṛk śrotrendriyagocaram /
dṛśya'trārdhavimalaṃ jñeyaṃ sakalaniṣkalam

17

niṣkalaṃ tadvijānīyāt rūpaṃ sakalaniṣkalam /
oṃkāraśabdatanmātraṃ śrūyate kathyate na ca

18

na ca dṛśyati rūpeṇa jñeyaṃ sakalaniṣkalam /
p. १९२)
sakalaṃ yojayitvā tu niṣkalaṃ yojyate yadā

19

tadā vicakṣaṇairjñeyaṃ śivaṃ sakalaniṣkalam /
dehasthaḥ sakalo jñeyo niṣkalo dehavarjitaḥ

20

kriyāyogādi gamyo'sau jñeyaḥ sakalaniṣkalaḥ /
caturthamākāśamayaṃ nādātītamatīndriyam

21

sadāśivākhyamamalaṃ rūpaṃ sūkṣmamihocyate /
paramāṇususūkṣmatvāt bhāvitavyaṃ nirāmayam

22

atyantagahanaṃ sūkṣmaprāṇātītamalakṣaṇam /
paramāṇususūkṣmo'sau hṛdi madhye vyavasthitaḥ

23

prerate ca jagatsarvaṃ sa vai sūkṣmaḥ prakīrtitaḥ /
p. १९३)
mantrākṣarapadairagrairviyasthaṃ paśyate sadā

24

jñānayogaprakāśārthaṃ tajjñeyaṃ sūkṣmadarśanam /
pāpakṣayācca yogācca dhyānasyopacayāttathā

25

hṛjjyotirmadhyasaṃlīnaṃ śivaṃ sūkṣmaṃ sa paśyati /
sarvāntasthassamādhistha antaḥkaraṇagocaraḥ

26

netraiḥ na dṛśyate sūkṣmaṃ yogibhistadupāsyate /
bhūjalāgnyanilākāśa rājye(ātme)nduravirūpavān

27

sa śivaḥ sarvadharmātmā sa tu bhinnakalo bhavet /
akārādi kṣakārāntaṃ rūpaṃ mantrakalātmakam

28

vidyate yastu bahudhā sakalo bhinna ucyate /
p. १९४)
mantrākṣarapadaiḥ yasmāt padārthaiḥ saṃsthitā matiḥ

29

bhinnārthavācakaiśśabdaiḥ vidyābhinnakalaśśivaḥ /
evantu daśadhā jñeyaṃ punarjñeyantu pañcadhā

30

saptadhā ca caturthāṣṭau caturbhiḥ punareva ca /
śivassāṅgo'tha gāyatrī sadyādyāḥ pañca cāpare

31

vidyeśā lokapālāstābhinnaikaṃ sakalaṃ śivam /
bhinnāvasthamidaṃ jñātvā yojayetsusamāhitaḥ

32

bhinattipāśasaṃghātaṃ tena bhinnakalasmṛtaḥ /
eṣa te kathito devi pañcavasthaḥ paraśśivaḥ

33

jñātvaivaṃ mucyate pāśaiśśivaṃ yāti sa cāvyayam /
p. १९५)
iti niśvāsakārikāyāṃ aṣṭāviṃśati paṭalaḥ

1

devyuvāca
sārvajñādiguṇādeva gīyante sarvataśśive /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi

2

īśvaraḥ
paśuṃ pāśān tathā tatvān udbhavaṃ pralayaṃ tathā /
sarvajñānādideveśi sarvajñastena socyate

3

sarvaiśvaryasusaṃpūrṇāssarvāśrayanirāśrayaḥ /
sarvagaḥ paripūrṇaśca paritṛptassa ucyate

4

anāditvātsvabhāvaśca sarvātmā dṛḍhagocaraḥ /
p. १९६)
svaśaktyā bodhayedyasmāt tasmādbodhaḥ prakīrtitaḥ

5

utpādayejjagatkṛtsnaṃ trailokyaṃ sa carācaram /
sthitināśaśca deveśasvatantrastena socyate

6

nityatvādajaratvācca sarvajñatvācca śaṅkaraḥ /
yogairavyāhatatvācca aluptastena socyate

7

anādimadhyanidhanaṃ paraṃ vetti kaścanam /
śakteravyāhatattvācca anantastena socyate

8

etehyaṅgā maheśasya veditavyāḥ prayatnataḥ /
mucyate sarvapāpebhyaḥ śivaṃ yāti anāmayam

1

iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe ekonatriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
ṣaḍvaṇūrahitetyevaṃ yattvayoktaṃ maheśvara /
tanmamācakṣva deveśa varṇe hīnaṃ yadā bhavet

2

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchitam /
tadahaṃ te pravakṣyāmi yatsurairapi durlabham

3

pañcadhā devadeveśi veditavyaṃ prayatnataḥ /
varṇabhedastu jñātavyaṃ tattvabhedañca tatvataḥ

4

vāyubhedaṃ punastasya devadevasya kīrtitam /
devatāvasthābhedañca pañca bhedāssamāsataḥ

5

p. १९८)
ebhibhedairyadā hīno devadeve jagadguruḥ /
tadā tu kathito devi ṣaḍvarṇarahitaśśivaḥ

6

devyuvāca
varṇabhedaḥ kathaṃ deva tatvabhedaśca śaṅkara /
vāyubhedaṃ punastasya devatāvarṇabhedanam

7

ebhirhīnaṃ yadā deva sadbhāvaṃ tasya kīdṛśam /
tanmamācakṣva deveśa atra me saṃśayo mahān

8

īśvaraḥ
etāni kathayiṣyāmi yadyathā tu varānane /
tadgatastanmayo bhūtvā śṛṇu ekāgramānasā

9

p. १९९)
varṇabhedaṃ mayā khyātaṃ tacchṛṇuṣva varānane /
varṇairguptaṃ viluptañca tadyathā kathayāmi te

10

akāreṇa viluptena oṃkāraśśivavarjitaḥ /
tena devi viluptena pañcamena samanvitaḥ

11

pañcamena yadā hīnaṣṣaṣṭhastatra prakīrtitaḥ /
ṣaṣṭhahīnaṃ yadā devi makārastatra dṛśyate

12

tena hīnaṃ yadā devi kathaṃ candranibho bhavet /
yadā tena vihīnastu ṣaḍvarṇarahitaśśivaḥ

13

sakalasya tu tatvasya varṇairhīnastu niṣkalaḥ /
na lopena varārohe yasminvakrahalākṛtiḥ

14

p. २००)
tatve hīnaṃ yadā devi tasyaiva kathayāmi te /
saptatatvādi dehe'smin mayā pūrṇamudāhṛtā

15

ṣaḍbhistatvaiḥ vihīnastu kartavyaḥ parameśvaraḥ /
pañca tatvā sthitā hyūrdhvamayaścaiva vyavasthitaḥ

16

tairvihīnaṃ yadā devi ṣaḍvarṇarahito bhavet /
vāyubhedaṃ punastasya kathyamānamidaṃ śṛṇu

17

yasmin yasmin sthitāste vai śrūyatāntu yathākramam /
udānassaṃsthito hyūrdhve apāno'dho vyavasthitaḥ

18

prāṇo madhyagatastatra vyānassandhānagocare /
samānassarvagastatra vyāpī teṣāṃ dhanañjayaḥ

19

p. २१)
ebhissarve yadā hīno devadevo jagadguruḥ /
tadā tu kathito devi ṣaḍvarṇarahitaśśivaḥ

20

brahmāviṣṇustathā rudra īśvaraśśiva eva ca /
śaktinādena tu yadā hīnaṃ tairvihīnastu niṣkalaḥ

21

sitaraktapītakṛṣṇaṃ sphaṭikābhaṃ manoramam /
ebhirvarṇairyadā hīnaṃ ṣaḍvarṇarahito bhavet

22

ebhirvarṇairyadā hīno bindureko vyavasthitaḥ /
tadāntau paramaṃ śāntaṃ varṇarūpavivarjitam

23

na svaravyañjanaṃ tatra na rūpaṃ naiva bhāvanā /
na mano vidyate tatra cintā tatra na vidyate

24

p. २०२)
na tatra vidyate kiñcit yajano nātra gamyate /
devyuvāca
adyāhaṃ deva jānāmi jīvitañca sujīvitam

25

kiñciddodūyate cittaṃ tanmamācakṣva śaṅkara /
vyañjanasvaranirmuktaṃ varṇarūpavivarjitam

26

tvayā deva samākhyātaṃ kathaṃ vijñāyate prabho /
īśvaraḥ
gurupāraṃ parāddevi saṃpradāyamivoditam

27

na cādma kathayiṣyāmi guruvaktrakalāmṛte /
yathā yena ca bhāvena bhāvajñaḥ kathayedguruḥ

28

p. २०३)
tattathā tu na cānyosti śraddhātavyaṃ hi śobhane /
yathā ca bhāvamābhāve bhāvaṃ bhāvati śobhane

1

tathā te kathayiṣyāmi nivṛttiṃ yena yāsyasi /
iti niśvāsakārikāyāṃ tṛṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
bahucittamidaṃ jñānaṃ niścayo nopapadyate /
tadekaṃ vacanañcintyaṃ yena śreyo'hamāpnuyām

2

īśvaraḥ
jñānantu bahudhā vyastaṃ loke samupadiśyate /
p. २०४)
jñeyantadvyatiriktānya jñāne jñeyaṃ vidhīyate

3

śivaśca kevalaśśuddha aśuddhaścākṣaraiḥ saha /
śuddhā svābhāvikī mūrtiḥ ayatnādeva jāyate

4

na hi gośabdamātreṇa payasaḥ prāptiriṣyate /
viśeṣastu madhukṣīro jalāni amṛtādibhiḥ

5

uktairapi na saṃsparśādoṣṭhābhyāṃ jāyate phalam /
īśvaraḥ
muktyarthantu praśaṃsanti jñeyaṃ dharmapravedinaḥ

6

vijñānāttu guṇāvāptiḥ saṃsparśādiva dhātavaḥ /
rasendreṇaiva lohānāṃ kālikā sparśavedhinā

7

p. २०५)
hāritāgnisaṃyogāddhematvaṃ pratipāditam /
sparśavat jñānamuddiṣṭaṃ agnivajjñeyamiṣyate

8

hāritaṃ parameśāna paśūnāṃ pāśakālikā /
svakāraṇaguṇāveśāt tanmayatvaṃ prapadyate

9

labhante yoginassarve vijñānāttulyatāṃ tathā /
sveṣu sveṣu tadaiśvarya kāraṇaṃ tulyadharmatām

10

avāpnuvanti sarvatra vijñānātparamārthataḥ /
vijñānāttu viśīryeta trividhaṃ bandhanañca yat

11

viśīrṇabandhano janturicchāśaktitvamāpnuyāt /
icchāśaktiguṇā vyāptyā na janturduḥkhabhāk bhavet

12

p. २०६)
sarvakāraṇadharmatvaṃ labhate nātra saṃśayaḥ /
devyuvāca
śivasya paripūrṇasya adhvānantu kathaṃ bhavet

13

kīdṛśantu śivādhvānaṃ tattvataḥ kathayasva me /
ākāśasya yathā nordhvaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit

14

evaṃ sarvagato devo adhvānannaiva vidyate /
paśubhāvāpadātītya patibhāvena tiṣṭhati

15

tattasya gamanaṃ nāma sarvage gamanaṃ kutaḥ /
unnamatvaṃ śivatvañca prayātītyupacaryate

16

saṃbodho gamanannāma sarvage gamanaṃ kutaḥ /
p. २०७)
devyuvāca
sarvavyāpīti devastu kathyate mama śaṅkara

17

pakṣa eva viruddh'yaṃ kathaṃ nissaṃśayo bhavet /
patre puṣpe phale toye yadi sarvatra vidyate

18

svagāṅgakṛntanaṃ duḥkhaṃ kathaṃ pūjā vidhīyate /
sthāvare jaṅgame caiva bījādyeṣu ca sarvataḥ

19

svakāṅgo dahanaṃ duḥkhaṃ kathaṃ homeṣu yujyate /
patrapuṣpaphalādīnāṃ yadi tatra na vidyate

20

avyāpitvaṃ tadā tasya sarvavyāpī kathaṃ bhavet /
avyakte vyaktatā nāsti rūpavarṇatvavedinām

21

p. २०८)
vyāhṛtaṃ yadi gṛhṇāti dattaṃ bhojama?vāñcchayā /
vyaktarūpaṃ śarīrantu vyaktaṃ vai kṛtakātmakam

22

kālenaiva vinaśyante ye ye vigraharūpiṇaḥ /
sarvavyāpī bhaveddevaḥ pūjā dehaḥ praśasyate

23

liṅgapūjāvidhirdeva na ceṣṭā mama rocate /
pratighāte vilakṣantu ākāśaṃ sarvatomukham

24

śilāstaṃbhajalaiḥ kuḍyaiḥ parvataiśca nivāryate /
yadetatprāk samuddiṣṭamākāśamajamavyayam

25

tadvadīśvaramavyaktamasvatantramacetanam /
parādhīnamakartāramajñaṃ prasavadharmiṇam

26

p. २०९)
vyāpyamavyāpakaṃ kṣobhyaṃ grāhyaṃ saguṇamucyate /
vikāriṇaṃ sātiśayaṃ vyaktamavyaktalakṣaṇam

27

asarvajñatvametasya yonibhūtamudāhṛtam /
eṣa dharmaḥ samuddiṣṭaḥ śūnyasyānīśvaratvatā

28

īśvaraḥ
viditvā tu punardevī na mohamupayāsyasi /
na tathā tu paraṃ tatvaṃ vyāpayantaṃ nivāryate

29

jaladarpaṇamadhye tu chāyārūpaṃ yathā viśet /
notsarenna ca bhidyeta tadvaddevo virocate

30

vyāpinaścāvirodhī ca nāvarudhyati kenacit /
p. २१०)
sontarbahisthito yo vai na ca kutracidāśritaḥ /
anumānannacopamyaṃ na ca tasyāsti yanmama

31

svabhāvanirmalaśśuddha anutpannamalāñjanaḥ /
na śakyaṃ kiñcittasyātha pravaktuṃ guṇalakṣaṇam

32

tatastoye yathā candro dṛśyatyākāśasaṃsthitam /
tadvatsarvagato devassūkṣmatvānnopalabhyate

33

sa ca yogena dṛśyeta pratyakṣaṃ jalacandravat /
kṣīyate vardhate candra asthiro viṣamaścalaḥ

34

vikāritvamupāyāti utpannaśśaśalāñchanaḥ /
amāyī nirvikārī ca bahirante ca saṃsthitaḥ

35

p. २११)
samāyī biṃbasaṃkrānto khe sthito na tu tajjale /
maline'pi svadehe tu dṛśyate parameśvaraḥ

36

upadeśena deveśi pratyakṣaṃ jalacandravat /
yathā śarīramadhye'pi pratyakṣaḥ parameśvaraḥ /
vidyamāno na dṛśyeta tathā patraphalādiṣu

37

svabhāvena hi tatrasthā khe tu dṛśyati candramāḥ /
upadeśena deveśi pratyakṣaṃ sarvatasthitaḥ

38

patrapuṣpaphalādīnāṃ malatvānna ca dṛśyate /
yathā tvaṃ devi saṃmūḍhā asaṃgrāhye vyavasthitāḥ

39

maṇau toye yathādarśe dṛśyante raśmimālayaḥ /
p. २१२)
evaṃ patreṣu puṣpeṣu dṛśyate parameśvaraḥ

40

patrapuṣpaphalādīnāṃ bījādyeṣu ca sarvataḥ /
sūkṣmatvātsaṃsthitastatra dṛṣṭvā tannavikalpanā

41

patrapuṣpaphalādīnāṃ bījādyeṣu ca sarvataḥ /
vidyamāno'pi teṣveva sūkṣmatvānna tu vidyate

42

dahyamāneṣu bījeṣu sūkṣmatvānna tu dahyate /
tejogni maṇikāṃsānāṃ ākāśe darśane tathā

43

āpaśastrānipākena na hi vedo'tra dṛśyate /
eṣaṃ patraphalādīnāṃ bījādye prasaveṣu ca

44

sūkṣmatvāddevadevasya cchedadāho na dṛśyate /
p. २१३)
sarvataḥ pāṇicaraṇaṃ sarvato'kṣiśiromukham

45

sarvavyāpi svarūpeṇa tatvaṃ sarvagataṃ yataḥ /
tasmāttanna vikalpeta avicāreṇa śobhate

46

pratyakṣe dṛśyamāne tu hetustatra na kāraṇam /
sarvābhāsannirābhāsamarūpasarvarūpakam

47

naikadeśasthitatvācca tasya āvāhanaṃ kutaḥ /
sarvavyāpi śarīre sve paṭhyate varṇasaṃharau

48

yogapīṭhasya śabdena tathā pūrvasthitena tu /
yatasvadehe paṭhito nirodho'sya kutasmṛtaḥ

49

sarvasānnidhya śabdena svatanau paṭhito yataḥ /
p. २१४)
sānnidhyakāraṇañcaiva virodhañca na vidyate

50

evametāni rūpāṇi tathānyāni śivasya tu /
vidhisāmagryahetau tu kīrtitā hīnaśāsane

51

āvāhanañca deveśi kriyātmakavisarjanam /
nacaitadarthavādastu vidhivādaḥ prakīrtitaḥ

52

vidhivādaṃ samāsādya devā brahmapurogamāḥ /
aiśvaryamatulaṃ lābhamamaratvañca śāśvatam

53

bhuktimuktipadaṃ śāstraṃ śaivaṃ nāma mahātmane /
nahi doṣo viśodho vā ubhayārthaprasiddhidaḥ

54

devyuvāca
p. २१५)
rathyāpuruṣavaddoṣo bhavatīti śivenyathā /
pradeśinīti vṛttiḥ syānna tu sarvagatā vibhoḥ

55

īśvaraḥ
lakṣālakṣamayo devaḥ śivaḥ paramakāraṇaḥ /
arcāyāṃ lakṣaṇopetaṃ japayoge tathaiva ca

56

manobuddhirahaṃkāramantaḥkaraṇasaṃjñitam /
tadeva sthānamityuktaṃ manobuddhyādi kalpitam

57

saṅkalpabuddhirahitamahaṃkāravivarjitam /
stutyādividhi nirmuktaṃ parāpasthamidaṃ smṛtam

58

sa tu sarvagato devī lakṣālakṣavivarṇitaḥ /
p. २१६)
devyuvāca
yadi sarvagato devassarvāvasthoṣvavasthitaḥ

59

tasmāt sthānavikalpastu na tatkuryānmaheśvara /
ubhayārthaprasidhyarthaṃ śaivaṃ jñānamudāhṛtam

60

sarvavyāpī maheśāno muktau ko doṣamāvahet /
īśvaraḥ
sarvaṅgateṣu bhagavān na hi deheṣu pūjyate

61

liṅge'thavānyatra śubhe saṃpūjyo bhagavān śivaḥ /
āvāhanamanudhyānaṃ mano bhukti nirodhanam

62

śivena saha saṃyogaṃ cintayenmanasā dhiyā /
p. २१७)
arcayet sakalaṃ devaṃ japetsakalaniṣkalam

63

dhyāyejjyotirmayaṃ sūkṣmaṃ kalābhinnaṃ tu tarpayet /
vyomni sphaṭikaśuddhābhaṃ jarāmṛtyuvināśanam

64

manasā mokṣasidhyarthaṃ niṣkalantu layaṃ kuru /
snāne tu nirmalo mantrī japātsiddhirna saṃśayaḥ

65

pūjāyāṃ sannidhāveva homenaiva phalapradaḥ /
dhyānena sarvagaṃ devaṃ yogayogitvamāpnuyāt

66

vratena kāyaśuddhiḥ syāt dīkṣāyāṃ muktiriṣyate /
āvāhanaṃ sthāpanañca sānnidhyaṃ sannirodhanam

67

vidhau sthitāni nāmāni karmaṇāṃ kathitāni tu /
p. २१८)
na caivāvāpyate kaścinna ca kaścinniveśyate

68

nirudhyate na deveśi sānnidhyaṃ kriyate na ca /
vyāpī mantrasvarūpeṇa cintayanti paraṃ śivam

1

tadā vāhanamityuktaṃ kṣamasveti visarjanam /
iti niśvāsakārikāyāṃ ekatriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
mano hi calate nityaṃ pravahvañcalate balāt /
samādhistho'pi deveśa kathaṃ tiṣṭhati niścalaḥ

2

īśvaraḥ
p. २१९)
karmasanyāsayogañca matiyogaṃ mahattathā /
yogaḥ pañcavidhaḥ proktaḥ punarāvṛttilakṣaṇaḥ

3

punarāvṛttiyogena ye sattā varavarṇinī /
teṣāṃ hi calate nityaṃ karmāsaktamanassadā

4

devyuvāca
karmayogañca saṃyāsaṃ matiyogaṃ mahattathā /
eteṣāṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhati

5

īśvaraḥ
abhimānātmakaṃ yoga karmaśabdābhiśabditam /
tadevaṃ kṛtakṛtyaḥ san nyaste sanyāsa ucyate

6

p. २२०)
saha taiścaiva vairāgyaṃ saṃyogaḥ prakṛterjayaḥ /
atītya prakṛtauhyaṣṭau vartante puruṣeśvarā

7

catvāraḥ kathitā yogā mahadyogaṃ yathā bhavet /
uparyupari vartante yogino yogavardhanau

8

tathaiva ca pralīyante yogadharmāsvakarmasu /
dvaitabhāvārthasaṃsiddhā punaḥ sṛṣṭiṃ vrajanti te

9

aṇimādiguṇā lakṣādrūpādigrahaṇātmikāḥ /
nirodhādyogasaṃsiddhiḥ mokṣasteṣāṃ na vidyate

10

aṇimādiguṇān prāpya aṅgaviṅkān maheśvarān /
nāsau sāyujyamāpnoti na bhavedyāvadekatā

11

p. २२१)
oṃkāratatparādhe tu recake pūrake sthitāḥ /
na teṣāṃ tu paraṃ sthānaṃ ātmendriyaniṣūdanāt

12

praṇavo vāyuradho nāḍī udānordhvaṃ vyavasthitam /
etatsaṃśayayogīnāṃ gatānāṃ punarāgamaḥ

13

gamāgamanasaṃyukta niruddhāgranthipañjare /
vidyā yogātmikā devi vidyābhāvādhigacchataḥ

14

bhavāntarayugāpekṣi savidyasyopajāyate /
avaśyāveśyayogitvātte tu vyāpyamudāhṛtam

15

ye kecitkāraṇābhāvānna te muktāstadātmakāḥ /
na yogī yuñjakaḥ kaścinna ca cakṣurnimīlitam

16

p. २२२)
nāsāgravīkṣaṇañcaiva na tu yogaṃ praśasyate /
devyuvāca
sāvalaṃbehyanityatvaṃ nirālaṃbepi śūnyatā

17

pakṣadvaye'pi doṣo'sti kiṃ taddhyāyanti yoginaḥ /
īśvaraḥ
yathā śiśurakiñcijjño mūḍhopyuktā na śāyitaḥ

18

paratattvamajānantaḥ puruṣā bālakopamāḥ /
ajñāyamāne tajjñānaṃ jñāte sat jñeyamiṣyate

19

jñeyodbhavañca vijñānaṃ vijñānaṃ tattadātmakam /
devī
p. २२३)
yathā tajjñeyayogena manasthāsyati niścalam

20

etanme niścitaṃ brūhi atra me saṃśayo mahān /
īśvaraḥ
manastu kathayiṣyāmi caturbhedasamāyutam

21

yanna kasyacidākhyātaṃ tadadya kathayāmi te /
sātvikaṃ rājasañcaiva tāmasañca viśeṣataḥ

22

kathayāmi samāsena yogabhedakrameṇa tu /
caturthantu mahadyogaṃ anaupamyamanāmayam

23

tāni pravakṣyāmi manasaṃ manase ceṣṭitāni tu /
yena vijñātamātreṇa unmanatvaṃ sa gacchati

24

p. २२४)
saṃśiṣṭaśca svalīnaśca vikṣipto gatirāgatiḥ /
manaścaturvidhaṃ proktaṃ bhedaṃ tasya imaṃ śṛṇu

25

na mano nāpi mantavyo namantā ca na vibhāvyate /
svalīno viṣayairmuktā ekībhūtassuṣuptavat

26

viṣayān gṛhṇamāno'pi jñeyatvamadhigacchati /
na ca tairyujyate jñātassaṃ śiṣṭassa tu ucyate

27

ajñānāt gacchate jñānaṃ jñānādajñānameva ca /
calate yasya daurbalyāt tasyā'sau gatirāgatiḥ

28

jñānena śiṣyate yasmāt indriyārtha parāyaṇaḥ /
trikālamātalo nityaṃ sa tu vikṣipta ucyate

29

p. २२५)
svalīnaścottamastatra guṇātīto nirāmayaḥ /
madhyamassa tu vijñeyo saṃśiṣṭassātvikaḥ smṛtaḥ

30

adhamaśca phalakṣudro rājaso gatirāgatiḥ /
tāmasaḥ sa tu vikṣiptaḥ caturthohyadhamo mataḥ

31

guṇātmakaḥ samuddiṣṭo manaḥ prāyaśca dehinām /
nirguṇatve'dhikatvena yatra līno bhaviṣyati

32

ekībhāvagataśśānte svakālenaiva gṛhyate /
suṣuptādadhikatvena ceti nātra viśeṣaṇam

33

na śakyante tadākhyātuṃ na ca tasya tu dhāraṇā /
na cānyo jñāpakastatra yāvannasvatasvayam

34

p. २२६)
manasaśca sulīnaśca yatsukhaṃ hyātmasākṣikam /
yogāvasthā parā hyeṣā prāhuryogavido janāḥ

35

yadā manaḥ pare tatve labdhalakṣo nilīyate /
tadāhyaśeṣavijñānaṃ vināśamupagacchati

36

yasya sarvagato bhāvaḥ sa bāhyābhyantare sthitaḥ /
calito'pi manastasya calitvā yāsyate kutaḥ

37

jñānaṃ tatvārthasaṃbodha ātmadhyānaprakāśatā /
jñeyaṃ sarvasamatvañca dhyānānnirviṣayaṃ manaḥ

38

nirādhāro nirvikalpaḥ sarvālayavivarjitaḥ /
nirguṇo lakṣya rahitaḥ śivayogaḥ prakīrtitaḥ

39

p. २२७)
mataḥ koṣṭhiṇato yasya antasthaḥ susamāhitaḥ /
yathā vāyuḥ suśīghro'pi muktvā'kāśaṃ na gacchati

40

jñeyaṃ vikṣiptacittasya viṣastho'pi niścalaḥ /
bhuṅkte tu viṣayān sarvān nāsau lehyalepakaḥ

41

yasya sarvagato bhāvo jñeyāvastho nirantaraḥ /
kāyānubandhicalite nā'sau calati niścalaḥ

42

yasyā jñeyamidaṃ sarvaṃ manastvabhyasya niścalaḥ /
evaṃ yonijito dhīraissa gatvā kiṃ kariṣyati

43

kṣīrakṣaye yathā vatsaḥ stanānmāturnivartate /
rāgakṣaye tadā puṃsāṃ manaśśīghraṃ nivartate

44

p. २२८)
calācalaśarīrārthaṃ cittavṛttirapekṣyate /
sa ca tyāgī śarīrasya suruddho na bhaviṣyati

45

icchādveṣau sukhaṃ duḥkhaṃ virāgo jñānameva ca /
trayodaśa vidhastena karaṇaṃ niścalīkṛtam

46

svabhāvāccalamanyattu calaṃ vā kena cālyate /
niścalaṃ na kadācit syāt ayutasya yutasya vā

47

devyuvāca
prāṇādyā vāyavaḥ pañca (dehasthā) manaḥ pañca ca devatāḥ /
puryaṣṭakaṃ ca tanmātraṃ budhyahaṃkārameva ca

48

ebhistu vyākulī bhūtvā vāyavo manasā yutāḥ /
p. २२९)
calate tu sadā devi sukhaduḥkhena mohitāḥ

49

sukhaduḥkhamayo moha anena calate manaḥ /
yasya tulyasukhaṃ duḥkhaṃ manastasya suniścalam

50

devyuvāca
akṣṇānnimīlanañcaiva nāsāgrasya tu vīkṣaṇam /
na yogī yuñjakaścaivārthatastu tvayā vibho

51

sāvalaṃbaṃ nirālaṃbaṃ na yogamubhayātmakam /
kathaṃ yogaṃ mahādeva jñeyasya kathayasva me

52

īśvaraḥ
na yogakaraṇañcātra ādhārālaṃbanaṃ na ca /
p. २३०)
hṛccātināsikāgrasya vīkṣaṇānna nimīlanam

53

kiñcidābhāsamātrantu jñātvā tu paramāṃ tanum /
pratipūritavadvāyuḥ sūkṣmeṇa suṣireṇa tu

54

gatā na jñāyate yadvat jñeyayogaṃ tathaiva hi /
devyuvāca
vāyupūrṇaśarīrantu dṛtivallakṣyate prabho

55

kṛtakena tu kartavyaṃ kiṃ bāhyakṛtakātmakam /
kṛtakasya tu adhvānaṃ jñātavyaṃ sarvathā vibho

56

jñeyasya kṛtakaṃ nāsti adhvānaṃ na ca kalpanā /
etanme saṃśayaṃ deva yattsatyaṃ tadbravīhi me

57

p. २३१)
īśvaraḥ
anākhye yasya tattvasya nirguṇasya yaśasvinī /
guṇavadgrahaṇaṃ kṛtvā kathayetparameśvaram

58

kiñcidābhāsamātrantu kratū kathayecchivam /
prakramādhvānamārgantu uccārakaraṇāni ca

59

sthātavyantu varārohe parityājyamaśeṣataḥ /
evaṃ sa nirjito tiṣṭhet mano durjayacañcalam

60

calate na kadācit syāt jñeyāvastho bhavetsadā /
anirjito yathā mallo darpaṇīkurute bahūn

61

nijitaṃ tiṣṭhate dhīraḥ tathā jñeyavidāṃ manaḥ /
p. २३२)
na hi gantā bhavetkaścit gantavyañca na vidyate

62

gamāgamananirmukto ghaṭākāśeva tiṣṭhati /
ghaṭasaṃvṛtamākāśaṃ nīyamānamitastataḥ

63

ghaṭo niryāti nākāśaṃ śivohyevaṃ nabhopamaḥ /
kadalīsāravaddehaṃ vṛtaṃ tatvadalaissthitam

64

tasmāttatvadalatyāgī vyayavadbhavate tadā /
nirākārātmavijñāne bhāvanāgatacetasaḥ

65

mokṣolpīyasya notkaṇṭhaḥ sa mokṣamadhigacchati /
mokṣo nāma sa vikhyāto sa śarīro nirākṛtiḥ

66

acintyo nirguṇo mokṣo na tu mokṣo layānvitaḥ /
p. २३३)
na mokṣasya bhavettasmāt na cādhvānaṃ kadācana

67

sarvatra vigatā dṛṣṭiḥ sa mokṣo mokṣavādinām /
bāhuśo yastu vairāgyaṃ ātmā nirvyāpitastu yaiḥ

68

teṣāmanyo'pi nāstyatra gatvā nirupapattikam /
evamanye'pi ye kecit nirvāpyante virāgitām

69

tathā te'pi gamiṣyante nirvāṇaṃ prathamaṃ yathā /
yathā śilāśritaṃ toyaṃ kṣapitaṃ sūryaraśmibhiḥ

70

tathā nirvāpitohyātmā gato nirupapattikam /
na tattoyagataṃ bhūmyā na ca tatraiva tiṣṭhati

71

na ca tat kenacit pītaṃ gato nirupapattikam /
p. २३४)
evaṃ grāhyātmavairāgyaṃ yaduktaṃ guruṇā hitam

72

gatādhvānamayaṃ bhāvaṃ tadekantu sanātanam /
kā hyāśā mokṣavādīnāṃ yatra sarve kṣayaṃ gatāḥ

73

etadatyantavairāgyamapi satvasukhāvaham /
yannāsti tatra santoṣaṃ prāyaḥ kaścitkariṣyati

74

sa mukto nirvikalpastu sa vikalpastu badhyate /
nadīnāṃ sāgaraṃ prāpya nāmarūpaṃ nivartate

75

te tatra na vijānanti parasparaviśeṣaṇam /
na cānyo jāyate tatra udakasya viśeṣaṇam

76

tatra kṣayaṃ gatā nadyassadapyeko mahodadhiḥ /
p. २३५)
evaṃ nadyupamo dehī nirvāṇaṃ sāgaropamam

77

nirmamāste tu tiṣṭhanti sāgarāśrita sindhavaḥ /
tiṣṭhate niścalatvaṃ hi tṛptisthaṃ tasya jāyate

78

sukhaduḥkhaṃ na saṃvetti gṛhṇāti śivajān guṇān /
abhāve bhāvamālaṃbya bhāvaṃ kṛtvā nirāśrayam

79

ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet /
abhāve bhāvamāśritya bhāvalīnopyaśaṅkitaḥ

80

vibhuriti samantavyo nātra kāryā vicāraṇā /
abhāvasya kuto bhāvaḥ niṣkalasya mahātmanaḥ

81

amane avyavasthānaṃ nirvāṇaṃ tasya tatpadam /
p. २३६)
yasya jāgre pralīyante sarve bhāvāssuṣuptavat

82

paryāptaṃ tasya vijñānaṃ tripadaṃ te na laṅghitam /
pūrvakohyakṣaro jñeyaḥ surecitamanakṣaram

83

kuṃbhakena tadā jñeyaṃ kṣarākṣaraparaśśivaḥ /
sarvaṃ tyaktvā samādhistha antaḥkaraṇagocaram

84

tatastu paśyate nityaṃ yogibhistadupāsyate /
gurūpadeśanirdiṣṭaṃ saṃpradāyaṃ yathā sthitam

85

sa bāhyābhyantare sūkṣma anādi śiva avyayaḥ /
devyuvāca
pitṛyānapathaṃ deva devayānaṃ tathaiva ca

86

p. २३७)
niścayaṃ śrotumicchāmi pathadvaya viśeṣaṇam /
īśvaraḥ
pitṛyānena gacchante iṣṭāpūrtaratā divi

87

te tatra anubhuṃjante yadatra sukṛtaṃ kṛtam /
kṛtakṣaye nivartante punarjāyanti bhūtale

88

pānarodhakṣaye patraṃ yathā gatvā nivartate /
pathaṃ cāndramasaṃ sarvaṃ miḍā tasya tu sārathiḥ

89

pitṛyāneti vijñeyaṃ sa pathe yajñayājinām /
kṣīyate vardhate candra asthiro viṣamaścalaḥ

90

pitṛyānaprapannasya gatistasyāpi īdṛśī /
p. २३८)
devayānapathe sūryaḥ suṣumnā tasya sārathiḥ

91

taṃ bhitvā gacchate yogī dakṣiṇenā'nivartakaḥ /
sarvabhūtātmabhūtānāṃ sādhūnāṃ tatvadarśinām

92

sarvakāmānnivṛttānāṃ sa pathobhyāsayoginām /
na te bhūyo nivartante devayānena yoginaḥ

93

tasmātsarvaṃ parityajya dakṣiṇena prapadyathā /
evaṃ pathaṃ vidurdevi pitṛyānaṃ samāsataḥ

94

devayānātpatho nāsti śrūyatāṃ yena hetunā /
pathena gamyate yatra yatkiñcitparikalpitaḥ

95

atra dhātāmanirdeśyaṃ patho bhavati kīdṛśaḥ /
p. २३९)
yathā'dhvānañca yogañca sarvatantraṃ na vidyate

96

śiṣyaprabodhanārthāya evaṃ śāstreṣu coditam /
tanmānārthamidaṃ vākyaṃ devayāne yathā tathā

97

sarvavyāpitvagamanaṃ pathyā bhavati kīdṛśaḥ /
yatra gamyati tannāsti na ca tatra pathā kvacit

98

nāsti yogagatistatra sarvalakṣātparaṃ padam /
gatirnāvartate vaśyaṃ sudūreṣvapi yogataḥ

99

devayāne pathe nāsti tenā'sau na nivartate /
yaḥ kaścitpitṛyānena pathena tu gato naraḥ

100

nivartate sudūro'pi yatra yānaṃ samāśritaḥ /
p. २४०)
devayānena so gatvā sarvapāpairvivarjitaḥ

101

bhoktavyañcaivamaiśvaryamāśāpāśavivarjitam /
karaṇañcaiva saṃjñā ca ahaṅkāraṃ tathaiva ca

102

nivartate yatassarvaṃ kathaṃ tatra vibhajyate /
aiśvaryaṃ coditaṃ śāstre alpasatvamanaupamam

103

nirābhāse tathaiśvaryaṃ na kadācidbhaviṣyati /
yasyeśvaro'pi nairāśyaṃ nirāśaṃ saṃpraśasyate

104

tyaktaṃ yena jagatsarvaṃ ātmā bhoktavya eva ca /
ātmārthe sarvakāryāṇi āśābhūtaḥ pravartate

105

ātmatyāgaḥ kṛto yena tasyāśā kasya kāraṇe /
p. २४१)
tāvadbadhyati saṃsāre yāvadāśā na muñcati

106

āśācchedaḥ kṛto yena sa muktaḥ sarvabandhanaiḥ /
atītānāgatañcaiva vartamānaṃ tathaiva ca

107

athātmā sthāvarāntatvasarvajñānādi kṛtrimam /
jātaṃ nāsti tathā'vaśyaṃ ajātañca viśeṣataḥ

108

evaṃ nairāśyabhāvena mahāmohaṃ tyajiṣyati /
ajātatvādajo nāsti jātaṃ nāstyavināśakam

109

caturvidhañca yajjñānaṃ tadeva kṛtakaṃ smṛtam /
kāmamūlo mahāvṛkṣaḥ saṃsārastīkṣṇakaṇṭakaḥ

110

sicyate rāgatoyena phalagrāheṇa vardhate /
p. २४२)
kāmarāganna * * * * sa jiṣyati paṇḍitaḥ

111

vṛkṣopamantu saṃsāraṃ sarvamunmūlayiṣyati /
prāguktāṅgabalaṃ sarvaṃ vidyuddarśanasannibham

112

yohyajñaḥ paryupāsīta sa mṛtyuḥ paryupāsyate /
tasmācchidraṃ pavitrañca kṣemamaṅgulameva ca

113

svasti śānti śivaṃ tasya hṛdayaṃ yasya niṣprabham /
pātālassaptalokāntaḥ sarvametadvibhīṣikā

114

bhaganāśā śūnyamaṃtreṇa te smṛtā mantravādinaḥ /
na hutaṃ na ca vā dattanna paratra nacaihikam

115

nacātra badhyate kaścit na ca kaścidvimucyate /
p. २४३)
bandhavyo bandhanañcaiva tathā caivānyabandhakaḥ

116

dātā pratigṛhītā ca tathā dātavyameva ca /
agnidarbhāśca mantrāśca hotā hotavyameva ca

117

yatra śūnyannirābhāsaṃ kutastatra ime smṛtāḥ /
agnihotrādayo yajñā vedāśca ṛṣayastathā

118

asurāḥ pitaro devāḥ sarvehyaparamārthikāḥ /
sarve mantrātmakā devā devo mantragaṇasmṛtaḥ

119

daivaṃ paitrañca yajñāśca sarve tiṣṭhanti mantrataḥ /
tatra mantrāṇi vartante tatra jñeyaṃ suniṣkalam

120

tasmāt mantroditaṃ sarvaṃ vidyādaparamārthikam /
p. २४४)
sarve dharmā virudhyante paramārthasya niścayāt

121

naitadbāhyaṃ gṛhasthānāṃ jñānametattu naiṣṭhikam /
na ca nāsti kriyā yajñā astitve ca phalapradāḥ

122

phalañcātmā priyaistyaktaḥ teṣāṃ tenāsti sundarī /
nā pṛṣṭhaḥ kasyacidbrūyāt na cānyāyena pṛcchitaḥ

123

anyāyaiḥ pṛcchite yastu na brūyāttasya pṛcchataḥ /
vidito yogasadbhāve tadākṣamapunargṛhī

124

apunargṛhnavāseti yenoktaṃ tasya bhāṣayet /
virāge niścayo yasya jñeyasya prāṅ nivedayet

125

putradārakuṭuṃbeṣu saktaṃ sarvamidaṃ jagat /
p. २४५)
tasya tyāgaḥ kṛto yena tadvirāgasya lakṣaṇam

126

anaiṣṭhikena vaktavyaṃ goṣṭhikāme kuṭuṃbine /
saspṛhe cāvarakte ca duṣṭacitte'jitendriye

127

tava devi mama khyātaṃ mama bhakteti sundari /
tasmātsanyāsinaṃ muktvā nākhyeyaṃ kasyacittvayā

128

deyuvāca
matsarītvaṃ mahādeva samatvaṃ yanna paśyati /
siddhānte brūhi ko doṣo gṛhasthānāṃ prakāśate

129

śrutismṛtyudito mārgo dharmakāmārthasaṃyutaḥ /
siddhānte kevalaṃ jñānaṃ dharmakāmārthavarjitam

130

p. २४६)
dharmādyāstatra hīyante teṣāñcaiva prakāśate /
na sidhyate ca tatkāryaṃ tasyāraṃbho nirarthakaḥ

131

dadyādyo vimalaṃ vedyā adattvāmalaśodhanam /
oṣadhīnnaiva sidhyeta matigrastasya dehinaḥ

132

tadvaddoṣo bhaveddevi gṛhasthānāṃ prakāśate /
na doṣoyamiyadbrūhi śrūyatāṃ kena hetunā

133

aihikāmuṣmikān bhogān yo bhuṅkte tu varānane /
kadācidyajate yajñaṃ tena yajño vidūṣitaḥ

134

abhojyaṃ bhoktukāmasya anarthakamidaṃ bhavet /
vidhiyajña pramāṇastu saspṛhasya na yujyate

135

p. २४७)
tyāgātsaṃsidhyate jñeyaḥ saspṛhastu na sidhyati /
gṛhasthasya parityāgo na kadācidbhaviṣyati

136

aihikāmuṣmikān tṛṣṇān tyaktvā tyāgī bhaviṣyati /
gṛhastho'pi parityaktuṃ aihikaṃ naiva śakyate

137

vittahīne gṛhasthatvaṃ na kadācitprasidhyati /
upādānantu vittasya sarvopāyena kāraṇam

138

tṛṣṇāñcāśeṣataḥ tyaktvā vairāgyena yadā sthitaḥ /
pañcasu nādṛtairdoṣaiḥ gṛhīṇāṃ gṛhyate tadā

139

gṛhasthatvaṃ bhayaṃ ghoraṃ lobhā * * * jeṣyati /
na sa tyajati saṃsāralobhamohatamo vrataḥ

140

p. २४८)
yathā sarvaṃ parityajya tathedaṃ śrutirabravīt /
īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ yatkiñca jagatāṃ jagat

141

tena tyaktena bhuñjīthā māhṛthāḥ kasyaviddhanam /
tadgṛhasthasya kiṃ bāhyamasmin lokepyavasthitam

142

yatrāsakto dayāṃ tyaktvā bhūtagrāmaṃ jighāṃsati /
tasmātsundari tasyāpi gṛhe muktirna dṛśyate

143

na ca saṃyāsayogena icchādveṣasya varjanāt /
na māyā matsarādyukto gṛhastho'pi na sidhyati

144

tyāgahīnā na sidhyanti pakṣadvayaviḍaṃbakāḥ /
pravṛttiśca nivṛttiśca dvividhaṃ karma kīrtitam

145

p. २४९)
antaḥkaraṇahīnasya na kiñcidapi sidhyati /
lokasya sarvato maunī samaśśāntaḥ samāhitaḥ

146

sarvamātmavaśaṃ paśyet bhūtagrāme caturvidhe /
devyuvāca
nopakārāya yatkiñcit na cānyo jāyate guṇaḥ

147

maunabhāvena deveśa tasmānmaunaṃ nirarthakam /
īśvaraḥ
upakārakṛtastena pareṣāṃ hitakāmyayā

148

yena nirvāpito hyātmā vairāgyaṃ gṛhyate yataḥ /
anena hetunā duḥkhaṃ śarīrādvinivartate

149

yena nirvāpito hyātmā vairāgyaṃ gṛhyate yataḥ /
anena hetunā duḥkhaṃ śarīrādvinivartate

150

p. २५०)
parebhyaḥ kurute duḥkhaṃ yaṃ yaṃ vācā samīhate /
devyuvāca
asya vairāgyayogasya kiṃ bhavetsiddhi vā na vā

151

etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ tasyasiddhimanaupamām

152

na rūpaṃ na ca varṇañca na ca tasyaiva bhāvanā /
sakalaṃ niṣkalañcaiva karaṇādhāravarjitam

153

na coccāravibhaktiśca varṇarūpavivarjitaḥ /
amanastha mahāyogaṃ sarvasiddhipradāyakaḥ

154

p. २५१)
guruprasādamātrantu pāraṃparyaṃ varānane /
taṃ labdhvā labdhamātrastu yathā siddhiṃ labhennaraḥ

155

samudāyamidaṃ jñānaṃ na pṛthaktvaṃ kadācana /
svaravarṇavihīnastu sarvasiddhipradaṃ śubham

156

tena jñeyamiti proktaṃ yasmādbhrāntirna jāyate /
bhrānti nirnāśanaṃ hyetat sarvajñānārtha sādhakam

157

sarvajñānamiti jñeyaṃ sarvavarṇaprasādhakam /
etaddevi mahājñānaṃ vijñānaṃ śūnyamavyayam

158

bindumātrā vinirmuktasvaravarṇavivarjitam /
jñeyametatsamākhyātaṃ jarāmṛtyuvināśanam

159

p. २५२)
sarvavyādhiharañcaiva sarvapāpāntakaṃ tathā /
acintyaṃ sūkṣmamākāśamaśeṣavyāpakaṃ param

160

īṣatprasārya vaktrantu jihvākāśe niyojayet /
tasmiṃsthāne tu yatkiñcit sparśamīṣadvibhāvayet

161

bhavitavyantu yogībhiḥ sidhyarthamidamuttamam /
asyaiva kathayeddevi yogasya vidhimuttamam

162

vijñaptena tu kurvīta satyaṃ devi vadāmyaham /
na devā nāsurā yakṣā na nāgā na ca rākṣasāḥ

163

kinnarāpsarasaścaiva piśācā na ca bhūtale /
na vasuḥ na ca vidyā ca vidyādharagaṇena ca

164

p. २५३)
lokapālāna nakṣatrā candasūryau na caiva hi /
na vāyussalilañcaiva na vṛkṣā na ca parvatāḥ

165

na merurgirirājāno na caiva viṣayastathā /
na brahmā na ca vai viṣṇuḥ nāhaṃ devi tvayā saha

166

anantaṃ sarvametattu sa kiñcidapi cintayet /
evaṃ yo bhāvayedyogī vitataṃ śūnyamavyayam

167

na yamo mayato vā'pi na kāryaṃ tasya vartate /
daṣṭo yadi mahānāgairanantagulikādibhiḥ

168

na viṣaṃ kramate tasya yastu śūnyaṃ vicintayet /
aparañca parañcaiva sarvamasmin pratiṣṭhitam

169

p. २५४)
śūnyadhyānamidaṃ devi mayoktaṃ vidhivattvayā /
dharmādharmakṣayaṃ karma janmavyādhi vināśanam

170

īdṛśajñānasadbhāvaṃ na dadyādyasya kasyacit /
dīkṣayitvā mahādevi dātavyaṃ suparīkṣite

171

idañcāramidañcāramiha dehasyagocare /
idaṃ tatvamidaṃ tatvamidaṃ jñānamidaṃ sarvajñameva ca

172

idannāḍīsusañcāramevaṃ jñātvā vimucyate /
evaṃ vadanti bahava anyonyajñānagarvitāḥ

173

evañca niścitaṃ jñātvā na tu tatvaṃ prakāśayet /
brahmacārīti vaktavyamaho śānteti vā punaḥ

174

p. २५५)
evaṃ vā toṣayitvā tu tūṣṇīṃ bhūtassamācaret /
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ sa mudrābhinayamuttamam

175

etadvijñānamātreṇa abhāvaṃ padamāpnuyāt /
savyahastena kartavyaṃ mudrābandhamanuttamam

176

sarveṣāṃ jñānināmetat sarvadarpāpahaṃ mahat /
yadi syāt jñāninaḥ kaścit jñānino gṛhamāgataḥ

177

darśayebhinayaṃ devi yena vijñāyate śramam /
evaṃ jñānī yadā jñānaṃ pṛṣṭavyaṃ punareva hi

178

kathayedyasya mudrāyā devatāmanupūrvaśaḥ /
tadā tasya punardevi pṛṣṭavyāḥ guravaḥ kramāt

179

p. २५६)
gurū śāstrakramañcaiva jñātvā tadvadviśāradaḥ /
tadā tatpūjayeddevi śivavacchivasaṃmataḥ

180

tasya lakṣaṇato brūhi mudrāyā varavarṇinī /
yena vijñātamātreṇa na punarjanma cāpnuyāt

181

kaniṣṭhāyāṃ sthito brahmā anāmāyāñca keśavaḥ /
madhyamāyāṃ sthito rudraḥ tarjanyāmajamīśvaraḥ

182

sadāśivasthitoṅguṣṭhe kathitantu samāsataḥ /
tarjanyaṅguṣṭhakau lagnau nītordhvaṃ visṛjetpunaḥ

183

saṃmukhena tu deveśi sakṛtatvaprakīrtitaḥ /
madhyamānāmikā caiva kaniṣṭhāyā samanvitaḥ

184

p. २५७)
prasṛtādi sadā devi mudrayābhinayaṃ śubham /
jñātenā'nena mudrāyā mucyate pāśabandhanāt

1

kulakoṭiśataṃ sāgraṃ narakāttāra iṣyati /
iti niśvāsakārikāyāṃ dvātriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
jñātvā jñānaṃ paraṃ divyaṃ yogasadbhāvamuttamam /
kṛtāñjali puṭābhūtvā devī vacanamabravīt

2

devyuvāca
tatvavijñānayogañca śaktinādantathaiva ca /
bindudevasya vijñānamaṣṭabhedasya śaṅkara

3

p. २५८)
yogasadbhāvavijñānaṃ jñātaṃ me tvatprasādataḥ /
na yatra sūtre deveśa patisadbhāvamuttamam

4

ekasmin kathitāssarve viditāstvatprasādataḥ /
punaśca śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi

5

prakṛtimāditaḥ kṛtvā nāḍīṃ vāyu samanvitām /
kathayasva maheśāna praśnaṃ guhyataraṃ prabho

6

īśvara uvāca
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yogasadbhāvamuttamam /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ kathayāmi mahāphalam

7

pratyāhustathā dhyānaṃ prāṇāyāmo'tha dhāraṇā /
p. २५९)
tarkaścaiva samādhiśca ṣaḍaṅgo yoga ucyate

8

cittaṃ cetā tathā cintā pañcadhā kathitaṃ mayā /
yogasya karaṇānyete kathitāni mayā tava

9

evamutpadyate yogo dhāraṇā sukṛtaśramaḥ /
devyuvāca
dhyānadhāraṇacintābhiḥ yogāraṃbhakriyādibhiḥ

10

kālena yadi sidhyeta bhagavan kiṃ kṛtaṃ tvayā /
yadātmapīḍārahitaṃ vinā kleśairavāpyate

11

jñānaṃ kathaya deveśa sadyaḥ phalavibhūtidam /
purāṇe sāṃkhyayoge ca yādṛśaṃ kathitaṃ prabho

12

p. २६०)
atrāpi tādṛśaṃ proktaṃ kiṃ viśeṣamudāhṛtam /
yogadhāraṇasaṃyuktā vedādyāḥ parameśvara

13

mahājñānaṃ vinaiva kiṃmatra bhavatā kṛtam /
anākhyeyamanirdeśyaṃ bhagavan kathitantu yat

14

tanmayā viditaṃ deva gṛhītajīvitaṃ dṛḍham /
prakṛtiṃ puruṣañcaiva niyatiṃ kālameva ca

15

māyāvidyeśamīśañca sadyogaṃ kathayasva me /
vinā tu karaṇairdevo dhyānadhāraṇavarjitaḥ

16

tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
p. २६१)
ahaṃ te kathayiṣyāmi yogasadbhāvamuttamam

17

yat jñātvā tatkṣaṇādeva kṛtārtho jāyate naraḥ /
yetadatyantasukhadamaśeṣaphalabhūṣitam

18

devatānāmṛṣīṇāñca jñānañcaitatprakāśitam /
yadetadamṛtaṃ brahma janassarvo'dhigacchati

19

tadā vimucyate loke śūnyā ca pṛthivī bhavet /
sarve dharmāḥ pralīyante vedayajñatapaḥ kriyāḥ

20

naśyanti cāgnihotrāṇi maryādāśca pṛthagvidhāḥ /
yānti devā adevatvamadhyā tapa vivarjitāḥ

21

etasmātkāraṇāddevi gopitaṃ kathitaṃ mayā /
p. २६२)
yogadharmārtha śāstrāṇi vistīrṇagahanāni ca

22

dṛṣṭānyonyavirodhīni teṣu niṣṭhā na vidyate /
videhacakramārūḍhamevaṃ bhrāmyati vai jagat

23

parasparavirodhena vartante sarvayoginaḥ /
tvayā durlalitenāhaṃ pṛṣṭo bhaktyā pracoditaḥ

24

grāheṇaiva gṛhīto'smi avaśyaṃ kathayāmi te /
na brahmā na ca vai viṣṇuḥ utānye surasattamāḥ

25

vaktumevaṃ vidhaṃ praśnaṃ tvaddṛte tu varānane /
tasmācchṛṇuṣva sadbhāvaṃ nissaṃdigdhamavistaram

26

di lakṣaṇaguṇāvāptiṃ kṣaṇādāyāsavarjitāḥ /
p. २६३)
siddhidā mokṣadā caiva tuṣṭidā puṣṭivardhanā

27

jñānadā prītidā caiva āyurārogyadā tathā /
ghoṣiṇī piṅgalā caiva vaidyutī bindumālinī

28

cāndrī manonugā caiva sukṛtā ca tathā parā /
saumyā nirañjanā caiva nirālaṃbā ca kathyate

29

nāḍyastvetā vinirdiṣṭā marutāditṛlaṃkṛtā /
pūrvamātmā tu medhāvī śivena parameṇa tu

30

kṛtvā pūrvamaśeṣantu paścāddhyānaṃ samārabhet /
ekāgramanaso bhūtvā jitakrodhā jitendriyāḥ

31

caturviṃśati me tatve mātrā nāmnā tu ghoṣiṇī /
p. २६४)
dvitīyā piṅgalā nāmnā sā tatve pañcaviṃśake

32

ṣaḍviṃśake samāśritya saṃsthitā vaidyutī sadā /
saptaviṃśati me tatve vijñeyā bindumālinī

33

aṣṭāviṃśati me tatve mātrā tiṣṭhati candriṇī /
ekonatriṃśatitame mātrā tiṣṭhenmanonugā

34

tatastriṃśati me tatve tāmāhuḥ sukṛteti ca /
ekaviṃśat samāśritya saumyā mātrā vyavasthitāḥ

35

dvitriṃśake samāśritya sthitā mātrā nirañjanā /
trayastriṃśe nirālaṃbā tasyā lakṣaṃ na vidyate

36

trayastriṃśatikaḥ puruṣe navamātrāvalaṃbakaḥ /
p. २६५)
teṣu lakṣaṇadinyāni lakṣitavyā vipaścitaiḥ

37

devyuvāca
yānyetāni ca tatvāni navamātrāśrayāṇi tu /
teṣāmavāptiṃ gamayan kathaṃ sadyopalabhyate

38

sāmānyayogaśāstreṣu anekākāravāguraiḥ /
sīdantyāyāsabahulaiḥ mṛgāḥ kūṭeva saṃsthitāḥ

39

vāyurodhaṃ vinā deva dhyānadhāraṇavarjitam /
sadyopalabdhisukhadaṃ tanme brūhi maheśvara

40

īśvaraḥ
śṛṇuṣvāvahitā devi aśrāvyamakṛtātmanām /
p. २६६)
yaṃ prāpya sadyaśśivatāṃ labhantyāyāsavarjitāḥ

41

yatra tatrāśramaratāḥ yatra tatra nivāsinaḥ /
līyante tu yathā lakṣe nimeṣādhye tu ?

42

srotrarāddhau tathāṅguṣṭhau ghrāṇamaṅgulibhistathā /
tato'sya sarvato vyāpī dhvanirūrdhvaṃ vijṛmbhate

43

bhuktaṃ bhuktaṃ pacatyagniḥ śarīreṣu śarīriṇām /
tasya tena prayogena śabdamāhurakṛtrimam

44

caturviṃśati tatvasya srutvā pāpaiḥ pramucyate /
tasmāt ṣaḍjādayassapta svayaṃbhurasṛjatpurā

45

yairidaṃ satataṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam /
p. २६७)
sapta svarāstu saṃbhūtā dhvanimabhyasatassadā

46

tato'sya māsamātreṇa * ka piṇḍīkṛto nalaḥ /
rajastamaṃ tato bhitvā jyotirante prakāśate

47

bāhyato'pi yathā dṛṣṭaṃ paśyatyante tathaiva saḥ /
tribhirmāsai svatantraśca śivatvaṃ tasya jāyate

48

eṣā te prathamā mātrā kathitā devi ghoṣiṇī /
lakṣesmin manasā jñānaṃ nāvajñāṃ kartumarhasi

49

evaṃ vai yo vijānāti sa pāpena na lipyate /
śvapaceṣvapi bhuñjānāḥ padmapatramivāṃbhasi

50

iti te kathitā devi prathamā trātu ghoṣiṇī /
p. २६८)
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi layamāyāsavarjitam

51

svadehādutthitāṃ sadya śṛṇumātrāntu piṅgalām /
sūryātape bahisthitvā kiñcit bhaktisamāśritaḥ

52

lakṣayedātmano dhūmaṃ tāluṃ bhitvā vinirgatam /
yathā yathā tu caitasmin mano lakṣe samādadhe

53

tathā tathā'sya mahatī vartti dhūmasya varddhate /
evaṃ māsaprayogena mūdhnicāramapāvṛtam

54

turyānte piṅgalā mātraṃ layaṃ tasyopalakṣayet /
devayānapathaṃ dṛṣṭvā paśyatātmānamātmani

55

lokālokāṃśca sakalān sahāhyābhyantare sthitān /
p. २६९)
dhūmānumārgāñjyotīṃṣi tāṃ dṛṣṭvā na bhṛtaṃ padam

56

vimuktassarvapāpebhyo nirdvandvaṃ padamāpnuyāt /
evaṃ te piṅgalālakṣaṃ manasā parilakṣitam

57

ātmānaṃ paśyate tatra śivañcaiva parāparam /
anena vidhinā deva tejasā parisaṃvṛtaḥ

58

satatā'bhyāsayogena ṣaṇmāsenaiva sidhyati /
cintitaṃ manasā sarvaṃ saṃpādayati līlayā

59

dehapāte vrajatyāśu śivasya paramaṃ padam /
pañcaviṃśati me tatve lakṣametatprakīrtitam

60

kathitantu rahasyantu mokṣamārgaviśodhanam /
p. २७०)
pañcaviṃśatimaṃ lakṣaṃ kathitaṃ tava śobhane

61

atha ṣaḍviṃśake tatve vaidyutīṃ śṛṇu suvṛte /
yogāraṃbhaṃ vināyāmaṃ līlāmārgopaśobhitam

62

rātrau śayanakāle tu praviśyābhyantaraṃ vinā /
vinā dīpāndhakāre tu udvatya nayane sa tu

63

tatastān netrajān dīptiṃ taṭadvalayasannibhām /
saudāminīva capalāṃ dṛṣṭvā draṣṭṛ praṇaśyati

64

prayogametat satataṃ kṛtvā kṛtvā tu viśramet /
sthitvā kālāntaraṃ kiñcit tānyevābhyasataḥ punaḥ

65

yathā yathā tu cābhyāsaṃ kurute sādhako niśi /
p. २७१)
tathā vardhati tattejastailabindurivāṃbhasi

66

paśyate'nyāvṛtaṃ vyoma sphuliṅgā iva kāñcane /
tāneva tu gṛhān vidvān paśyate ca na saṃśayaḥ

67

daśārdhamāsayogena jyotirante prakāśate /
dṛṣṭvā jvalanaṃ sarvatra divyaṃ cakṣuḥpravartate

68

tata svatantratāmeti viśate ca pare śive /
etatte kathitaṃ lakṣaṃ suṣumnāyāṃ vyavasthitam

69

kathitaṃ te yathā nyāyaṃ gūdaṃ saṅgopitaṃ mayā /
tatasvacchandatāmeti śivatatvena saṃśayaḥ

70

saptaviṃśati me tatve yā sthitā bindumālinī /
p. २७२)
tasyopalabdhiṃ tasyāpi lakṣantu kathayāmi te

71

śucirbhūtvā bahirgrāmāt tarucchāyāṃ samāśritaḥ /
kiñcidunnamya vaktrantu śuddhamālokyennabhaḥ

72

tasmin sa lāya caitanyaṃ paśyatyākāśasātapam /
jyotisphaṭikasaṃkāśā nipatantyutpatanti ca

73

iḍayāstadbhavedrūpaṃ devānānte ca vidyuṣā /
yathā yathā hi yogena tasmin lakṣaṃ sa sandadhe

74

tathā tathā diśassarvā bahiḥ pūrṇairivā vṛtāḥ /
anekākāravaśye tu sa bāhyābhyantare sthitāḥ

75

dṛṣṭvā'tmanā tadā yogī puṇyapāpairna lipyate /
p. २७३)
trailokye sarvabhūtānāṃ subhagaḥ priyadarśanaḥ

76

jāyate nātra sandehaḥ tato nāmādhi gacchati /
eṣa te kathitā mātrā saumyākhyā bindumālinī

77

mucyate sarvarogaiśca dehapāte śivaṃ vrajet /
saptaviṃśati me tatve lakṣamāyāsavarjitam

78

aṣṭāviṃśati me tatve mātrā nāmnā tu cāndriṇī /
yogāraṃbhaṃ vināyāsaṃ mantroccāravivarjitam

79

yatra yatra sthito deśe yatra tatrāśrame rataḥ /
pūrvamadhyā parā hetuḥ abhyasellakṣamuttamam

80

śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā caiva yathākramam /
p. २७४)
varcasaṃ sphaṭikābhantu lakṣayetparamāṇavam

81

kiñcidunnamya vaktrantu nirmale tu nabhasthale /
ekaikābhyāsayogena sidhyate sādhakeśvaraḥ

82

vāyavyāḥ kṛṣṇavarṇāstu ādye śeṣavināśane /
uccāṭane yathonmatte yojayedyogavitsadā

83

evamādīni cānyaistu tāḍanaṃ staṃbhanādi ca /
āpyāyanañca puṣṭiśca śāntikādi krameṇa ca

84

kurute yogavicchrīmān ekaikābhyāsayogataḥ /
pratimāsaprayogena ebhiḥ karmāṇi kārayet

85

ṣaṇmāsā dhyānayogena trailokyaṃ yatpravartate /
p. २७५)
pratyakṣaṃ jāyate tasya sidhyante ca śivo bhavet

86

pañcamaḥ sarvakarmāṇi kurute paramāṇavaḥ /
pañcarūpadharaṃ hyetat pañcamaṃ yatprakīrtitam

87

dhyātvātmaivaṃ vidhaṃ yogī sarvakarmāṇi kārayet /
teṣāṃ madhye punaryogī paśyate ūrmisaṅkulām

88

vīcītaraṅgakuṭilāṃ vidyudrekhāsamaprabham /
sabhoga bhogisaṅkāśāmindrāyudhasamaprabhām

89

yathā yathā tu caitanyastasmin lakṣe samādadhe /
tathā tathā tu saṃpaśya ūrmirevatirantaram

90

etāṃ dṛṣṭvā tu yogīndra puṇyapāpakṣayo bhavet /
p. २७६)
satatābhyāsayogena sidhyate nātra saṃśayaḥ

91

dvādaśārdhārdhamāsena kṣuttṛṣṇā parivarjitaḥ /
divyadṛṣṭitanurdivyā jāyate nātra saṃśayaḥ

92

saṃvatsareṇa yuktātmā yogīndraḥ susamāhitaḥ /
dūrācchravaṇavijñānaṃ manaścāvalokanam

93

pratyakṣaṃ jāyate tasya trailokyaṃ yatpravartate /
antardhāno tathā karṣo pādacāre tathaiva ca

94

vāyavyena ca kartavyaṃ ke ca vaihāyasādayaḥ /
āgneyaiḥ śoṣaṇaṃ kuryāt tāḍanaṃ māraṇāni ca

95

staṃbhanaṃ mūkatāñcaiva pārthivena tu kārayet /
p. २७७)
āpyāyanāditaḥ kṛtvā vāruṇena tu kārayet

96

pañcamaṃ sarvakāryeṣu prayojyaṃ yoginā sadā /
aṣṭāviṃśati mātrasya lakṣahyetāḥ prakīrtitāḥ

97

ekonatriṃśake tatve mātrā tatra manonugā /
lakṣitavyā prayatnena yadicchetsiddhimātmanaḥ

98

ekānte vijane gatvā divye cākṣṇau nimīlayet /
ātmā tu kāñcanacchāyā akṣṇī āvṛtya tiṣṭhati

99

tasmin sandhāya caitanyaṃ ninādassaṃpraviśyati /
sitaraktapītakṛṣṇamindrāyudhasamaprabham

100

anyonyavedhināṃ varṇā dṛṣṭvā dṛṣṭvā punaḥ punaḥ /
p. २७८)
lakṣayīta punastāntu rājikāparivarttulām

101

chāyāmadhye tu lakṣyante citrāssarvagatāśśubhāḥ /
sarvadevamayo devi devānāñca pṛthak pṛthak

102

tāni rūpāṇi paśyante bindurūpāṇi sundarī /
tayoryogī divārātrau nānyaṃ paśyati cakṣuṣā

103

māsenālpapurīṣatyaṃ kṣuttṛṣṇāparivarjitaḥ /
sugandhāsya tanurdivyā jāyate tṛptireva ca

104

māsadvayānubandhena divyacakṣuḥ prajāyate /
naśyanti puṇyapāpāni tamaḥ sūryodaye yathā

105

satatābhyāsayogena tribhiḥ māsairna saṃśayaḥ /
p. २७९)
ekonatriṃśake tatve tulyametadvarānane

106

nāḍī vai sukṛtā nānāmā mahāpātakanāśinī /
tasya lakṣamidaṃ devi śṛṇu ekamanā mama

107

aprayogamanāyāsa mātrā binduvinākṛtiḥ /
kaṇṭhatālvoṣṭharahitaṃ mantroccāravivarjitam

108

suniṣṇāto narastasmin amṛtatvāya kalpate /
aprayogamanāraṃbhamanāyāsopalakṣitam

109

yena sarvamidaṃ pūrṇamākāśaṃ sarvagena tu /
tasya yatnāt śṛṇu devi ākāśe manasaṃ dadhet

110

yatra tatra sthito vā'pi śucivāpyathavā'śuciḥ /
p. २८०)
cittaṃ śrotra samādhāya bāhyaśabdavivarjitam

111

nivāte svalpavāte vā ghaṇṭānāmiva tāḍitā /
yavanikā'karṇayeddevi puṇyapāpakṣayaṅkarīm

112

kāṃsasya suviśuddhasya suprabhārahitasya ca /
sadṛśaṃ śabda ākarṇya amṛtattvāya kalpate

113

tena sarvamidaṃ pūrṇaṃ ākāśaṃ sarvagena tu /
tasyābhyāsena satataṃ cidrā paśyati medinīm

114

māsārdhaṃ yena yogīndro vyādhibhiśca na pīḍyate /
prāpnoti subhagatvañca dehapāte śivaṃ vrajet

115

āditastryakṣaro yo'sau trividho yaḥ prakīrtitaḥ /
p. २८१)
śivasya vai sa vijñeyaḥ sāmānyatvātprakāśakaḥ

116

dvitīyaḥ praṇavo devi haṃsākārasamanvitaḥ /
bindunā sahitenaiva rudrākāraḥ prakīrtitaḥ

117

akāmādyāḥ pravartante vyāpakatvopalakṣitāḥ /
svacchandavṛttiḥ sūkṣmo'yaṃ nidhānoṅkāra ucyate

118

hakārā ukārasaṃyuktamoṃkāreṇa samanvitaḥ /
bindunā sahito devi tṛtīyaḥ parikīrtitam

119

ābrahmapathamoṃkārassa tu sūtiḥ prakīrtitaḥ /
śrīkaṇṭhādimanantāntaṃ rudroṅkārassa ucyate

120

tasyopariṣṭhādvijñeyaṃ tṛtīyaṃ praṇavasmṛtam //
p. २८२)
śāntividyādhikā siddhiḥ nidhane nidhanāntikā

121

śabdākāśe vyatītā tu gatistasyairanuttamā /
tribhinnametatsakalamadhvānaṃ parikīrtitam

122

sakalaḥ pañcatattvastu trayassakalaniṣkalaḥ /
uccāreṇa yadā hīno binduṃ niṣkalatāṃ gataḥ

123

śivecchayā'nugṛhṇāti sādhako muktimicchati /
saumyanāḍīti vikhyātā mahāpātakanāśinī

124

kiṃ sa svarādatikramya ghaṇṭāśabdādilakṣaṇaḥ /
yaśśabdaḥ śrūyate devi rudroṃkārassa ucyate

125

sarvakarmakaraṃ divyaṃ aṇimādiphalapradam /
p. २८३)
ekattriṃśadvijānīyāt śivoṅkārastu tatparaḥ

126

dvāttriṃśat tatsamākhyātaṃ tanmātraguṇavarjitam /
vyāpakena samāyuktā nāḍī proktā narañjanā

127

śivoṅkārā paraṃ divyaṃ oṅkāramamalaṃ viduḥ /
satatā'bhyāsayogena sādhakānāṃ prayacchati

128

māsārdha daśabhiścaiva aṇimādi guṇāṣṭakam /
dūraśravaṇavijñānaṃ sarvalokeṣu bhāṣitam

129

paśyate ca mahātejaḥ sarvatra samavasthitam /
vyāpto'ti kāmarūpitvaṃ sarvajñatvaṃ tathaiva hi

130

dehapāto vrajantyāśu śivasya paramaṃ padam /
p. २८४)
ghaṇṭānādavirāmānte śivoṅkāraṃ nigadyate

131

śikhā sā lakṣaṇenoktā vimalā parikīrtitā /
kālatatvaḥ sa evokto nāḍīproktā nirañjanā

132

vimalākhyā varārohe paramākṣarasaṃyutā /
nirālaṃbaṃ pravakṣyāmi navatatvaphalapradam

133

parākṣaraparoccāryaṃ bindutatvamanusmaret /
paścāttu parametattu na kiñcidapi cintayet

134

trayastriṃśat smṛtaṃ tatvaṃ vimalantu varānane /
dvāttriṃśakassamākhyāto nirālaṃbe pare sthitaḥ

135

trayastriṃśat paro yastu nirdeśyo nāma varjitaḥ /
p. २८५)
taṃ jñātvā devi siddhyante lakṣaitatparikīrtitam

136

evaṃ bahuvidhaṃ proktaṃ tatvamekaṃ śivena tu /
siddhidaṃ mokṣadañcaiva diṣṭantattu vicintayet

137

jñātvaivaṃ jñānasarvasvaṃ vicarasva yathā sukham /
etanna kasyaciddeyaṃ jñānāmṛtamidaṃ śubham

138

etatsarvaṃ samākhyātaṃ tatvadhyānaṃ sunirmalam /
paraṃ tāvadidaṃ devi tattvānāṃ parikīrtitam

139

eteṣāṃ yadaparo nirūpākhyo nirāmayaḥ /
sarveṣāndhārakassohi sa vai cā'dhāra varjitaḥ

1

na ca tasyedṛśaṃ dhyānaṃ tava devi prakīrtitam /
p. २८६)
iti niśvāsakārikāyāṃ trayastriṃśatpaṭalaḥ /
devi
ācāryaḥ śivatantrantu śivajñānaṃ śivasya ca /
vettisarvamaśeṣeṇa lokahetu vivarjitaḥ

2

virakto laukike śāstre śivajñānaika rāgavān /
teṣāñca uttaraṃ vācyaṃ yenopāyena īśvaram

3

tadahaṃ śrotumicchāmi tvatprasādānmaheśvara /
īśvara uvāca
yo brūyāt kaścit kaśśabdo vināśitvena paṭhyate

4

p. २८७)
itastasya punarbrūyāt tacchṛṇuṣva varānane /
triguṇaḥ pudgalo vāyurākāśasyātha vā guṇaḥ

5

varṇādanyo'tha nādante bindurūpeśavācakaḥ /
padavākyātmakasphoṭaḥ praṇamya vinivartate

6

padānāṃ saṃhitā pūrvamityācāryaḥ prabhāṣate /
vākyaṃ padāśrayaṃ sarvaṃ padaṃ varṇāśrayaṃ smṛtam

7

varṇāvāgāśrayāssarve vāk ca prāṇasamāśrayā /
prāṇo hi bhagavān vāyurākāśāśraya ucyate

8

śabdatanmātramāśritya saṃsthito bhūtayoniṣu /
bhūtādistu mahāścaiva sa caivāparamāśritaḥ

9

p. २८८)
antaryāgādito devi * * tasmātsadātmakaḥ /
tasmādapi paro devaḥ sarvakāraṇakāraṇaḥ

10

paratastasya yo deva nissaṃdigdhaḥ paraśśivaḥ /
tadādhāramidaṃ sarvaṃ paro'yaṃ paramo mataḥ

11

na vāk pravartate caiva na mano yāti tatvataḥ /
yatrā'sau paramo devaḥ sarvakāraṇakāraṇaḥ

12

ārādhyassādhyate yena sa śabdastu samāsataḥ /
śabdena sādhyate devo śabdo nāsti tu devatā

13

avyaktācchabdasyotpattiḥ śabdastasya prakāśakaḥ /
trividho'tha vinirmuktassūkṣmaśśabdassa ucyate

14

p. २८९)
anaiṣṭhikena śabdena buddhirmanavivarjite /
tena divyena śabdena nityaṃ dṛśyamanāmayam

15

śabdamātrantu yatsūkṣmaṃ dehe dehavyavasthitam /
sarvaśabdaviśiṣṭo'sau anaupamyamanāmayam

16

sūkṣmātsūkṣmataro devo divyaśśiva iti smṛtaḥ /
śrutimātrarasādyeṣāṃ pradhānapuruṣeśvarān

17

na śabdenātra gṛhyante na kareṇa na cakṣuṣā /
vinā śabdena yaśśabda hutabhuṅmāṣasannibhaḥ

18

hṛdaye sarvadehīnāṃ vā viśuddhaḥ paraśśivaḥ /
ghoṣorāvasvanaśśabdo sphoṭākhyo dhvanireva ca

19

p. २९०)
jhaṅkāro huṅkṛtiścaiva śabdamevāṣṭamaṃbaram /
śravaṇāṅguṣṭhasaṃyogādyaśśabdassaṃprajāyate

20

dīptavahniśikhātulye ghoṣa ityabhidhīyate /
ghoṣyate tu yaśśabdaḥ īṣanmando vibhāvyate

21

bhinnakāṃsaravo rūkṣo raveti parikīrtitaḥ /
tato vaṃśadhvanissūkṣmo nivātavarṣopamam

22

sasvanaḥ paramassūkṣmo yattatpadamanāmayam /
caturthantu mahaśśabdaḥ sarvaśabdabhacāriṇīm

23

svaśabdassādhayetsarvaṃ yoginastu na saṃśayaḥ /
pañcamantu mahaśśabdaṃ sarvayogihitāvaham

24

p. २९१)
manohlāssādakaraṃ nṝṇāṃ sphoṭa evauṣadhasmṛtaḥ /
śabdatatvapare līnaṃ śabdāntargatamānasaḥ

25

parāṃ siddhimavāpnoti sphoṭassarvārthasiddhidaḥ /
vaṃśadhvanivinirmukto yaśśabdassaṃpravartate

26

śāśvato'nādiravyaktassaśabdo dhvanilakṣaṇaḥ /
mṛduvīṇāsvanaśśabdaḥ śāntaghaṇṭanināditaḥ

27

kusumāmodamattānāṃ ṣaṭpadānāmiva dhvaniḥ /
jhaṅkārastu smṛtaḥ śabdaḥ samasta parameśvarī

28

vidyutpuñjamivābhātaṃ ghanaṃ gabhīranisvanam /
sakalākalasaṃghātaṃ vajrapātasubhairavam

29

p. २९२)
dhvaṃkṛteṣu smṛtaśśabdaḥ śabdāntalayamālayam /
sa śivaśśivatatvastho dhvaṃkṛtaḥ praṇavasmṛtaḥ

30

aṣṭau śabdāḥ parā devi samākhyātā samāsataḥ /
sevitavyāḥ prayatnena yadicchet siddhimātmanaḥ

31

devī
śabdo'rthaṃ bodhayeddeva śrotumicchāmi tatvataḥ /
anānāttvena vartante nānātvena maheśvara

32

īśvaraḥ
śabdārthayośca saṃbandhaṃ kāryakāraṇarūpakaḥ /
vācyavācakarūpo vā nā saṃbandhaḥ prayujyate

33

p. २९३)
anyathā tu prayatno'sau sarvasyaiva tu saṃśayaḥ /
svabhāvasyāvinābhāvī nānyā nānyatayā mataḥ

34

kāryakāraṇabhāvaśca vastuno yadi hetutaḥ /
anyārthavācakasso vai sarveṣāñca tadā bhavet

35

atha śabdaḥ pradīpaḥ pūrvaśabdastataśca ? /
vijñānamivajñānaṃ śabdaprakṛṣṭantukantat

36

* pratipattau śabdo vijñānaṃ jāyate kvacit /
śabdastu pāśayeddharmo śamakāmārthasādhakaḥ

37

paśuśabdātparaṃ jñānaṃ patirūpaṃ vidhīyate /
śabdena sādhyate hyartho hyartha eva tu śabdataḥ

38

p. २९५)
śabdārthavismṛtaṃ jñānaṃ ajñānantu nirarthakam /
vācā śabdanibandhāstu prabhuḥ prabhavatāmiha

39

arthagrahaṇaniṣpatīḥ śabdamāhuḥ svayaṃbhuvaḥ /
yo yasyārthasya niṣpatīḥ bhūtagrāme caturvidhe

40

sa eva śabdo vijñeyaḥ kāryārtho yena sidhyati /
yadarthahīnaṃ loke'smin vacanaṃ saṃpravartate

41

apaśabdastu tajjñeyaṃ sarvataḥ prākṛto'pi vā /
gamakāścaiva śabdāstu ṛṣidaivatabhāṣitāḥ

42

āgamādyapaśabdāni varṇayanti vidurbudhāḥ /
saṃskṛtenāpi kiṃ tena mṛdunā lalitena ca

43

p. २९६)
avidyārāgavākyena saṃsārakleśahetunā /
yacchṛtvā jāyate puṇyaṃ pāpādīnāṃ parikṣayaḥ

44

vinaṣṭamapi tadvākyaṃ vijñeyamati śobhanam /
putradārādi saṃsāraḥ puṃsāṃ saṃmūḍhacetasām

45

viduṣāṃ śāstrasaṃsāraḥ sa yogābhyāsa vighnakṛt /
dehe dehe yadā katvaṃ vijñātatvaṃ carenmukhāt

46

tadā vimucyate jantuḥ anyathā na kadācana /
kecidvadanti puruṣāstadidaṃ sumithyā

47

dehe sthitastu bhagavān paramātmaneti /
tvaṃ māṃsakīṭakaphaśoṇitamūtramadhye

48

p. २९७)
yaddurlabhaṃ suramune'pi kathaṃ śarīre /
yaddṛśyate gṛhagṛhe'pi jagatsamastā

49

'nādikābhimudito jagadekabhānuḥ /
evaṃ pareṇa paramasthitasūkṣmaśaktyā

50

saṃgranthitaṃ jagati jantuṣu mohajālam /
devyuvāca
aṣṭau śabdāḥ parāḥ sūkṣmāḥ ke tatvā varṇakāśca ye

51

devatā tatra deveśa kathayasva prasādataḥ /
īśvaraḥ
etāni kathayiṣyāmi sarvatatveṣu devatāḥ

52

p. २९८)
yena vijñātamātreṇa sādhakassiddhimāpnuyāt /
na pāpmano varārohe te varṇāste ca devatāḥ

53

te śabdāstāni tattvāni boddhavyāni varānane /
devaistattvaiḥ samāyukto me kṣareṇa ca sundari

54

tadā siddhimavāpnoti dehapā devi mucyate /
śabde ca devatāssarve brahmādyāśca varānane

55

tasmin layaṅgatā devāḥ śrīkaṇṭhādyāśca śobhane /
devāśśabdaparandhāma śabdāt varṇā samudbhavāḥ

56

varṇādyaiḥ mantrasaṃbhūti tasmāt sarvaṃ pravartate /
śabdāt sarvamidaṃ jātaṃ trailokyaṃ sa carācaram

57

p. २९९)
tasmācchabdaparaṃ devi sevitavyaṃ hi te vidhiḥ /
śabdadhyānaparo bhūtvā yo'bhyasetsusamāhitaḥ

58

tasya te kathitā siddhiḥ aśabdenaiva siddhayā /
prathamaṃ yat spṛśecchabdaṃ prākṛtaṃ siddhidāyakam

59

tṛtīyaṃ yatparaṃ śabdaṃ pauruṣaṃ siddhidāyakam /
tṛtīyaṃ yatparaṃ śabdaṃ niyataṃ siddhidāyakam

60

caturthaṃ śabdatattvantu kalātatvaṃ samāsataḥ /
tena dhyānena deveśe sarveṣāṃ phalabhāk bhavet

61

pañcamaṃ yatsmṛtaṃ śabdaṃ māyā durdharā parā /
ṣaṣṭhaṃ yacchabdatattvantu vidyā nāmnā tu sā smṛtā

62

p. ३००)
sā tu vāgīśvarī devī tatra jāto na jāyate /
saptamaṃ yatparaṃ tatvaṃ īśvaraṃ taṃ pravakṣyate

63

tatra śabde yadālīnamīśvareṇa samo bhavet /
aṣṭamaṃ yatparaṃ śabdamanaupamyamanāmayam

64

tatra līno yadā yogī sādākhyapadavācakam /
navamaṃ yatparaṃ devi sarvaśabdamayaṃ smṛtam

65

tasmācchabdādviniṣkrāntā adhaścordhve ca suvṛte /
tena dhyānena deveśi sarveṣāṃ phalabhāk bhavet

66

sarve śabdasthitāstasmin bindudeve maheśvarī /
tena te kathito binduśśabdarāśimayastataḥ

67

p. ३०१)
daśa paścātparaṃ devi śabdajñānavivarjitam /
vijñaptimātraṃ tatraiva pāraṃparyeṇa saṃsthitam

1

iti niśvāsakārikāyāṃ catustriṃśatpaṭalaḥ // ६७ १/२ //
devyuvāca
śabdāt sarvamidaṃ jātaṃ yattvayoktaṃ maheśvarī /
varṇatatvasamūhantu jñātaṃ me tvatprasādataḥ

2

śabde śabde samutpattiḥ devānyānāṃ maheśvara /
yogaṃ dhyānañca deveśa vidyeśānāṃ tathaiva ca

3

aṇimādyaṣṭakānāñca kathayādya prasādataḥ /
p. ३०२)
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam

4

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāvaham /
na mayā kasyacit khyātaṃ idaṃ yo varaṃ mahat

5

ṛṣibhirdaivatairdevi naiva pṛṣṭaṃ kathañcana /
śabdamātreṇa te tuṣṭā nāhaṃ pṛṣṭastu śobhane

6

śabde śabde yathā sṛṣṭiḥ yo niyogādi saṃbhavaḥ /
vidyeśānāṃ pravakṣyāmi aṇimāttāramaṃ bhavoḥ

7

ghoṣaśabdastu yaḥ prokto varṇoccāravivarjitaḥ /
karaṇena tu saṃprāptiḥ tasya sṛṣṭiṃ vadāmyaham

8

p. ३०३)
tasmātprakṛtirutpannā sā māyā kathitā tava /
vācakastatra mantro'yaṃ ūkāraḥ parikīrtitaḥ

9

vidyeśaprathamo'nantaḥ tasmistatve prakīrtitaḥ /
yogināmakṛtañcaiva paiśācaṃ yoniṣu smṛtam

10

karaṇena tu saṃprāptaṃ * * * * * * * * /
aṇimā tu tathaiśvaryaṃ tathā tuṣṭiḥ prakīrtitā

11

tārajñānaṃ samākhyātaṃ śiśabdaḥ paramasmṛtaḥ /
prathame śabdatattve tu sṛṣṭireṣā prakīrtitā

12

rāvaśśabdassamākhyātaṃ tattvayā viditaṃ purā /
tasmin puruṣajāto hi tanmayā kathitaṃ tava

13

p. ३०४)
vācakastatra mantro'yaṃ yakāraḥ parikīrtitaḥ /
sūkṣmo vidyeśvaraḥ prokto yogināntu kṛtasmṛtaḥ

14

yonināṃ rākṣasaḥ proktaḥ aiśvaryaṃlayamā smṛtā /
salilasṛṣṭirityuktā sutā rājñā na kīrtitā

15

dvitīye śabdatattve tu sṛṣṭireṣā prakīrtitā /
tṛtīye saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā mama

16

svanānniyatirutpannā māyā pūrvamudāhṛtā /
vācakastu varārohe vidyeśānāṃ śivottamaḥ

17

yogināṃ vaibhavaṃ proktaṃ yakṣāḥ yoniḥ prakīrtitā /
aiśvaryaṃ mahimā teṣāṃ moghā tuṣṭistathaiva ca

18

p. ३०५)
tārāyāṃ tatsmṛtaṃ jñānaṃ tṛtīyaṃ kathitaṃ tava /
caturthaṃ saṃpravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

19

śabdaḥ pūrvaṃ mayā khyātaḥ pṛcchitaste śubhānane /
tasmātkālaḥ samutpanno durjayaḥ sarvayoginām

20

lakāre vācakaste'sya śabdatattvasya kīrtitaḥ /
vidyeśa ekanetrastu tasmiṃstu kathitastava

21

yogināṃ brahmā ityukto yonau gandharva ucyate /
prāptiraiśvarya deveśi caturthe kathitaṃ tava

22

tuṣṭivṛṣṭiḥ samākhyātā mayāṃ caiva varānane /
pramodo jñānamākhyātaṃ caturthe kathitaṃ tava

23

p. ३०६)
pañcamaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvāyatalocane /
sphoṭaśśabdaparaśreṣṭho māyātatvasya saṃbhavaḥ

24

svaśabdo mohayatyeṣāṃ vādajalpavitaṇḍakaiḥ /
paraṃ bhāvamajānanto śabdavādena mohitāḥ

25

makāro vācakastasya śabdatattvasya kīrtitaḥ /
* * * * * * * kathitaṃ tava śobhane

26

vidyeśa ekadṛṣṭistu tava devi udāhṛtaḥ /
yogināṃ vaiṣṇavaṃ tatra pañcamaṃ parikīrtitam

27

aindraṃ yonissamuddiṣṭā aiśvaryaṃ śṛṇu sāṃpratam /
prākāmya iti vikhyātaḥ sutarā tuṣṭirucyate

28

p. ३०७)
jñānaṃ pramuditaḥ proktaśśivena paramātmanā /
pañcamaṃ te samākhyātamanupūrvaṃ yathākramam

29

ṣaṣṭhaṃ te saṃpravakṣyāmi kathyamānaṃ mayā śṛṇu /
dhvaniḥ pūrvaṃ mayā khyāto yasmin vidyāsamudbhavaḥ

30

kṣakāro vācakastasya śabdatattvasya kīrtitaḥ /
vidyeśānāṃ trimūrtistu kathitaścānu pūrvaśaḥ

31

kaumāraṃ yogināṃ proktaṃ yonau saumyaṃ prakīrtitam /
īśitvañca samākhyātaṃ guṇānāṃ surasundari

32

sutārā tuṣṭirityuktā modo jñānaṃ prakīrtitam /
etatte kathitaṃ devi ṣaṣṭaṃ śabdamanuttamam

33

p. ३०८)
saptamaṃ saṃpravakṣyāmi śabdaṃ paramadurlabham /
jhaṅkāreti samākhyātaḥ tvasminnīśa samudbhavaḥ

34

vācakastasya tattvasya rakāraṃ mantramuttamam /
vidyeśāttu śrīkaṇṭho yogināmaumakīrtitam

35

yonyāñcaiva prajeśastu kathitastava śobhane /
aiśvaryañca punastasmin śivatvaṃ tatprakīrtitam

36

sunetrāttuṣṭirākhyātā jñānaṃ ramyakamucyate /
etatte tu samākhyātaṃ saptamaṃ śabdamuttamam

37

aṣṭamaṃ saṃpravakṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
dhvaṃkṛtante samākhyātaṃ yasmāttatvaṃ sadāśivam

38

p. ३०९)
vācakastasya tattvasya hakāraḥ parikīrtitaḥ /
vidyeśānāṃ śikhaṇḍīśo yogī śrīkaṇṭha ucyate

39

yonibrahmā samuddiṣṭo aṣṭamaḥ parikīrtitaḥ /
aiśvaryaṃ tatra deveśi sarvakāmāvasādhitā

40

sumārī tuṣṭirityevaṃ tasmin tatve na saṃśayaḥ /
jñānaṃ tatra samākhyātaṃ sadā pramuditaṃ mayā

41

aṣṭamaṃ te mayā khyātaṃ śabdaḥ paramakāraṇam /
jñānena mucyate jantuḥ aśeṣapaśubandhanāt

42

navamīyā bhavettuṣṭiḥ bindudeva udāhṛtaḥ /
binduścatuṣkalaścaiva śāntyatītaśca suvrate

43

p. ३१०)
śaktiḥ catuṣkalaścaiva navadhā tu yathā bhavet /
tathā te kathayiṣyāmi guhyādguhyataraṃ mahat

49

aṣṭāṣṭau ye mayā proktā bhedāstu tava suvṛte /
teṣāntu yajanaṃ vakṣye yathāvattannibodha me

45

pūrvoktabhūpradeśe tu keśakīṭāsthivarjite /
tatra padmaṃ samālikhya aṣṭapatraṃ sakarṇikam

46

karṇikāyāṃ yajeddevaṃ śivaṃ paramakāraṇam /
anantaḥ pūrvamevoktaḥ padmaśaktiṃ tathā purā

47

dharmādyān gātrakāṃścaiva vinyasettu yathākramam /
hṛtpadme tu yathā proktaṃ nyāsaṃ mantrañca tādṛśam

48

p. ३११)
prakṛtiṃ pūrvapatre tu āgne yenaṃ tameva ca /
akṛtaṃ dakṣiṇe caiva paiśācaṃ nair-ṛtena tu

49

aṇimāṃ paścimenaiva vāyavyāmaṃbhasi nyaset /
uttareṇa tu vinyasya tārājñānaṃ samāhitaḥ

50

bindudevaṃ mahādevi īśānyāṃ parikalpayet /
madhye ghoṣantu vinyasya idaṃ kuryāttataḥ punaḥ

51

hrasvadīrghaplutenaiva ukāreṇa tu śobhane /
tritattvaṃ kārayettatra ghoṣamārgaṃ yathākramam

52

hrasvañcaivātmatattvantu dīrghaṃ vidyā prakīrtitam /
plutena tu sadā kuryāt śivatattvantu sarvataḥ

53

p. ३१२)
evaṃ tritattvavinyāsaṃ svaśabde akṣaratraye /
kartavyaṃ devadeveśi sarveṣāmanupūrvaśaḥ

54

īkārādisamārabhya ākārānte ca ye sthitāḥ /
ye varṇā devatā proktāḥ pūrvādārabhya sundari

55

sarveṣāṃ vācakaste vai yāvatsarvaṃ samāpyate /
sakalaṃ bhaumakarmeṣu sarveṣāṃ parikalpayet

56

pañcāśaccaivamapyuktāṃ pūrvādārabhya homayet /
śabde śatantu hotavyaṃ tritatve triśataṃ hunet

57

pūrṇāhutistu dātavyā ghoṣamākarṇya suvṛte /
dhyāyecchabdamayaṃ devaṃ siddhimokṣārthakāṅkṣitaḥ

58

p. ३१३)
pañcabrahmairvinā devi śivāṅgaiśca tathaiva ca /
lokapālaiśca vidyaiśaiḥ astreṇaiva tu suvṛte

59

dvividhena tu yaṣṭavyaṃ yogametatsamāsataḥ /
saddravye dravyayāgantu nirdhane dhyānameva ca

60

mocayedvividhenāpi ācāryacchinnasaṃśayaḥ /
dvitīye niṣkalaṃ tattvaṃ rāvaśśabdaḥ prakīrtitaḥ

61

tṛtīye śūnyatattvantu svanaśśabdaḥ prakīrtitaḥ /
evamādikrameṇaiva śabde tatvaṃ yathākramam

62

na kuryādanyathā devi astināstīti kalpanā /
ājñāsiddhi ca deveśi na kiñcidapi cintayet

63

p. ३१४)
nayasūtre yathā proktā rekhāsiddhiḥ śivena tu /
pratimāsaprayogena śabdasiddhirna saṃśayaḥ

64

nā'nena sadṛśo yogaḥ sarvatantreṣu suvṛte /
nānena sadṛśī siddhiḥ triṣu lokeṣu vidyate

65

pratyayo na paro devi ebhistu sadṛśo bhavet /
jñātavyaṃ paramaṃ kiñcit śabdajñānaṃ paraṃ bhavet

66

avikalpañcaturthañca pratyakṣaṃ sarvataḥ sthitam /
binduḥkalā catuṣkoṇakalāśakticatuṣṭayam

67

etadyāgaparaṃ proktaṃ nādaṃ karṇikayā nyaset /
utkṣaṇī ukārastu śaktistu prathamā kalā

68

p. ३१५)
ekārastu dvitīyā vai sūkṣmā saṃparikīrtitā /
amṛtā tu tṛtīyā vai ikāraḥ parikīrtitaḥ

69

amṛtāmṛtā caturthantu īkāraḥ kathitastava /
bindudevakalā yā tu mayā pūrvamudāhṛtā

70

nādasyāpi mayāpyuktaṃ binduyāge varānane /
prathamaṃ bindudevasya kalāṃ pūrveṇa vinyaset

71

dvitīyaṃ dakṣiṇenaiva tṛtīyaṃ paścimena tu /
caturthīṃ uttare caiva kalā bindoḥ prakīrtitā

72

utkarṣaṇī tu āgneyayāṃ susūkṣmānnair-ṛtena tu /
amṛtā nāma kalā yā tu vāyavyena tu vinyaset

73

p. ३१६)
amṛtā mṛtā tu īśānye nyasecchakticatuṣṭayam /
nādaśāktasamāyuktaṃ karṇikāyāntu vinyaset

74

soccāmātmatattvantu kathitaṃ tava suvṛte /
brahmāviṣṇustathā rudraḥ trayo vai varṇatasthitāḥ

75

īśvaro nādaśaktiśca ūrdhvabhāge vyavasthitaḥ /
tattvena vitatāssarve sarve tatvā na saṃśayaḥ

76

dvividhena bhaveddīkṣā dhyānadravye na śobhane /
śataṃ śatañca homena dīkṣā nirvāṇagāminī

77

pṛthivyādīni tatvāni kathitāni mayā purā /
ānupūrveṇa boddhavyaṃ śaktināde sa binduke

78

p. ३१७)
eṣa yāgavaro devi durlabho hyakṛtātmanām /
devā apyasya yāgasya īhante surasundari

79

nā prasanne mayi devi prāpyate vidhirīdṛśī /
nā śiṣyāya pradātavyaṃ nābhaktāya kadācana

80

gurupriyāya dāntāya abhiṣiktā yadā bhavet /
sarvādhvānavidhijñasya dātavyā vidhirīdṛśī

81

kulaśīlaguṇopete śiṣyāya priyavādine /
anyathā tu na dātavyaṃ ājñaiṣā pārameśvarī

1

iti niśvāsakārikāyāṃ pañcatṛṃśat paṭalaḥ /
devyuvāca
cakṣuṣā vācayā sparśāṃ manasā udakena vā /
dhāraṇā dhyānayogena karotyanugrahecchayā

2

etaddeva mahadguhyaṃ kathitantu tvayā vibho /
eteṣāṃ tu avibhāgo'yaṃ yattvayā hṛdi gopitam

3

tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
eteṣāṃ kathayiṣyāmi ekaikasya vibhāgaśaḥ

4

jñātavyaṃ deśikenaiva dīkṣākāle samāsataḥ /
padmāni ca yathā loke ādityaḥ saṃprabodhayet

5

p. २१९)
evaṃ saṃskārya padmāni prasanno bodhayecchivaḥ /
dūrastho'pi samīpasthaḥ piṇḍasthaḥ piṇḍavarjitaḥ

6

malino nirmalaścaiva tiṣṭhatyeko hyanekaśaḥ /
sūkṣmātsūkṣmataro nityaṃ dūrāddūrataro vibhuḥ

7

sannikṛṣṭe tamo deho vyāpī na prabhuravyayaḥ /
tattvāni devatāścaiva vibhāgena yathā sthitāḥ

8

aiśvaryaṃ jñānatuṣṭiñca dharmānyā daivataissaha /
teṣāṃ sthānavibhāgañca svaśarīre yathākramam

9

jñātvā sarvaṃ viśeṣeṇa sarvapāśakṣayo bhavet /
dehapadmaṃ pravakṣyāmi vyomapadmaṃ viśeṣataḥ

10

p. ३२०)
vāsavāṣṭadalopetaṃ rudraikādaśa kesaram /
ādityāḥ karṇikā jñeyāḥ puṣkare dvādaśa smṛtāḥ

11

bhava he bhāvanā yasya sarvadevamaye pure /
tasyāhaṃ bhāvito devi śeṣā ye bhrāmitā janāḥ

12

kadalīpuṣpasaṃkāśaṃ hṛdayaṃ sarvadehinām /
tasya madhye sthitaṃ padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam

13

vitastimātrahṛdayaṃ kamalaṃ caturaṅgulam /
aṣṭāṅgulapramāṇantu nābherūrdhvaṃ vyavasthitam

14

padmanālaṃ navadvāraṃ samantātkāmanānvitam /
aṅguṣṭhaparvatulyantu karṇikā vai sa kesarā

15

p. ३२१)
karṇikāyāṃ bhavetsūryaḥ tasya madhye tu candramāḥ /
candramadhye bhavedvahniḥ vahnimadhye maheśvaraḥ

16

sadāśivo maheśasya tasyāpi parataśśivaḥ /
sarveṣāṃ saṃpravakṣyāmi pramāṇaṃ śivanirmitam

17

kiñcidūnataraṃ sūryaṃ kuryātsomaṃ tathaiva ca /
somādūnaṃ vijānīyāt vahnimaṇḍalamuttamam

18

vidhūmanirmalaṃ divyamādityodasannibham /
bhūtā sumātramīśānaṃ jvalatkaṭakasannibham

19

daśārdhāsya paraṃ divyaṃ śuddhasphaṭikanirmalam /
sadāśivaṃ mahātmānaṃ tasyāpyūrdhvaṃ parāparam

20

p. ३२२)
sitaṃ sunirmalaṃ divyamagrāhyaṃ paramaṃ śivam /
dehanālaṃ samākhyātaṃ brahmapatramayaṃ viduḥ

21

karṇikāyāṃ sthito viṣṇuḥ granthirmāyā prakīrtitā /
avyaktadakṣiṇe patre buddhiñcaiva tu nair-ṛte

22

paścimena ahaṅkāraṃ śabdatanmātraṃ vāyave /
uttare tanmātramīśānyāṃ rasanaṃ tathā

23

rūpagrāhī tu pūrveṇa ghrāṇamagnidale sthitam /
patrānteṣu mahābhūtāḥ kesarāṇi tu indriyāḥ

24

tanmātra indriyāṇāñca manassarvatra tiṣṭhati /
yo'sau hṛdyuparodhī tu tāmaso nidrarūpiṇaḥ

25

p. ३२३)
adhastāt karṇikāyā tu tasya deho pratiṣṭhitaḥ /
ante tu karṇikā cetā bhāvaiśca saha saṃyutāḥ

26

sa śivaḥ sarvadeheṣu karṇikopari saṃsthitaḥ /
padmanāle sthitā devāḥ kaṇṭakeṣvadhasthitāḥ

27

gaṇāśca vividhāḥ patre daityāścaivā'tha romasu /
grahanakṣatratārāśca yakṣarākṣasapannagāḥ

28

bhaginyo mātaraścaiva nālamūle vyavasthitāḥ /
sarvadevamayaṃ padmaṃ yo bhitvā jñānasūcibhiḥ

29

paśyate vimalātmānaṃ pratyakṣaṃ dehamadhyataḥ /
jāgrataścāsya sarvasya ācāryaḥ prabhurucyate

30

p. ३२४)
tena tuṣṭena tuṣṭāstu aśeṣabhuvanādhipāḥ /
dīkṣakastu guruśreṣṭhaśśivatatvasya pāragaḥ

31

anyathā na gururjñeyaḥ na ca dīkṣā na muktidā /
mantramūrtismṛtācāryo mantramūrtiparaśśivaḥ

32

mantrāstadātmakā jñeyāḥ śivo jñeyastadātmakaḥ /
tasmātsarveṣu bhūteṣu anugrahaṃ saṃpravartate

33

icchā bhagavataścaiṣā tānyathā tu vicintayet /
śivo deśikadehasthaḥ prāṇyanugrāhakārakaḥ

34

dadāti vividhāṃ siddhiṃ mokṣañca nayate paśum /
yattacchāntaṃ paraṃ tattvaṃ kāraṇaṃ kāraṇādhipam

35

p. ३२५)
śivavidyātmatattvāni tatstho bhūtvā prakāśayet /
aṇimādiguṇāṃ siddhiṃ śivaṃ paramakāraṇam

36

prakāśayati tatrastho yathā bhūtaṃ yathā sthitam /
devyuvāca
tritattvasya tu yadbhūtaṃ akṣarādviditaṃ yathā

37

kathaṃ lokehyavijñānaṃ sarvasatve tathā vada /
yo yathā'vasthitohyartho guṇadoṣasvabhāvataḥ

38

yāvatphalañca puṇyañca tatsarvaṃ viditaṃ prabho /
kathaṃ loke hyavijñātaṃ sarvajñatve tathā vada

39

īśvaraḥ
p. ३२६)
madhyasthantu yadā jñātaṃ tattvajñānaṃ sunirmalam /
sarvajñatvaṃ tadā tasya sarvopāyo vibhāvitam

40

krodhābhidhānamātsaryakāmamohārthalubdhatā /
paiśunyamanṛtadraupyaṃ vayo'tīteṣvapi nṛṣu

41

dambhakrauryāsthiratvañca sādhyaṃ kuṭilacintitā /
ebhirevāvṛto lokastena devaṃ na vindati

42

etatpadavidhiṃ kṛtvā ācāryassusamāśritaḥ /
dīkṣayetsarvajantūni dhyānenānena suvṛte

43

etaddhyānavidhiḥ khyāto mānasaṃ procyate'dhunā /
ekendriye tu te sarve vidhimetanniyojayet

44

p. ३२७)
ekendriyapramāṇena pravṛttāssarvacendriyaḥ /
ekena sarvabhūtāstu tatvāścaiva varānane

45

pravṛttissarvakāryeṣu anādiśca na saṃśayaḥ /
manasā gṛhyate devi yujyate manasā paśuḥ

46

ekendriyapramāṇaistu manassarveṣu sundari /
manasā gṛhyate yasmāt tasmādevānmanātmakaḥ

47

tatsthānaṃ manasā sarvaṃ tanmano buddhisaṃyutam /
sarvaiḥ karaṇayogaiśca upalabdhuṃ maheśvare

48

ātmavidyāśivañcaiva sṛṣṭisaṃhārakalpanā /
evaṃ tatvāni vinyasya śivāhyupari vinyaset

49

p. ३२८)
evantu manasā dhyātvā kartavyānugṛhecchayā /
mānasaṃ vidhimekantu kathitantu samāsataḥ

1

iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe saṃskāropanyāsamānasānugrahavidhiḥ ṣaṭtriṃśat paṭalaḥ //
īśvara uvāca
sṛjate īśvaro bhūtvā saṃharecca sadāśivaḥ /
śivantu sthtikartṛtve śānteti paramaṃ padam

2

ātmatatvaṃ bhavecchraṣṭā padmapatraṃ sa ucyate /
vidyā vai kesaraṃ tasya saṃhāraṃ karṇikāhyadhaḥ

3

p. ३२९)
karṇikāyāṃ śivaṃ tattvaṃ sthititatvaprakartṛkaḥ /
etattritatvatattvādiṃ kailāsakamalaṃ viduḥ

4

oṣṭhau padmasya patrāṇi dantāḥ kesarasaṃjñitāḥ /
jihvā vai karṇikā proktā śarīrannālamucyate

5

mukhamadhye yadākāśaṃ tatra devo jagadguruḥ /
sagikā tālumadhye tu jihvā kailāsapiṇḍikā

6

svayamācarate yasmādācāraṃ darśayeti ca /
uccinoti ca śāstrāṇi ācāryastena paṭhyate

7

aśabdadeho'pi sa śabdakārī kṛtasya karmasya ca antakārī /
trailokyamāyāpurasūtradhārī yastantu paśyetsatu sarvakārī

8

p. ३३०)
evaṃ kṛtvā tu deveśe devatānāṃ niveśanam /
mukhamantye pi * ntyena karotyanugrahecchayā

9

vācayānugraheddevi kathitantu varānane /
iti vācanugrahaḥ * * * * * * * * *

10

devyuvāca
sūtrannāma mahādeva ālokapadavācakam /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi

11

īśvaraḥ
sūcanātsūtramityāhuḥ sūtrannāma mahatpadam /
tena sarvamidaṃ proktaṃ sūtre gaṇigaṇā iva

12

p. ३३१)
akhaṇḍitantu vijñeyaṃ khaṃ vyāpī ajaraṃ padam /
tadidvalayasaṃkāśaṃ ghaṭikāyāṃ prakāśayet

13

hṛtpauṇḍarīkamadhyasthaṃ somasūryāgnimadhyaśam /
yaḥ paśyetparamaṃ sūkṣmaṃ sulekhyaṃ kartumarhasi

14

devyuvāca
tattvādeva gaṇāśca sarve nyāse vyavasthitāḥ /
teṣāṃ mantravivāho'yaṃ kathayasva prasādataḥ

15

īśvara uvāca
sarve mantrātmakā devāḥ sarve mantrāḥ śivātmakāḥ /
śivātmakena mantreṇa śivayāge tu pūjayet

16

p. ३३२)
aprāpya śivasadbhāvaṃḥ paṭhanto'pi hi saṃhitām /
ajñātvā kurute dīkṣāṃ śiṣyācāryau vrajatyadhaḥ

17

tasmānna samānavasoḥ śiṣyatvenopatiṣṭhati /
nacābhyubhayoḥ patyanugraho'yaṃ pravartate

18

vibhurekaḥ paraḥ paśyecchiṣyācāryau pravartate /
aviditvā svayaṃ samyak kriyāṃ yaḥ kurute bhiṣak

19

āturo duḥkhamāpnoti vaidyo'pi na phalaṃ bhavet /
jñānavijñānakuśalaḥ sarvāvasthāṃ gato'pi yaḥ

20

sa mocayati pāpebhyo jñānanirdhūtakilbiṣaḥ /
sarvalakṣaṇahīno'pi jñānavān gururucyate

21

p. ३३३)
dīkṣāvittu vidhānajñaḥ pāśajālapradāhakaḥ /
śivabhakto mahābhaktiḥ bhaktibhāvena deśikaḥ

22

ubhayorantaraṃ nāsti deśikasya śivasya ca /
sa caivāṅkārabinduśca sa nādo layaniṣkalaḥ

23

tasmin sarvāṇi vidyante sa caiva ca paraśśivaḥ /
sarvavidyāsusaṃpūrṇaḥ sarvavidyārthakovidaḥ

24

ācāryasya ca mantrasya śivajñānaśivasya ca /
nānātvaṃ naiva kurvanti ananteśādayaḥ śivāḥ

1

iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe vācānugrahavaktra padmaprakaraṇe saptatṛṃśat paṭalaḥ //
devyuvāca
anantamāsanaṃ deva śrotumicchāmi tattvataḥ /
kīdṛśantu bhavedantaḥ āsanañca maheśvaraḥ

2

īśvaraḥ
* * * tamāditaḥ kṛtvā yo * * * * te /
bhāvārṇavavinirmuktāḥ śivaṃ yānti tanukṣaye

3

āsanaṃ āśrayannāma tatvānāṃ gaganasya ca /
icchāśaktisamudbhūtaṃ anantākhyaṃ tadāsanam

4

mayācādi dharitryantaṃ tatra jñātamaśeṣataḥ /
vyā * * * * * * * śivasya paramātmanaḥ

5

p. ३३५)
māyākarmamapaṅkāḍhyaṃ saṃvatsaramahodadhau /
sadāśivaśivādhāraṃ nityādhāreti saṃjñitam

6

māyayā sa ca dvātriṃśajjale tattvā vyavasthitāḥ /
trayastriṃśatimāvidyā * * * * * * * *

7

catustriṃśatimastvīśa aṣṭadhā dalasaṃsthitam /
anādimūlapaṅkāḍhyaṃ jñānatoyasamudbhavam

8

prakriyānālavinyāsaṃ bhuvanāḥ kaṇṭake sthitāḥ /
daśa koṭyastu mantrāṇāṃ śivapadme vyavasthitāḥ

9

mahāsāro hi mantrāṇāṃ sarvadevāśrayaḥ paraḥ /
etadadhvanapadmantu śivākhye sarvamāśritam

10

p. ३३६)
āsanātparato nāsti adhvānantu varānane /
puruṣāṇāmanantatvāt tatvādīnāmanantatā

11

prakṛtīnāmanantatvācchaktīnāñcāpyanantatā /
paśūnāṃ bhuvanānāñca parisaṃkhyā na vidyate

12

tadanugrahaśaktīnāṃ mantrāṇāñcāpyanantatā /
anādireṣa saṃsāro yasyānto na hi vidyate

13

dhārakatvādanantatvāt anantastena ucyate /
na padmasya pramāṇo'sti anantatvācchivasya tu

14

ananto antahīnatvāt anantaṃ tena socyate /
anantaḥ khāpyate tena anantenatvadhiṣṭhitaḥ

15

p. ३३७)
anantastu śivo jñeyo aprameyastvanaupamaḥ /
aprameyaṃ paśujñānaiḥ svatantre gīyate kalaiḥ

16

tadanantamanantantu yogapīṭhamahātmane /
kartṛtvamīśvaratvañca nityatṛptaḥ praśāntatā

17

śaktekhyāhatattvācca dharmo'yaṃ śāṅkarasmṛtaḥ /
sakṛt sarvatra sat jñānaṃ sarvajñatvañca sarvadā

18

sarvajñānāśrayatvācca jñānametatparaṃ prabhoḥ /
viraktaḥ prākṛtairbhāvaiḥ nispṛhatvañca sarvadā

19

naiṣṭhikabrahmacaryañca vairāgyaṃ tatparaṃ prabhoḥ /
aṇimādiguṇaissarvaiḥ yā bhūtyastvabhighātinī

20

p. ३३८)
nāsvāditā jagatyanyaiḥ tadaiśvaryaṃ pare śive /
na tadbhuvanamadhvānaṃ na rūpaṃ na ca vāṅmayam

21

na śabdaṃ nāpi cākāśaṃ vimalaṃ sarvataḥ sthitam /
virajannirmalaṃ vyomaṃ samantādanivāritam

22

nirguṇaṃ vāṅmanātītaṃ grahanakṣatravarjitam /
taptacāmīkarākāraṃ kvacitprāleyasannibham

23

kvacidindrāyudhaprakhyaṃ kvacittārakasamaprabham /
candracandrakasaṃkāśaṃ kvacinmaratakaprabham

24

vimalaṃ doṣarahitaṃ tejastejo mahadyutiḥ /
vyāpakaṃ aprameyañca padmaṃ sārvaṃ mahojvalam

25

p. ३३९)
vyomanālaṃ diśāpatraṃ vyomakaṇṭakakesaram /
vyāpinībhiranantābhiḥ vrataṃ amṛtaśaktibhiḥ

26

vitīrṇamavyavacchinnaṃ sūryakoṭisamaprabham /
viśvasvacchaṃ mahātejaḥ svarūpānantavarcasam

27

adbhutāśśaktayaḥ sūkṣmāḥ śāntāśāntā anaupamāḥ /
pradiṣṭhāstu guṇopetāḥ śivasyānantaśaktayaḥ

28

etābhiḥ śaktibhirasau bhāti nityaṃ vibhūṣitam /
śobhate nirmalaṃ tantu nirmalābhilaṅkṛtam

29

sa tu tatprabhākamalaṃ divyamadbhutadarśanam /
atyantavimalaṃ śāntabhāsvaraṃ kamalacchadam

30

p. ३४०)
taṭit sahasrasaṅghātaṃ kiraṇānekasaṅkulam /
viśuddhacandrikākāraṃ sphurannika ca kesaram

31

sphuratkiraṇasaṅghātaṃ śabalīkṛtamunmukham /
bahuvarṇamavarṇañca pracalaccārukesaram

32

sūryāṃśukaraviṣṭabdhaṃ vraitagrasadṛśadyutim /
anekakiraṇaprakhyaṃ vidyutkoṭisamaprabham

33

taptacāmīkarākāraṃ kvacitpralayasannibham /
kvacidindrāyudhaprakhyaṃ kvacittārasamaprabham

34

sphaṭikopalasaṅkāśaṃ padmarāgasamadyutim /
kvacidraśisusaṅghātaṃ vitānitanabhasthalam

35

p. ३४१)
kvacitpralyasāṭopaṃ yugāntakiraṇatviṣam /
kvacicca varṇasaṅghātaṃ vinirmuktavapūṃṣi ca

36

svaśaktivibhavadyotaṃ vyāpayantaṃ samantataḥ /
jalabudbudasaṅkāśaṃ śaradindusamaprabham

37

protphullakiraṇāmodaṃ vidyeśamadhupākulam /
suṣumnānālasantānaṃ kālānalaśivāntakam

38

taṭidvalayasaṅkāśaṃ parivṛtya samantataḥ /
sahasraraśmisaṅghātaṃ durnirīkṣyaṃ samantataḥ

39

asamāna kriyājñāna prabhāva * * * ddhruvam /
svato bhāvitadharmāntaṃ tadicchādyavatisvate

40

p. ३४२)
icchāśaktiparo dharma śivasya paramātmanaḥ /
tena yuktassudharmātmā dharmisadbhirnigadyate

41

ddhruve dharmiṇi dharmo'sau satkāraṇamihocyate /
nābhāve dharmiṇā dhamaḥ prasiddhimupagacchati

42

icchā ca preraṇī caikā kālanīkalinī tathā /
abhāvabhāvinī jñānī kriyāśaktiḥ prakīrtitā

43

mohanī rañjinī bodhā prabhāvā vibhunī rasau /
damanī dhāmanī bodhā mananī unmanī śivā

44

dhātrī ca jananī krodhā cālinīhyaparigrahā /
virajā vijayā saumyā māyā'vidyā ca rāgiṇī

45

p. ३४३)
aluptā ca pratīghātā ajarā aparājitā /
agrajā ca vilomā ca kalānāpi vinirmiṇī

46

baladā baladāyī ca damanī dharmadāpi ca /
svarūpā varṇarūpā ca pāśajālāvakuṇṭhinī

47

pāśinī mohinī trāṇi nigrahānugraheti ca /
mahī ca harṣiṇī bhāvā saumyā vai saumyadharmiṇī

48

bhāvā svabhāvinī yāti tīvrā śāntā ca siddhidā /
aprameyā prameyā ca pramāṇā ca vikalpinī

49

vyāpinī sarvagoptā ca bhayā ca bhayahāriṇī /
sṛṣṭisaṃhāriṇī cetā tṛptirnidrā prabhā kṣudhā

50

p. ३४४)
dahanī śrutirmatiḥ prajñā bhāvinī ca vibhāvinī /
bhāvyanī ca va saumyā ca dhruvā ca dhruvahāriṇī

51

anantā cāmṛtā caiva īśvarī avyayā tathā /
ratiḥ prītiśca vijñeyā viṣādajananīti ca

52

sthitirutsādinī caiva prāṇināñca vinirmiṇī /
āveśinī nirodhī ca prāṇināṃ kalpinī tathā

53

amṛtā'nantaśaktiśca parāśaktistathaiva ca /
ityetāḥ śaktayassarvāḥ kesare nityasaṃsthitāḥ

54

śuddhagorocanābhāstu jñeyā śaktigaṇāstu vai /
karṇikāpīṭhaparyantā bhāsayanti diśo daśa

55

p. ३४५)
kandaṃ paṭolakākāraṃ śaktibhiḥ parivāritam /
karṇikāsthaṃ prabhurnityaṃ śaktibhiḥ parivāritam

56

ādityasya yathā raśmiḥ avibhaktā vyavasthitāḥ /
evaṃ śaktigaṇāssarve raśmayaḥ parikīrtitāḥ

57

śaktyā tu ceṣṭate nityaṃ hṛtpadme parameśvarī /
tattejo nirvṛtāssarvāḥ śaktayaḥ parikīrtitāḥ

58

evaṃ śaktyātmakaṃ jñātvā tadā mucyati mocati /
yathendravadbalaṃ dīptaṃ vyāpayanti carācaram

59

taccācalamanirdeśyamanantamajakarṇikam /
anādimadhyanidhanamekaṃ apratipattimam

60

p. ३४६)
niṣprapañcaṃ niradhvānaṃ atīndriyamanāmayam /
niṣkalaṃ vimalaṃ vṛttamuttuṅgavyāpinaṃ param

61

hemārkasaṃpratīkāśaṃ sarvatatvaprakāśakam /
prakāśavṛttistajjñeyaṃ vimalaṃ vyomakarṇikam

1

evaṃ vyāpya parandevamanantādidśivāntakam /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe anantaśaktiprakaraṇe aṣṭattṛṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
īdṛśe āsane śubhe śaktibhiḥ parivārite /
mūrtiṃ kathaya deveśa āsane āsanādhipam

2

p. ३४७)
īśvaraḥ
mūrtiḥ pūrvaṃ mayākhyātaṃ brahmādyānāṃ purā ghiyām /
ṛṣayaśca tathā'nye ca durvyāsādyāstathā pare

3

ātmā mūrtistu vijñeyo niṣkriyo asvatantrakaḥ /
tasya mantre samāyogaḥ kriyate surasundari

4

pañcadhā tūcyate mantro yenā'sau sakalo bhavet /
mantrairyuktaḥ sa mantrātmā varṇairyuktassadātmakaḥ

5

kalābhistu yadā yuktaḥ tadā proktaḥ kalātmakaḥ /
padabhedātmakaścaiva tattvabhedātmakastathā

6

paśuḥ pūrvaṃ mayākhyātaḥ sā mūrtiḥ parikīrtitā /
p. ३४८)
karaṇaṃ sadātmakaṃ yasmāt tasmātproktaḥ sadāśivaḥ

7

sadā nityohyacintyaśca tena prokta'ssadāśivaḥ /
satataṃ tatpadaṃ śāntaṃ tatprāpya tatpadānugam

8

āsaṃpūrṇaṃ śivaṃ śāntaṃ guruṃ tridaśa vanditam /
aśeṣabhuvanādhāraṃ vyomapīṭhāntasaṃsthitam

9

śaktikesaramadhyasthaṃ śaktyālaṅkārabhūṣitam /
sarvaśaktisusaṃpūrṇaṃ sarvaśaktipradīpakam

10

naiśantamo yathā sūryaḥ svaprabhālokya raśmibhiḥ /
nihatya tiṣṭhate vyomni tathā mūrtiḥ pare śive

11

kṛtsnamābhāsate bhābhiḥ bhābhirbhinnamivoditam /
p. ३४९)
niścalaṃ prajvalaṃ bhāti nityānityaṃ nirañjanam

12

praśāntaṃ vimalaṃ śuddhaṃ vyāpī atyantanirmalam /
sūryakoṭidyutiharaṃ sakṛdyoditasuprabham

13

nāsya pramāṇaṃ vyāpitvāt mūrtiḥ samupadiśyate /
anāditvādasaṃbhāvo nityatvānnidhanaṃ na ca

14

nirguṇassarvavitkartā svatantraḥ sarvatomukhaḥ /
paripūrṇo'vyayaśśāntaḥ sūkṣmo'jaḥ paramo tanuḥ

15

nityaprabuddhaśuddhātmā kāraṇo'mitavigrahaḥ /
ananto nidhanaścaiva nityatṛpto nirāśrayaḥ

16

kūṭasthaḥ prabhavo nātho anāthohyamitadyutiḥ /
p. ३५०)
anādireko niyamyaścetanassarvahṛt śivaḥ

17

sarvakṛt sarvaviccharvassarvaśaktirajo'vyayaḥ /
sarvaiḥ kārayitākartā tena sarvamidaṃ tatam

18

sarvāntaṃ sarvaparamaṃ sarvadoṣavivarjitam /
sarvatatvapadātītaṃ ajamīśānamavyayam

19

suśāśvataṃ susaṃpūrṇaṃ sunirvāṇaṃ suśobhanam /
sarvāvaraṇanirmuktamadbhutaikaṃ sanātanam

20

sarvavyāpī sasarvajñaḥ sarvasyopari saṃsthitaḥ /
sarvagaḥ sarvagātītaḥ mūrtīnāṃ sakalo malaḥ

21

so'yaṃ rudro mahādevo mūrtīnāṃ mantravigrahī /
p. ३५१)
parāparavibhāgena viśvamūrtimivāvyayam

22

anantarūpo'nantaśca ananto'nanta eva ca /
anantaśaktiranantātmānantendryonantavaktrakaḥ

23

sarvadhāmātirikto'sau indriyātītatatpadam /
tadātmakamidaṃ sarvaṃ te vācapraṇitaṃ jagat

24

tattvatatvantu tatvena tatvatatvantu bhistakam /
acintyassarvasūkṣmo mato dṛṣṭivivarjitaḥ

25

ananto mūrtisaṃyogaḥ sakalo'sau prakīrtitaḥ /
eṣa te kathito'nanto yasyāntastu na vidyate

26

aviditatvāttu deveśe anantavidhimuttamam /
p. ३५२)
śivayāgantu kurute nā'sau mocayate paśum

27

cakṣuṣā binduyogena kathito'nugraho mayā /
śivahastasamāyogāt sparśāssarvatra kīrtitāḥ

28

udakena yathā kuryāt śṛṇu devi vadāmyaham /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ vidhireṣā mudāhṛtā

29

pañcabrahmaśivāṅgāśca śivena saha saṃyutāḥ /
tri tatra devatānyāsamadhvānaṃ yatprakīrtitam

30

sarve sarvatra kartavyā udake ca viśeṣataḥ /
na yajñena vidhijñena adhvana kuśalena ca

31

tritatvadevatattvena kartavyā vidhiruttamā /
p. ३५३)
grahaṇe yojane tatjña utkṣepassanniyojane

32

sandhāne caiva sarveṣāṃ layaṃ nirvāṇameva ca /
sarvajñānāti tattvajñaḥ sa tu yogyaśśivādhvare

33

prakṛtiṃ yo vijānāti vikāraissaha saṃyutam /
ādhārādheyavit prājñaḥ sa tu yogyaḥ śivādhvare

34

sasādhakassadācāryaḥ sasaṃpūjyo mahāmatiḥ /
sa guruḥ sādhakendrāṇāṃ śeṣā yannāmadhārakāḥ

35

evaṃ vidhividhānajñaḥ ācāryastantrapāragaḥ /
dīkṣakassarvajantūnāṃ sa tu netā paraṃ padam

1

iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe mūrtivinyāso nāma ekonacatvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
sarvajñasyārcanaṃ brūhi niyogañca maheśvara /
kasmin kāle tu bhagavān arghyaṃ dadyātpare śive

2

pareṇa saha cātmānaṃ yathā caikatra tāṃ vrajet /
tathā tvaṃ devadeveśa arcanaṃ kathayasva me

3

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ arcanaṃ sārvakāmikam /
yena yaṣṭena yaṣṭāstu aśeṣabhuvanādhipāḥ

4

vāmāṅge tu tathā devi vāmā śaktiḥprakīrtitāḥ /
p. ३५५)
pitṝṇāmādhipatyena jñātavyā jñānacakṣuṣā

5

dakṣiṇāṅge punarjyeṣṭā devānāmadhidevatā /
madhye raudrī sadā vidyāt yogīnāṃ yogadevatā

6

iḍāyāṃ saṃsthitā vāmā vāmāṅge sarvadehinām /
suṣamnāyāṃ punarjyeṣṭhā raudrī tu piṅgalāśritā

7

etāstu śaktayaḥ proktāḥ varṇatrayasamāśritāḥ /
nāḍītrayasamāyuktā brahmaviṣṇvīśasaṃyutāḥ

8

piṅgalāyāṃ prabhuḥ raudrī suṣumnāyāntu brahmaṇaḥ /
iḍāyāntu upendro vai sarvakāryeṣu saṃsthitāḥ

9

vāmasthāne yadā devaḥ snānaṃ tatra samācaret /
p. ३५६)
agnikāryantu mantrajñaḥ japaye hetudakṣiṇe

10

dhyānamekaṃ sadā sevyaṃ madhyadeśaṃ pratiṣṭhitam /
nirhatya vyāpayitvā sarvāvastho bhavet kṣaṇāt

11

puṣpapūrṇāñjaliḥ kṛtvā yatra tatra mukhe sthitaḥ /
mānasaiḥ prākṛtairvāpi adbhiḥ saṃpūrṇamañjalim

12

svasaṃbhavasthamārgeṇa yāvacchabdamudāharet /
śabdānte līyate yāvat puṇyakālamihocyate

13

nistatve nirmalībhūtaṃ nirvikalpaṃ prakalpayet /
tatra caivāvatiṣṭheta kṛtakṛtyaśca jāyate

14

evaṃ vai vyāpayitvā tu pūrakena punarviśet /
p. ३५७)
aprabuddhaḥ prabuddhātmā tadā bhavati nānyathā

15

śivaṃ karoti sarvatra ūrdhvañcaiva prasādhayet /
upāsya sarvakarmāṇi śivenā śivahāriṇā

16

devyuvāca
siddhāntajñānajñeyañca lakṣaṇañca maheśvara /
tadahaṃ śrotumicchāmi prasādādvaktumarhasi

17

īśvaraḥ
tat jñānārthaṃ smṛtā vedāḥ siddhāntāśca sahasraśaḥ /
etasmātkāraṇāddevi jñeyamityabhidhīyate

18

jñeyajñānapadārthau ca sidhyarthaṃ vidhirūpakam /
p. ३५८)
śāsreṇa sidhyate siddhiḥ siddhāntastena sa smṛtaḥ

19

saṃjñālakṣaṇamityuktaṃ lakṣye'rthe lakṣaṇasmṛtam /
lakṣyaṃ saṃyak parijñānāllakṣaṇaṃ tena saṃsmṛtam

20

dhyānadhāraṇarahitaṃ yogāraṃbhe vivarjitam /
tasyopalabdhervijñānaṃ tat jñātunnaiva śakyate

21

tenoktā kalpanā pūrvanniścayenāsti kalpanā /
astitve yo na saṃmūḍhassarajñassa ca paṇḍitaḥ

22

prayāsā yasya asti sa sarvajño'yaṃ vyavasthitaḥ /
astibhāvena gṛhṇanti dehī māyāvimohitaḥ

23

yathā nāsti dhruvaṃ kiñcit tathā te kathitaṃ mayā /
p. ३५९)
tadakṣayaṃ tadamṛtaṃ tatsatyaṃ tatsanātanam

24

tādṛśe varttanāso'pi yasya yogaṃ sa sarvavit /
bandhane māyayā māyī āśāpāśena veṣṭitaḥ

1

āśāpāśairvimukto'yaṃ amṛtaṃ paryupāsate /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe sarvajñārcanasiddhāntajñānajñeyalakṣaṇannāma catvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
pañcabhūtātmake piṇḍe kasmin ke devatā sthitāḥ /
pādau ca jānau jaṅghāyāṃ ūruyugme ca ke sthitāḥ

2

p. ३६०)
liṅge ca devadeveśa sphijau kaṭike sthitāḥ /
nābhiḥpradeśapārśve ca pṛṣṭhavaṃśe tathaiva ca

3

āntre majje ca deveśa rudhire kaphapittayoḥ /
romakūpe ca ke coktā hastau pādau * * * *

4

* * * * * * * * * * * ca ke sthitāḥ /
cubuke cakṣuṣoścaiva lalāṭe mastake cake

5

vācāṃ nāḍī deveśa ahaṅkāre ca ke sthitāḥ /
indriyāṇāṃ ca ke deva vidite yatphalaṃ bhavet

6

etanme devadeveśa prasādādvaktumarhasi /
īśvara uvāca
p. ३६१)
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam

7

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane /
sattvañca āditaḥ kṛtvā pravakṣyāmi nibodhata

8

sattvaṃ pradhānamityuktaṃ sa brahmā tu nigadyate /
rajo viṣṇustamo rudro buddhiraṣṭaguṇāḥ śṛṇu

9

dharmajñānañca vairāgyamaiśvaryañca tathā parā /
adharmaścaiva vijñeyaṃ ajñānañca tathaiva hi

10

avairāgyamanaiśvaryaṃ yogīśānāṃ krameṇa tu /
brahmādi devatā buddherdharmādyāśśakradevatāḥ

11

ahaṅkāre sthito rudraḥ śūnye śabdaḥ pratiṣṭhitaḥ /
p. ३६२)
sparśe vāyussamākhyāto rūpe vahniḥ prakīrtitaḥ

12

tasya tanmātre varuṇo gandhe tu pṛthivī sthitā /
prajāpatiḥ pṛthivyāṃ vai drave somaḥ pratiṣṭhitaḥ

13

sūryastu saṃsthitasteje mārutasparśane sthitaḥ /
śivatatvaṃ paraṃ guhyamākāśe saṃpratiṣṭhitam

14

śrotrendriye mahādevi diśaḥ sarvāḥ pratiṣṭhitāḥ /
tvagindriye tu marutaḥ cakṣurbhyāṃ hutabhuk sthitaḥ

15

jihvendriye sadā devi bhuvaśaktiḥ sarasvatī /
ghrāṇendriye tu vai jñānaṃ pādayorviṣṇureva hi

16

kriyāśaktīti nirdiṣṭā mitro vāyuśca gṛhyate /
p. ३६३)
jyeṣṭhā prajāpatirliṅge vāmā raudrī ca vacayā

17

jalendurmanasi jñeyā vāk savitrī hṛdi sthitā /
gaurī vāgīśvarī karṇe lalāṭe vimalāri tu

18

snāyuvarge sthito'nantaḥ sūkṣmaḥ śukle vyavasthitaḥ /
śivottamottamo devaḥ sthitosthi nicaye sadā

19

ekanetrasthito māṃse ekarudrastathāpare /
rudhire saṃsthito nityaṃ trimūrtiḥ kaphapittayoḥ

20

śrīkaṇṭho romasaṅghāte mūtreṣu ca sadā sthitaḥ /
śikhaṇḍī ca paro rudro nakheṣu sarvatasthitaḥ

21

tanmaheśasthito dehe ṛṣayaścāpi sandhiṣu /
p. ३६४)
pṛṣṭhavaṃśe ca caṇḍīśaḥ pārśveṣu ca saṃsthitaḥ

22

aṅgulīṣu sthitā nāgā bāhau pitarassaṃsthitāḥ /
nābhau vahni sthitaḥ sākṣāt sarveṣāmeva dehinām

23

vidyādharāstathā yakṣāḥ romakūpeṣu saṃsthitāḥ /
hastayorindudevatyo jānujaṅghe tathāśvinau

24

ūruyugmau sthitau devau mitrāvaruṇaviśrutau /
netrayorgandhayoścaiva grīvāyāṃ cibuke sthitāḥ

25

saptagṛhāssasapassaṃsthitāścādhidaivatāḥ /
nakṣatramaṇḍalaṃ divyaṃ muktanānu ke'nu saṃsthitāḥ

26

evaṃ vai yo vijānāti sarvadevairadhiṣṭhitam /
p. ३६५)
śarīraṃ sarvajaṃ jñānaṃ na pāpena vilipyate

27

etanyāsaparaṃ devi yo'bhyaseta dine dine /
sa śriyaṃ labhate devi īśvareṇa samo bhavet

28

na pāpaṃ na ca vai puṇyaṃ na bhayeṣu bhayaṃ bhavet /
mucyate kilbiṣairghoraiḥ saptajanmakṛtairapi

29

sevitavyaṃ prayatnena yogināṃ muktimicchatā /
navopāyaṃ mayācoktaṃ tena tvāmṛtasaṃsthitāḥ

1

sarveṣāṃ yaḥ paro devaḥ sarvavyāpī vyavasthitaḥ /
iti niśvāsakārikāyāṃ jñānakāṇḍe sarvadevaśarīranyāse ekacatvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
ātmā mūrtistvayā deva kathitaṃ śivaśāsane /
sa paśuḥ pūrvamākhyāto devo jñeyastathaiva ca

2

namaścetā ca jīvaśca kathitantu tvayā purā /
sa paśuḥ niṣkriyaścaiva asvatantramadhomukham

3

kathaṃ śivatvamāyāti jñeyaṃ nāmādi krameṇa tu /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhati

4

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yattvayā paripṛcchritam /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane

5

p. ३६७)
sarvasaṃhitasāmānyaṃ vidhimetatsamāsataḥ /
kathayāmi na sandehaḥ ekaikasya yathākramam

6

ṣaḍvidhaṃ mānasaṃ jñeyaṃ śaktistu navadhā smṛtā /
anantapūjāmityuktā visargeṇa samanvitā

7

evaṃ pūjya anantantu muktiṃ tatraiva vinyaset /
hāṃ hūṅkārasaṃyukto aṣṭabhedasya cāṣṭamam

8

mūrtivinyāsaṃ deveśi asmin tantre udāhṛtam /
dīkṣākāle yathā yogaṃ grahaṇañca yathā bhavet

9

tathā te kathayiṣyāmi grahaṇaṃ yena yadyathā /
anantamūrtisaṃyogamebhirbījairudāhṛtam

10

p. ३६८)
evaṃ vinyasya yatnena sakalīkaraṇaṃ tataḥ /
mantrātītaśca mantraśca mayā pūrvamudāhṛtaḥ

11

taṃ jñātvā sakalaṃ devaṃ niṣkalañca tathaiva ca /
mūrdhni vaktrau ca hṛdaye guhye caiva yathākramam

12

vinyaseddevadeveśi sadyojātantu mūrtiṣu /
samayajñasya deveśi sakalīkaraṇaṃ hitam

13

arcanaṃ tasya vakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu /
sthaṇḍile śivaliṅgantu prokṣaṇābhyukṣaṇādinā

14

agnau śive ca deveśi dravyamālabhate tathā /
pañcabhirbhrahmabhiścaiva vidhisarvamaśeṣataḥ

15

p. ३६९)
īśānamadhyato dadyāt pūrve tatpuruṣanyaset /
aghoraṃ dakṣiṇecaiva vāmadevaṃ tathottare

16

paścime vinyasennityaṃ sadyojātantu suvṛte /
anena vidhinā yastu yajeta susamāhitaḥ

17

īśvarāvāptisaṃyogaṃ samaye kathitaṃ mayā /
pañcabrahmasamāyogāt kalābhiśca sa suvṛte

18

vidyāṅgaiśca samāyuktaṃ putrake kathitaṃ mayā /
āvāhanādidevasya pūrvavatkathitaṃ tava

19

dvārāvaraṇasaṃyuktaṃ kathayettasya deśikaḥ /
evaṃ tatsakalīkṛtya sandhyākāle upāsanam

20

p. ३७०)
kartavyaṃ putrakenaiva kathitaṃ surasundarī /
anena vidhinā devi putrakassusamāhitaḥ

21

labhate sāmīpyapadaṃ sādākhyasya na saṃśayaḥ /
taireva pūrvoktaistu śivāṅgaiśca samanvitaḥ

22

āvāharodhasaṃyoga dhyānayogavicakṣaṇaiḥ /
labhate sāyujyamātmānaṃ sādākhyasya mahātmanaḥ

23

caturāvaraṇairyuktaṃ yajeta susamāhitaḥ /
mantraiḥ karaṇayogena sa paśuḥ surasundari

24

bhavenmantrātmakaścaiva sa paśurnātra saṃśayaḥ /
amantreṇa paśuḥ proktaḥ cetā mātraṃ samāviśet

25

p. ३७१)
sa cetanaḥ smṛtastantraiḥ akiñcitjñaḥ paśuḥ smṛtaḥ /
samantraiśca sadāyuktaścetanaḥ parameśvari

26

tadā yogyaśśivadhyāne bhavate nātra saṃśayaḥ /
devyuvāca
kathaṃ mantrātmakaṃ dehaṃ paśorvijñāyate prabho

27

etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
mantraissaṃbaddhadehasya śṛṇu tasya parākramam

28

pātālāduddharennāgān pātayeddaityarākṣasān /
nāśayetsarvavighnāni śāntiṃ puṣṭiṃ karoti ca

29

p. ३७२)
mantraiḥ saṃbaddhadehasya prapalāyanti nāyakāḥ /
uttiṣṭhedantarddhāne ca pādacāre tathaiva ca

30

khaḍge ca pāduke caiva recane arcane tathā /
guḍikākāśagamane daṇḍakāṣṭhapavitrake

31

āsanañcaiva yānañca sarvamantraiḥ prasidhyati /
cetanātmā yadā devi na kiñcidapi sidhyate

32

bhūtaiśca bādhyate devi ajñānena samāvṛtaḥ /
mantrātmā cetanātmā ca kathitastava suvṛte

33

kathitañca rahasyantu bhedastu ubhayorapi /
bindunādasamāyogāt varṇastu nadate yadā

34

p. ३७३)
tattu mantrātmakaṃ proktaṃ śivaṃ paramakāraṇam /
pañcabrahmakalairyukte kṛte tu sakale śive

35

tasmin prakāśate devo mantrātmā parameśvaraḥ /
varṇavyūhe sthito yasmāt śivaḥ paramakāraṇaḥ

36

tena devi samākhyāto mantrātmā parameśvaraḥ /
praṇavo bhayasaṃyukto vyomavyāpī iti smṛtaḥ

37

padamantrasamāyukto dharmātmā parameśvaraḥ /
ananteśāditaḥ kṛtvā śikhaṇḍyantaṃ varānane

38

sa eva saṃsthito nityaṃ mantrātmā parameśvaraḥ /
lokapālān sahāstraiśca trailokyaṃ sa carācaram

39

p. ३७४)
mantrātmā'vasthito devaḥ śivaḥ paramakāraṇaḥ /
evaṃ mantrātmakaṃ devi kathitaṃ tava suvṛte

40

jñātavyaṃ deśikenaiva śivatantrānuvartinā /
bindurnādaśca śaktiśca atītaḥ parataśca yaḥ

41

yadā vijñānatatvena mantrātītaḥ parastu saḥ /
śabdarūparasādīnāṃ atītaḥ parameśvaraḥ

42

tantu devi vidittvā tu deśikaḥ pāśahā bhavet /
nādātītaḥ paraśśāntaḥ śaktirityabhidhīyate

43

tasyātītaḥ parandevi mantrātītaḥ sa ucyate /
pūrvamuccārayedvarṇān śabdalīnañca kārayet

44

p. ३७५)
śabdalīnaḥ punaśśabdaḥ śabdātītaṃ punarnayet /
tasyātītaṃ parandevi mantrātītaḥ sa ucyate

45

eṣa te kathito devi kārikāyāśca nirṇayaḥ /
pūrvasūtre tu kathitaṃ vyākhyātaṃ tava suvṛte

46

devyuvāca
sakalaṃ pūjayitvā tu niṣkalantu tatopari /
tvayā deva samākhyātaṃ ādisūtre maheśvara

47

paśustu sakalaḥ proktaḥ sa mūrtiḥ parikīrtitaḥ /
niṣkalañca kathaṃ tasmin pūjyate parameśvaraḥ

48

niṣkalaḥ kalayātītaṃ na mantrasvarayorgatiḥ /
p. ३७६)
kathaṃ sakaladehastu sthātavyaḥ paramaśśivaḥ

49

īśvaraḥ
mantramuccārayetpūrvaṃ hṛdi kṛtvā maheśvaram /
kūṭaśabdapare līnaṃ sa vai niṣkala ucyate

50

uccāraṇe yadā devi nirvikalpaṃ padaṃ vrajet /
dehe sakalayogena yadā jñātaṃ maheśvari

51

atītaḥ kalayātītaḥ sa vai niṣkala ucyate /
uccāraṇe yadā hīnaṃ nirvikalpapadaṃ vrajet

52

manasā cintyate yacca buddhyā yatra vikalpanā /
budhyahaṃkāranirmuktaṃ sa vai niṣkala ucyate

53

p. ३७७)
samayī putrako vā'pi sādhakācārya eva vā /
sarvairvidhiranuṣṭheyo viśeṣaḥ kathito mayā

1

iti niśvāsakārikāyāṃ dvicatvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi dikṣāvidhimanuttamam /
saṃkṣepāt kathitaṃ sarvaṃ vistaraṃ kathayasva me

2

paśugrahaṇasaṃyogaṃ dīkṣākāle yathā bhavet /
asmin dīkṣe yathā yāgaṃ tattathā vaktumarhasi

3

īśvaraḥ
p. ३७८)
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dīkṣāvidhimanuttamam /
sāmānyaṃ sarvatantrāṇāṃ kathayāmīti vā'khilam

4

pañcabrahma śivāṅgāśca śivena saha saṃyutāḥ /
śudhyarthamadhvare mantrastava devi udāhṛtam

5

vāmā jyeṣṭhā ca raudrī ca śaktayastrīṇi kīrtitāḥ /
jñātavyā deśikendreṇa viyogātkṣepayojane

6

vāmayā yojayenmantrī jyeṣṭhayā ca viyojayet /
raudryā cotkarṣaṇaṃ proktaṃ punaranyatra yojayet

7

avanīmāditaḥ kṛtvā yāvattatvannirāmayam /
vidhimetaṃ sakṛt jñātvā vyuhahomena śuddhyati

8

p. ३७९)
ekaikamāhutiṃ devi juhuyāddeśikottamaḥ /
evameva vidhiṃ kuryādyāvatsarvaṃ samāpyate

9

ante pūrṇāhutiṃ dadyāt eṣa eva vidhismṛtaḥ /
śikhayā tāḍanaṃ kuryāt mudrayā puṣpasaṃyutam

10

paśurhaṃhuṅkṛtenaiva grāhyassaṃhāramudrayā /
śivenacchandayetpāśān tataḥ pūrṇāhutikramāt

11

evamādikrameṇaiva jñātavyaṃ deśikena tu /
sarvādhvānasamāptau tu śikhocchedantu kārayet

12

śikhayācchedayenmantrī chitvā pūrṇāhutiṃ punaḥ /
pāśāśca vividhān kṛtya tatve tattve yathākramam

13

p. ३८०)
sūkṣmāḥ sthūlāśca ye pāśāstvarṣakaṃbukavat sthitāḥ /
pāśāḥ koṭisahasrāṇi śivena kathitāstu te

14

pāśāśśivamukhaṃ prāpya dahyante nātra saṃśayaḥ /
devyuvāca
asaṃkhyāyāṃ mahādeva pāśāstu kathitāḥ prabho

15

atyantagahanāścaiva kathaṃ dahyaśśivādhvare /
īśvaraḥ
prakṛtiṃ puruṣañcaiva niyatiṃ kālameva ca

16

māyā'vidyā ca īśaśca sadāśivaśśivastathā /
mūlapāśā smṛtāhyete nava pāśā varānane

17

p. ३८१)
etairdaṇḍairime dagdhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
pañcāśatpraṇavā devi mayā pūrvamudāhṛtāḥ

18

te'pi śuddhairime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
aṣṭattriṃśatkalairdevi yathā'dhvānaṃ viśuddhyate

19

tairviśuddhairime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśaktistathaiva ca

20

ebhiḥ śodhyaṃ yadā dhvānaṃ śuddhāḥ pañcāśatkoṭaya /
amṛtā nāma kalā yā tu tathā caivāmṛtā mṛtā

21

susūkṣmā ca yathā devi sūkṣmā ca parikīrtitā /
ebhistu śodhyamadhvānaṃ pūrvadṛṣṭena karmaṇā

22

p. ३८२)
etaiḥ śuddhairime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
padamantraprayogeṇa śodhanīyāḥ śivādhvare

23

ebhiśśuddhe ime śuddhāḥ pāśāḥ pañcāśatkoṭayaḥ /
evañca saptadhā devi adhvānaṃ parikīrtitam

24

veditavyaṃ prayatnena śivatantrānuvartibhiḥ /
bhuvanādhvā mayā proktā āhutīnāntu saṃkhyayā

25

kalābhistāvatī jñeyā sarvādhvānamaśeṣataḥ /
tvayā'dhvānaṃ yadā devi jāyate deśikottamaḥ

26

śataṃ śatañca hotavyaṃ tattvaśuddhividhi smṛtaḥ /
nava tatvaistathā devi evameva na saṃśayaḥ

27

p. ३८३)
kalātattve tathaiveha dvitīyaṃ trayameva hi /
pañcāśacchatahomena varṇādhvānaṃ prakīrtitam

28

tattvādhvāne kalādhvāne varṇādhvāne tathaiva ca /
ukṣepaṃ yojanañcaiva ebhiratra na kārayet

29

padādhvāne tathaiveha hotavyaṃ śatameva tu /
evaṃ śudhyati adhvānaṃ saptadhā parameśvari

30

evaṃ jñātvā tato dīkṣāṃ kārayeddeśikottamaḥ /
devyuvāca
sarvādhvānaṃ tvayā deva sūcitaṃ na tu vistṛtam

31

tadahaṃ śrotumicchāmi vistareṇa bravīhi me /
p. ३८४)
īśvaraḥ
ādisūtre yadadhvānaṃ sūtramātreṇa bhāṣitam

32

tadeva kathayiṣyāmi vistareṇa nibodha me /
dehādhvānaṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

33

aṅguṣṭhāgre sthito devastvanantaḥ parameśvaraḥ /
caturvaktro mahātejā ādityodaya sannibhaḥ

34

yoginaṃ vāsamāsīnaṃ vidyāvidyeśvarairvṛtam /
anantaṃ bhuvaneśānamadhastātparikalpayet

35

oṃ anantā''gacchāgaccha āhutiṃ pratigṛhāṇa śivo dadāti te svāhā / oṃ sadyojātāyeti āhutiṃ juhuyāt /
p. ३८५)
evamādikrameṇaiva hunedekādaśātmikam /
adhikāre yathā bhoge laye vā'nukrameṇa tu

36

pūrṇāhutiṃ tato datvā uddhareta yathākramam /
evaṃ kālāgnirudrāya narakeṣu tathaiva ca

37

oṃ kālāgnirudra āgaccha āhutiṃ pratigṛhāṇa śivodadāti te svāhā /
oṃ avīcaye namaḥ / oṃ rauravāya namaḥ / oṃ mahārauravāya namaḥ / oṃ tāmistrāya namaḥ / omandhatāmisre namaḥ /
oṃ śīta namaḥ / oṃ uṣṇa namaḥ / oṃ sañjīva namaḥ / oṃ sujīvanāya namaḥ / oṃ padmāya namaḥ / oṃ
mahāpadmāya namaḥ /
p. ३८६)
oṃ kāpaṃ sūtrāya namaḥ / oṃ sūcīmukhāya namaḥ / oṃ kṣuradhārāya namaḥ / oṃ parvatāya namaḥ / oṃ
sitālavanāya namaḥ / oṃ raudrāya namaḥ / oṃ kuṃbhīpākāya namaḥ / oṃ aṃbarīṣāya namaḥ / omaṅgārarāśaye
namaḥ / oṃ bhuvananamaḥ / oṃ tīkṣṇatuṇḍāya namaḥ / oṃ vajratuṇḍāya namaḥ / oṃ śakunaye namaḥ / oṃ
mīnodarāya namaḥ / oṃ kharodarāya namaḥ / oṃ sandaṃśāya namaḥ / oṃ kākatuṇḍāya namaḥ / oṃ vānarānanāya
namaḥ / oṃ ugrīvāya namaḥ / tejoṣṭakam / oṃ lokākṣādhyakṣāya namaḥ / oṃ gaṇādhyakṣa namaḥ / oṃ tridaśa
namaḥ / oṃ tripurāntaka namaḥ / oṃ sarva rūpa namaḥ / oṃ śānta namaḥ / onnimeṣa namaḥ / omunmeṣa namaḥ /
p. ३८७)
tejoṣṭakantu hotavyaṃ deśikaissusamāhitaiḥ /
ata ūrdhvaṃ samākhyātaṃ yogāṣṭamamanuttamam

38

oṃ kṛta namaḥ /
evamādikrameṇaiva hunedyogāṣṭakaṃ punaḥ /
eteṣāmupariṣṭhāttu suśivā dvādaśasmṛtāḥ

39

oṃ vāma namaḥ / oṃ bhīma namaḥ / oṃ ugra namaḥ / oṃ bhava namaḥ / oṃ śarva namaḥ / oṃ vidyādhipa namaḥ /
omekavīra namaḥ / oṃ pracaṇḍa namaḥ / omīśvara namaḥ / ojase namaḥ / omananta namaḥ / omekaśiva namaḥ /
suśivāhyete prakīrtitāḥ / śodhanīyāśśivādhvare /
p. ३८८)
ata ūrdhvaṃ vīrabhadro maṇḍalādhipatiḥ prabhuḥ /
oṃ maṇḍalādhipa namaḥ /
ata ūrdhvaṃ mahādevo vāmadevabhavodbhavau

40

oṃ vāmadeva namaḥ / oṃ bhavodbhava namaḥ / omekapiṅgekṣaṇa namaḥ / omīśāna namaḥ / omaṅguṣṭhamātra namaḥ /
ete mahādevāṣṭakāsmṛtāḥ / ata upariṣṭādgurupaṅktidvayam / oṃ śivā'nanta namaḥ / ananta namaḥ / oṃ prabhu
namaḥ / oṃ vāmana namaḥ / oṃ caṇḍa namaḥ / oṃ pratāpa namaḥ / oṃ vratārti namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ
kapāli namaḥ / oṃ bhīma namaḥ / oṅkārāli namaḥ / oṃ piṅgala namaḥ / oṃ mahendra namaḥ /
p. ३८९)
oṃ dinakṛnnamaḥ / oṃ pratoda namaḥ / oṃ dakṣa namaḥ / oṃ kṣemīśa namaḥ / oṃ kabaleśa namaḥ / oṃ kaṭaṅkaṭa
namaḥ / oṃ buhantāna namaḥ / omanādara namaḥ / oṃ śveta namaḥ / oṃ yajurveda namaḥ / oṃ sāmaveda namaḥ / oṃ
ṛgveda namaḥ / omatharvaveda namaḥ omācārya namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ virūpākṣa namaḥ / oṃ nārāyaṇāya
namaḥ / oṃ vibucaṇḍodara namaḥ / oṃ saṃvarta namaḥ / oṃ yamamālī namaḥ / oṃ gahaneśa namaḥ / oṃ pīḍa
namaḥ
/ prathimā paṅktiriṣyate / oṃ śveta namaḥ / oṃ dāru namaḥ / oṃ lokākṣi namaḥ /
p. ३९०)
oṃ sūtra namaḥ / oṃ suhotra namaḥ / omekapāda namaḥ / oṃ grantheśvara namaḥ / oṃ gautama namaḥ / oṃ jaimini
namaḥ / oṃ dadhivāha namaḥ / omṛṣabha namaḥ / oṃ gokarṇa namaḥ / oṃ guheśvara namaḥ / oṃ guhavāsi namaḥ /
oṃ
śikhaṇḍi namaḥ / oṃ jhaṭimāli namaḥ / omugra namaḥ / oṃ śikhi namaḥ / oṃ śūlī namaḥ / oṃ sugati namaḥ /
oṃ supāla namaḥ / omaṭṭahāsa namaḥ / oṃ dāruka namaḥ / oṃ ṣāḍhī namaḥ / oṃ tridaṇḍīnamaḥ / oṃ bhāva
namaḥ / oṃ bhāvya namaḥ / oṃ lakulīśa namaḥ / dvitīyā paṅktiriṣyate / oṃ devāvaraṇe namaḥ / oṃ
dīrghabāhū
namaḥ / omṛbhu namaḥ /
p. ३९१)
omṛti namaḥ / oṃ bhṛti namaḥ / oṃ sthāṇu namaḥ / oṃ sadyojātāya namaḥ / oṃ bhuvannamaḥ / oṃ caṇḍi namaḥ /
oṃ ṣaṇmukha namaḥ / oñcaturānana namaḥ / oñcakrapāṇi namaḥ / oṃ kūrmākṣa namaḥ / omardhanārīśvara namaḥ
/
oṃ meṣa saṃvartaka namaḥ / oṃ bhasmeśa namaḥ / oṃ kāmanāśana namaḥ / oṃ kapālīśa namaḥ / oṃ
bhūrbhuvannamaḥ / oṃ vaṣaṭkāra namaḥ /
tṛtīyā paṅktirākhyātā śodhanīyā śivādhvare /
athordhvaṃ tatvasarge tu boddhavyaṃ deśikena tu

41

pṛthivyādi samārabhya pradhānāntantu yāvataḥ /
asmin madhye tu ye tatvāḥ śodhanīyā vipaścitaiḥ

42

p. ३९२)
evaṃ prakṛtitattvantu vyākhyātaṃ tava śobhane /
tasyādhastātsmṛtāssarve śodhanīyāḥ śivādhvare

43

yavayavācāntareṇaiva parivārya vyavasthitaḥ /
prakṛterūpariṣṭhāttu bhāvasargaṃ vijānataḥ

44

aṇimāṃ tāramaṃbhānāṃ śodhanīyaṃ vipaścitaiḥ // ४३ १/२ //
oṃ aṃbhannamaḥ / oṃ salilannamaḥ / oṃ ogha namaḥ / oṃ vṛṣṭi namaḥ / oṃtāra namaḥ / oṃ supāra namaḥ / oṃ
sunetra namaḥ / oṃ sumāri namaḥ / omuttamābhā namaḥ / iṣṭayaśśodhyāḥ / oṃ tārā namaḥ / oṃ sutārā namaḥ
/
oṃ tārāyata namaḥ /
p. ३९३)
oṃ pramoda namaḥ / oṃ pramudita namaḥ / oṃ modamāna namaḥ / oṃ radyaka namaḥ / oṃ sadā pramudita namaḥ / oṃ
siddhi namaḥ / oṃ tāra namaḥ / oṃ suvāra namaḥ / oṃ sunetra namaḥ / oṃ sumāni namaḥ / omuttamābhā namaḥ /
tuṣṭayaśśodhyāḥ / oṃ tārā namaḥ / oṃ sutārā namaḥ / oṃ supāra namaḥ / oṃ sunetra namaḥ / oṃ sumāri
namaḥ / omuttamābhā namaḥ /
tuṣṭayaśśodhyāḥ deśikaissusamāhitaiḥ

45

oṃ aṇimā namaḥ / oṃ laghimā namaḥ / oṃ prāpti namaḥ / oṃ prākāmya namaḥ / oṃ vaśitvāya namaḥ /
omīśitvāya namaḥ /
p. ३९४)
oṃ sarvakāmāvasāyitvāya namaḥ /
aṇimādaya aiśvaryāśśodhanīyā mumukṣubhiḥ /
ata ūrdhvaṃ sthitaṃ devi nāḍī vidyāṣṭakaṃ smṛtam

46

omiḍā namaḥ / oṃ caṇḍī namaḥ / oṃ gaurī namaḥ / oṃ śāntika namaḥ / oṃ mālā namaḥ / oṃ malī namaḥ / oṃ
svāhā namaḥ / oṃ svadhā namaḥ /
rāgādyā vidyeśāntāśśodhanīyāssadā budhaiḥ /
ata ūrdhvaṃ vigrahāṣṭakaṃ nigrahānugrahe sthitam

47

oṃ kārya namaḥ / oṃ kāraṇa namaḥ / oṃ sukha namaḥ / oṃ duḥkha namaḥ / oṃ jñāna namaḥ / oṃ sādhya namaḥ /
oṃ kāraṇa namaḥ /
p. ३९५)
iti nigrahānugrahe sthitāḥ / puruṣatattvaṃ śodhyam /
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye /
prākṛte caiva tattve tu yasmin saṃskāra iṣyate

48

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu /
bhūlokastu yadā prāptaḥ tiryagyoniṃ viśodhayet

49

sthāvaraṃ prathamaṃ śodhyaṃ tataḥ śodhyaṃ sarīsṛpam /
pakṣiyoniḥ tataśśodhyā mṛgāśca tadanantaram

50

paśuśca śodhyo deveśi anupūrvaṃ yathākramam /
gavādyāḥ paśavaḥ proktāḥ siṃhādyāśca mṛgā smṛtāḥ

51

bhāsādyāḥ pakṣiṇaḥ proktāḥ sarpādyāstu sarīsṛpāḥ /
p. ३९६)
saptacchadādyā deveśi sthāvarā parikīrtitāḥ

52

etān śodhyavidhānena mānuṣaṃ samupakramet /
antyajāḥ prathamaṃ śodhyāśśūdrayonistataḥ punaḥ

53

veśyayoniṃ tato nītvā kṣudrayoniṃ punarnayet /
kṣudrādbrāhmeṣu saṃyojya adhikāraṃ yathākramam

54

antyaje adhikārantu bandharodhanamāraṇam /
hiṃsakādi vidhānāni adhikāraṃ tyajetsadā

55

śūdratve śaivaśuśrūṣāṃ sa vaśitvañca śobhane /
adhikāraḥ sadā devi śūdratve parikīrtitaḥ

56

vāṇijyaṃ kṛṣidharmañca vaiśyasya parikīrtitam /
p. ३९७)
kṣatrakriyāṃśastatraiva saṃsthitaṃ varavarṇinī

57

yuddhadyūtañca vyāyāmaṃ vigrahaṃ phalameva ca /
kṣatriyāṇāmadhikāraḥ kathitantu yathākramam

58

garbhādhānāditaḥ kṛtvā antyeṣṭiñcāpyapaścimam /
adhikārantu viprasya tava devi udāhṛtam

59

ādau saṃskārāddeveśi catvāriṃśattathaiva ca /
aṣṭādhikañca vijñeyaṃ saṃśodhyā deśikena tu

60

brahmacārī dvijo bhūtvā kartavyantu yathākramam /
patnīsaṃyojanaṃ kṛtvā yajedyajñān sa dakṣiṇān

61

evaṃ saṃśodhyamānantu pañcāśattanniyojayet /
p. ३९८)
sūtreṇa gaditaṃ pūrvaṃ tatsarvaṃ tūrṇakārayet

62

avikalpena deveśi deśikendreṇa dhīmataḥ /
puruṣasyopariṣṭhāttu nityā śodhyā tu deśikaiḥ

63

dviprakārāsanā śodhyā deśikena mahātmanā /
sukhapāśaṃ duḥkhapāśañca dvayaṃ śodhyaṃ samāsataḥ

64

rāgaṃ carañca kāntiśca kālena saha saṃyutam /
vimalaṃ saṃpravakṣyāmi jñānamārgamataḥ param

65

oṃ vāmadeva namaḥ / oṃ bhuva namaḥ / oṃ śarva namaḥ /
oṃ bhavodbhava namaḥ / oṃ vajradeha namaḥ / oṃ prabhu namaḥ /
p. ३९९)
oṃ dhātā namaḥ / oṃ kramaśa namaḥ / oṃ sugeśa namaḥ / vikrameśa namaḥ /
daśete śaṅkarāḥ proktāḥ nīyatyā ca sadā sthitāḥ /
dīkṣākāle tu sarvete śodhanīyā vipaścitaiḥ

66

tata ūrdhvaṃ śivādāya kālatatve vyavasthitaḥ /
kāle tatraiva vijñeyā ste tu śodhyā vipaścitaiḥ

67

oṃ śuddha namaḥ / oṃ prabuddha namaḥ / oṃ suprabuddha namaḥ / oṃ praśānta namaḥ / oṃ paraukṣara namaḥ / oṃ
vyaya namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ dhruva namaḥ / oṃ kṣara namaḥ /
p. ४००)
daśaite tu samākhyātāḥ śodhanīyā vidurbudhaiḥ /
ata ūrdhvaṃ hariharādayo rāgatattve śodhanīyāḥ

68

ata ūrdhvaṃ bhavecchiṣyāḥ kalyāṇādyā mahātapāḥ /
oṃ kalyāṇa namaḥ / oṃ piṅgala namaḥ / oṃ bhuva namaḥ / oṃ vīra namaḥ / oṃ pravara namaḥ / oṃ medhā namaḥ /
amastite namaḥ / oṃ chedaka namaḥ / * * * ka namaḥ / oṃ śāstrakāra namaḥ /
daśaite guravo jñeyāḥ vidyātatve tu śodhayet

69

kālaraudrapravakṣyāmi ye tu rudrā vyavasthitāḥ /
vāmo jyeṣṭhaśca rudraśca tatraiva parikīrtitāḥ

70

p. ४०१)
oṃ vāma namaḥ / oṃ jyeṣṭha namaḥ / oṃ rudra namaḥ / evaṃ mahādeva mantratrayam /
gopatiśca tathordhvantu granthiṃ hṛdayasaṃsthitaḥ /
asaṃkhyarudrakoṭībhiḥ gopatiḥ parivāritaḥ

71

oṃ gopati namaḥ / ata ūrdhvaṃ saṃsthitaṃ viśvam /
oṃ trikala namaḥ / oṃ kṣemeśa namaḥ / oṃ brahmaṇa namaḥ / oṃ adhipate namaḥ / oṃ śiva namaḥ /
pañcaite tu samākhyātāśśodhanīyāśśivādhvare /
ata ūrdhvamananteśa pāśāñcaiva tu saṃsthitāḥ

72

p. ४०२)
pūrvoktāścaiva ye pāpā udamāhādyanukramāt /
oṃ mada namaḥ / oṃ moha namaḥ / oṃ śoṣa namaḥ / oṃ vaicitya namaḥ /
evamādikrameṇaiva śodhanīyāśśivādhvare

73

ata upari ṛṣikulam / oṃ ṛṣikulannamaḥ / ato vāgīśvarī devī / oṃ vāgīśvarī namaḥ / ata oṅkāraḥ
atassādhyoṅkāra oṃ sādhyoṅkāra namaḥ / ato dhātāraḥ oṃ dhātāra namaḥ / oṃ maneśa namaḥ / oṃ
dhyānāhāra
namaḥ / oṃ bhasmeśāya namaḥ /
p. ४०३)
ete māyodare śodhanīyāssarvepyete vidurbudhāḥ / ata ūrdhvaṃ pramāṇāni / oṃ pañcārtha namaḥ / oṃ śivaguhya
namaḥ / oṃ rudrāṅkuśa namaḥ / oṃ hṛdaya namaḥ / oṃ lakṣaṇa namaḥ / oṃ vyūha namaḥ / oṃmādaśi namaḥ /
pramāṇāṣṭakaṃ saṃśodhyaṃ deśikena mahātmanā

74

teṣāṃ vai upariṣṭhāttu hunenmāyāntu deśikaḥ /
atopari bhavedvidyā sarvavidyābhavāriṇī

75

aṣṭadhā bhedabhinnāṃ tu svabhāvātparikīrtitā /
nava bhedavihīnastu punareva sa ucyate

76

p. ४०४)
oṃ vāme namaḥ / oṃ jyeṣṭhe namaḥ / oṃ raudrī namaḥ / oṃ kālī namaḥ / oṃ kalavikaraṇī namaḥ / oṃ
balavikaraṇī namaḥ / oṃ balapramathinī / oṃ sarvabhūtadamanī namaḥ / vidyātatve śodhanīyāḥ /
atopari sthitaṃ devi īśvaraṃ yogamīśvaram /
ananteśādayo vā'pi yaṣṭavyāstu samāhitaiḥ

77

oṃ ananta namaḥ / oṃ sūkṣma namaḥ / oṃ śivottama namaḥ / oṃ ekanetra namaḥ / oṃ ekarudra namaḥ / oṃ trimūrti
namaḥ / oṃ śrī kaṇṭha namaḥ / oṃ śikhaṇḍī namaḥ / īśvaratatve śodhanīyāḥ / ata ūrdhvaṃ
rūpacatuṣṭayam
/
p. ४०५)
oṃ dharma namaḥ / oṃ jñāna namaḥ / oṃ vairāgya namaḥ / oṃ aiśvarya namaḥ / rūpacatuṣṭayam / oṃ vāme namaḥ /
oṃ jyeṣṭhe namaḥ / oṃ raudrī namaḥ / śaktitrayam / ata upariṣṭāt śaktidvayam / oṃ jñānaśaktirnamaḥ / oṃ
kriyāśaktirnamaḥ / ata upariṣṭhāt-
tejīśaśca dhruveśaśca pramāṇatve prakīrtitāḥ /
oṃ tejīśa namaḥ / oṃ dhruveśa namaḥ /
prāṇādhvani niṣṭhānāṃ dīkṣājñānasamanvitam

78

nirvāṇaṃ paramaṃ sthānaṃ kathitaṃ tava suvrate // ७७ १/२ //
p. ४०६)
upariṣṭhāt praṇavam / oṃ praṇava namaḥ / ata upariṣṭāt brahmaviṣṇurudrabhuvanatrayam / oṃ brahma namaḥ / oṃ
viṣṇu namaḥ / oṃ rudra namaḥ / oṃ pratodana namaḥ / oṃ manava namaḥ / ataḥ paramatikramya ekākṣaram /
omekākṣara namaḥ / oṃ piṅga namaḥ / oṃ haṃsa namaḥ / saumyarudratrayam / ata upariṣṭāddhruvaḥ / ata
upariṣṭāt
rudraikādaśa saṃsthānam / oṃ brahma namaḥ / omarka namaḥ / oṃ daṇḍi namaḥ / oṃ muṇḍi namaḥ / oṃ saurabheya
namaḥ / oṃ mṛtyuhara namaḥ / oṃ praṇīta namaḥ /
p. ४०७)
oṃ sukha namaḥ / oṃ vijṛṃbhita namaḥ / ekādaśa rudrāśśodhanīyāḥ /
dīkṣākāle tu jñātavyā galake saṃpratiṣṭhitāḥ

79

tṛtīyantu dhruvaṃ vakṣye / oṃ dhruva namaḥ /
saptakoṭi sahasrāṇi parivāre dhruvasya tu /
ato nirañjano devaḥ tasya saṃkhyā na vidyate

80

oṃ nirañjana namaḥ / ata ūrdhvaṃ śaktiḥ saṃśodhyā / oṃ śakti namaḥ / ata upariṣṭāt aṣṭau te
bhuvaneśvarāḥ / oṃ prīti namaḥ / oṃ pramādita namaḥ / oṃ pralaṃba namaḥ
p. ४०८)
oṃ viṣṇo namaḥ / oṃ gahana namaḥ / oṃ vitata namaḥ / aṣṭau te bhuvaneśāḥ / ata upariṣṭādbhavassamayaḥ / yaḥ
kṣudro vimalaṃ śivapañca karma / oṃ prabhava namaḥ / oṃ raudra namaḥ / oṃ vimala namaḥ / oṃ śiva namaḥ /
parato'nya udghano nāma durbhedyassarvayoginām / aghana namaḥ /
tasyopariṣṭhādrudroṃkāraḥ prakīrtitaḥ

81

puratastāluto devo rudroṅkāraḥ prakīrtitaḥ /
evamīśvara eva tatvam / oṃ rudroṅkāra namaḥ /
p. ४०९)
sadāśivoṣṭabhedena bhruvormadhye vyavasthitaḥ

82

āsanaṃ lakṣapatrāḍhyaṃ pūrṇacandramivoditam /
tasyāsane sthitā nityaṃ catasro yogaśaktayaḥ

83

oṃ nivṛtti namaḥ / oṃ pratiṣṭhā namaḥ / oṃ vidyā namaḥ / oṃ śānti namaḥ /
atopari bhavennādaṃ kiñjālkasamatejasam /
puruṣākhyaḥ savijñeyaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ

84

mahatpuruṣaivyāptaṃ sūryakoṭisamaprabhaiḥ /
aṇḍe'smin kurute rājyaṃ śivaśaktyā pracoditaḥ

85

ataḥ suṣumnā vijñeyāḥ sārvādhvānasamāptaye /
p. ४१०)
nādabrahmabile līnā padmasūtranibhā sthitā

86

dhyātavyā yogibhirnityaṃ tuṣārakaraṇandhuraḥ /
atopari mahādevi tejaśśabdamayaṃ mahat

87

amṛtasyenduniṣyanda tejomṛtavaro nidhiḥ /
svaśaktikiraṇodyota jyotayantaṃ samāsataḥ

88

tasya tejomahaughasya sarve dīpyanti śobhane /
sā śaktiḥ devadevasya dhyātavyā deśikena tu

89

antopari nirālaṃbaṃ sarvādhvānavivarjitam /
prakriyāntaṃ mahājñānamanaupamyamanāmayam

90

evaṃ saṃśodhyamadhvānaṃ yojayetparame pade /
p. ४११)
vidyātattvāspadaṃ kṛtvā yojayetparame pade

91

svadehe prakriyāṃ dhyātvā paśudehe viśeṣataḥ /
yavaṃ yavāntaraikaikaṃ saṃsthitā bhuvanāni tu

92

prakṛtiḥ pūrvamākhyātā nābhyadhastātpratiṣṭhitā /
puruṣaṃ hṛdi madhyasthaṃ niyatiṃ padabāhyataḥ

93

kālakaṇṭhamadhastāttu kalāvidyākrameṇa tu /
jñātavyā deśikendreṇa dīkṣākāle samāhitaḥ

94

tasyopari sthitā māyā granthisthāne vyavasthitā /
vidyākaṇṭhapradeśe tu jñātavyā deśikena tu

95

īśvaraṃ tālumadhye tu kathitaṃ tava śobhane /
p. ४१२)
sadāśivastu mūrdhānte vyākhyā tatvaṃ parājite

96

śāntyatītena deveśi dadyātpūrṇāhutiṃ kramāt /
navātmakena dātavyaṃ athavā praṇavena tu

97

paramākṣareṇa dātavyaṃ pūrṇāhutiḥ śivasya tu /
sarvādhvanassamāptau tu śikhācchedantu kārayet

98

śikhāmantreṇa deveśi kartarīmabhimantrayet /
tadeva mudrayā gṛhya chedayecca vicakṣaṇe

99

aṅgulyā vā ca catvāracchedanīyā tu suvṛte /
ghṛtena saṃbhṛtāṃ kṛtvā homayeta vicakṣaṇaḥ

100

tāṃ hutvā deśikendrastu bhasmasnānantu kārayet /
p. ४१३)
upaspṛśyātha ācāryaḥ śucīkṛtvā svakāṃ tanum

101

kṛtvā sarvamaśeṣantu pūrṇāhutyā tu pātayet /
svanantaṃ paśutatvena ekīkṛtya vicakṣaṇaḥ

102

yojayīta tato mantrī pūrvadṛṣṭena karmaṇā /
kalādhvānaṃ yathā khyātaṃ prayogaṃ tādṛśaṃ kuru

103

yukte tu lakṣaṇaṃ devi mayā pūrvamudāhṛtam /
śivadharme tu ye dharmāḥ bhavante sādhakasya tu

104

devyuvāca
mūrttistrividhamākhyātā tvayā deva purā mama /
gṛhaṇaṃ kena vā tasya etadicchāmi veditum

105

p. ४१४)
īśvaraḥ
ātmapañcadaśa prokto haṃsākhyaṃ tena bhedayet /
gṛhaṇamāyatenaiva bindunā sahitena tu

106

śikhayā tāḍayitvā tu grāhyasaṃhāramudrayā /
adhomukhakareṇaiva ekaikena tu suvṛte

107

gṛhṇīyānmantrayuktena śivahastena deśikaḥ /
uttānena tu deveśi vāmayā tu niyojayet

108

etatte kathitaṃ devi paśugrahaṇamokṣaṇam /
kartavyaṃ deśikendreṇa vidhidṛṣṭena karmaṇā

109

devyuvāca
p. ४१५)
aṣṭatriṃśatkalairyogaṃ yāgañcaiva maheśvara /
kathaṃ teṣu sthitā dīkṣā kathaṃ yojyastu deśikaiḥ

110

kena vā grahaṇaṃ tasya etadicchāmi veditum /
īśvaraḥ
kalāyāgaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye

111

na mayā kasyacit khyātaṃ tatte vakṣyāmi suvṛte /
kalānāñcaiva deveśi yaṃ yaṃ yogaṃ vadāmyaham

112

kalayā ca tathā yogaṃ kathayāmi varānane /
kalāpañca maheśasya catvāro vadanasya tu

113

pañcavaktraṃ samuddiṣṭaṃ sakalena tu suvṛte /
p. ४१६)
garbhāvaraṇametattu kathitaṃ tava suvṛte

114

madhyapūrvādiyogena yāvaduttarataḥ kramāt /
āgneyavāyunair-ṛtyā caturdhā puruṣaṃ nyaset

115

caturdikṣu ca vinyasya pūrvā divi diśāsu ca /
aghorasya kalāhyaṣṭau tāntu vidyeśa vinyaset

116

vāmadevakalā yā tu śṛṇu tasyā vadāmyaham /
pūrvādārabhya kartavyaṃ kalānāñca niveśanam

117

dve pūrve dakṣiṇe dve tu paścimena tathaiva ca /
uttareṇa tu deveśi punarekāṃ kalāṃ nyaset

118

caturdikṣu unmanī yāma proktānāṃ pravarā kalā /
p. ४१७)
śivasya paramā hyeṣā dehe tu parikalpayet

119

sadyojātakalāhyaṣṭau caturdhā kāraṇe nyaset /
aṣṭau diśāsu praṇave tu deveśi vinyasennavaśaktayaḥ

120

dharmajñānañca vairāgyaṃ vinyasettu yathākramam /
anantapadmaṃ tenaiva kalpayedvaravarṇinī

121

tenaiva mūrtisaṃyogaṃ kartavyaṃ deśikena tu /
brahmoṅkāreṇa kartavyaṃ ātmatattvantu buddhimān

122

unmanīhāsanaṃ tasya kalpayedvaravarṇinī /
nidrāgārantu deveśi vidyā tatve tu vinyaset

123

īśānasya kalāhyete caturdhā tu varānane /
p. ४१८)
āsanaṃ tasya kartavyaṃ rudroṅkāraḥ sadeśikaiḥ

124

nidhanoṅkārantu yatproktaṃ śivatattvaṃ tena kārayet /
pañcamī ca kalā yā tu īśānasya maheśvarī

125

pañcamūrdhānamīśānañcatvāro vadanasya tu /
pañcavaktram
āsanaṃ kārayettena nidhanasya na saṃśayaḥ

126

mūrtinyāsaṃ kṛtā devi kalaiḥ sarvaiḥ punaḥ kramāt /
sakalīkṛtya cātmānaṃ vāhayetparamākṣaram

127

evantu niṣkalo devi bhavate nātra saṃśayaḥ /
pañcadhā praṇavaṃ tasya kalpayīta yathākramam

128

p. ४१९)
hṛdi mūrdhni śikhāyāntu kavacāstrakrameṇa tu /
sadyavāmakalāyantaṃ nyaset sarvatra deśikaḥ

129

praṇavena tu kartavyamātmatatve tu ye sthitāḥ /
gandhapuṣpaṃ tathā dīpaṃ balo bali nivedanam

130

rudroṅkāreṇa vidyākhye rūpavarṇakalānāṃ śiva ? /
* * * * tāḥ kalā nidhanena śivāntikam

131

evaṃ yaṣṭvā tu vidhinā tato dīkṣāntu kārayet /
sadyojātakalātvena vāgīśvaryāṃ prakalpayet

132

tenaiva yojayettatra hunettenaiva tāni ca /
adhvānaṃ bhuvanākhyañca āhutīṃ tāvatīṃ hunet

133

p. ४२०)
grahaṇe tāḍane caiva utkṣepe ca niyojayet /
viśeṣakaraṇe caiva pratiyojya kale kale

134

ante pūrṇāhutiṃ dadyāt eṣa eva vidhi smṛtaḥ /
navātmakena deveśe śāntyatītena vā'thavā

135

paramākṣareṇa dātavyāḥ pūrṇāhutyaḥ krameṇa tu /
pūrvaṃ kalā sthāpya tato vāgīśvarīṃ nyaset

136

* śeṣaṃ bhuvanavikalestatvāni saṃśodhyāḥ /
kalairekairathāpi vā
kalādhvānaṃ yathā śodhyaṃ deśikaiḥ susamāhitaiḥ

137

āsanaṃ yā kalā proktā na yojyāhyāsanena tāḥ /
p. ४२१)
praṇavaikasmṛtastatra trayāṇāṃ varavarṇinī

138

kalaistattvā yadā śodhyā pṛthivyādiranukramāt /
tasya vakṣyāmyahaṃ devi tadekāgramanāḥ śṛṇu

139

tatve tatve śataṃ juhuyāt pṛthivyādiranukramāt /
prakṛtyante tu deveśi hunettatra śataṃ śatam

140

sanyasya kathitaṃ hyetat kalā yā parikīrtitāḥ /
ekaikakalayā devi tattvekaikantu homayet

141

viśeṣaṃ kiñca vakṣyāmi vāmadevasya tāṃ śṛṇu /
puruṣamāditaḥ kṛtvā gṛdhyante tu samāsataḥ

142

tatve tatve tu hotavyaṃ kalā vāmadvayaṃ dvayam /
p. ४२२)
kalaikena tu deveśi juhuyādāhutīśśatam

143

eṣā devi samākhyātā kalā vāmasya śobhane /
māyā'vidyā ca hotavyā aghorasya kalairbudhaḥ

144

ekaikena tu hotavyamāhutyā pañcaviṃśakam /
īśvarannaiva deveśe tathā tatvaṃ sadāśivam

145

puruṣasya kalenaiva hotavyaṃ susamāhitaiḥ /
āhutīnāñca pañcāśanmekaikena tu homayet

146

viṃśaviṃśatihomena īśānasya kalena tu /
śivatatvantu hotavyaṃ deśikena mahātmanā

147

sāṃprataṃ śate śate pūrṇāhuti * * * * * /
p. ४२३)
dvikalena tu deveśi vāme pūrṇāhuti smṛtā

148

punareva kalaikena vāme pūrṇāhuti smṛtā /
catuṣkalehyaghorasya pūrṇāhutyaśśivasya tu

149

dātavyā deśikendreṇa puruṣasya tathaiva ca /
īśānakalāpañcena huneta varavarṇinī

150

pūrṇāhutyā tu dātavyā deśikena mahātmanā /
yojane karaṇaṃ yacca mayā pūrvamudāhṛtam

151

tattvayā viditaṃ devi vibhūyaḥ kiṃ kathayāmi te /
etaddevi samākhyātaṃ kalādhvānamaśeṣataḥ

152

dviprakāreṇa deveśi jñātavyaṃ deśikena tu /
p. ४२४)
bhuvanādhvā kalādhvā ca kathitastu samāsataḥ

153

kathitaṃ devadeveśi jñātavyaṃ deśikena tu /
evaṃ dīkṣāsamāptau tu ācāryaḥ susamāhitaḥ

154

visarjayitvā deveśi tatra caṇḍeśvaraṃ yajet /
apare'hani deveśi yajeccaṇḍeśvaraṃ prabhum

155

pañcāṅgena samāyuktamardhacandrapurottame /
mantrāḥ pūrvaṃ mayā khyātāḥ ādisūtre varānane

156

ekenāvaraṇenaiva pūjayitvā vicakṣaṇaḥ /
maṇḍale tarpaṇaṃ kṛtvā hunedaṣṭaśataṃ kramāt

157

evaṃ hunettato devi caṇḍeśāya mahe * * /
p. ४२५)
१४५ puṭe pūrvoktaviṣayādanyannāsti ślokaprakṣepaḥ dṛśyate /
* * * * * * * * * * * prayojayet

158

dvitīyāvaraṇe caiva vidyāṅgaiśca yajetpunaḥ /
* * * * * sarvagarbhamuktvā varānane

159

sarvāvaraṇā bāhyā vijñeyāstu varānane /
etatte padacakrantu tava devi udāhṛtam

160

prathamaṃ śivagarbhantu dvitīyaṃ cakravartinām /
tṛtīye tu mahādevi vāyavyā varaṇānyaset

161

caturthantu gaṇeśānāmāgneyayāṃ tadanantaram /
p. ४२६)
ṣaṣṭhantu lokapālānāṃ māhendraṃ saptamaṃ smṛtam

162

daśamo nava tattvāstu vinyaset yathākramam /
vidyāṅgarekhato dadyāt bāhyataḥ parameśvari

163

pūrvādikramayogena vinyaseta yathākramam /
aṣṭaikaikapadā ye tu te tu stotramudāhṛtam

164

garbhādārabhya hotavyāḥ sarve tu kramaśaḥ priye /
āsanādividhiṃ kṛtvā tadārambhya vā punaḥ

165

bāhyāḥ pratiṣu dikṣvaṣṭa svaṣṭau yonyā pado priye /
śataṃ śatañca hotavyaṃ śudhyate nātra saṃśayaḥ

166

pūrṇāhutyā tu dātavyā śivena varavarṇinī /
p. ४२७)
ekāśīti padañcaiva pūrvameva udāhṛtam

167

bhadrakaṃ yajanaṃ vakṣye śṛṇu devi yathākramam /
pūrvokte bhūpradeśe tu tuṣakeśāsthivarjite

168

susame bhūpradeśe tu nimnonnatavivarjite /
prāgudakplavane deśe sūtrayedbhuvanaṃ śubham

169

caturviṃśati hastāni kṣetramānaṃ prakīrtitam /
sūtrayitvā yathānyāyaṃ navabhāgena bhājayet

170

madhyamaṃ navabhāgena punaratraiva sūtrayet /
navabhāgavibhakteṣu bhāgārdhantu vivarjayet

171

dvātriṃśadaṅgulaṃ padmaṃ vidhidvātriṃśadaṅgulā /
p. ४२८)
caturvidhisamāyuktamaṣṭadvāropaśobhitam

172

dvārapūrvaṃ mayākhyātaṃ tanmānenaiva kārayet /
yathā madhyaṃ tathā sarve kartavyaṃ deśikaiḥ sadā

173

rekhāpadmasya deveśe paridheyacchadantaram /
ṣoḍaśāṅgulamityāhuḥ rekhāpadmasya cā * ktam

174

paridheśca na sandehaḥ kartavyaṃ deśikena tu /
śivāṅgācchṛṇu deveśi kathayāmi nibodha me

175

oṃ sarvavyāpine namaḥ / oṃ vyomarūpāya namaḥ / omanantāya namaḥ / omanāthāya namaḥ / omanāśritāya namaḥ /
p. ४२९)
śivāṅgāḥ parikīrtitāḥ / oṃ dhruvāya namaḥ / oṃ śāśvatāya namaḥ / oṃ yogapīṭhasaṃsthitāya namaḥ / oṃ
nityayogine namaḥ / oṃ dhyānāhārāya namaḥ / vidyāṅgā parikīrtitāḥ /
padabrahmā tu deveśi aṅge pūrvamūdāhṛtam /
jñātavyaṃ deśikenaiva dīkṣākāle na saṃśayaḥ

176

oṃ unnamaḥ / oṃ vyomavyāpine namaḥ / oṃ vyomarūpāya namaḥ / oṃ sarvavyāpine namaḥ / oṃ śivāya namaḥ /
omanantāya namaḥ / omanāthāya namaḥ / omanāśritāya namaḥ / oṃ dhruvāya namaḥ /
p. ४३०)
prathamaṃ śivagarbhe tu nyasedetadudāhṛtam /
oṃ śāśvatāya namaḥ / oṃ yogapīṭhasaṃsthitāya namaḥ / oṃ nityayoginaḥ / oṃ dhyānāhārāya namaḥ / oṃ
onnamaḥ / oṃ śivāya namaḥ / oṃ sarvaprabhave namaḥ / oṃ śivāya namaḥ /
omīśānamūrdhāya namaḥ / oṃ tatpuruṣavaktrāya namaḥ /
vidyeśāvaraṇaṃ hyetat dvitīyaṃ parikīrtitam

178

oṃ aghorahṛdayāya namaḥ / oṃ vāmadeva guhyāya namaḥ / oṃ sadyojātamūrtaye namaḥ / oṃ onnamo namaḥ / oṃ
guhyātiguhyāya namaḥ / oṃ goptre namaḥ / oṃ anidhananidhanāya namaḥ /
p. ४३१)
onnidhanāya namaḥ /
tṛtīyāvaraṇaṃ devi devādyānāṃ prakīrtitam /
oṃ sarvavidyādhipāya namaḥ / oṃ jyotīrūpāya namaḥ / oṃparameśvaravarāya namaḥ / oṃ cetana namaḥ / omacetana
namaḥ / oṃ vyomin vyomin namaḥ / oṃ vyāpin vyāpinnamaḥ / oṃ rūpin rūpinnamaḥ / oṃ prathama prathama namaḥ /
oṃ
tejasteja namaḥ /
caturthe tu gaṇeśānāmāvaraṇaṃ parikīrtitam // १७७ /
oṃ jyotirjyotinnamaḥ / omarūpa namaḥ / omagni namaḥ /
p. ४३२)
oṃ madhu namaḥ / oṃ bhasma namaḥ / omanādi namaḥ / onnānā namaḥ / ondhudhūdhudhū namaḥ / oṃ bhūrnamaḥ /
āgneyāvaraṇaṃ hyetat yogādyānāmudāhṛtam / oṃ bhuvarnamaḥ / oṃ svarnamaḥ / omanidhana namaḥ / onnidhanodbhava
namaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ sarva namaḥ / oṃ paramātmannamaḥ / oṃ maheśvara namaḥ /
ṣaṣṭhaṃ vai lokapālānāmāvṛtaṃ parikīrtitam // १७७ १/२ //
oṃ mahādeva namaḥ / oṃ sadbhāveśvara namaḥ / oṃ mahāteja namaḥ / oṃ yogādhipate namaḥ / oṃ muñca muñca muñca
namaḥ / oṃ prathama prathama namaḥ / oṃ śarva śarva namaḥ / oṃ bhava bhava namaḥ /
p. ४३३)
oṃ bhavodbhava namaḥ /
saptamaṃ mahendrāvaraṇaṃ tārādyānāṃ prakīrtitam

179

oṃ sarvabhūtasukhaprada namaḥ / oṃ sarva sānnidhyakara namaḥ / oṃbrahmaviṣṇurudrapara namaḥ / omanarcitānarcita
namaḥ / oṃ saṃskṛtāsaṃskṛta namaḥ / oṃ pūrvasthita pūrvasthita namaḥ / oṃ sākṣi sākṣi namaḥ / oṃ turu
turu
namaḥ / oṃ pataṅga pataṅga namaḥ / oṃ piṅgapiṅga namaḥ /
aṣṭamaṃ lokapālāstrāvaraṇaṃ samudāhṛtam // १७८ १/२ //
oṃ śabdaśabda namaḥ / oṃ sūkṣma sūkṣma namaḥ / oṃ śiva namaḥ
p. ४३४)
oṃ śarva namaḥ / oṃ sarva namaḥ / omonnamo namaḥ / omoṃ śivāya namo namaḥ / oṃ onnamaḥ /
navamāvaraṇaṃ hyetat aṃbhādyānāṃ prakīrtitam

180

daśame navatatvāni vinyaseta yathākramam /
oṃ ūnnamaḥ / oṃ yannamaḥ / oṃ lannamaḥ / omannamaḥ / oṃ kṣannamaḥ / oṃ rannamaḥ / oṃ hannamaḥ / oṃ
prasannamūrtaye namaḥ / navamaṃ madhye vinyaset /
vidyāṅgā rekhato dadyādaiśvaryāste prakīrtitāḥ

181

oṃ sarvātmane parāya parameśvarāya yogādhipāya yogasaṃbhavāya
p. ४३५)
karadaḥkaradasadyaḥ bhavodbhavāḥ vāmadeva sarvakāryapraśamanamaṃ sadāśiva prasanna namo namaḥ /
sarvātmadehahṛdayam /
oṃ suśiva namaḥ / oṃ suśiva devaśiraḥ / oṃśivahṛdaya jvālinī namaḥ / jvālinī śikhā śivātmakaṃ mahātejaḥ
sarvajñaṃ prabhumavyayam //
āvartayenmahāghoraṃ kavacaṃ piṅgalaṃ śubham // १८० १/२ //
āyāhi piṅgala mahārava ca śivājñayā hṛdayaṃ bandha bandha prajvala prajvala vyāghūrṇa kakṛstakṣmaḥ /
vajradhara vajrapāśa vajraśaktiścandrā śarīra mama hṛdayamanupraviśya
p. ४३६)
sarvaduṣṭāstaṃbhaya huṃphaṇṇamaḥ / piṅgalo nāma yaḥ kavacaḥ oṃkārabandhaṃ huṃphaṭ kava hṛdayam / oṃ
prasphura prasphura ghora ghoratara tanurūpa caṭa caṭa pracaṭa pracaṭa kaha kaha vaṃ vaṃ ghātaya ghātaya huṃphaṭ
aghorāsraṃ / oṃ oṃ aghoraśivāya huṃphaṭ / aghorāstraṃ hṛdayam / oṃ vyomavyāpine vyomarūpāya sarvavyāpine
śivāya anantāya anāthāya anāśritāya dhruvāya śāśvatāya yogapīṭhasaṃsthitāya nityayogine dhyānāhārāya /
onnamaśśivāya sarvaprabhave śivāya īśānamūrdhāya tatpuruṣavaktrāya aghorahṛdayāya vāmadeva guhyāya
sadyojātamūrtaye onnamo namaḥ /
p. ४३७)
guhyātiguhyāya goptre anidhanāya sarvayogādhikṛtāya sarvā'vidyādhipataye jyotīrūpāya parameśvaraparāya
acetanācetanavyomin vyāpin vyāpin arūpinnarūpin prathamaprathamaḥ tejastejaḥ jyotirjyotiḥ arūpa anagni adhūma
abhasma anādi nānā nānā dhū dhū dhū dhū oṃ bhūḥ oṃbhuvaḥ oṃ suvaḥ / anidhananidhana nidhanodbhava
śivasarvaparamātman maheśvara mahādeva sadbhāveśvara mahāteja yogādhipate muñca muñca prathama prathama śarva
śarva bhava bhava bhavodbhava sarvabhūtasukhaprada sarvasānnidhyakara brahmaviṣṇurudrapara
p. ४३८)
anarcitānarcita para asaṃskṛtā saṃskṛta pūrvasthita pūrvasthita sākṣi sākṣi turu turu pataṅga pataṅga piṅga
piṅga jñāna jñāna śabda śabda sūkṣma sūkṣma śiva sarva sarvada / onnamo nama / onnamaḥ / oṃ śivāya namo
namaḥ / paraṃ mahānātha śivabhaṭṭārakaḥ / oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namaḥ / bhavenāti bhave
bhajasva māṃ bhavodbhavāya namaḥ / sadyaḥ vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namo rudrāya namaḥ kālāya namaḥ
kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo balapramathanāya namassarvabhūtadamanāya namo manonmanāya namaḥ /
p. ४३९)
oṃ aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ sarvatassarvasarvebhyo namaste'stu rudrarūpebhyaḥ / aghoraḥ /
oṃ tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt / tatpuruṣaḥ / oṃ
īśānassarvabhūtāmīśvarassarvabhūtānāṃ brahmādhipatiḥ brahmaṇo'dhipatiḥ brahmā śivo me'stu sadāśivom /
īśānaḥ / oṃ tanmaheśāya vidmahe vāgviśuddhāya dhīmahi / tannaśśivaḥ pracodayāt /
śivātmakamidaṃ sarvaṃ śivādeva pravartate

182

śivāya śivagarbhāya śivassarvaḥ pracodayāt /
p. ४४०)
oṃ āṃ īṃ ūṃ vyomavyāpine oṃ oṃ praśāntāya namaḥ / oṃ praṇavātmane namaḥ / oṃ huṃ śivāya namaḥ / oṃ
hunnamaḥ / oṃ phaṇṇamaḥ / oṃ junnamaḥ /
varṇāsthe yajanaṃ proktaṃ śivāya paramātmane

183

oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi namaḥ / oṃ sadyojātāya vai namaḥ /
oṃ bhave namaḥ / oṃ abhave namaḥ / oṃ anādi bhave namaḥ /
oṃ bhajasva mānnamaḥ / oṃ bhava namaḥ / oṃ udbhavāya namaḥ /
namaḥ oṃ vāmadevāya namo namaḥ / oṃ jyeṣṭhāya namo namaḥ /
oṃ rudrāya namo namaḥ / oṃ kālāya namo namaḥ / oṃ kala namaḥ /
p. ४४१)
oṃ vikaraṇāya namo namaḥ / oṃ bala namaḥ / oṃ vikaraṇāya namo namaḥ / oṃ bala namaḥ / oṃ pramathanāya namo
namaḥ / oṃ sarvabhūtadamanāya namo namaḥ / oṃ manana namaḥ / oṃ unmanāya namo namaḥ / oṃ aghorebhyo namaḥ /
omatha ghorabhyo namaḥ / oṃ ghora namaḥ / oṃ ghoratarebhyo namaḥ / oṃ sarvato namaḥ / oṃ śarvasarvebhyo namaḥ /
onnamaste astu rudra namaḥ / oṃ rūpebhyo namaḥ / oṃ tatpuruṣāya vidmahe namaḥ / oṃ mahādevāya dhīmahe namaḥ /
oṃ tanno rudra namaḥ / oṃ pracodayānnamaḥ / oṃ īśānassarvavidyānānnamaḥ / oṃ īśvarassarvabhūtānānnamaḥ /
oṃ brahmādhipatirbrahmaṇodhipatirbrahmā namaḥ / oṃ śivome'stu namaḥ / oṃ sadāśivonnamaḥ /
ekaikantu padaṃ yojya ekaikantu padaṃ hunet

184

ekaikapadapīṭhe tu nava tatvaṃ prakalpayet /
ekaikapadapīṭhena dīkṣāṃ nirvāṇagāminīm

185

ekaikapadapatrasya huneddevi śataṃ śatam /
maṇḍalatarpaṇaṃ kṛtvā hunedekādaśātmakam

186

pūrṇāhutyaḥ krameṇaiva dātavyā anupūrvaśaḥ /
ekāmatipadañcaiva hutvā saṃśodhya cādhvaram

187

p. ४४३)
punaḥ saṃkṣepato devi śṛṇuṣva kathayāmi te /
āvāharodhasānnidhyaṃ padaikaikantu śudhyati

188

pīṭhe pīṭhe padā devi nava eva prakalpayet /
daśabhirdaśabhirāhutībhiḥ pīṭhaśuddhiṃ na saṃśayaḥ

189

evaṃ samāpyate dīkṣā padacakreṇa suvṛte /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ vidhimetatsamācaret

190

etaddevi samākhyātaṃ padayāgamanuttamam /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ sarvatantreṣu kīrtitam

191

vidyārājādhirājeśānyaṣṭvā mokṣamavāpnuyāt /
punaranyaṃ pravakṣyāmi mantrasāraṃ suguhyakam

192

p. ४४४)
yena vijñātamātreṇa parāṃ siddhimavāpnuyāt /
tryakṣandaśabhujandevaṃ mayā pūrvamudāhṛtam

193

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
padmāsanopaviṣṭantu dyotayantaṃ samantataḥ

194

pañcavakradharaṃ devaṃ karṇikasyopari sthitam /
tatrasthaṃ śaktimadhyasthamādityodaya sannibham

195

kvacidindranibhañcaiva kvacinmarakasannibham /
kvacidrasasusaṅghātaṃ sūryakoṭisamaprabham

196

dyotayantaṃ sthitaṃ devaṃ prāṇāṅguṣṭhasannibham /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca

197

p. ४४५)
maṇḍalatrayam /
amṛtamaṇḍadaśabhujo devo śāntya * * tā śivaḥ /
āsanaṃ tasya devasya dyotayanti samantataḥ

198

śikhādīpaśikhākārā tāluṃ bhitvā vinirjitā /
tasyānte parato devi śaktistu parikīrtitā

199

prakriyāntaṃ sa vijñeyaṃ tadbhitvā yojayetpare /
chitvātmasthaṃ paśuṃ kṛtvā tadā yojyeta suvṛte

200

kālaṃ bhrūkṣepamātrantu tatvaṃ jñātvā tu yojayet /
eṣa devi samākhyāta ātmā tu parameśvari

201

evaṃ yaḥ paśyatātmānaṃ sa mucyati na saṃśayaḥ /
p. ४४६)
mocayecca na sandehaḥ padmaṃ dṛṣṭvā pare śive

202

adṛṣṭvā tu na sidhyeta na ca netā paraṃ padam /
tasmādyatnaparenaiva ddhyātavyo yogibhissadā

203

hṛtkarṇikāsthamātmānaṃ kṛtvā dhyātīta yogavit /
svasthānāvasthitaṃ deśaṃ sarvaṃ paśyanti yoginaḥ

204

yojanānāṃ śataṃ devi paśyate nātra saṃśayaḥ /
patra patre yathānyāsaṃ kathayāmi maheśvari

205

pūrvapatrañca āgneyamīśānārddhe tathaiva ca /
ardhārdhapatrayogena pūrvadeśaṃ sa paśyati

206

īśānasyaiva cārdhena vāyavyasya ca suvṛte /
p. ४४७)
uttareṇa ca patreṇa paśyatepyuttaraṃ patham

207

paścimaṃ patramekantu vāyavyārdhena śobhane /
nai-ṛtyārdhena yogīndraḥ paścāddeśannirīkṣayet

208

nai-ṛtyārdhena deveśi samastaṃ dakṣiṇena tu /
āgneyasyaiva cārdhena dakṣiṇāpatha paśyati

209

patraireva tu catvāraḥ pārśvakena tu suvṛte /
dvitīye tāpanīproktā pratideśantu tāṃ viduḥ

210

evaṃ sarveṣu tatveṣu jñātavyaṃ tattvavedinām /
ātmānaṃ suṣiraṃ kṛtvā deśān kṛtvā tu madhyataḥ

211

anantarūpamātmānaṃ kṛtvā paśyati nānyathā /
p. ४४८)
saritsamudranadayassarve'bhyantarīkṛtāḥ

212

paśyate nātra sandeho yogī yogena saṃsthitaḥ /
tatvarūpaṃ samākhyātaṃ te tu yā viditāḥ purā

213

tāṃ dṛṣṭyāmādiśetsarvaṃ bhavate nātra saṃśayaḥ /
meruṃ tatkarṇikāṃ kṛtvā trailokyaṃ paśyate tadā

214

kathayetsarvavṛttāntaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
etaddevi mayākhyātaṃ yogasadbhāvamuttamam

215

paśyate yogayuktastu tribhirmāsaiḥ na saṃśayaḥ /
ṣaṇmāsādyogayuktastu sarvaṃ paśyati nānyathā

216

saṃvatsareṇa yuktātmā divyādivyāṃ sa paśyati /
p. ४४९)
devaiśca samatāṃ yāti bhuvanāni yathākramam

217

evaṃ dhyātvā japedyastu sādhakassusamāhitaḥ /
sidhyate nātra sandeho nirvighnassādhakeśvaraḥ

218

anena vidhinā yukto yogī yaḥ parameśvari /
sa siddhiṃ labhate kṣipraṃ nātra kāryā vicāraṇā

219

vijayaṃ pūrvapatre tu āgneyayāṃ śatṛnāśanam /
śāntidaṃ dakṣiṇe patre nair-ṛte caiva māraṇam

220

śriyamicchati vāruṇyāṃ nāśārthe vāyave diśi /
uttaraṃ dhanamicchadbhiḥ īśānyāṃ jñānamicchatā

221

mṛtyuñjayeṣiṇāṃ nityaṃ ūrdhvaṃ gokṣīrasannibham /
p. ४५०)
dhyātavyaṃ devadeveśi mṛtyuduḥkhairna pīḍyate

222

adhastānnayate devi naraśreṣṭhanarādhamam /
evaṃ jñātvā varārohe nayate nātra saṃśayaḥ

223

devyuvāca
ūrdhvaṃ vyāha te deveśi śikhyā tasya anaupamā /
tasyāhaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi

224

kathaṃ tena ca rūpeṇa śikhā tasya phalapradā /
adhastāttu kathaṃ deva nayate pāpakarmaṇaḥ

225

kathaṃ pratyakṣato dehe paśyante yoginaḥ prabho /
mudrāyogavidhānañca kathayasva prasādataḥ

226

p. ४५१)
īśvaraḥ
śṛṇu devi pravakṣyāmi śikhābhedamanuttamam /
yena vijñātamātreṇa sidhyante sādhako bhuvi

227

gāruḍe bhūtatantre ca bhaginīnāṃ tathaiva ca /
śaivajñānaṃ pare divye śikhākarma manoramam

228

śuklagokṣīrasaṃkāśā śaṅkhakundendu sannibhā /
śikhā mṛtyuñjayārthāya dhyātavyā yogibhissadā

229

meghadhārānipātena pūrayanti samantataḥ /
ācāryate jagatsarvaṃ viṣagrahavināśayet

230

p. ४५२)
tṛptiśca kurute nityaṃ mantradhyānameva ca /
na ca sroto vibhāgena sravanti yadi paśyati

231

kṣaṇādāpyāyanaṃ kuryānnātra kāryā vicāraṇā /
raktavarṇaśikhādhyānaṃ kṛtvā yogī yadā bhavet

232

tathā te kathayiṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
vaśīkaraṇamāveśaṃ māraṇaṃ śoṣaṇaṃ tathā

233

viṣāpahāranirvāṇa nirbījakaraṇaṃ yataḥ /
anagnijvalanañcaiva mūrcchakaṃ pāvanaṃ tathā

234

raktavarṇadhareṇaiva eṣa te samudāhṛtaḥ /
pītavarṇādhareṇaiva śṛṇu vakṣyāmi suvṛte

235

p. ४५३)
dhyānena siddhimāpnoti dhanadhānyaphalapradāṃ /
staṃbhayetpṛthivīṃ sarvāṃ trailokyaṃ sa carācaram

236

kṛṣṇavarṇaśikhāyāntu śṛṇu vakṣyāmi suvṛte /
uccāṭanantu vidveṣa karaṇaṃ mocanaṃ tathā

237

viṣasaṅkramaṇañcaiva mūkatvañca na saṃśayaḥ /
staṃbhanaṃ sarvatatvānāṃ viṣayasya ca na saṃśayaḥ

238

sarvaṃ sa sidhyate tasya śikhāyogavidaṃ priye /
śikhayā rahitaṃ karma naiva sidhyati sādhakaiḥ

239

vāyavyā tu kṛṣṇavarṇā tu raktāgneyī ca suvṛte /
pītā mahendrī vijñeyā śuklā vāruṇi ucyate

240

p. ४५४)
kṛṣṇaṃ raktaṃ sitaṃ pītaṃ sphaṭikābhañca suvṛte /
sarvakarmakarañcaiva śikhākarmavidassadā

241

śikhāyogamidaṃ devi kathitaṃ tava suvṛte /
sarvatantreṣu sāmānyatantrasiddhirna saṃśayaḥ

242

śikhayā rahitāṃ devi yassiddhimabhikāṅkṣati /
hanate muṣṭinākāśaṃ pibate mṛgatṛṣṇikām

243

pañcātmakamidaṃ devi yo vetti tattu sidhyati /
dīkṣāsaṃrodhanaṃ vakṣye tadekāgramanā śṛṇu

244

duvidagdhe śaṭhe krūre anyāyapathavartine /
tasya devi idaṃ kuryānnāsyaiva kadācana

245

p. ४५४-ā)
paratattvāttadākṛṣya svenatatvena deśikaḥ /
pañca pañcabhirāhutyā nīyate yatra rocate

246

tata sthāpya varācāryo kṣitirācchādya copari /
tiṣṭhate tatra duṣṭātmā laṅghane yastu deśikaḥ

247

yasmin yojayate sthāne tadduḥkhamanubhuñjati /
siddhirodhaṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi yathā bhavet

248

vāyucakre tulaṃ sthāpya yattasya siddhisādhake /
māhendreṇa tu sañcchādya kṣitirūpadhareṇa tu

249

evaṃ saṃstaṃbhito devi tiṣṭhate nātra saṃśayaḥ /
pratyakṣaṃ yogināñcaiva yathā bhavati tacchṛṇu

250

p. ४५५)
yasmin kāle tu yo yogaḥ sevitavyo hi yogibhiḥ /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ

251

ghaṭikāsatribhāgena gatena varavarṇinī /
yāvattrīṇyopaviṣṭāttu tāvatkālaṃ samabhyaset

252

suhṛṣṭaṃ tallakṣaparaṃ purakṣeṇa nimīlayet /
paśyate tasya madhye tu kaṃpamānāṃ varānane

253

tadeva sadṛśaṃ lakṣaṃ paśyate nātra saṃśayaḥ /
prathame kāṃsanīlāntu paśyante yoginassadā

254

raktāṃ pītāṃ sitāñcaiva tattulyasamatejasā /
ekalakṣaṃ nimīleta tasya lakṣasya paśyatām

255

p. ४५६)
rathacakrasamākāraṃ paśya devi paraṃ mahat /
taṃ dṛṣṭvā yoginaḥ sākṣāt bhinnadeśe viśecchivam

256

asaṃśayena deveśi sādākhyaṃ padamāpnuyāt /
sa eva lakṣamātmānaṃ vidyate paśyateddhruvam

257

abhyāsena tu deveśe tattulyasamatāṃ vrajet /
evaṃ yogavarasyaiva pratyayaṃ kathayāmi te

258

mṛte tu vilikhet padmamadhumelaṃ hutāśanaḥ /
kaṃpate duḥkhamādeśaṃ kurute yoginaḥ priye

259

indolakamivābhāti mahākleśena jīvati /
vaśyameti śikhā devi yatra kāle tu yoginaḥ

260

p. ४५७)
yasmin diśi śikhā'yāti tasmin siddhiṃ vinirdiśet /
avikalpena deveśi paśyate nātra saṃśayaḥ

261

hṛdisthantu yadā paśyet śikhāyogamanuttamam /
vāyuhaṃsasamāyuktaṃ ṣaṣṭhasvarasamanvitam

262

nādāntima bījena * * * * * * * * * /
paśyate nātra sandeho bindunādasamanvitam

263

tadā udyotamayā pakṣasyābhyantareṇa tu /
hṛllakṣantu yadā dṛṣṭaṃ yoginena varānane

264

tadā vai karṇadeśe tu lakṣaṃ kuryāttu yogibhiḥ /
vāyuvarṇāṃ parityajya ū binduśikhayānvitam

265

p. ४५८)
śirasthānaṃ yadā gacchedyoginassusamāhitaḥ /
sarvasvaravinirmukta ra varṇakalasaṃyutam

266

śirasthānaṃ yadā tu jva mūdhnisthānaṃ samāśrayet /
tadā binduvinirmuktaṃ śikhā saṃparikīrtitā

267

śikhātītā parāśaktiḥ śaktyatītaḥ paraśśivaḥ /
vāyavyasya padākhyātāṃ āgneyañcaiva tattathā

268

māhendraṃ vāruṇañcaiva evameva na saṃśayaḥ /
pañcamaṃ sarvayogasya ādhāraṃ parikīrtitam

269

citi svarūpavijñānaṃ citsvabhāvaḥ paraśśivaḥ /
svayaṃ niṣkramate hyekaṃ tat jñānaṃ sasurāsuraiḥ

270

p. ४५९)
dvitīyaṃ tatsvarūpantu durvijñeyaṃ surairapi /
sarvathā khyāpitaṃ jñānaṃ sarvatantreṣu suvṛte

271

sakaladvārdhabhāgena jñātvā mucyati bandhanāt /
divārātravibhāgantu yasmāddevi pravartate

272

taddevi pūrvamākhyātaṃ santāne tava śobhane /
deśikastaṃ vijānāti madhyasthaṃ kamalasthitam

273

etasmātparato devi gurupāraṃparāparam /
trīṇyetāni parityajya sa paraṃ parikīrtitam

274

ṣattriṃśadaṅgulaṃ khyātañcāradeve na śobhane /
tatra bhāgavibhāgena śūnyoccāraḥ prakīrtitaḥ

275

p. ४६०)
navasūtraṃ yathā proktaṃ prayogaṃ tādṛśaṃ smṛtam /
tena sidhyati deveśi nātra kāryā vicāraṇā

276

anyaṃ guhyatamaṃ devi śṛṇu vakṣyāmi tattvataḥ /
tatkṣaṇāddevi paśyeta prayogamidamuttamam

277

savyadakṣiṇayordevi divyaṃ kṛtvā tu yogirāṭ /
kalāścatasrassaṃ paśyet jvalantaṃ dīpasaṃbhavam

278

ādirantena saṃsṛṣṭamubhayorapi śobhane /
madhyadeśe tu yatspṛṣṭamubhayorapi paśyati

279

prakāśonmūlane naivaṃmaṃbakaṃ paśyate yadā /
sarveṣāmeva yogānāṃ dhyānayogaphalaṃ śṛṇu

280

p. ४६१)
medhākāntistathārogyaṃ sakṛduktantu gṛhyati /
divyādivyañca yatkiñcit sarvaṃ paśyati nānyathā

281

sarvavāṅmayavettāraḥ trimāsābhyantareṇa tu /
uttiṣṭhe cāntardhāne ca bādalepāñjane tathā

282

guḍikādyā bhavetsiddhi ṣaṇmāsābhyantareṇa tu /
etaddevi samākhyātaṃ prayogāmṛtamuttamam

283

samaṃ satyañca deveśi pratyakṣaṃ dṛśyate śubhe /
anyatantravidā ye tu yuktāyuktavicārakāḥ

284

evaṃ kṣipanti cātmānaṃ jñānaṃ labdhvā tapasvinam /
na tairdevi idaṃ jñānaṃ jñānasadbhāvamuttamam

285

p. ४६२)
sevasva pratyayaṃ hyetat sva parasya na saṃśayaḥ /
haṃsayogamidaṃ devi kathitaṃ vidhivistarāt

286

prakriyājñānavijñānaṃ tasmāddevi vijānataḥ /
trayāṇāṃ devatānāñca darśanaṃ tatra suvṛte

287

pratyakṣaṃ tena dṛśyeta vidhipūrveṇa nānyathā /
punareva pravakṣyāmi yajanaṃ surasundari

288

pañca brahmakalābhiśca nava śaktiyutena ca /
āsanaṃ praṇavenaiva vidyāṅgaiśca tathaiva ca

289

ekenā varuṇenaiva yaṣṭavyaḥ parameśvaraḥ /
hṛtpadme sthaṇḍile caiva yaṣṭavyaṃ siddhimicchatā

290

p. २६३)
siddhiñca labhate yogī ṣaṇmāsādyajate yadi /
prathame'hani deveśi pratyakṣaṃ pratyayo bhavet

291

tadeva mathanāddevi siddhirutpadyate sadā /
yajanājjāyate siddhiḥ jñāne kaivalyatāṃ vrajet

292

dhyānena japayogena siddhidastu na saṃśayaḥ /
īśānamūrdhvato dadyāt pūrvaṃ tatpuruṣaṃ smṛtam

293

aghoraṃ dakṣiṇe caiva vāmadevaṃ tathottare /
sadyojātantu deveśi saṃsthitaṃ paścimena tu

294

āgneyayāṃ hṛdayañcaiva aiśānyāntu śiro nyaset /
nai-ṛtyāntu śikhā devi vāyavyāṃ kavacaṃ tathā

295

p. ४६४)
asracārapradeśe tu vinyasettu vicakṣaṇe /
ekenāvaruṇenaivaṃ yajeta susamāhitā

296

maṇḍalatarpaṇaṃ kṛtvā hunedekādaśātmakam /
śivena deve deveśi hunetpūrṇāhutiṃ kramāt

297

sthaṇḍile maṇḍale caiva yajanaṃ samudāhṛtam /
hṛtpadme yajanañcaiva śṛṇu devi vadāmyaham

298

ekārāt cintayettatvaṃ aikārantu vinirdiśoḥ /
ṛjurañca tu vijñeyā dharmāpādacatuṣṭayam

299

oṃkāreṇa tu deveśi vinyasenna śaktayaḥ /
prathamaṃ kalpayenmūrtiṃ tena sarvamaśeṣataḥ

300

p. २६५)
daśamaṃ praṇavaṃ yacca āvāhya paramaṃ śivam /
praṇavaṃ nyāsayogena tritatvaṃ kārayedbudhaḥ

301

ākāraṃ pūrvato nyasyaṃ īkāraṃ dakṣiṇena tu /
ūkāraṃ paścimenaiva vyomabījottareṇa tu

302

maṃ bījaṃ devadeveśi īśānyāṃ parikalpayet /
vyābījaṃ vāyudeśe tu bī bījaṃ nai-ṛtena tu

303

ne bījaṃ devadeveśi āgneyayāṃ caiva vinyaset /
tenaiva dhyānakāle tu vinyāsaṃ parikīrtitam

304

punaśca śṛṇu deveśi kathayāmi tavākhilam /
sthāvaraṃ jaṅgamañcaiva aṇḍajaṃ svedajaṃ tathā

305

p. ४६६)
devadānavatiryaktvadaṃṣṭṛṇāṃ krūrakarmaṇām /
hiṃsakāstasya duṣṭātmā dṛṣṭvā tāṃ cintayedbudhaḥ

306

cakṣuṣā'yaṃ mayā prokto dīkṣā me tu yathā purā /
tān sarvān cintayeddevi duṣṭasatvasya yoginaḥ

307

tatvātatveṣu sandhāya cintayecchivamavyayam /
evañcintitamātrāstu praśamaṃ yānti te śubhe

308

evaṃ sarveṣu pāpeṣu masakeṣu sa yoginaḥ /
na te hiṃsanti pāpātmā śivaṃ dṛṣṭvā samaṃ yayuḥ

309

evaṃ cintayato nityaṃ vicarasva yathā sukhaṃ /
śivena samaraso bhūtvā dhyānayogaparāyaṇaḥ

310

p. ६४७)
yatra tatra mano gacchet dhyāyamānasya yoginaḥ /
tadeva tatparaṃ brahma sarvabhāvena saṃsthitam

311

śubhāśubheṣu karmeṣu iṣṭāniṣṭopapattiṣu /
sthāvareṣu ca sarveṣu dhīrassarvatra saṃsthitaḥ

312

manasā gacchate yatra acintyaṃ cintyameva ca /
tadeva tatparaṃ brahma veditavyaṃ hitaiṣibhiḥ

313

sarveṣu samaraso bhūtvā tatvabhāvena yeṣu ca /
evaṃ samaraso bhūtvā viśate śivamavyayam

314

evaṃ samaraso devi vikhyātaṃ tava śobhane /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ sa tu jo juṣṭabhāṣitam

315

p. ४६८)
evaṃ samaraso bhūtvā yoginaḥ susamāhitāḥ /
sidhyante nātra sandeho mucyate nātra saṃśayaḥ

316

śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ pravakṣyāmi samāsataḥ /
yena vijñātamātreṇa mucyate janmabandhanāt

317

tatpravakṣyāmi ahaṃ devi mudrābandhaṃ paraṃ śubham /
uttānau tu karau kṛtvā veṇībandhantu kārayet

318

ākāreṇa tu nekāraṃ aṅkārasamanvitam /
avyākārasamāyukto vyomākārasamanvitaḥ

319

praṇavau prasṛtau kṛtvā netra mudrā prakīrtitāḥ /
kṛñcatau tu śikhā jñeyā pāśacchedakarī nṛṇām

320

p. ४६९)
etāveva samau kṛtvā śiramudrā prakīrtitā /
viśiṣṭa hṛdayaṃ vidyā piṇḍitaḥ kavacaṃ tathā

321

vikṣiptaḥ śāstramityāhuḥ pañcatṛṃśākṣarasya tu /
etadyogaparaṃ devi vikhyātaṃ tava śobhane

322

alekhyeyamidaṃ sarvaṃ vācā sarvaṃ prakāśayet /
vedoktavidhinā devi adhyayanaṃ samudāhṛtam

1

iti niśvāsakārikāyāṃ catuścatvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavan śrotumicchāmi adhivāsanamuttamam /
carukañca mahādeva dantadhāvanameva ca

2

p. ४७०)
mantrabodhavidhānañca bhagavan kathayasva me /
īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ adhivāsanamuttamam

3

sarvasaṃhitasāmānyaṃ kathayāmi tavākhilam /
tithinakṣatravārāṇi śākunāni śubhāni tu

4

divyāntarikṣabhaumāni labdhvā samyak parīkṣitān /
ādau bhaumaṃ parīkṣeta śāstradṛṣṭena karmaṇā

5

himavacchailavindhyau vā pāridhātre tathāṃbude /
mahendre malaye sahye ramye puṇyaśilocchaye

6

gaṅgādyāṃ saritāṃ śreṣṭhā antarvedyāṃ tathaiva ca /
p. ४७१)
śmaśāne vā gṛhe vā'pi devagāre tathaiva ca

7

udyāne ca tathā kuryāt padmaṣaṇḍe taṭe'pi vā /
evamādau śubhasthāne yatra vā ramate punaḥ

8

sitaraktapītakṛṣṇamadhurādau caturvidhā /
brāhmaṇānāṃ sitābhūmiḥ raktāvākṣatrayasya tu

9

vaiśyasya vasudhā pītā kṛṣṇā śūdrasya kīrtitā /
brāhmaṇe madhurāsvādā kaṣāyā kṣatriyasya tu

10

vaiśye tu ṣaḍrasā proktā śūdrasya kaṭakā smṛtā /
adya gandhādvije bhūmiḥ kṣatriye raktagandhinī

11

śakṛt gandhāviśe bhūmiḥ śūdrasya kṣāragandhinī /
p. ४७२)
śvānayejjānumātrantu tāṃ samuddhṛtya pūrayet

12

pāṃsuradhikā yā tu sā bhūmissarvakāmadā /
īdṛśīṃ vasudhābhūmiṃ kuryādbhūmi parigraham

13

yaṣṭvā tu devadeveśi hunedaṣṭaśataṃ kramāt /
balistatraiva dātavyā deśikena mahātmanā

14

bhūmyāḥ parigraho hyevaṃ tava devi udāhṛtaḥ /
apare'hani deveśi adhivāsanamārabhet

15

saṃbhāraiḥ saṃbhṛto mantrī kuryāttatrādhivāsanam /
gandhapuṣpasamāyuktaṃ pañcagavyākṣatena ca

16

garbhaiḥ mantraistu saṃpūjya homaṃ tatraiva kārayet /
p. ४७३)
hutvā tu devadevo'yaṃ mantrāṇāñca yathākramam

17

śataṃ devāya hotavyāmāhutīnāṃ varānane /
daśāṃśañcaiva mantrāṇāṃ hutvā pūrṇāhutiṃ dadet

18

yenādhvānantu saṃprāpya sarvāṃstāstatra pūjayet /
pūjayetsarvatatvāni gandhapuṣpavidhikramaiḥ

19

evaṃ saṃpūjya tatvāni paśohyālabhanaṃ kuru /
ālabhya sarvamantraistu nyasettatvānyathākramam

20

tatvapāśānnibadhnīyāt tatve tatve yathākramam /
pāśāni granthiṣairbaddhā vāsayedeva saṃyutam

21

karaṇīṃ kartarīñcaiva saṃbhārāṃśca pṛthagvidhān /
p. ४७४)
sakalīkṛtya tān sarvān vāyeddevasaṃyutam

22

evaṃ kṛtvā tu vidhinā agnisthāneṣu ca kramāt /
tāmrapātre śarāvevā ānayejjātavedasam

23

gāyatryā caiva deveśi tatvenābhyukṣaṇaṃ kuru /
abhyarcya pañcabhiḥ brahmaiḥ tataḥ kuṇḍe tu prakṣipet

24

viṣṭaraṃ vinyasettatra kuṇḍaṃ śodhyavicakṣaṇaḥ /
astreṇa śodhayetkuṇḍa mullikhyābhyukṣya uddharet

25

evaṃ kṛtvā tu deveśi viṣṭarantu prakalpayet /
vāgīśī sthāpayettatra ṛtumatīṃ mahādhipām

26

trirāvartaṃ tato devi mantramekaikaśobhane /
p. ४७५)
ekādaśena mantreṇa śivāgnirjānito bhavet

27

saṃskāraṃ śuddhihetvarthaṃ juhuyāt pūrṇāhutiṃ priye /
śivāgnau janite paścāt agnimāhutimantravit

28

caruntu śrapayeddevi vidhidṛṣṭena karmaṇā /
nyastvā tu sarvatantrāṇi tritatvāṃ tatra vinyaset

29

sūtreṇa veṣṭayetkarṇaṃ kṣīraparṇañca kārayet /
linīvāraśyāmāka yava godhūmapiṇḍakaiḥ

30

madhvauṣadhibhiḥ kartavyaṃ kaṅgunā ca tathaiva ca /
yāvatpūrṇā bhavetsthālī kartavyaścarukassadā

31

cālanabhramaṇādyañca yatkarmaparikīrtitam /
p. ४७६)
pañcabhiḥ brahmabhiścaiva atha ekādaśena tu

32

evaṃ vidhisamāyuktaṃ punaḥ kuryāttu deśikaḥ /
saṃpātābhihutaṃ kṛtvā sarvamantraiḥ sakṛt sakṛt

33

svāhutyāgnau tu deveśi heti dravye nidhāpayet /
evaṃ hutvā tu vidhinā tribhāgaṃ kalpayetpunaḥ

34

hutvā devāya kalpīta dvitridhaṃ varavarṇinī /
tṛtīyaṃ sādhakebhyaśca kalpayedvidhipūrvakam

35

pañcagavyantu kartavyaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā /
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhisarpi kuśodakam

36

etāvāhṛtya kartavyaṃ pañcagavyaṃ suśobhane /
p. ४७७)
sadyena gomayañcaiva gomūtraṃ guhyakena tu

37

gṛhṇetsarpiraghoreṇa dadhivaktreṇa gṛhṇayet /
īśānena gṛhetkṣīraṃ gāyatryā tu kuśodakam

38

abhimantrya varārohe sarvaiḥ mantraiḥ sakṛjjapet /
dātavyaṃ vaktramantreṇa yatkiñcitpānabhojanam

39

dantadhāvanamapyatraṃ sakṣīraṃ sadalaṃ śubham /
avaktrarnirghṛṇañcaiva dvādaśāṅgulasaṃmitam

40

dadyādvaktrābhimantreṇa mantritaṃ gurave'sya tu /
ājyādhiśrayaṇaṃ kṛtvā udvāsyotpavanaṃ kuru

41

nīrājanaṃ tataḥ kṛtvā kuryādvaktrābhidhāraṇam /
p. ४७८)
vaktrābhidhāraṇaṃ kuryāt sadya vāmena buddhimān

42

astreṇa niṣkṛtiṃ kuryāttatvenodghātanaṃ smṛtam /
evaṃ kṛte tu deveśi śivāgnirjanito bhavet

43

paścāt padmavidhānantu kartavyaṃ susamāhitaiḥ /
āsanaṃ vibhajettatra anantādiranukramāt

44

āvāhayecca deveśaṃ pūrvadṛṣṭena karmaṇā /
brahmāṇaṃ sthāpayennityaṃ pūrvadigbhāgato budhaḥ

45

dakṣiṇe rudramityāhuḥ paścime viṣṇumeva ca /
uttare ca nyasennityaṃ śivāya parameśvarī

46

vidyeśāṃ lokapālāṃśca astrāṇi tu yathākramam /
p. ४७९)
pūjayetpāvamānena viṣṭarasthānyathākramam

47

ādau tu yo vidhiḥ kāryaḥ śṛṇu devi yathākramam /
hemarūpyamayātkuryāt kalaśān ratnapūritān

48

kartavyāstāmrajā vā'pi mṛṇmayaṃ vā'tha kārayet /
akālamūlakaśān candanenopalepitān

49

āsanaṃ kalpayitvā tu śivākhye kalaśaṃ nyaset /
ātmatatvamadho bhāge vidyātatvantu madhyataḥ

50

śivatatvaṃ tṛtīyantu upariṣṭāttu vinyaset /
tatratvadṛṣṭyā tu sarvāṇi avalokya mahāmatiḥ

51

śikhī bhavati tatsarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
p. ४८०)
vardhanyāmudapūrṇāyāṃ sarvairmantraiḥ sakṛt sakṛt

52

tato devi japedastraṃ * * * * * bhrāmayet /
acchinnodakadhārāntu dadyādbāhye tu deśikaḥ

53

vardhanyāmagrato gacchet kalaśārdhasamanvitaḥ /
astrañca japamānastu ācāryaśca śivātmakaḥ

54

bhrāmayeccaturaśre tu punastatraiva sthāpayet /
akṣarānvikiritvā tu apūjattena buddhimān

55

pañcagavyena cābhyukṣya gandhatoyena tā punaḥ /
kalaśaṃ bhrāmayetpaścāt eṣa eva vidhi smṛtaḥ

56

kalaśaṃ bhrāmayetpūrṇaṃ tato devādhivāsanam /
p. ४८१)
agnikuṇḍaṃ tato gacchet tato maṇḍalatarpaṇam

57

diśādhivāsanañcaiva svaravattadanantaram /
dantadhāvanamaṅke syāt eṣa eva vidhi smṛtaḥ

58

hemarājatatāmraiśca padmarāgamayaistathā /
indranīlamahānīlā jaja kuryādvidhānavit

59

eteṣāmapyalābhena kalpayedvarṇakairbudhaḥ /
śāligodhūmavarṇaiśca pratibiṃbe suśobhanaiḥ

60

ālikhenmaṇḍalaṃ divyaṃ samarekhaṃ suśobhanam /
kathitañcottare sūtre tāni kuryādvicakṣaṇaḥ

61

tena sūtravibhāgena ālikhenmaṇḍalaṃ śubham /
p. ४८२)
pūjayettatra deveśi pūrvadṛṣṭena karmaṇā

62

evaṃ pūjya yathā nyāyaṃ tato dīkṣāṃ samācaret /
patnīsaṃyojanaṃ kuryāt jñānasiddhikramāritam

63

tayā saha yajedyajñaṃ patyāmāsa sahasrakam /
vidyādīkṣā samāptau tu sādhakassavidhīyate

64

śatāṣṭādhika japtena iṣṭamantreṇa sādhakaḥ /
abhiṣekañca deveśi pūrvameva udāhṛtam

65

sūtrāḥ pañca catustriṃśadvācekā'pi sureśvari /
kārikāṃ vā'tha yo vetti abhiṣiktasya dāpayet

66

kalaśairviṃśatibhiścaiva navabhirdaśabhistathā /
p. ४८३)
abhiṣiñcettataḥ śiṣyā nācāryaḥ chinnasaṃśayaḥ

67

pṛthivīmāditaḥ kṛtvā māyā kalaśapaścimam /
nirmāṇakalaśamārabhya aiśvaryañcāpi paścimam

68

etattu saṃpuṭīkṛtya sāyaṃkañcābhiṣecayet /
pañcāśatkalaśenaiva vidyākhyenābhiṣecayet

69

pṛthivīmāditaḥ kṛtvā yāvattatvamanāmayaḥ /
ānupūrveṇa deveśi ācāryamabhiṣecayet

70

pañcasūtrārthavettāra ācāryāstattvapāragāḥ /
abhiṣikto yadā tena sa guruḥ śivatulyagaḥ

71

bhojayeddarśanāddevi śivatatvasya pāragaḥ /
p. ४८४)
pṛthivīmāditaḥ kṛtvā kalaśā ye prakīrtitāḥ

72

vyūhanyāsantu kartavyaṃ tritatvaṃ hi nava nyaset /
navabhiḥ kalaśaiścaiva nava tatvāni vinyaset

73

sa mantrān sapta āvartya ekaikakalaśe budhaiḥ /
athavā kalaśekena abhiṣekantu kārayet

74

sarvatatvaiśca mantraiśca samudraiśca samanvitaḥ /
ekasmin kalaśenaiva vidhireṣo'tra kārayet

75

caturhastaṃ bhavetpīṭhaṃ samantādupaśobhitam /
ucchriyaṃ hastamātrantu kartavyaṃ susamāhitaiḥ

76

caturbhistoraṇaiścaiva patākādhvajaśobhitaiḥ /
p. ४८५)
vitānabudbudaiścaiva vedisthānaṃ suśobhitam

77

maṇḍitaṃ puṣpacitraistu cūtapallavaśobhitam /
svastakaiḥ padmakaiścaiva sandhārthakasamanvitaiḥ

78

pūrvāstatraiva dātavyāḥ kalaśeṣu śubhānane /
śaṅkhabherī ravodghoṣaiḥ stūryaśabdaistathaiva ca

79

vedaśabdajayārāvāṃ tasmin kāle tu kārayet /
kautukaiḥ maṅgalaiścaiva tantrīsaṅgītasaṃyutaiḥ

80

abhiṣiñcettadā śiṣyaḥ pūrvādārabhya deśikaḥ /
kramaśaścaiva deveśi māyānte parikīrtitam

81

abhiṣiktaṃ tadācārya ānayecchivasaṃyutam /
p. ४८६)
chatrañcopari sandhāya pādau pādukasaṃyutau

82

āsane kalpite divye tatra sthāpya vicakṣaṇaḥ /
arghyādibhiḥ samabhyarcya adhikantu samarcayet

83

adya prabhṛtirācāryaśśivatantrasya dhīmataḥ /
kartavyo'nugraho nityaṃ caturāśramavāsinām

84

vyākhyānamarcanañcaiva guruśiṣyaprabodhanam /
svalpamahni japaṃ kāryaṃ svalpamagnau ca homayet

85

svalpadhyānaṃ sadā kuryāt satrametatsadā tava /
karaṇīṃ kartarīñcaiva saṃhitāṃ sṛksruvaṃ tathā

1

arghyādibhissamabhyarcya adhikāra samabhyaset /
p. ४८७)
iti niśvāsakārikāyāṃ pañcacatvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
tritatvaprabhavā mantrāḥ tvayā pūrvamudāhṛtāḥ /
dīpitaṃ teṣu mantrāṇāṃ bhagavan kathayasva me

2

śrūyante sarvatantreṣu śivājñā onnameti ca /
kathayājñāpayantyete bhagavan vaktumarhasi

3

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ mantrasadbhāvamuttamam /
yanna kasyacidākhyātaṃ kathayāmi tavākhilam

4

sarvavyāpīti yatproktaṃ mayā nu tava suvṛte /
p. ४८८)
ardhacandrantu vijñeyamasmiṃstantre na saṃśayaḥ

5

tasya caiva kalāhyekā nirodhītyabhidhīyate /
tena yuktoparisthāna oṃkāraḥ parikīrtitaḥ

6

nādasyaiva kalā yā tu ūrdhvagāmīti viśrutā /
sā eva varttulībhūtaḥ nakāraḥ parikīrtitāḥ

7

śakteḥ kalāstu catvāro bhāgenaiva yathā sthitāḥ /
tāstu vakṣyāmi deveśi yathātathena me śṛṇu

8

amṛtā tu śirovasthā ravibhūtā mayodgatā /
su sūkṣmā tiryagenaiva ardho dakṣiṇatāṃ gatā

9

sūkṣmā nāma kalā yā tu adha ūrdhvamukhā gatā /
p. ४८९)
agratāmrā caturthī tu bindunādaḥ susaṃyutā

10

pārśve tu saṃsthitāstāstu kathitaṃ tava śobhane /
sa śivassarvavarṇānāṃ vyāpayitvā varānane

11

rekhābhūtaviniṣkrāntaḥ prerayantaṃ samantataḥ /
tena chinnavibhaktāni padamakṣarasandhayaḥ

12

natā laṅghayituṃ śaktā api devāssavāsavāḥ /
ṛṣayaśca tathā cānye yogino bhuvimānavāḥ

13

tena sarvamidaṃ vyāptaṃ jagadetaccarācaram /
tena jñāpayate sarvaṃ mantragrāmamaśeṣataḥ

14

niruddhā ādirantena mantrāssiddhyanti nānyathā /
p. ४९०)
śivatatvaṃ pare śuddhaṃ sa bāhyābhyantare sthitam

15

ante bindumadhaścordhve madhyatatvaṃ vinirgatam /
tena te preritā mantrāḥ śaktayaśca na saṃśayaḥ

16

siddhyante nātra sandeho manasā yadyadīpsitam /
oṅkāramāditaḥ kṛtvā namaskāraṃ niyojayet

17

mantrāṇāmeṣa saṃyogaḥ kathitastava śobhane /
svāhākāraṃ vaṣaṭkāraṃ suvauṣaṭkārameva ca

18

huṃkārasahitaṃ devi phaṭkāraṃ punareva tu /
etatra śaktisaṃyogaṃ veditavyaṃ prayatnataḥ

19

onnamaskārasaṃyuktaṃ pūjājapanakarmaṇau /
p. ४९१)
svāhākārasamāyukto homeṣvākarṣaṇeṣu ca

20

vauṣaṭkārasamāyuktaḥ śāntikarmāṇi yojayet /
puṣṭyarthe ca sadā kuryāt sakārokārasaṃyutam

21

tatsaṃyogadvitīyastvakārokārasaṃyutaḥ /
ṣakāramantrayogena hakārasahitena tu

22

puṣṭyarthe sarvamantrāṇāṃ ātmanaśca parasya vā /
amṛtīkaraṇaṃ kuryāt vaṣaṭkārasamanvitaḥ

23

namo nameti mantrāṇāmindhanārthe niyojayet /
praṇavena yadā hīnaṃ mantragrāmamaśeṣataḥ

24

huṅkāramādiyogena svāhāntena tu śobhane /
p. ४९२)
ānayejjapadaityādi vratajaptaśucissadā

25

huṅkāramādiyogena phaṭkāreṇa tu yojayet /
uccāṭayati bhūtāni divyabhūmigatāni tu

26

tadeva mādiyogena phaṭphaḍeti dvitīyakam /
māraṇe tu vidhiṃ kuryāt śeṣāssarve namo yutāḥ

27

siddhidāssarvakāryeṣu tavaivaṃ samudāhṛtam /
homakāle'tha śuddhirjapayoge ca sarvadā

28

yayā vijñāya kartavyaṃ dīkṣākāle ca deśikaiḥ /
ekānnanirato nityamupavāsarato'pi vā

29

naktaṃ vā carubhuṅ nityaṃ bhikṣā'hārarato'pi vā /
p. ४९३)
kṛcchracāndrāyaṇairvā'pi japakāle sadā bhavet

30

evamādikramaṇaiva sādhayenmantradevatām /
anyathā naiva siddhyanti vṛ * kṣaśnānti sādhakāḥ

31

homena sarvakarmāṇi sādhakaḥ sādhayedyathā /
tathā te kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā mama

32

sakalīkṛtya mantrajñaḥ pūrvadṛṣṭena karmaṇā /
tristhānakāla tatvajñaḥ śivaśaktiparāyaṇaḥ

33

homayenniyato mantrī japato niyatastadā /
akṣarākṣatasandhāna na drutaṃ na vilaṃbitam

34

sphuṭasaṃyogasaṃyuktaṃ hrasvadīrghamapekṣitam /
p. ४९४)
plutaṃ visargasaṃyuktaṃ svayayuktaṃ mayoditaḥ

35

evaṃ jñātvā tu medhāvī japahomaṃ samācaret /
śrīparṇyabhiṣeke cāpi kṛtvā tu rucirāsanam

36

kuśāsanaṃ tathā devi athavā gomayāsanam /
ebhirāsanamukhyaistu vistīrṇaistu samāhitaiḥ

37

sthitvā homaṃ sadā mantrī notsukasyāt kadācana /
padāduccuko bhūtvā homayedbhuvi deśikaḥ

38

vedanā mahatī tīvrā jāyate nātra saṃśayaḥ /
vedanārto yadā mantrī na lakṣaṃ vindate sadā

39

aśomudāmayaścaiva kaṭigranthyadhipe pṛthuḥ /
p. ४९५)
urastaṃbho mahāghoraḥ pārśve rogastathaiva ca

40

evamādīni duḥkhāni jāyate nātra saṃśayaḥ /
roge tu yujyamāne tu yathā kuryāttu deśikaḥ

41

tathā'nte kathayiṣyāmi saṃkṣepācchṛṇu suvṛte /
nāvyāhāreṇa kartavyo yogāraṃbhaḥ kadācana

42

na kṣudhārtaṃ tṛṣārtena na caiva janasaṃsadi /
nivātaśaraṇe divye tasmiṃsthitvā samabhyaset

43

anyathā kurute'nyastu na lakṣaṃ vindate sadā /
sa vikalpasya yogastu kathitastava śobhane

44

dīkṣākāle yathā homaḥ kartavyo deśikena tu /
p. ४९६)
tathā tu śṛṇu deveśi kathayāmi samāsataḥ

45

kṣudhārto jāyate śeṣo mahānhi mahatāmapi /
tṛṣārte jāyate doṣaḥ bhittakṣobhoti dāruṇaḥ

46

pittakṣobhādbhavedvyādhiḥ deśikasya na saṃśayaḥ /
kaṃpamānañca pittañca piṭakādyagnisaṃbhavāt

47

pittakṣobhādbhaveddevi māyāvyādhissudāruṇaḥ /
kṣudhārtasya tṛṣārtasya paśukā saha suvṛte

48

siddhamantraniyogyastu bhavete deśikottamaḥ /
navamantrapadasyaiva kṣudhayā vyākulīkṛtaḥ

49

vindate deśikendastu tasmādbhuñjīta suvṛte /
p. ४९७)
haviṣya bhojanaṃ kṛtvā ghṛtakṣīraparipluta

50

pāyasaṃ vā sa bhuktvā tu tato dīkṣā samārabhet /
pūrṇāhutyā prapātantu utsṛṣṭistu na kārayet

51

agnitejo na dahyeta prasṛtenaiva pātayet /
dahyamāno yadā mantrī prāyaścittamavāpnuyāt

52

mukhe tu dahyamānasya mantrāstasya parāṅmukhaḥ /
nā sādhayanti karmāṇi tasmāttaṃ parivarjayet

53

cakṣuṣau dahyamānau tu devā kupyanti śobhane /
tena deṣo bhavoddevi tasmāttaṃ parivarjayet

54

romeṣu dahyamāneṣu kupyanti ṛṣayassadā /
p. ४९८)
eteṣu dahyamāneṣu prāyaścittārthamādarāt

55

hunecca daikaṃ deveśi natvā vākyena samāhitaḥ /
dhyātvā tatvaṃ viśuddhyeta prāyaścittāni saṃśayam

56

srucipūrṇā tu dātavyā pūrṇāhutyā tu deśikaiḥ /
pādāṅguṣṭhau samau kṛtvā prasṛtena tu deśikaḥ

57

uttānā karayugmena pātayeta vicakṣaṇaḥ /
pātro na dahyate devi tathāpatā tu āhutiḥ

58

dahyate tu yadā pātraṃ prāyaścittantu homayet /
pūrvoktena vidhānena śudhyate nātra saṃśayaḥ

1

iti niśvāsakārikāyāṃ ṣaṭ catvāriṃśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
pṛthivī divi bhāgena deva deva tvayā purā /
nyāsastu kathito deva samayācāradhāritaḥ

2

kathaṃ tatvāni deveśi deśikena mahātmanā /
ātmadehe tu jñātavyā bhagavan vaktumarhasi

3

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ sarvajñānamanuttamam /
yena vijñānamātreṇa mucyate nātra saṃśayaḥ

4

ādau tu devadeveśi mātṛkāṃ parikalpayet /
dakṣiṇe yojayedbījaṃ vāme yonintu vinyaset

5

p. ५००)
namaskārāntayogena praṇavādisamanvitaḥ /
varge varge tu kartavyaṃ mantro vai deśikena tu

6

mātṛkāpūrvavinyāsaṃ navamo tadanantaram /
punarnavamamuccārya śabdātītantu kārayet

7

evaṃ vinyasya deveśi vibhinnaṃ punareva tu /
akāro pratijñeyā nābhyadhastāttu vinyaset

8

yakāraṃ puruṣākhyasya hṛdi padme tu vinyaset /
patreṣu vinyaseddevi niyatiṃ tadanantaram

9

evaṃ māyā ca vidyā ca īśvaraśca sadā śivaḥ /
śivatatvantu deveśi sarveṣāmupari sthitam

10

p. ५०१)
evaṃ vinyasya tatvāni sakalādikrameṇa tu /
bindunādaṃ tathā śaktiḥ evaṃ vinyasya yatnataḥ

11

hṛnmajo devatānyāsaṃ śṛṇu devi tataḥ param /
sūryamaṇḍalavinyāsamādāveva vicintayet

12

dvitīyamaindavanyāsaṃ vahninyāsaṃ tṛtīyakam /
brahmāviṣṇuśca rudraśca tathāceśvara eva ca

13

sadāśivaśśivaścaiva * * secca yathākramam /
nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyāśāntistathaiva ca

14

nādaśaktiśśivaścaiva vinyasetha yathākramam /
sūkṣmā nāma kalā yā tu su sūkṣmā ca dvitīyakā

15

p. ५०२)
amṛtā mṛtā tṛtīyā ca bījāmṛtaṃ tataḥ param /
asya pañca ca deveśi vinyasecchaktivatsadā

16

cakranyāsaṃ mahādevi pūrvamevamudāhṛtam /
tattvayā viditaṃ devi kimanyatkathayāmi te

17

cakṣuṣā ca bhayaiveha tadeva kathitaṃ mayi /
viditaṃ tattvayā devi vā?sti tatvamataḥ param

18

karanyāsaṃ pravakṣyāmi tadekāgramanā śṛṇu /
navātmakaṃ nyasetpūrvaṃ bhinnaikaikaṃ na saṃśayaḥ

19

punastu mantramuccārya maṅguṣṭhāgreṇa vinyaset /
sakalaṃ dakṣiṇāṅguṣṭhe śeṣaṃ pūrvaṃ samācaret

20

p. ५०३)
karanyāsakṛte devi śivaṃ tatraiva cintayet /
tritatvaṃ pūrvaṃ vinyasya śivaṃ paścāttu vinyaset

21

evaṃ kṛte tato devi śivahastastu saṃsmṛtaḥ /
tena sarvamidaṃ kāryamarcanaṃ prokṣaṇaṃ tathā

22

grahaṇaṇ yojanañcaiva śivahastena kārayet /
prathamaṃ karavinyāsaṃ na cāsmānaṃ prakīrtitam

23

nyastvā vai vākṣarandevi mātṛkāyā dvitīyakam /
navātmānaṃ tṛtīyantu tadbhinnantu caturthakam

24

sakalādikrameṇaiva pañcamaṃ parikīrtitam /
trayodaśaṃ paraṃ devi sarvavyādhi vyavasthitam

25

p. ५०४)
evaṃ nyāsaṃ purā kṛtvā dhyāyettatvantu yogavit /
trayodaśātmasānnidhyaṃ yadi syāttatvavedinaḥ

26

kurute'nugrahasso hi avaśena varānane /
vacasā kurute dīkṣāṃ cakṣuṣā ca na saṃśayaḥ

27

eṣa devi mahānyāsaḥ sevitavyaḥ prayatnataḥ /
darśanātpūrvatejantu vacasā ca na saṃśayaḥ

28

manasā ca na sandehaḥ sparśanena na saṃśayaḥ /
nyāse kṛte tu deveśi samarthassarvakarmasu

29

eṣa puṇyo mahānyāso mayā devi udāhṛtaḥ /
eko'pi yo vijānāti mucyate ca na saṃśayaḥ

30

p. ५०५)
evaṃ nyāsaṃ purā kṛtvā ācāryacchinnasaṃśayaḥ /
na lipyate puṇyapāpaiḥ svācāryasyāpi mocakaḥ

31

evaṃ nyāsantu deveśi na dadyādyasya kasyacit /
ācāryāya tu dātavyamabhiṣiktāya dhīmate

32

anyathā duṣṭamartyānāṃ vadan padakabhāk bhavet /
sarvasaṃhitasāmānyaṃ jñātavyaṃ deśikena tu

33

deśe kṛte mahādevi ye kecitpāpakarmataḥ /
mucyante darśanāttasya ācāryasya na saṃśayaḥ

34

anena kṛtavānastu paśyate śṛṇu te'pi vā /
vapurdarśanamātreṇa mantrāṇāṃ sravaṇena tu

35

p. ५०६)
dhruvaṃ darśanamātreṇa dhruvaṃ praṇayanena ca /
agniśabdena suśroṇipāśaśabdena caiva hi

36

pātakaiḥ mucyate devi śabdaṃ śrutvā narādhamaḥ /
vapuḥ saṃdarśanāddevi deśikasya mahātmanaḥ

37

ābrahmalokagāmī syāt bhavate nātra saṃśayaḥ /
mantrāṇāṃ śravaṇenaiva śṛṇu devi vadāmyaham

38

mantraṃ śrutvā tu pāpātmā rudrasāyujyamāpnuyāt /
dhūmasaṃdarśanāddevi viṣṇusāyujyamāpnuyāt

39

agniśabdena suśroṇi śṛṇu devi vadāmyaham /
vidyātatve tu yā vyaktiḥ bhavate pāpakarmaṇā

40

p. ५०७)
manasā ca na sandehaḥ sparśanācca na saṃśayaḥ /
etatte kathitaṃ devi śivasyāsaṃ mahatphalam

41

evaṃ jñātvā ca deveśi kuru dīkṣāṃ yathecchayā /
anena dīkṣitā martyāḥ paśavo muktabandhanāḥ

42

vrajanti śivasāyujyaṃ nirmalā vigatajvarāḥ /
ato mantravibhāgantu kathayāmi varānane

43

oṃ aṃ ūnnamaḥ / oṃ yaṃ namaḥ / oṃ laṃ namaḥ / oṃ maṃ namaḥ / oṃ kṣaṃ namaḥ / oṃ raṃ namaḥ / oṃ haṃ
namaḥ / oṃ hṛṃ namaḥ / oṃ āṃ namaḥ / onnavātmakaḥ / oṃ kaṃ khaṃ gaṃ ghaṃ daṃ namaḥ / oṃ caṃ chaṃ jaṃ
jhaṃ ntraṃ namaḥ / oṃ ṭaṃ ṭhaṃ ḍaṃ ḍhaṃ ṇaṃ namaḥ //
p. ५०८)
oṃ taṃ thaṃ daṃ dhaṃ naṃ namaḥ / oṃ paṃ phaṃ baṃ bhaṃ maṃ namaḥ / karaśākhā su vinyaset / oṃ ya ra la va
namaḥ / hastamadhyataḥ / oṃ śa ṣa sa ha namaḥ / oṃ maṇibandhataḥ / oṃ kṣannamaḥ / saṃpuṭīkaraṇe
vāmakaravinyāsaḥ / oṃ a ā i ī u ū ṛ ṝ ḷ ḹ e ai o au aṃ aḥ / namaḥ / parve parve ekaikamakṣaraṃ nyaset /
oṃ
aṃ namaḥ / karamadhyataḥ /
paramākṣaraṃ deveśi maṇibandhe tu vinyaset /
aṅguṣṭhamāditaḥ kṛtvā pañcabrahmāṇi vinyaset

44

madhyamādi śivāṅgāni vinyaseta yathākramam /
p. ५०९)
rudroṅkārasamāyuktaḥ phaṭkāreṇa samanvitaḥ

45

karasaṃśodhanañcaiva dehamālabhanaṃ tathā /
prāsādabhūmiṃ saṃśodhya sarvametena kārayet

46

kiñcitsaṃśodhanārthantu tava devi udāhṛtam /
sarvametena kartavyaṃ yatkiñcicchodhanāya vai

47

oṃ pṛthivyai namaḥ / oṃ adbhyo namaḥ / oṃ tejase namaḥ / oṃ vāyave namaḥ / oṃ ākāśāya namaḥ / oṃ
ahaṅkārāya namaḥ / oṃ buddhaye namaḥ / oṃ pradhānāya namaḥ / oṃ puruṣāya namaḥ / oṃ niyati namaḥ / oṃ
kāla
namaḥ / oṃrāga namaḥ / oṃ vidyāya namaḥ / oṃ kālāya namaḥ /
p. ५१०)
vidyāya namaḥ / īśvarāya namaḥ / sadāśivāya namaḥ / śivāya namaḥ / pādādārabhya vinyaset / oṃ hṛdayāya
namaḥ / oṃ gīrnamaḥ / oṃ hunnamaḥ / oṃ śiva namaḥ / oṃ laṃ namaḥ / oṃ raṃ namaḥ / oṃ juṃ namaḥ / hṛdaya
kaṇṭhañca muktidhyañca vinyaset /
śaktikalā yāsmavinyāsaṃ kathitaṃ tava suvrate /
pañcamaṃ vinyasecchaktiṃ śivaśaktikalāṃ nyaset

48

śeṣastu manasā nyāsaḥ kartavyastu varānane /
śivahastaṃ yadā dadyāt deśikastu mahātmanā

49

savyahaste yajedyāgaṃ nyāsañcaivamaśeṣataḥ /
p. ५११)
mātṛkā homakāle tu śṛṇu vakṣyāmi suvṛte

50

ekāvaraṇa saṃyaṣṭvā caturbhirvāpi deśikaḥ /
agnisaṃskārapūrvantu kṛtvā tu varavarṇinī

51

ekaikamāhutiṃ tatra anulomena suvṛte /
vilomena punaścāpi juhuyāddeśikottamaḥ

52

anulome siddhikāmo vilomepyayanaṃ kuru /
anulomavilomena hotavyaṃ deśikena tu

53

iti te kathito devi nyāsaḥ paramadurlabhaḥ /
mantrāṇāñcaiva vinyāsaḥ kathitastava śobhane

54

devyuvāca
p. ५१२)
kimādipūrvakaṃ deva yajanaṃ samudāhṛtam /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi

55

īśvaraḥ
śṛṇu devi pravakṣyāmi yattvayā paripṛcchritam /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tava devi varānane

56

gaṇayāgantu prathamaṃ yaṣṭavyantu samāhitaiḥ /
pañcāṅgena samāyuktamekahastaṃ surottame

57

śivapañcamavinyāsaṃ śivadhyānamanā nyaset /
aṣṭapatraṃ nyasetpadmaṃ kesarālaṃ sa karṇikam

58

karṇikāyāṃ nyaseddevaṃ gaṇeśaṃ lokapūjitam /
p. ५१३)
āgneyayāṃ hṛdayaṃ nyasyaṃ īśānyāntu śironyaset

59

nair-ṛtyāntu śikhāṃ devi vāyavyāṃ tvacaṃ nyaset /
caturdikṣu nyasedastrameṣa eva vidhismṛtaḥ

60

oṃ hṛnnamaḥ / oṃ hinnamaḥ / oṃ hunnamaḥ / oṃ haiṃ namaḥ / oṃ hannamaḥ / oṃ jahi namaḥ / oṃ hanala namaḥ / oṃ
jahi namaḥ / oṃ annamaḥ /
hṛdayaśiraśśikhāyaikavacāstraiḥ krameṇa tu /
oṃ hrauṃ namaḥ / oṃ gaṇapati / evaṃ bhagavatkarṇikāyāṃ yajet sadā /
āvāhantu kartavyaṃ hṛdayena visarjanam

61

p. ५१४)
prokṣaṇābhyukṣaṇañcaiva pañcabhistu na saṃśayaḥ /
astreṇa śodhayedbhūmiṃ eṣa eva vidhismṛtaḥ

62

agnisaṃskāravidhānantu ebhiḥ sarvaistu kārayet /
maṇḍale tarpaṇaṃ kṛtvā daśadikṣu baliṃ haret

63

navātmakena devena baliṃ sarvatra dāpayet /
tena te tṛptimāyānti bhūtagrāmamaśeṣataḥ

64

prabhūṇāmutsave devi ko na tuṣyati suvrate /
tato bhūtāni tuṣyanti śivena balinā sadā

65

baliśca dvividho deyo deśikena mahātmanā /
pāyasaṃ kṛsarañcaiva hāridrañca guḍodanam

66

p. ५१५)
hāridrañca tathā kuryāt kṛṣṇañca palalānvitam /
ṣaḍvidheṣa balirdevi mayā te parikīrtitaḥ

67

dātavyo deśikendreṇa ātmanaśreya icchatā /
evaṃ gaṇapateryāgo mayā te parikīrtitaḥ

68

yaṣṭavyaṃ devadeveśi nirvighnaṃ jāyate sadā /
gaṇayāgantu prathamaṃ dvitīyaṃ bhuparigraham

69

adhivāsaṃ tṛtīyantu caturthaṃ maṇḍalaṃ smṛtam /
pañcamantu samākhyātaṃ caṇḍeśāya mahātmane

70

gurupūjā smṛtā ṣaṣṭhā iti te parikīrtitāḥ /
ṣaḍvidhaṃ yajate yastu ācāryaḥ susamāhitaḥ

1

p. ५१६)
mucyate sarvapāśaistu sa śivaṃ yātyanāmayam // ७० १/२ //
iti niśvāsakārikāyāṃ saptacatvāriṃśatpaṭalaḥ
devyuvāca
yattvayā kathitaṃ nyāsaṃ pṛthivyādiranukramāt /
mantrasoccāravinyāsaṃ sthānāni anupūrvaśaḥ

2

te mayā viditā devi yasmin yasmin vyavasthitāḥ /
punaśca śrotumicchāmi saṃśayo me maheśvara

3

na rūpeṇa vinā nyāso na ca siddhiḥ pravartate /
rūpahīnā na sidhyanti devadaityendrarākṣasāḥ

4

p. ५१७)
rūpahīnā mahākrūrāḥ vighnaṃ kurvanti nāyakāḥ /
bhūtaiśca paribhūyante niveśaṃ yānti pannagāḥ

5

uccāṭāveśakarmāṇi māraṇaṃ tāḍanāni ca /
śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva amṛtīkaraṇāni ca

6

vaśyā niyogasiddhiśca rūpahīnā na sidhyati /
tasmādrūpaṃ mahādeva mantrāṇāṃ kathayasva me

7

tatvānāñcaiva deveśa devānāñca viśeṣataḥ /
kalānāṃ rūpamākhyā hi phalanyāsasya yadbhavet

8

etatkāryamaśeṣeṇa bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
p. ५१८)
sādhu sādhu mahāprājñe yattvayā coditosmyaham

9

na kenacidahaṃ pṛṣṭo brahmaviṣṇusurāsuraiḥ /
etatpṛśnaṃ mahāpuṇyaṃ aśeṣaphalabhūmidam

10

ekamutpādyakohyeṣu nyāsaḥ paramadurlabhaḥ /
prāṇāyāmaparo bhūtvā rūpalakṣaṇasaṃyutam

11

nyasedbījagaṇaṃ devi dakṣiṇena samāhitaḥ /
saptaraśmipratīkāśaṃ śuddhasphaṭikanirmalam

12

ayaḥ piṇḍasutaptābhaṃ rañjitaṃ parihāritam /
candrāṃśunirmalaṃ śuddhaṃ vidyutkoṭisamaprabham

13

raśmimālāsahasraistu dyotayantaṃ samantataḥ /
p. ५१९)
bījaṃ sañcintayeddevi sarvakilviṣanāśanam

14

brahmahatyādi pāpāni dhyānamātreṇa ityayam /
yogamutpadyate devi māsānabhyantareṇa tu

15

evaṃ bījasya vinyāso yonināṃ śṛṇu sāṃpratam /
caṇḍaraśmipratīkāśaṃ dyotayantaṃ samantataḥ

16

sravantamamṛtaṃ divyaṃ jarārogavināśanam /
candracandrakasaṃkāśaṃ yonicakraṃ vicintayet

17

madhye navātmakaṃ devaṃ taptahāṭakasannibham /
dhyātavyaṃ yogibhirnityaṃ dyotayantaṃ samantataḥ

18

bījayonau ca vā raśmiḥ devadevyasya raśmayaḥ /
p. ५२०)
ekībhūtāni sañcitya yugāntakiraṇatviṣaḥ

19

bīje tu īśvaraḥ sākṣāt dyotayantaṃ devi saṃsthitam /
navātmānaṃ varārohe jñātavyantu sadāśivaḥ

20

bījayoninatvātmānāṃ trayāṇāṃ raśmayo budhaiḥ /
piṇḍībhūtāśśirasthāne bindureko vicintyatā

21

tasyopari śikhā divyā nādaṃ paramadurlabhā /
tasyātite sthitā śaktiḥ dyotayantī samantataḥ

22

bindostvīśvaro jñeyo * nnadorjñeyo sadāśivaḥ /
śaktistu devadeveśi tvameva parikīrtitā

23

paratvamaparaścaiva mātṛkā yā prakīrtitā /
p. ५२१)
sāṃpṛtaṃ śṛṇu devyatra tatvānāṃ kathayāmi te

24

ukāraḥ prakṛtirjñeyo rūpatrayasamanvitā /
kṛṣṇaṃ raktaṃ tathā śvetaṃ dhyātavyaṃ yogibhissadā

25

sthānaṃ pūrvaṃ mayā khyātaṃ jñātavyaṃ deśikena tu /
yakāraṃ pauruṣaṃ tatvaṃ śivarūpaṃ vicintayet

26

sadyotamadṛśaṃ vā'pi āparidhve tu puṣkare /
etaddhyānaparo bhūtvā yogasiddhimavāpnuyāt

27

vakāro niyatiḥ jñeyā tava varṇaṃ vicintayet /
ayaṃ vā śuklakṛṣṇañca raktasūtreṇa coditaḥ

28

tādṛśaṃ dhyāyamānastu nyāsakāle varānane /
p. ५२२)
sidhyate nātra sandehaḥ satyaṃ devi vadāmyaham

29

dhūmravarṇādharatalaṃ lakāraṃ kāmarūpiṇam /
dyotayantaṃ svakaṃ sthānaṃ dhyātavyaṃ śuddhimicchatā

30

nīlameghanibhākāraṃ māyātatvasubhairavam /
dyotayantaṃ svakaṃ sthānaṃ dhyātvā siddhirna saṃśayaḥ

31

vidyāṃ vai raktavarṇāḍhyāṃ nyāsakāle vicintayet /
sidhyate hyavicāreṇa sādhakassusamāhitaḥ

32

pūrvāktā ye mahārūpāḥ tena siddhyantyasaṃśayaḥ /
īśvarastu rakāro vai citrarūpa udāhṛtaḥ

33

dyotayantaṃ mahātatvaṃ mūrdhasthāne vyavasthitam /
p. ५२३)
sidhyate hyavicāreṇa evaṃ nyāsaṃ vicintayet

34

haṃkāramīśvarādūrdhvaṃ devadevaṃ sadāśivaḥ /
dhyātavyaṃ yogibhirnityaṃ yugāntakiraṇatviṣā

35

tenedaṃ vyāpitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
anena siddhyate yogī sarvajñatvaṃ pravartate

36

bindunādaṃ samākhyātaṃ śakteścaiva samāsataḥ /
kathitaṃ sa rahasyantu na mayā gopitaṃ tava

37

pṛthivyādīni tatvāni śṛṇu devi vadāmyaham /
śuklapadmopariṣṭhāttu śobhayantī mahāyaśāḥ

38

bālastrīrūpiṇī śyāmā ādityasamatejasā /
p. ५२४)
evaṃ rūpadharī dhyātvā vinyasetpādayordharām

39

santatidhyānayogena viṣamāśu vināśayet /
ācāryaḥ sarvabhūtānāṃ yathaiva vasudhā bhavet

40

śyāmadhyānaparo bhūtvā ātmanyāsantu kārayet /
vāyuñjānupradeśe tu pītavarṇaṃ vicintayet

41

sidhyate'nena yogena nyāsena susamāhitaḥ /
ākāśaṃ bhuviraṃ rūpaṃ dhyātavyaṃ yogibhissadā

42

ūruyugme mahādevi nyāsakāle vicintayet /
ahaṅkāraṃ tathā raktaṃ guhye cātmani vinyaset

43

ādityodayasaṅkāśaṃ nyāsakāle vicintayet /
p. ५२५)
kuṅkumāruṇasaṅkāśaṃ caturvaktraṃ caturbhujam

44

cintayedakṣasūtraistu dyotayantaṃ samantataḥ /
nyāsakāle tu deveśi buddhimevaṃ vidhaṃ nyaset

45

prākṛtaṃ pūrvamākhyātaṃ pauruṣañca viśeṣataḥ /
te tvayā viditā devi kalānāṃ śṛṇu sāṃpṛtam

46

nivṛttiśśuklavarṇābhā āpādātkaṭirantataḥ /
dyotayantī samantāttu raśmibhirhimaśītalaiḥ

47

pratiṣṭhā pītavarṇābhā hṛdi kaṭyāntu yāvadhi /
nyāsakāle tu dhyātavyā yogamutpadyate sadā

48

vidyā tu raktavarṇena hṛdi karṇāvadhi sthitā /
p. ५२६)
dyotayantī varārohe nyāsakāle vicintayet

49

ākarṇamūrdhani yāvat śāntiṃ vai vinyasetsadā /
candrātapapratīkāśāṃ muñcantīmamṛtaṃ sadā

50

dhyātavyā yogibhirnityaṃ nyāsakāle vicintayet /
su sūkṣmā hṛdayaṃ yāvat dhyātavyā nityameva hi

51

bālātapatranīkāśā nyāsakāle vicintayet /
amṛtākarṇamāśritya anekakiraṇojvalā

52

nīvātātapasaṅkāśā nyāsakāle vicintayet /
amṛtāmṛtakalā yā tu anaupamyā hyanāmayā

53

taddhyānānmucyate devi janmasaṃsārabandhanāt /
p. ५२७)
mṛtyuñjayeṣibhirdivyā dhyātavyā nityameva hi

54

amṛtāmṛteti yā jñeyā jarāmṛtyuvināśinī /
karṇike devatānyāsaṃ kartavyaṃ siddhimicchatā

55

teṣāṃ rūpaṃ samākhyātaṃ yasya evaṃ mahātmanaḥ /
kṣuṣā hi deveśi veditavyāni deśikaiḥ

56

vaktraṃ tathaiva vijñeyaṃ veditavyaṃ prayatnataḥ /
hṛdi padmasya vinyāsaṃ śṛṇu devi vadāmyaham

57

anantaṃ pūrvamevoktapadmañca varavarṇinī /
dharmapādo bhavetchuklo jñānaṃ raktaṃ vicintayet

58

vairāgyaṃ pītamityāhuḥ īśvaryaṃ tamasannibham /
p. ५२८)
gātrakāṇi tathaiveha chadanāni tathaiva ca

59

śaktyo goracanābhāstu kesarā aruṇopamā /
evaṃ padmasya vinyāsaṃ yāgakāle vicintayet

60

dīkṣākāle tu deveśi nityamevaṃ vicintayet /
tattanyāse tu te devi tatastatvaṃ vicintayet

61

tena sarvamidaṃ tatvaṃ vyāpitaṃ sarvameva tu /
tasya tejasmṛtāssarve ye kecit samudāhṛtāḥ

62

tejasā tasya dīpyante sarvatatvā na saṃśayaḥ /
ekaike tu kṛte nyāse ekaikaṃ tena bhāṣayet

63

tadā tatvagaṇāssarve siddhimuktiphalapradāḥ /
p. ५२९)
mantrāstathaiva jñātavyā kalāścaiva samantataḥ

64

evaṃ nyāsaṃ purā kṛtvā sāmarthyaṃ sarvakarmasu /
uccāṭe māraṇe caiva tāḍane'pi varānane

65

śūlahastamahāraudrā krodhalohitalocanāḥ /
bhrukuṭīkarālavadanā krūrakarmasuyojayet

66

ūrdhvakeśā mahāraudrā kṛṣṇavarṇā bhayāvahāḥ /
kṛśayantīṃ sadā devi cintayenmantradevatām

67

mudgarāyudhahastāñca śūlakhaṭvāṅgadhāriṇīm /
pāṣāṇadhāriṇīñcaiva kāṣṭhahastāṃstathaiva ca

68

huṅkāramādisaṃyuktāṃ phaṭkārāntena dīpitām /
p. ५३०)
māraṇoccāraṇādīni kurute nātra saṃśayaḥ

69

śāntike pauṣṭike caiva śṛṇu devi vadāmyaham /
saumyāṃ śuklīṃ mahādevi śvetapadme vyavasthitām

70

śvetapadmadharāssarve kuṃbhahastāstathaiva ca /
candrāṃśudhavalassaumyāḥ prāsādaṃ savyapāṇinā

71

dhyātavyā devatā devi pauṣṭike śāntitarpaṇe /
vaśīkaraṇa ākarṣe pāśamaṅkuśadhāriṇīm

72

raktavarṇāśca te sarve dhyātavyāssādhakena tu /
staṃbhane kṛṣṇavarṇāntu nityameva vicintayet

73

mūrtinyāsaṃ purā kṛtvā paścānyāsaṃ samārabhet /
p. ५३१)
eṣa devi samākhyāto nyāsaḥ paramadurlabhaḥ

74

anukūle tu bhakte tu mayā tu kathitaṃ tava /
evaṃ nyāsa iha proktaḥ sarvamantreṣu cottamaḥ

75

brahmahatyādikaiḥ pāpaiḥ nyāsādeva pramucyate /
abhojya bhakṣaṇaṃ kṛtvā hatvā lokaṃ carācaram

76

mucyate nātra sandeho nyāsaṃ kṛtvā narādhamaḥ /
suvarṇasteyagodānaṃ hutvā bahutarāṇi ca

77

mucyate tatkṣaṇāddevi nyāsaṃ kṛtvā na saṃśayaḥ /
evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā ācāryassusamāhitaḥ

78

mocayeddarśanādeva nātra kāryā vicāraṇā /
p. ५३२)
kālayāgavidhānena deśiko yajate yadi

79

na śakto devi tasyāhaṃ prasaktaṃ guṇasaṃpadam /
ekāhamapi mayā nyāsaṃ kurute sādhakottamaḥ

80

mucyate nātra sandeho janmasaṃsārabandhanāt /
saptāhamabhyasedyastu imaṃ nyāsaṃ samāhitaḥ

81

ekaviṃśakalānāśu narakānnayate śivān /
māsādutpadyate yogaḥ trisandhyaṃ yastu cintayet

82

ṣaṇmāsaṃ yogayuktastu yaṃ dharmaṃ manasi cintayet /
sarvaṃ saṃpādayatyeṣa lokasyaiva hitāhitam

83

vatsarābhyāsayogena deveśa samatāṃ vrajet /
p. ५३३)
trailokyasya tu vṛttāntaṃ kathayennātra saṃśayaḥ

84

dvirabdaṃ yogayuktastu lokālokañcarācaram /
gacchate nātra sandehaḥ sādhakassusamāhitaḥ

85

nidānakhadyamānāni kṣetranādamanekadhā /
siddhyate nātra sandehaḥ yoginastu na saṃśayaḥ

86

ucchiṣṭāntardadhāne ca pādaleparasāyane /
ākāśagamanañcaiva daṇḍakāṣṭhapavitrakam

87

yogañca janasiddhiñca sidhyate nātra saṃśayaḥ /
jñātvā nyāsamidaṃ devi vinyāsamanyatpalālavat

88

lakṣāhyatraiva jñātavyāstatvānyatraiva suvṛte /
p. ५३४)
ātmāhyatraiva jñātavyo devāścaiva viśeṣataḥ

89

etaddevi na dātavyaṃ putrasyāpi varānane /
sādhakasya ca dātavyamācāryasya tathaiva ca

90

anyeṣāṃ duṣṭamartyānāṃ śreyaso'pi na pātayet /
devyuvāca
pañcabrahmeśavāṅgānāṃ rūpāṇi kathayasva me

91

tairvinā labhate siddhiṃ vidyāṅgaiśca tathaiva ca /
īśvara uvāca
pañcabrahma śivāṅgānāṃ sāmānyaṃ parameśvari

92

sarvatra jāyate devi rūpalakṣaṇasaṃyutaḥ /
navasūtre purā proktaḥ rūpāstā eva śobhane

93

vaktrayogaṃ samākhyātaṃ jñātavyā deśikena tu /
hṛdayasya pravakṣyāmi rūpaṃ śṛṇu sulocane

94

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ kiraṇairapi saṅkulam /
dyotayantaṃ hyadhaścordhvaṃ hṛtpradeśe vyavasthitam

95

hṛdi dhyānapare devi nyasyate nātra saṃśayaḥ /
śiranyāsaṃ śiro devi hārakundendusannibham

96

dyotayantaṃ samantāttu nyāsakāle vicintayet /
indukoṭipratīkāśaṃ śikhāṃ deviṃ vicintayet

97

sravantīmamṛtā dhārāḥ plāvayantīṃ vicintayet /
p. ५३६)
tena nyāsena dhyānena sādhakassusamāhitaḥ

98

sidhyate nātra sandeho jarārogavivarjitaḥ /
kavacaṃ sarvagātreṣu sūryakoṭisamaprabham

99

sarvavighnaharañcaiva jvalantaṃ sarvato mukham /
nyāsena sidhyate devi nātra kāryā vicāraṇā

100

astraṃ hastapradeśe tu na tu svāṅgeṣu yojayet /
trāsayantaṃ mahādevi vighnāścaiva vicintayet

101

astraṃ pūrvaṃ japitvā tu ayutāni daśaiva tu /
paścāttu sādhanaṃ kuryāt nivighnaiḥ siddhimāpnuyāt

102

tena sarvaṃ samāhṛtya diśāsu vidiśāsu ca /
p. ५३७)
astramadhye japaṃ kuryāt tadā sidhyati nānyathā

103

vidyāṅgā evameva syāt kathitaṃ tava śobhane /
tatra pāśupataṃ hastraṃ śivāṅgaṃ ghorasaṃjñitam

104

vidyāṅgamayutaṃ devi japtavyaṃ susamāhitaiḥ /
tadā nirvighnato devi sidhyate sādhakottamaḥ

105

prākāre tu sadā cintye japakāle tu sādhakaḥ /
tadā nirvighnamāyāti sādhako nātra saṃśayaḥ

106

jayasaṅkarṣaṇaṃ kuryāt vidyāṅge susamāhitaḥ /
kṛtvā pañcaravatyogaṃ madhye tu japamārabhet

107

arghyantvekādaśenaiva japamadhye niveśitam /
p. ५३८)
pramāṇaṃ japitaṃ mantraṃ punareva tu suvṛte

108

pūjayitvā yathānyāyaṃ kalpoktaṃ karma ācaret /
tadā siddhimavāpnoti devyā mānuṣakṛtrimāḥ

109

krīḍante mantriṇassiddhāḥ pūrvoktānāṃ yathākramam /
sarvakarmakaraḥ śrīmān karmaṇā manasā girā

110

tatvaṃ dṛṣṭvā japettatvaṃ lakṣamekaṃ varānane /
yogasiddhimavāpnoti mantrāssiddhyanti nānyathā

111

rātrau śayanakāle tu śatamāvartayedyadi /
naṣṭañca kathayeddevi śāstrāṇi vividhāni ca

112

sa eva prerako devaḥ kathayecca na saṃśayaḥ /
p. ५३९)
guruṃ jñātvā mahādevi kalpate nātra saṃśayaḥ

113

devyuvāca
śabdasparśādirūpebhyaḥ indriyebhyastathaiva ca /
yasmin sthāne tu te śodhyāḥ ekadikkāmavedituḥ

114

īśvaraḥ
śṛṇu devi pravakṣyāmi yasmin siddhyanti śobhane /
tathā te kathayiṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu

115

pṛthivyāpastathā dejo vāyurākāśameva ca /
pañca pañca suvaiyojyā deśikena mahātmanā

116

pṛthivyādi guṇā ye tu pṛthivyāṃ stāṃstu śodhayet /
p. ५४०)
evamatvaṃ tathā tejo āśuge vai tathaiva ca

117

pṛthivyāṃ gandhatanmātraṃ viṣayāṃ gandhasaṃjñitam /
karmendriyacarusthañca śrotrajñānendriyaṃ smṛtam

118

evamādikrameṇaiva śodhanīyā vipaścitā /
śāktau śivaṃ tathaiveha ekaikaṃ kramaśastathā

119

śodhayetpañcasu tathā pṛthivyādiṣu śobhane /
ahaṅkārastathā ṣaṣṭho anulomādviśodhayet

120

eṣā te kathitā dīkṣā mantroddhāramaśeṣataḥ /
kalānāṃ nirṇayañcaiva tatvānāṃ nirṇayastathā

121

padānāñca samāsena vyākhyātaṃ tava śobhane /
p. ५४१)
jñātvā bhaktimayaṃ śiṣyaṃ dīkṣāṃ vyākhyātumarhasi

1

iti niśvāsakārikāyāṃ aṣṭacatvāriṃśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
sakalaṃ devadeveśa śrutaṃ vistarataḥ prabho /
niṣkalaṃ śrotumicchāmi sakalaṃ vyāpya viṣṭhitam

2

īśvaraḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śivadharmaṃ sanātanam /
yena muktassadharmātmā dharmotsanno nigadyate

3

prabhusvatantraśca sadā sadāsaṃpūrṇalakṣaṇaḥ /
ameyassarvagaśśuddhaḥ sarvaśaktikalānvitaḥ

4

p. ५४२)
vyāpya kṛtsnāṃ sthito lokānanantādiśivāntakān /
ekāntāvasthito hyeṣaḥ śivaśaktisamanvitaḥ

5

īśatyagre sa bhagavān īśinībhiśśivo'vyayaḥ /
jagatkṛtsnaṃ mahāyogaṃ śaktiyogaṃ marīcibhiḥ

6

sthāpyate viṃśake caiva paśūnyasmātsvaśaktibhiḥ /
śāntatvāt svakartṛtvāt śaktimatvānmahaujasaḥ

7

śāsanācchamanācchakti kṣetrajñānugrahaṃ prati /
prakurvanti jagatkṛtsnaṃ śaktayastā mahātmanaḥ

8

śivenādhiṣṭhitaṃ yasmāt jagatsarvaṃ carācaram /
sarvākāramanākāramanaupamyamanāmayam

9

p. ५४३)
sarvaissarvakalāvyāpī sūkṣmastanmayāṃ gataḥ /
mantratejomayonityamacintyaḥ paramaśśivaḥ

10

sarvapramāṇadūrasthaḥ turyātītaḥ parāparaḥ /
vāgviśuddhaḥ parajyotiḥ svatejo dṛḍhagocaraḥ

11

aprameyamanirdeśyamanaupamyamanāmayam /
susūkṣmamavyayannityaṃ kāraṇaṃ jyotiruttamam

12

somārkānalatejobhiḥ piṇḍīkṛtasahasraśaḥ /
vidyutparārdhakoṭīnāṃ tattejo vyāpya tiṣṭhati

13

vaidyutañcandrasūryau ca nakṣatrāṇi hutāśanaḥ /
tejasā tasya dīpyante mahātejāśca sa smṛtaḥ

14

p. ५४४)
maṇeriva maṇiṃ tejaḥ svatejoparisaṃvṛtaḥ /
evaṃ vrataḥ paro devaḥ sa tejastejasāmapi

15

vyomasthaṃ vyomavannityaṃ vyomasādharmyarūpiṇam /
nirmalādarśakaprakhyaṃ śaradvārisamaprabham

16

abhikhyāmiva sūryāṇāṃ yugapadyudayaṃ yathā /
atyantanaṣṭatamasā ūrdhvabhāsā diśo daśa

17

vidhā vicintyadalakṣyamacintyarūpamīśvaram /
nityaṃ sarvagataṃ sūkṣmaṃ kūṭasthamacalaṃ dhruvam

18

sarvagaṃ sarvakṛtsarvassaveśassarvavitprabhuḥ /
sarvabhūtātma bhūtastha paraṃ vyomaśivo'vyayaḥ

19

p. ५४५)
bhojyaṃ bhoktā ca dātā ca sarvatatvatanuḥparaḥ /
niścitya kartṛkartā ca sarvabhūtapatiśśivaḥ

20

nānāśivasahasrāṇi padmasarvayutāni ca /
sarve śuddhāśca nityāśca ye sthitāśśivagocare

21

sūryakoṭiprabhāssarve śuddhāścaiva svabhāvataḥ /
pṛthagrūpantu yatproktaṃ sādhakaiḥ śāstracintakaiḥ

22

mahāsthānamahājñānaṃ mahāprasthānameva ca /
mahādyutirmahābhūtiḥ mahātejā mahāyaśāḥ

23

apratarkyamavijñeyaṃ svarūpe saṃpratiṣṭhitam /
agrāhyaṃ sarvabhūtasthamakṣobhyañcāvyayaṃ tathā

24

p. ५४६)
aghoṣamasvarañcaiva ātmasaṃvedyamavyayam /
ātmasaṃsthañca vijñeyamarūpañcāpratiṣṭhitam

25

akleśamakṣayañcaiva samastaṃ vyāptarūpiṇam /
ajañcānantarūpañca agotrapitṛmātṛkam

26

anasthisajjarudhiraṃ atvacaṃ hyakalevaram /
anādimadhyanidhanamacālyamacalaṃ dhruvam

27

aprasāritavistīrṇamavyucchannaṃ samantataḥ /
samañca sarvabhūteṣu satataṃ vitatantanum

28

sa bāhyebhyantare sarve sarvālayamanālayam /
nirmalaṃ nirahaṅkāraṃ nirbuddhiñca nirindriyam

29

p. ५४७)
nirguṇaṃ niścalañcaiva niṣprapañca nirāmayam /
nityodayaṃ nirābhāsaṃ nirvikalpaṃ nirāmayam

30

nissaṃśayanniraupamyannityaṃ nityoditaṃ tathā /
na nimnaṃ nodhritañcaiva na vakranna ca vā ṛjuḥ

31

na dīrghanna ca vā hrasvaṃ na sthūlaṃ na ca vā tanuḥ /
na trikoṇaṃ catuṣkoṇaṃ na caiva parimaṇḍalam

32

na caiva kaścidākārassarvākṛti nirākṛtiḥ /
na parokṣaṃ samakṣañca na gatirna ca vā gatiḥ

33

no pariṣṭhānna cādhastāt nāgrato na ca pṛṣṭhataḥ /
na cāsti na ca vā nāsti sarvasthaṃ kimavīṣṭhitam

34

p. ५४८)
na śarīraṃ pṛthaktvena na caikasthaṃ vyavasthitam /
na paraṃ pratyayaṃ vedyannāparaṃ kiñciducyate

35

śivaṃ sūkṣmañca vijñeyaṃ sṛṣṭisaṃhāravarjitam /
na tatra jāyate sṛṣṭiḥ saṃhāro naiva jāyate

36

anāraṃbhamanutpādyamakṣayañcānalaṃ tathā /
avyayañca dhruvannityamanaupamyamanāmayam

37

anāśritamanādañca avikārī taducyate /
sadā śāntaṃ sunirvāṇaṃ paritṛptañca sarvataḥ

38

sarvabhāvavinirmuktaṃ kriyākālavivarjitam /
abhojyañcāpyabhuktañca svacchañcaiva sunirmalam

39

p. ५४९)
aprameyamavijñeyaṃ sarvajñaṃ sarvatomukham /
dharmādharmaguṇaihīnaṃ saṃśritaṃ na ca kenacit

40

na cintayitvā mā bhāti na ca śakyaṃ prakāśitum /
virajaṃ cārajaṃ śuddhaṃ śivadharma paviśca yat

41

bhāvābhāvavinirmuktaṃ māyāmāyivivarjitam /
dūṣaṇādoṣarahitaṃ na calaṃ nāvacālitam

42

pratyakṣādipramāṇaistu na ca śakyaṃ prakāśitum /
anantanahanaṃ sūkṣmaṃ pramāṇātītalakṣaṇam

43

sarvāgamairagamyañca bahirantaśca saṃsthitam /
sarvakāraṇadharmañca kāraṇātītalakṣaṇam

44

p. ५५०)
evameva mahātatvamasādṛśya guṇai sthitam /
na ca tacchakyate jñātuṃ vinā tasyāpyanugrahāt

45

kartānumānabudhyā ca śāstraṇāñca vikalpanāt /
guruvaktrāttu labhyeta tacchaktyā saṃpracoditāt

46

tatvarūpaṃ varaṃ yasmāt nistatvaṃ tatvavarjitam /
yaḥ prapadyedidaṃ sarvaṃ jñātaṃ tenāpi sarvataḥ

47

ādau madhye tathācānte vastu śuddhaśca yatpadam /
tadīryatenātra bhedena manasā tu manonmanau

48

vyāpinaṃ sarvabhāvānāṃ śuddhāśuddhatvalakṣaṇaḥ /
aśuddhaṃ śuddhatatvantu vyomāmṛtapadodbhavaḥ

49

p. ५५१)
na tasmācchakyate vaktuṃ vijñeyaṃ niṣkalaṃ śubham /
svaprakāśaparaṃ vedyaṃ na kenāpi prakāśate

50

yathā pumān svaviṣayān svaśaktyānvavalokate /
tathā'sau paramo devaḥ svaśaktraivāvalokate

51

sarvajñaśca susaṃpūrṇaḥ svabhāvavimalaśśivaḥ /
sarvadoṣavinirmuktamasāmānyaguṇodayaḥ

52

na pārvatīpatirasau ca kapālaśūlī-
nāsāvapi tripurahānaśaśāṅkamauliḥ /
ekāntaśāntarahitaḥ satatapravāhaḥ
kopaprasādarahitaḥ prabhuranya īśaḥ

53

p. ५५२)
śivamādau śivamadhye śivamante ca sarvadā /
mahāmālañjanājālavyatītatanurīśvaraḥ

54

janmamṛtyujarāmoha kāmakrodhabhavodbhavāḥ /
na vidyante yatastasya śāntaṃ śivapadaṃ tataḥ

55

brahmādikāraṇeśānāṃ śivatva sā darśanāt /
śivatvaṃ gīyate śaṃbhoḥ sadā saumyaṃ mahātmanaḥ

56

śivamekāntakalyāṇamanaupamyamanāmayam /
sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ nityaṃ śubhakaraṃ śivam

57

arhastu pūjanīyārthāssarve bhūtapatirdvijaiḥ /
jagadgurussavijñeyaḥ sarvālaṅkārasaṃyutaḥ

58

p. ५५३)
kāruṇyabhasmaliptāṅgaṃ śāntikhaṭvāṅgadhāraṇaḥ /
nissahatvajaṭādhāraḥ śivacandrakirīṭavān

59

jñānaśūladharo nityaṃ kṛpājihvāgrapannagaḥ /
nirāvaraṇamannatvaṃ trailokyaṃ divyacakṣuṣaḥ

60

kāmātmatāpano deva icchāśaktivibhūṣitaḥ /
acalaśśāśvato vyāpī ajonityasvayaṃbhuvaḥ

61

apravṛttassusaṃvṛtto jñātā kartā ca śāśvataḥ /
sarvajñaḥ sarvakartā ca sarvatokṣiśiromukhaḥ

62

* * * sarvabhūtaḥ śivo jñeyastu śāśvataḥ /
anakṣaramanutpādyamanirdeśyamanāmayam

63

p. ५५४)
tatvāvabhāsakaṃ nityaṃ aiśvaryaṃ jñānamucyate /
sākṣivatsaṃsthito nityaṃ triprakārasya karmaṇaḥ

64

sa bhitvā nābhimadhyaṃ taṃ saṃsāraṃ na ca saṃmṛśet /
yasya yasya manaśceṣṭā śubhe vā yadi vā'śubhe

65

samantātsarvabhūtānāṃ jñasvabhāvañca vyāpakaḥ /
kṣaṇaṃ yatpaśyate sarvaṃ sukhaduḥkhaṃ hitāhitam

66

saṃsāramaṇḍalaṃ kṛtsnamādimadhyāntasaṃsthitam /
sarvamātmani paśyeta na ca saṃyujyate vibhuḥ

67

sarvabhūtakṛtaṃ kṛtsnaṃ saṅkalpādhyavasāyinam /
śṛṇute manute nityaṃ na tu yujyati sarvataḥ

68

p. ५५५)
śabdasparśañca rūpañca rasaṃ gandhaṃ śubhāśubham /
śrotā vaktā ca bhoktā ca mantā ca sukhaduḥkhayoḥ

69

prādātsarvatra sarpādaścetā paśyan śṛṇoti ca /
aśeṣabhuvanavyāpī niśśeṣo bandhamokṣakṛt

70

sarvajñaḥ sarvakaraṇaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ /
anādimadhyanidhanaḥ prabhavaḥ sarvatatvagaḥ

71

sṛṣṭisaṃhārakartā ca krīḍayā prabhaveśvaraḥ /
sarvajñaśca prabuddhaśca prakako bodhakastathā

72

pālako jalapālyaśca nigrahānugraheśvaraḥ /
utpādakohyanutpādya āśāsyaḥ śāsitā tathā

73

p. ५५६)
sasarvadīpasaṃvedyo dhruvaśśānto'tha nirmalaḥ /
icchayā sakalo deva icchayā kalavarjitaḥ

74

icchayā ca sṛjatyena icchayā saṃharatyapi /
pravṛttasya virodhīte vināśotpattikāraṇam

75

nirmalodhikamānaśca aprameyaḥ pramāṇavit /
sarvasaṃbhavahetuścāpyahetuśca sanātanaḥ

76

sudhāmā śāśvato nityaḥ prabhavaḥ kāraṇeśvaraḥ /
sarvakāraṇadharmaśca śaktibhiḥ pravibhāvyate

77

svato dharmaśca bhagavān pratīghātavilakṣaṇaḥ /
anādikhyayaścaiva avicālyo vicālakaḥ

78

p. ५५७)
bhoktā caiva tu bhoktā ca vyāpakaḥ parameśvaraḥ /
śaktibhiścāprameyaśca tṛptaśca bhagavān śivaḥ

79

akṣobhyaścaiva vikṣobhya tatvānāñca viśeṣataḥ /
atarkyaceṣṭito devaḥ prabhuḥ prabhavatāmapi

80

buddhimatpūrvako devaḥ paraṃ vyoma parātparaḥ /
sa tasmāt jñānamātreṇa niṣṭhīve hi sa preritaḥ

81

oṣadhī yogavaccaiva yathā'pya balinā balaḥ /
prerako niṣkalo hyeṣa yathā sakalaniṣkalaḥ

82

susūkṣmatvādameyatvādīśitvātparameśvari /
śaktirādyātivimalā śaktibhinnā nivāryate

83

p. ५५८)
susamiddho yathā vahni sthalandahati śāḍvalam /
bhaveti śaktijihvatvaṃ pradīpyantaṃ nivāryate

84

utpattivilayānāntu sthityanugrahakāriṇaḥ /
kṛtaprasādanopāya lakṣaṇaṃ gīryate prabhoḥ

85

kālastaruṣvamūrto'pi karoti kusumoccayam //
phalānāñca tathā śeṣāṃ patanañca yathā niśam

86

tathotpattivināśānāṃ kartāśaṃbhuramūrtimān /
ayaskāntagatāśaktiramūrtā kurute kriyāḥ

87

gṛhṇātyadho yathā tatvaṃ śivaśaktiranāmayā /
śaktayaśśaṅkaravaśādvartantetyantanirmalāḥ

88

p. ५५९)
kartā sa eva jagataḥ paro'pi sa ihocyate /
na karoti svayaṃ yasmāt śāntastena nigadyate

89

na hi kartā kārayitā nityā devassadāśivaḥ /
yathā kṛṣīvalāhīnāṃ svakarmāṇyanuvartinām

90

jarā jātinā prasādena na vinā phaladāni tu /
evaṃ sarvāṇi karmāṇi japadhyānāni kānicit

91

maheśvaraprasādena na vinā phaladāni tu /
atītassarvabhāvānāṃ acintyaguṇavarjitaḥ

92

sarvakṛt sarvasvabhūtena sanātanaḥ /
na cāsau cendriyagrāhyo na kareṇa na cakṣuṣā

93

p. ५६०)
ātmanaivātmanā grāhyo sarvaśaḥ prabhurīśvaraḥ /
pūrayatī niravaśeṣaṃ samastatanurīśvaropyatanuḥ

94

sakalapaśubandhamokṣapralayotpatti hetureka eṣaḥ /
adhitiṣṭhati bhūtāni gūḍhaśśabdādivarjitaḥ

95

sarvaśaśśāntassarvajñaḥ prabhūrīśāna avyayaḥ /
otaprotamanādyantaṃ śaktibhirvyāpya saṃsthitaḥ

96

carācaraṃ viśvamidaṃ ojasā sarvatomukhaḥ /
sarvataḥ sarvabhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca

97

sarvabījakalāvyāpī sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ /
agre prakāśayedyasmāt agre śivavācchivādhvare

98

p. ५६१)
sarvāsitvācca tatvānāṃ agnirvai sarvatomukhaḥ /
sarvāntassamādhistha antaḥkaraṇagocaraḥ

99

yadagre lakṣyate sūkṣmaṃ yogibhistadupāsyate /
sarvātmā sarvabhūtānāṃ sarvabhūtavivarjitaḥ

100

bhāvātmā sarvabhāvānāṃ sarvabhāvavivarjitaḥ /
pradhānaguṇasaṃhartā tatvaṃ mayā varaṃ smṛtam

101

sarvabhūtaguṇāvasthassarvabhūtaguhāśrayaḥ /
sarvabhūtātmasaṃsthānaṃ sarvatra gatamavyayam

102

jayāvṛttaṃ susaṃpūrṇaṃ śuddhaṃ svātmavyavasthitaḥ /
evaṃ paramanirvāṇa svamāyī paramaśśivaḥ

103

p. ५६२)
anādimadhyanidhano nirdvandvaḥ cchinnasaṃśayaḥ /
eṣa duḥkhātigo hetureṣa kṣemakaraśśivaḥ

104

vikāradeśopamatulyavarjitaḥ
tathopamā rūpanirastasaṃskṛtiḥ /
abhāvabhāvena vilakṣaṇo dhiyaḥ
śivassadākāraṇakāraṇāntaraḥ

105

vastu yasmāt kvacit kiñcit tādṛganyanna vidyate /
sa nirvāṇaḥ paraśśuddho nirmāyī paramaśśivaḥ

106

eṣa te niṣkalo devaḥ sakalena samanvitaḥ /
anudhyānena tannityaṃ smarantī manasā dhiyaḥ

107

p. ५६३)
kārikāyāṃ mahādevi kathitaṃ tava suvṛte /
niśvāse tu pare tantre niṣkalassakalasya tu

108

śivadharmamidaṃ sāraṃ sarvatantrottamottamam /
deyaṃ śaivābhiṣiktāya na dadyātparadīkṣite

1

iti niśvāsakārikāyāṃ ekona pañcāśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
bhagavan devadeveśa govṛṣāṅkitaśāsana /
sarvajñaḥ sarvakartā ca prasādī bhava me prabho

2

sarveṣāmeva mantrāṇāṃ samudāyaṃ maheśvara /
p. ५६४)
kathayasva mahādeva mantracāraṃ mama prabho

3

vyomavyāpyāditaḥ kṛtvā pañcāṅgānāṃ tathaiva ca /
brahmaṇāñcaiva deveśa kathayasva prasādataḥ

4

mātṛkāyāṃ kathaṃ hyātmā bhinnābhinneṣu vartate /
kaleṣu kriyatī saṃkhyā prabhuḥ kirati sāṅkuraḥ

5

māntrāṇāṃ varṇasaṃkhyāyāṃ kathaṃ hyātmā vyavasthitaḥ /
daśātmamāditaḥ kṛtvā tasyāṅgānāṃ yathākramam

6

samudāyena deveśa kathayasva yathātatham /
padeṣu kiyatī saṃkhyā prabhuścarati nityaśaḥ

7

kalānāṃ sarvamantrāṇāṃ antaḥ karaṇavarjitaḥ /
p. ५६५)
kathañcarati deveśa kathayasva ca śaṅkara

8

adhyātmakena deveśa kathayasva mama prabho /
īśvaraḥ
śṛṇu devi mahājñānaṃ yattvayā paripṛcchritam

9

na kasyacit samākhyātaṃ kathayāmi tavākhilam /
sarveṣāmeva mantrāṇāṃ mantracāramanukramāt

10

yena vijñātamātreṇa mucyate sidhyate'pi ca /
mantracāraṃ mahādevi durlabhaṃ tridaśairapi

11

ekaikapadavarṇeṣu vibhajyavaravarṇinī /
kathayāmi na saṃdigdhaṃ prāṇena saha suvṛte

12

p. ५६६)
pūrvameva samākhyātaṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ /
ṣaṭ śatena tathā proktā prāṇasaṃkhyā yathākramam

13

tān prāṇān devadeveśi vibhajya anupūrvaśaḥ /
padaistu yāvatī prāṇāḥ ekaikasya vibhāgaśaḥ

14

yathā ca carate dehī kathayāmi tavākhilam /
ekaikasya tu varṇasya yā saṃkhyā vahatīśvare

15

kaleṣu yāvatī saṃkhyā śṛṇudevi yathākramam /
etadbhedavidhānajño bhinna dehassa ucyate

16

sa jñānī bhūtale nityaṃ mocakassa śivaṃ nayet /
yena yena hi mantreṇa karaṇaṃ kurute naraḥ

17

p. ५६७)
sāmarasya ca bhāvena avyucchinnasvabhāvataḥ /
sa evaṃ mantramātmānaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ

18

yasmin yasmin padenaiva yojayenmantradevatam /
tanmadhyena tu mantrajño mocayenmucyateti ca

19

yena yena kalenaiva mantrī mantratanurbhavet /
tena tena kalenaiva mocayettatvavidguruḥ

20

yena yena tu varṇena ātmānaṃ yojayennaraḥ /
tena tena hi varṇena mocayenmucyate'pi ca

21

yena yena hi tatvena kurute na tanuṃ priye /
tena tena hi tatvena mocayenmucyate'pi ca

22

p. ५६८)
mantrāṇāṃ yāvatī varṇāstaddhyānāttāvatī smṛtāḥ /
tena yaṣṭe hute caiva sidhyate mucyate'pi ca

23

mātṛkā yāvatī varṇā adhvānāṃ tāvatī smṛtāḥ /
tena yaṣṭe hute caiva sidhyate mucyate'pi ca

24

etatte kathitaṃ sarvaṃ mantrāṇāṃ tava suvṛte /
jñātvā sarvamaśeṣeṇa dīkṣāyogajapaṃ kuru

25

padavarṇaśivaṃ kṛtvā pūjayeta yathākramam /
hrasvadīrghāstu ye varṇāḥ svarayuktāstu ye smṛtāḥ

26

te varṇā devatairyuktā statvaiścaiva yathākramam /
praṇavoddhārabhedena jñātvā'traiva padāni tu

27

p. ५६९)
ekaikaṃ pūjayedvarṇamānupūrveṇa mantravit /
homaṃ pūrvoditasteṣāṃ kartavyo deśikena tu

28

kalābhedena deveśi yajate yadi deśikaḥ /
kalāpatreṣu saṃsthāpya mantrakarṇikayā nyaset

29

svamantreṇa tu sarveṣāṃ pūjā homavidhikriyā /
kartavyā deśikendreṇa siddhikāmena bhāminī

30

sarve te na tu bhedena jñātavyāstatvavedibhiḥ /
evaṃ pūjya yathā nyāyaṃ dīkṣāṃ kurvīta deśikaḥ

31

etatsarvaṃ samāsena mayā khyātaṃ varānane /
p. ५७०)
veditavyaṃ prayatnena sādhakairmokṣakāṅkṣibhiḥ

32

punareva pravakṣyāmi bhedāmṛtamanuttamam /
yajjñātvā mucyate'vaśyaṃ bhavasaṃsārabandhanāt

33

ādhyātmakaprayogena veditavyaṃ manīṣibhiḥ /
pūrvādārabhya vijñeyamekaikasya yathākramam

34

ekāśīti tvabhāvena vibhajya varavarṇinī /
kathayāmi na saṃdigdhaṃ aśeṣantu tavānaghe

35

vibhājiteṣu ye prāṇā ekaikasya vibhāgaśaḥ /
prāṇāśśatadvayaṃ jñeyāḥ prāṇatiṣṭhatastathaiva ca

36

ṣaṭ prāṇāśca punarjñeyā nimeṣadvayamīśvarī /
p. ५७१)
lavamekattṛṭistṛṃśat jñātavyaṃ surasundari

37

ekaike tu pade devi prabhuścarati nityaśaḥ /
ahorātreṇa deveśi jñātavyaṃ susamāhitaiḥ

38

vāme ca padavarṇeṣu prabhuścarati tāṃ śṛṇu /
vyomavyāpini varṇānāṃ prāṇā vai ṣaṣṭi kīrtitāḥ

39

tribhistu rahitā devi nimeṣārdhaṃ tathaiva ca /
tṛṭistu pañcabhūtānāṃ ekaikasya varānane

40

evaṃ jñātvā vimucyante hyaśeṣapaśubandhanāt /
kathitaṃ tava deveśi padavarṇeṣu śobhane

41

vyomavyāpinamākhyātaṃ sadyādyān kathayāmi te /
p. ५७२)
sadyasya vāmadevasya aghorasya tathaiva ca

42

puruṣeśasya deveśi kathayāmi nibodhaye /
sadyaḥ kalābhiraṣṭābhiḥ ekaike tu yathā bhavet

43

carate nityamīśānī kathayāmi yathākramam /
sahasradvayasaṃyuktaṃ tathā saptaśatāni ca

44

jñātavyaṃ yogināṃ nityam cārajñena mahātmanā /
aghore tāvatī jñeyā deśikena mahātmanā

45

vāmasya saṃpravakṣyāmi tadekāgramanā śṛṇu /
sahasrārdhasamāścaiva tathā ṣaṭtṛṃśatāni ca

46

prāṇāṣṣaṣṭi punardevi jñātavyā deśikena tu /
p. ५७३)
prāṇa ekassamākhyāto lavamekaṃ tathaiva ca

47

tribhāgantu tṛṭirdevi veditavyaṃ prayatnataḥ /
puruṣasya pravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ

48

sahasrāḥ pañca vijñeyāḥ śatāścatvāra eva tu /
etaddevi samākhyātaṃ jñātavyaṃ tatvavedinā

49

īśasya kathayiṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ /
sahasrāstu samākhyātāḥ catvāro varavarṇinī

50

śatāni trīṇi vijñeyā viṃśatiśca na saṃśayaḥ /
ekaikasya tu brahmasya kalā vai yāvatī smṛtā

51

tena saṃkhyena deveśi prabhuścarati nityaśaḥ /
p. ५७४)
kalācāraṃ samākhyātaṃ saṃkṣepānna tu vistarāt

52

veditavyaṃ prayatnena yogibhistatvacintakaiḥ /
śivāṅgān saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye

53

yena vijñātamātreṇa siddhimokṣadhruvaṃ labhet /
sarvātmeti samākhyātaṃ hṛdayaṃ paramātmanaḥ

54

ṣaṭ ṣaḍakṣarako mantra uccāreṇa samo bhavet /
suśivo'ṣṭākṣaraḥ proktaḥ tasya pāraṃ śṛṇu priye

55

sahasradvayasaṃyuktamekaikasya yathākramam /
śatāni sapta vijñeyāḥ jñātavyaṃ deśikena tu

56

etatte cāramākhyātaṃ suśivasya varānane /
p. ५७५)
jvālinyāḥ saṃpravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ

57

sahasraikaṃ samākhyātaṃ śatāni ca navāni tu /
prāṇaṣaṣṭiśca vijñeyāḥ trayaḥ prāṇastathaiva ca

58

nimeṣāstu tathā trīṇi lavamekaṃ tathaiva ca /
tṛṭiviśvasamāyukto ekaikasya varānane

59

evañcarati deveśi jvālinyā varṇasaṅgrahe /
piṅgalasya pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

60

yā saṃkhyā carate devi tāmevamavadhāraya /
etasmin devadeveśi prabhuścarati nityaśaḥ

61

varṇacāraṃ samākhyātaṃ piṅgalasya varānane /
p. ५७६)
astrendrasya pravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ

62

varṇe varṇe yathā devaṃ kathayāmi samāsataḥ /
śatāni pañcasaṃkhyāni prāṇānāṃ surasundari

63

prāṇāścaturdaśa proktaṃ nimeṣakaṃ tathaiva ca /
tṛṭiścaturthabhāgañca prabhuścarati nityaśaḥ

64

eṣa te varṇacārastu aghorāstrasya kīrtitam /
etaddevi samākhyātaṃ śivapīṭhe tu ye sthitāḥ

65

bhinnāvasthena deveśi kathitañcānupūrvaśaḥ /
abhinnāḥ śivasaṃyuktāḥ mantrā vidyoditapradāḥ

66

tadeṣāṃ cāramākhyātaṃ tannityā vastu ye smṛtāḥ /
p. ५७७)
śivasyāsanamāsthānamantrāḥ sarvajñakīrtitāḥ

67

aprameyāhyanūpamyā anirdeśyā anāmayāḥ /
padavarṇavibhedena kalābhedena ye sthitāḥ

68

netracāreṇa deveśi mantrā jñeyāḥ sadā budhaiḥ /
ekaikantu padā mantraṃ japate sādhako yadi

69

tadācāreṇa japtavyā sādhakena mahātmanā /
mātṛkāyāḥ pravakṣyāmi sarvaśāstrasusaṃyutam

70

yena vijñātamātreṇa sidhyate sādhakeśvaraḥ /
tasmātsarvaprayatnena mātṛkācāramabhyaset

71

ekaikodayadā yajñe acirādeva sidhyati /
p. ५७८)
akārādikṣakārāntā mātṛkā parikīrtitāḥ

72

ebhiścarati viśvātmā yathā śṛṇu sulocane /
ekaikasya tu varṇasya śatāni catureva tu

73

dvātriṃśatistathā prāṇā vijñeyāssādhakaissadā /
tṛṭirekā tu vijñeyā sādhakena mahātmanā

74

tṛṭittribhāgo vijñeyo varṇe varṇe caretprabhuḥ /
abhinnaṃ yajate yastu tasya cāro na vidyate

75

etatte kathitaṃ devi mātṛkācāramuttamam /
daśātmadehaṃ vakṣyāmi tadekāgramanā śṛṇu

76

sahasrasya dvayaṃ jñeyaṃ śatamekaṃ tathaiva ca
p. ५७९)
prāṇāṣṣaṣṭistathaiveha ekaikasya varānane

77

bhinnasya cāramākhyātaṃ śivena paramātmanā /
abhinneṣu varārohe bhavennityoditaḥ prabhuḥ

78

hṛdayasya pravakṣyāmi cāraṃ śṛṇu sulocane /
sahasratritayaṃ jñeyamekaikasya varānane

79

pañcāśītistathā prāṇā nimeṣadvayameva ca /
dvayamekañca deveśi tṛṭirekā prakīrtitā

80

tṛṭirekā samākhyātā trayāṃśamapi suvṛte /
hṛdayastu samākhyātaḥ śirasaḥ kathayāmi te

81

tatvānāṃ vācanī saṃkhyā sakalādyā varānane /
p. ५८०)
saṃkhyā vai tāvatī proktā śirasastu na saṃśayaḥ

82

astraṃ tathaiva vijñeyaṃ cārajñena mahātmanā /
netrasyaiva pravakṣyāmi cāraṃ śṛṇu sulocane

83

sahasrāḥ sapta vijñeyāḥ śatadvitayameva ca /
etaccāraṃ samākhyātaṃ ekaikasya varānane

84

jñātavyaṃ deśikendreṇa siddhimokṣārthakāṅkṣiṇā /
varṇasthaṃ kathitaṃ devi bhinnacārakathā bhavet

85

śivapīṭhe yadā devi na doṣāṃ cāramādiśet /
sonādikastu bhagavān anākhyeyaṃ hyanāmayam

86

varṇasthasya padasthasya bhinnābhinnasya varṇitam /
p. ५८१)
pīṭhaṃ ta sa tu deveśi kathitañcānupūrvaśa

87

evaṃ cāravibhedajño mucyate nātra saṃśayaḥ /
samudāyena mantrāṇāṃ kathitaṃ tava śobhane

88

yoge yogajapaścaiva jñātavyo deśikena tu /
saṃvatsaratanurdevo yadi syādbhajane guruḥ

89

ekodayena jñātavyaṃ deśikena mahātmanā /
ṣaḍvarṇaṃ yajate mantrī tasyaiva japamārabhet

90

niṣkalena varārohe kleśenaiva siddhyati /
bhinnāvasthaṃ tridhā kṛtvā na bhūyo janmabhāk bhavet

91

siddhinyāsena siddhyarthaṃ saṃhāro mokṣameva tu /
p. ५८२)
utpattipralayaṃ jñātvā sidhyate nātra saṃśayaḥ

1

iti niśvāsakārikāyāṃ pañcāśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
utpattiṃ pralayañcaiva bhūtānāmāgatiṃ gatim /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi

2

īśvaraḥ
utpattiṃ vilayañcaiva etatpraśnavaraṃ mahat /
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane

3

utpattirniṣkalo jñeyaḥ pralayassakalasmṛtaḥ /
p. ५८३)
etat jñānapadaṃ divyaṃ sa devāsuramānuṣam

4

ūrdhvenaiva tu so jātaḥ adho naiva mṛto bhavet /
etatsūtakamityāhuḥ sarvaprāṇiṣu vartate

5

ūrdhvaṃ pretakamevoktaṃ jñātavyañca prayatnataḥ /
dvāvetau tyajate yastu sa bhavettatvapāragaḥ

6

mṛtake sūtakenaiva yuktaṃ sarvamidaṃ jagat /
mṛtakaṃ yo na jānāti sūtakañca svadehataḥ

7

na cāsau jñānavijñeyo jñānaṃ tasya kuto bhavet /
bhoktavyaṃ sarvato devi tyakte mṛtakasūtake

8

kartavyo'nugraho devi vijñātaṃ mṛtakasūtake /
p. ५८४)
sūtakaṃ dehamadhyasthaṃ mṛtakañca tathaiva ca

9

parañca dehamadhyasthaṃ pravicārya pṛthak pṛthak /
utpattipralayaścaiva bhūtānāmāgatiṃ gatim

10

jñānārthaṃ cintayedyastu sa bhavettatvapāragaḥ /
devī
bhagavan śrotumicchāmi prāṇināñca hitāhitam

11

kathaṃ prāṇasya sañcāraḥ pratisañcāra eva ca /
kati prāṇāsmṛtā deva abde tu kathayasva me

12

kasmin kāle cirāyusyāt kathaṃ hīnāyureva ca /
kathaṃ dīrghāyuṣañcaiva kathaṃ strībālayorapi

13

p. ५८५)
vināśaṃ devadeveśa kathayasva pramāṇataḥ /
īśvaraḥ
śṛṇu devi parapraśnaḥ tvayā devi udāhṛtaḥ

14

ayute dve sahasraikaṃ ṣaṭ śatāni tathaiva ca /
mayā pūrvaṃ samākhyātaṃ tvayā'pi viditaṃ tathā

15

tathaiva prāṇasaṃkhyāto vibhajya kathayāmi te /
varṣe varṣe yāvatī prāṇā māse pakṣe tathaiva ca

16

ahniprāṇāstu yāvanto mṛtau saṃkhyā tu yāvatī /
gaṇitaṃ gaṇitairdevi prameyaparimāṇataḥ

17

kathayāmi yathā tathyaṃ aśeṣaṃ tava suvṛte /
p. ५८६)
ahorātreṇa jñātavyo kālajñena mahātmanā

18

vibhajya sarvathā prāṇān pūrvoktā ye prakīrtitāḥ /
ete prāṇā mayā proktā śatabhāgavibhājitāḥ

19

vibhājite bhaveddevi ekaikasya vibhākaśaḥ /
śatadvayañca vijñeyaṃ prāṇānāṃ varavarṇinī

20

ṣoḍaśaścaiva vijñāto śabde tatparimāṇataḥ /
tṛṭiraṣṭau tu vijñeyā aho jīvasya suvṛte

21

rātrirvai tāvatī proktā jñātavyā cāravedinā /
na na prāṇā smṛtaḥ pakṣo māsastadviguṇena ca

22

pakṣaścaturguṇenaiva ṛtavaḥ parikīrtitāḥ /
p. ५८७)
anena ahamukhyena jñātavyaṃ tatvavedinā

23

śatatrayaṃ tathā ṣaṣṭhiḥ saṃvatsaramudāhṛtam /
prahare prahare caiva varṣāhyatra trayodaśa

24

dviguṇe pañcaviṃśatyā jñātavyā varṣāṇi tu /
anena kramayogena veditavyaṃ prayatnataḥ

25

sāṃpṛtaṃ śṛṇu devyatra atiguhyaṃ varānane /
na kenacidahaṃ pṛṣṭo na mayā kathitaṃ kvacit

26

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣvekamanā mama /
bhāskaravyodaye jātaṃ bālakaṃ kaścamī diśet

27

dvitīye varṣe caiva tṛtīye sa caturthake /
p. ५८८)
pañca ṣaṭ saptamāṣṭau ca yāvadvādaśakordhvataḥ

28

prathame dutaye caiva puruṣeti samādiśet /
yāvadvarṣā bhavedyūnāṃ tāvadāyurvinirdiśet

29

laukike pracure caiva tilābhaṃ parikalpate /
prāṇasaṃkhyaistu deveśi ye śavāḥ parikīrtitāḥ

30

bālamadhyamavṛddheti adeśatatvakārayet /
prameyaprāṇavarṣā ye mūrtibāle tamādiśet

31

tribhāgabhājite naiva madhyamaṃ vṛddhamādiśet /
evaṃ krameṇa deveśi jñātavyaṃ tatvavedinā

32

dvitīye prahare caiva trijāteti tamādiśet /
p. ५८९)
evañcaturthamādeśaṃ kṛtvā devi samādiśet

33

mṛte vā deva deveśi viditavyaṃ prayatnataḥ /
evaṃ dhyānaparo bhūtvā yogī vai susamāhitaḥ

34

talāmalakavatsarvaṃ paśyate nātra saṃśayaḥ /
yo vegini bilenaiva devatāramitaṃ śubham

35

saṃjñeyacāravandevi mucyate nātra saṃśayaḥ /
dhānādhivahane caiva nārī tyevaṃ samādiśet

36

adho nāḍīprabhāveṇa śṛṇu devi vadāmyaham /
prathame viṣuve lagne puruṣasmṛtajātakaḥ

37

avasāne striyañcaiva madhyajātaṃ napuṃsakam /
p. ५९०)
yadācāravibhāge tu avidhajñāstu yogavit

38

tadā mamāstu vijñeyaṃ tena mṛtyuṃ samādiśet /
catuṣṣaṣṭi smṛtā marma dehināṃ dehamuttamam

39

kecitpratyayabhūtāni kecidādhyātmikāni tu /
yāni kāni tathā cānye jñātavyāni yathākramam

40

ādhyātmikāni deveśi durvijñeyāni tāni vai /
autpādakoni yāni syuḥ kathayāmi samāsataḥ

41

akasmājjāyate devi dehe dehabhṛtāṃ vare /
sīdanti sarvāṇyaṅgāni dāhaḥ śoṣaḥ kṣayo bhavet

42

utpattikena deveśi vedanārtasya yoginaḥ /
p. ५९१)
nāḍīsañcāratatvajño lakṣabhedā kṛtaśramaḥ

43

utpattikānāma mārgāṇāṃ kṛtakādi samārabhet /
mṛtyuñjayādibhiryogaiḥ punastāḥ samaye budhaḥ

44

pratyakṣaṃ syandate marma jñātavyaṃ tatvavedinā /
yasmin yasmin bhavetsvedaḥ śṛṇuṣva vadāmi te

45

gulphadeśe tu prathamaṃ hastāṅguṣṭhau tu mūlataḥ /
bāhusandhistritīyā tu stanābhyāntu caturthakam

46

pañcamaṃ voṣṭhadeśe tu yogibhissamudāhṛtam /
kaṇṭhasyaivopariṣṭhāttu ṣaṣṭhaṃ vai parikīrtitam

47

mūrdhānaṃ vahatehyekaṃ mahāmarmamudāhṛtam /
p. ५९२)
jānusandhirmahāmarma cāṣṭamaṃ parikīrtitam

48

meḍhrahastā mahāmarma veditavyāḥ prayatnataḥ /
hṛdaye tu mahāmarma devi te samudāhṛtaḥ

49

tāni vakṣyāmi deveśi yathātathyena me śṛṇu /
ādhyātmikāni yāni syuḥ tāni vakṣyāmi te śṛṇu

50

ghoṣamāṇakrameṇaiva śrutvā taṃ śṛṇu te punaḥ /
tadā devi vijānīyāt sadyo mṛtyumupasthitaḥ

51

lakṣayedbāhyataḥ proktaṃ pūrvaduṣṭāni yāni vai /
na paśyati raso jihve ṣaṇmāsamadhikaṃ punaḥ

52

evamādīni cānyāni vedyāni bhuvi mānavaiḥ /
p. ५९३)
yo naraṃ vahate caiva marmastāvattatasmṛtaḥ

53

ekasminvegamāyāti dvitīye mandagāmi ca /
teṣāṃ vai sannirodhena marmaṇāñcaiva sundari

54

jñātavyaṃ yogibhirnityaṃ tasya mṛtyurupasthitaḥ /
ayātmādātmanaḥ paśyedyadi syāttatvavedinaḥ

55

tadā mṛtyutrayaṃ cakraṃ āśrayīta vicakṣaṇaḥ /
tadā tu praśamaṃ yānti nātra kāryā vicāraṇā

56

evaṃ te kathitaṃ devi abhiprītyā mayā tava /
veditavyaṃ prayatnena na dadyādyasya kasyacit

57

devyuvāca
p. ५९४)
ye tvayā kathitā marmā pratyakṣaṃ parameśvara /
kathaṃ saṃhārakāle tu veditavyaṃ hi yogibhiḥ

58

kimādisaṃharenmarma lakṣaṇaṃ kinnu saṃbhavet /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi

59

īśvaraḥ
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ marmāṇāṃ kathayāmi te /
yena vijñātamātreṇa cārajño nāvasīdati

60

pratyahaṃ marmaṇāṃ dṛṣṭvā lakṣaṇaṃ vai vicakṣaṇaḥ /
jñātvā śreyāṃsi kurvīta tadā'sau nāvasīdati

61

marmāṇi pañcaviṃśattu kālacakramudāhṛtam /
p. ५९५)
tadā prabhṛti kartavyā kālasyaiva pratikriyā

62

dvādaśābdān punarvakṣye trividhaṃ cakrayogataḥ /
tatra jñātvā punassamyagyathā mṛtyuñjayo bhavet

63

sa pakṣamāsakathitaṃ tadbhedaṃ kathayetpunaḥ /
mṛtasañjīvanañcaiva kathayiṣye yathā bhavet

64

tebhyo guhyamidaṃ devi marmāṇāntu parīkṣaṇam /
tathā yena prakāreṇa rodhitena tu lakṣaṇam

65

tathā te kathayiṣyāmi hitārthaṃ sarvayoginām /
maṇibandhena śūnyena śṛṇu tasyaiva lakṣaṇam

66

mandāyāsau sadā hastāvaṅgulyaṃ śiśirāyatā /
p. ५९५)
tilako dahyate yasya saṃhṛtaṃ taṃ vinirdiśet

67

etaddevi viditvā tu kuryāttasya pratikriyām /
māsaikādaśabhiścaiva mṛtyumabhyeti suvṛte

68

skandhaśūlaṃ prajāyeta vātabhagneva lakṣyate /
muhurmuhuḥ prakaṃpaśca saṃhṛtaṃ taṃ vinikṣipet

69

māsaistu daśabhiścaiva mṛtyumabhyeti nānyathā /
śaṅkhau tu hīyamānau tu śṛṇu vakṣyāmi lakṣaṇam

70

akasmātkaṃpate śīrṣaṃ netraṃ visṛpate priye /
niruddhaṃ taṃ vijānīyāt pratyakṣañcaiva dṛśyate

71

evaṃ vai lakṣaṇaṃ yasya so'ṣṭamāsānna jīvati /
p. ५९७)
kaṇṭhanāḍyupariṣṭāttu staṃbhite lakṣaṇaṃ śṛṇu

72

jihvā na parivarteta sphuṭavāca pravartate /
śoṣitastu varārohe saptamāsānna jīvati

73

kaṇṭhaṃ staṃbhita marmasya śṛṇu vakṣyāmi lakṣaṇam /
kaṇṭhaśoṣaṃ bhavettīvraṃ niśleṣmaṃ kā samāvahet

74

pāṣāṇasadṛśañcaiva bhuktamannaṃ na jīryate /
evaṃ vai lakṣaṇaṃ yasya caturmāsān sa jīvati

75

vṛṣaṇadhasthite mārge staṃbhite lakṣaṇaṃ śṛṇu /
raktavarṇaṃ bhavenmūtraṃ dahatī ca na saṃśayaḥ

76

etadvai lakṣaṇaṃ yasya trimāsān sa tu jīvati /
p. ५९८)
muṣkasūtrapradeśe tu yasyaivaṃ śūlamāvahet

77

vṛṣaṇasya tu madhye tu kṛṣṇavaṃ yadi paśyati /
evaṃ lakṣaṇato budhvā dvau māsau sa tu jīvati

78

stanasyaivopariṣṭāttu spandanaṃ yadi saṃbhavet /
gate dakṣiṇato devi jīvenmāsaṃ sa pakṣakam

79

jñātuṃ sandhimadhastāttu spandanaṃ staṃbhyate yadi /
māsamekaṃ na jīveta iti śāstreṣu niścitam

80

akasmācchravaṇaṃ devi na śṛṇoti yathā purā /
staṃbhitaṃ taṃ vijānīyādardhamāsaṃ sa jīvati

81

netre vāśruvahe kasmāt vinā doṣeṇa bhāminī /
p. ५९९)
tato'sau mṛtyumabhyeti divasairdaśabhistathā

82

pādasyaivāpariṣṭhāttu yadi vai staṃbhito bhavet /
tasya mṛtyuṃ vijānīyāt pañcāhāttu na saṃśayaḥ

83

akasmāccalanaṃ cāpi vismayañcaiva jāyate /
visvaraścaiva jāyeta hīnāyuṣoji bhāminī

84

evaṃ vai lakṣaṇaṃ yasya jīvate sa dinatrayam /
cakṣuṣī naiva dṛśyeta pūrvadṛṣṭañca rūpakam

85

evaṃ lakṣaṇato dṛṣṭvā dvidinaṃ sa tu jīvati /
gulphadeśe yadā spandaṃ niṣpandaṃ bhavate yadi

86

evaṃ lakṣaṇavāṅmātre dinamekaṃ sa jīvati /
p. ६००)
hṛdayaṃ vepate yasya mūrchākaṃpaśca jāyate

87

ajitaṃ taṃ vijānīyāddinārdhaṃ so'pi jīvati /
kaṇṭhe guḍuguḍoyetatkiñcitspandati suvṛte

88

praharaikena deveśi tasya mṛtyuṃ samādiśet /
tālumadhye gato vāyuḥ kiñcitspandati suvṛte

89

atītaṃ taṃ vijānīyāt śataṃ prāṇān sa jīvati /
evaṃ marmavibhāgajñaḥ sādhako nāvasīdati

90

pratyahaṃ pratyavekṣeta na sa jānāti nānyathā /
ekādaśa śatañcāṣṭau nava sapta tathaiva ca

91

ṣaṭ pañcacaturaścaiva dvau māsau tu vicakṣaṇaiḥ /
p. ६०१)
māsaṃ sa pakṣakañcaiva māsaṃ māsārdhameva ca

92

daśa pañcadināścaiva trīṇi caiva dinadvayam /
aharekaṃ vijānīyāddinārdhaṃ praharaṃ tathā

93

praharasyārdhamardhena śvāsaprāṇaśatena tu /
maṇibandhāditaḥ kṛtvā veditavyaṃ prayatnataḥ

94

evaṃ jñātvā ca budhvā ca kuryāttasya pratikriyām /
kṣetraṃ tīrthaṃ pavitrāṇi japahomakriyāstathā

95

mṛtyuñjayādideveśi sevitavyāni yatnataḥ /
etairmāyā mayā proktāḥ yathāsaṃkhyena suvṛte

96

punaranyatpravakṣyāmi śṛṇu devi yathākramam /
p. ६०२)
samena savyamarmāṇāṃ yadi niṣpandatā bhavet

97

vāyordoṣaṃ vijānīyāt kuryādvāyupratikriyām /
śleṣmaṇā caiva deveśi niṣpandaṃ yānti te punaḥ

98

tānyena pratyavekṣeta kuryātpittapratikriyām /
anyadguhyatamaṃ devi śṛṇuṣva kathayāmi te

99

yena vijñātamātreṇa sarvaduḥkhaṃ na jāyate /
iḍā suṣamnayoścāraṃ jñātavyaṃ yogibhissadā

100

tena vijñāyate devi lokasyaiva hitāhitam /
ātmanaśca vijānāti yathākālaṃ vibhāgaśaḥ

101

dinamekaṃ vahedyastu dakṣiṇena yaśasvinī /
p. ६०३)
utpātaṃ kiñcidākhyāti na tatra bhayamādiśet

102

dinadvayaṃ nivarteta vahitvā dakṣiṇena tu /
gotrasyācāśubhaṃ vidyānna mṛtyuṃ tasya cādiśet

103

dinatrayaṃ vahedyastu yadi vai dakṣiṇena tu /
mahadbhayaṃ bhaveddevi grāmagotrasya suvṛte

104

caturthe'hani yogena nivarteta varānane /
ātmanastvaśubhaṃ vidyānmahākleśena jīvati

105

pañcāhamekamārgasthaṃ vahitvā vinivartate /
ātmano mṛtyurāyāti iti śāstrasya niścayaḥ

106

pañcamasyopariṣṭhāttu yaṃ divai vinivartate /
p. ६०४)
rājñaścaivāśubhaṃ vidyādājyena ca viyujyate

107

saptāhādyadi deveśi nivarteta ca yoginaḥ /
vāhanānāṃ kṣayaṃ dṛṣṭvā kathayecchivayogavit

108

aṣṭāhaṃ vahate yastu tadūrdhvaṃ vinivartate /
rājñāṃ caiva bhayaṃ vidyānmahākleśena jīvati

109

navame'hani deveśi vahitvā vinivartate /
rājānamaśubhaṃ vidyānmahākleśena jīvati

110

daśame'hani deveśi vahitvā vinivartate /
rājñāṃ maraṇamāśusyādyadi vai vinivartate

111

tatastvekādaśenaiva na tasya bhayamādiśet /
p. ६०५)
janānāmaśubhaṃ vidyādyāvatpañca daśe'hani

112

dakṣiṇena yathā proktaṃ vāmenaiva tathaiva hi /
evaṃ jñātvā tu medhāvīṃ na sīdennaiva yogavit

113

evañcāravidhānajño yogavinnāvasīdati /
etaddevi samākhyātaṃ rahasyaṃ guhyamuttamam

114

tvayā guptataraṃ kāryaṃ na dadyādyasya kasyacit /
cāreṇa jñāyate * * kārayoge na saṃśayaḥ

1

nārau jayastu vijñeya sāre siddhirna saṃśayaḥ /
iti niśvāsakārikāyāṃ ekapañcāśatpaṭalaḥ /
devyuvāca
vijñapte kiṃ pramāṇantu jñātavyaṃ deśikena tu /
nissate kiṃ pramāṇa syāt praviśepi maheśvara

2

antare cāyanasyaiva etadicchāmi veditum /
īśvaraḥ
mahatpuṇyamidaṃ devi na pṛṣṭaṃ kenacitpurā

3

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāvaham /
prāṇasyaiva nirodhena sthātavyaṃ deśikena tu

4

evaṃ krameṇa deveśi avicchinnastu sādhakaḥ /
tāvattakṣaṇamātreṇa sa siddhenaiva sādhakaḥ

5

p. ६०७)
bhavate nātra sandehaḥ satyaṃ devi vadāmyaham /
yadā prāṇanirodhastu bhavate sādhakasya tu

6

tadā'sau jñātavijñeyā jñeyaṃ tasya krato bhavet /
ūrdhvabhāge care yāvadadhaśśūnyaṃ vinirdiśet

7

ūrdhvaśūnyamadhaśśūnyaṃ madhye tu jayanaṃ bhavet /
utkarṣaṇī kalā sūkṣmā su sūtre ca dvitīyakā

8

adhobhāge sthite caite jñātavye tatvavedinā /
ūrdhvaṃ sañcaratastasya kale dakṣiṇataḥ sthite

9

tadahassaṃprabuddhastu sarvasiddhipradaśśubhaḥ /
adhomukhe prayātasya kale dve vāmatasthite

10

p. ६०८)
niśāntantu vijānīyāccārajñe kathitaṃ tava /
yāvaddakṣiṇato yāti tāvadvāmena śobhane

11

tāvacchūnyaṃ vijānīyāttrīṇyeva varavarṇinī /
madhye tu niścalaṃ śūnyamayanaṃ taṃ vinirdiśet

12

tasya saṃsparśabhāvena yadā yujyati sādhakaḥ /
tadā nirvāṇatāṃ yāti nātra kāryā vicāraṇā

13

tasya saṃsparśabhāvastu kathitastava śobhane /
śūnyasthānāni vakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye

14

yena vijñātamātreṇa abhāvapadamāpnuyāt /
nivṛttimadhyabhāge tu pratiṣṭhā tiryaguttare

15

p. ६०९)
vidyā dakṣiṇataḥ proktā śāntiḥ pūrvadigāśritā /
nādastu pañcamo jñeyaḥ sa śivaḥ parikīrtitaḥ

16

kalāścatasro yā proktā nādasañcaraṇātmakāḥ /
pañcamastu śivaḥ proktaḥ susūkṣmaḥ kathitastava

17

nādapūjāṃ karotyevamanudhyānena suvṛte /
jīvastu nāda ityuktaḥ sparśaśaktimayasmṛtaḥ

18

jīvasparśavinirmukto guruvaktre pratiṣṭhitaḥ /
dvividhena tu deveśi kartavyo'nugrahassadā

19

etaddevi na dātavyaṃ jñānaṃ jñeyamidaṃ śubham /
deyañca gurubhaktāya śivabhaktāya dhīmate

1

p. ६१०)
anyathā duṣṭamartyānāṃ śreyassiddhi nipātayet /
iti niśvāsakārikāyāṃ dvipañcāśatpaṭalaḥ //
devyuvāca
śīghragaṃ salilaṃ yadvat jalaṃ dahati pāvakaḥ /
mārutaḥ pravahaṃ brūte mantriṇaṃ mokṣakastathā

2

kena mātrāvibhāgena yena ca cchivakṛdbhavet /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi

3

īśvaraḥ
tribhedaṃ kathayiṣyāmi akṣarasyaiva suvṛte /
p. ६११)
yena vijñātamātreṇa mucyate nātra saṃśayaḥ

4

ekāreṇa yadā sāntaṃ saṃbhinnaṃ varavarṇinī /
bindunādena jñātavyaṃ śīghragaṃ salilaṃ nadet

5

śrutvā pāpaiḥ pramucyante nātra kāryā vicāraṇā /
tena vijñātamātreṇa amṛtatvāya kalpate

6

ha sukārasamāyukto jvalanniva samaṃ nadet /
ākāreṇa yadā bhinnaṃ devadevaṃ sadātane

7

mārutaḥ pravahaṃ brūte mayā pūrvamudāhṛtam /
sītakaṃpena hrasvena mukhenaiva karoti yaḥ

8

evaṃ vedyasvadehe tu jñātvā pāpakṣayo bhavet /
p. ६१२)
ḍha ukāravibhāgena śrutvā pāpairvimucyate

9

ha ākāravibhāgena jñātvā mucyeta bandhanāt /
ākāreṇa tu vinyasya dhyānādutkramate dhruvam

10

saṃhataprāṇikaraṇaṃ saṃmukhaṃ paryavasthitam /
adhastādvāyunā dīptamīkāraṃ vahnidevatam

11

saptāhamabhyaseddevi jyotsnā bhāvaṃ sa paśyati /
śṛṇoti vividhān nādān māsādabhyantareṇa tu

12

siddhagandharvadevāṃśca tiryagvāyupathe sthitaḥ /
tribhirmāsaissa paśyeta pratyakṣaṃ sarvataḥ sthitam

13

yadā saṃharate mānaṃ yogī prāṇamaśeṣataḥ /
p. ६१३)
abhyāsena tu deveśi niścalaḥ saṃprajāyate

14

eṣa te kathito devi ādibhinnasya suvṛte /
ṣaṇmāsānabhyasedyastu uccāmarapuraṃ vrajet

15

icchayā saṃharetprāṇānicchayā vikiretpunaḥ /
saṃvatsareṇa muktātmā bhavetsvacchandamṛtyukaḥ

16

uttiṣṭhamāditaḥ kṛtvā sarvaṃ siddhyati nānyathā /
hrasvakāravibhinnasya śṛṇuṣva surasundari

17

raśminā'karṣaṇaṃ kuryāt svadehenaiva yogavit /
udare raktavarṇantu madhyāhne tejamālinam

18

tṛtīye śītaraśmiñca dhyāyennityaṃ svadehataḥ /
p. ६१४)
ahanyahani cābhyāsaṃ kartavyaṃ yoginā priye

19

abhyāsamāsamātreṇa paśyate trividhaṃ puṭam /
yogamutpadyate tasya acirādeva yoginaḥ

20

raktenākarṣaṇaṃ kuryāddevadaityavarāṅganāḥ /
evamādīni cānyāni kuryādākarṣaṇāni ca

21

cittamākarṣaṇañcaiva sālabhakṣāstathaiva hi /
cittagṛhāṇi ramyāṇi vāhinīśca tathaiva ca

22

śarīravyādhi nirnāśakuṣṭhavyādhikṣayaṃ mahat /
ṣaṇmāsayogayuktasya ityetatsamudāhṛtam

23

saṃvatsareṇa yogīndra uccāvacaparā vapuḥ /
p. ६१५)
sthūlātsthūlataro bhūtvā sūkṣmātsūkṣmataraḥ punaḥ

24

sa tanurvitanuścaiva jāyate nātra saṃśayaḥ /
hrasvakā vibhinnasya kathitaṃ tava śobhane

25

ṣaḍvarṇena vibhinnasya śṛṇu devi vadāmyaham /
sakṛtprabhāvaviśadaṃ candrārkagrahaṇaṃ sthitam

26

vimanaskaṃ paraṃ śāntaṃ kevalaṃ tacchivātmakam /
śūnyamākāśabhūtantu jarāmṛtyuvināśanam

27

abhyāsamāsamātreṇa śṛṇu devi vadāmyaham /
kṣutpipāsā vinirmukto nirdvandvacchinna saṃśayaḥ

28

devagandharvasiddhāśca tribhirmāsaiḥ sa paśyati /
p. ६१६)
devaiśca satataṃ yāti ṣaṇmāsābhyantareṇa tu

29

saṃvatsareṇa yuktātmā yoginassusamāhitaḥ /
paśyate devi bhūteśaṃ gaṇeśaparivāritam

30

svabhāvasmaraṇāddevi kālakṣepassamuktidaḥ /
dhyānanirmathanāddevi siddhirutpadyate tataḥ

31

etattribhedabhinnasya jñānasiddhirna saṃśayaḥ /
devyuvāca
dūrasthaśca samīpasthaḥ pīṭhasthaḥ pīṭhavarjitaḥ

32

malino nirmalaśceti tvayā pūrvamudāhṛtaḥ /
kiṃ dūramantiko vā'pi dūrāddūratarantu kim

33

p. ६१७)
sannikṛṣṭaṃ tato deva bhedāni kathayasva me /
īśvaraḥ
atiguhyataraṃ praśnaṃ kenacinnāpi pṛṣṭavān

34

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāya vai /
dūrasthaṃ kathayiṣyāmi sarvayogihitāvaham

35

yena vijñātamātreṇa ātmā vai yogyatāṃ vrajet /
daśarūpā mayā khyātā sarve dṛśyanti śobhane

36

vidyātatvena te proktā bindutatve varānane /
khaḍgena gacchatastasya draṣṭavyaṃ lakṣamuttamam

37

śītaraśmiryathā saumyamabhyāsājjāyate priye /
p. ६१८)
bījadvayasamāyogājjāyate nātra saṃśayaḥ

38

rūpaṃ tatra mayā devi pūrvantu kathitaṃ tava /
etadvāraṃ mayā khyātaṃ jñātavyaṃ tatvacintakaiḥ

39

samīpaṃ dīpadṛṣṭyā tu vyākhyātaṃ tava śobhane /
tattvayā viditaṃ sarvaṃ mayāpi kathitaṃ tava

40

pīṭhasthaṃ cakṣuṣā khyātaṃ mayāpi kathitaṃ purā /
tvayā devi tathā jñātaṃ kimanyatkathayāmi te

41

dūrasthaṃ divyamityāhuḥ samīpaṃ divyasaṃjñitam /
pīṭhasthaṃ nayanaṃ proktaṃ bindutatvaṃ samāsataḥ

42

dehasthaṃ malinaṃ proktaṃ sarvatatveṣu śobhane /
p. ६१९)
jñātavyaṃ yogibhirnityaṃ adhamaṃ yogisiddhidam

43

nirmalo dehahīnastu jñāte siddhirna saṃśayaḥ /
sarvakarmāṇi kartavyāṇyāśu siddhimavepsatā

44

nirmalantu vinirdiṣṭa sarvatantreṣu śobhane /
śakticeṣṭāvikārāṇi kurute nityameva ca

45

sakalastu sa vijñeyaḥ śakticeṣṭā adehataḥ /
dṛśyā śaktiriti khyātā tvayāpi vihitā tathā

46

vijñānamapi śo brūyānnaśobhamupayātyasau /
yathā bindurmayā khyātaḥ śaktistu viditā tathā

47

pratyakṣaṃ bhavate sūkṣmaṃ susūkṣmaṃ divyamucyate /
p. ६२०)
uccāraṃ dūramityuktaṃ kathitaṃ tava śobhane

48

dūrādhyātamiti proktaṃ kathitantu mayā tava /
etattasmin mayā khyātaṃ parasyaivāparasya ca

49

tvayāpi viditāssarve sakalāḥ parameśvara /
etaddevi rahasyantu mayā khyātaṃ samāsataḥ

50

veditavyaṃ prayatnena gurumārādhya yatnataḥ /
etatpraśnaparaṃ devi sarveṣāmapi cottamam

51

parīkṣā pūrvamevoktaṃ dātavyaṃ tādṛśāya tu /
devyuvāca
śakticeṣṭāvikāre tu yattvayoktaṃ maheśvara

52

p. ६२१)
tena yuktāni ceṣṭāni kurute kathayasva me /
īśvaraḥ
etatpraśnaṃ paraṃ devi sarveṣāmapi cottamam

53

tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu /
ādhāro nāda ityuktaḥ sa jīvaḥ parikīrtitaḥ

54

tejasparśamṛtā śakti nādaṃ vyāpya vyavasthitā /
sa nādo bindumāśritya śaktinā prerito yadā

55

tadā tatkṣobhamāyāti binduśaktyā pracoditaḥ /
bindorvarṇāḥ samudbhūtāḥ yataḥ śāstrañca vāṅmayam

56

śaktā samarasī bhūtvā bindunāde vyavasthitāḥ /
p. ६२२)
suṣupta iva cātmānaṃ sukhaduḥkhaṃ na bādhate

57

bindudevaṃ tathaiveha jñātavyañcaiva dehinā /
sarvajñānatā śuddhā śivakāyādvinirgatā

58

bindunādastatveṣu ceṣṭate parameśvari /
bindunādasya yā ceṣṭā tatvānāñcaiva suvṛte

59

jñātavyā sā sadā tajjñaiḥ śivaśaktisamanvitā /
śakteḥ samaraso devi kathitañcānupūrvaśaḥ

60

bindo rūpaprakāśastu nādaśabdastu yatsmṛtaḥ /
tatsarvaṃ śaktinā vyāptaṃ veditavyaṃ prayatnataḥ

61

bindunādo varārohe yadā śaktisamanvitaḥ /
p. ६२३)
tribhireva tu saṃyuktaḥ sa jīva iti kīrtitaḥ

62

śivaśabdo varārohe tribhirebhiḥ prakīrtitaḥ /
īṣatsparśasamāyukta mukhanāsāpuṭasya tu

63

sā śaktiḥ kathitā devi śivatatve prakīrtitāḥ /
iti te kathitaṃ devi śaktessamarasaṃ tathā

64

parīkṣā pūrvamevoktā dātavyā tādṛśāya tu /
devyuvāca
praṇavattrayantu deveśa yogādhyāye yaduktavān

65

tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
īśvaraḥ
p. ६२४)
dehasthaṃ yajātānteṣāṃ vyomasthañca tathaiva hi

66

yogakāle ca deveśi praṇavena yajetsadā /
adhastātpañcatatvāni brahmoṅkāreṇa pūjayet

67

vidyātatve sthitā ye tu rudroṅkāreṇa pūjayet /
śivatatve sthitā ye tu nidhanena prapūjayet

68

mānasaṃ yogakāle tu pūjanīyaḥ paraḥ śivaḥ /
śivapūjāvidhau paścādyogaṃ seveta yogavit

69

tatvādyā mayā proktā brahmādyaiśca samāyutāḥ /
teṣāṃ sthalaṃ pavitrādyaṃ praṇavena tu dāpayet

70

devyuvāca
p. ६२५)
rūpasparśādiśabdebhyaḥ sthirakālāssarvatasthitāḥ ? /
yasmin pūrvāṇi deveśa kasmin sparśaḥ pratiṣṭhitaḥ

71

śabdaṃ kathaya deveśa etadicchāmi veditum /
īśvaraḥ
jīvasya bhūtasaṃsthasya tristhāne śṛṇu darśanam

72

yena jñātena dṛṣṭena śrutena varavarṇinī /
mucyate nātra sandehaḥ siddhiścaiva na saṃśayaḥ

73

śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ hṛtpadme tu vicintayet /
aṅguṣṭhaparvamātrantu pañcavaktraṃ maheśvaram

74

pūrvoktavividhā rūpāḥ śivasya kathitā mayā /
p. ६२६)
etadrūpaṃ mayā khyātaṃ sarvatantreṣu suvṛte

75

sparśe ca śṛṇu deveśi kathayāmi na saṃśayaḥ /
divārātravibhāgena ayane viṣuve tathā

76

saṅkrāntyādiṣu deveśi sparśastu samudāhṛtaḥ /
uccāraṃ sparśamityete kecidāhurmanīṣiṇaḥ

77

sparśamanye vadantyevaṃ bindumanye tathaiva ca /
idaṃ tenābhijānante vivadanti parasparam

78

śabdāśayamiti jñeyaṃ tasmin pakṣāstu ye smṛtāḥ /
tasmin sthitaḥ śivassākṣāt kathitaṃ tava suvṛte

79

etatte pūrvamākhyātaṃ tribhedamanupūrvaśaḥ /
p. ६२७)
nā śiṣyāya pradātavyaṃ rahasyamidamuttamam

80

devyuvāca
vyomanābhadiśāpatraṃ na mayā ca na dhāritam /
tadahaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi

81

īśvaraḥ
vyometyākāśamityuktaṃ vyomasūryaḥ prakīrtitaḥ /
vyomapadmamiti proktaṃ vyomaproktaḥ sadāśivaḥ

82

kalāścatasro yāḥ proktāḥ kaṇṭakāste prakīrtitāḥ /
vyomanālasmṛtākāśaṃ diśā patrāḥ prakīrtitāḥ

83

karṇikāstu smṛtāssūryaḥ karṇikāsthaḥ sadāśivaḥ /
p. ६२८)
diśā patreṣu deveśi vidyeśān parikalpayet

84

navakālāgnirudrastu adhasrote vyavasthitaḥ /
śikhādūrdhvamukhāstasya vyāpakanti vyavasthitāḥ

85

jalabudbudasaṅkāśaṃ tatra devassadāśivaḥ /
svacchaṃ sunirmalaṃ tejaḥ suṣirajyotiruttamaḥ

86

puṣkarāstu mayā khyātāṃ kesarāstu tataiva ca /
etacca binduyogantu kathitaṃ tava śobhane

87

puruṣatrayavijñānaṃ tatkriyādarśanaṃ tathā /
atra padme tu vijñeyaṃ yogibhistatra cintakaiḥ

88

śivaśāstrasya sadbhāvamasmin padme prakīrtitam /
p. ६२९)
pratyakṣaṃ dṛśyate devi tatvā ye pūrvacoditāḥ

89

svena svena tu rūpeṇa sarvatantre vyavasthitāḥ /
tāṃ dṛṣṭvā yogavicchrīmān sarvajñatvaṃ prapadyate

90

līyate tasya madhye tu svaśarīreṇa yoginaḥ /
etadrahasyaṃ paramaṃ kathitaṃ tava śobhane

91

suparīkṣya ca dātavyaṃ na ca nāstikanindite /
idaṃ te kathitaṃ devi tārakaṃ jñānamuttamam

92

devyuvāca
cintādhyānamidaṃ deva na mayā veditaṃ purā /
etadicchāmi vijñātuṃ bhagavan vaktumarhasi

93

p. ६३०)
īśvaraḥ
yadadṛśyadhyānamityuktaṃ cintā mānasa ucyate /
mānasaṃ manasālokya yaddalaṃ pratipādayet

94

cittacaitanyasaṃyogāt sa vai mānasa ucyate /
dhyāyellakṣavaraṃ divyaṃ pūrvadṛṣṭaṃ varānane

95

caitanyaṃ tadgatenaiva dhyānametatprakīrtitam /
etaddevi samākhyātaṃ dhyānamānasameva tu

96

dvividhotpādyamarthantu sadā tenaiva yujyate /
tadā yogamiti proktaṃ yuktasya varavarṇinī

97

devyuvāca
p. ६३१)
sandhānaṃ śrotumicchāmi bhagavan vaktumarhasi /
kasmin sandhyā kathaṃ saṃjño bhagavan kathayasva me

98

īśvaraḥ
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadre tathā te kathayāmyaham /
tvadīyaṃ padmakaṃ devi na dṛṣṭaṃ kenacitpurā

99

kecittritatvasandhānamicchanti varavarṇinī /
anyeva paśusandhānaṃ kathayanti varānane

100

tādṛśaṃ tatvasandhānaṃ vadanti guravo bahuḥ /
īdṛśaṃ tatvasandhānaṃ na vijñātantu deśikāḥ

101

pūrvamātmani medhāvī śikhāṃ kṛtvā svakāṃ tanum /
p. ६३२)
tadā karmasamarthantu bhavate sādhakeśvaraḥ

102

ātmanañca paśuñcaiva ekīkṛtya vicakṣaṇaḥ /
tadā tatve tu saṃyojya vidhiṃ kuryādaśeṣataḥ

103

pūrvāhutyā tu dātavyā tadante coddharetkramāt /
uddhṛtyacātmasaṃsthantu kṛtvā tatvavidaṃ śubham

104

pṛthivīṃ tu tathoddhṛtya āpyena saha yojayet /
vilīnāmāpamadhye tu āpa bhūtāṃ vicintayet

105

evamabhyastathā tejo vāyurā * * * tathā /
evaṃ vai sarvatatvāni karma kṛtvā'nu saṃśayet

106

tatvasandhānamityuktaṃ asmin tantre varānane /
p. ६३३)
evaṃ saṃsthitastatra paśunālokyettadā

107

sarvadhyānasamāptau tu śṛṇu devi yathā punaḥ /
tatvanīlaṃ nayettatvaṃ tatve tatve niyojayet

108

tatvasiddhiṃ yadā tatvaṃ dīkṣānirvāṇagāminī /
sarvatantreṣu sāmānyaṃ vidhimetatsamārabhet

109

evaṃ vai yo na jānāti na hi nocchrayate paśūn /
devyuvāca
kiṃ tatvaṃ prathamaṃ deva dvitīyañca tathaiva ca

110

tatve līnatu kartṛtvaṃ tatvasiddhistu ka smṛtaḥ /
īśvaraḥ
p. ६३४)
tatvantu prathamācāryaḥ tava devi udāhṛtaḥ

111

tatvanīlantu yatproktaṃ paśutatvaṃ samāsataḥ /
paśutatveṣu saṃyojya pṛthivyādiṣvanukramāt

112

tritatvāparaśuddhintu ācāryastatvapāragaḥ /
vidyātatvāspadaṃ kṛtvā yojayetparame pade

113

yukte yaddharmasaṃjño vai sa dharmaḥ kathitastava /
devyuvāca
bhūtātmā tatra bāhyātmā antarātmā tu indriyaḥ

114

paramātmā sthitā devi mano'haṅkārabuddhiṣu /
bhūtātmā indriyātmā ca paramātmā tathaiva ca

115

p. ६३५)
caturthaścaiva deveśi eteṣāṃ vyāpakaśśivaḥ /
bhūtātmā saṃsthito bhūtaiḥ indriyātmā tathendriyaiḥ

116

paramātmā sthito devi mano'haṅkārabuddhibhiḥ /
trirātmānaṃ vinirmuktaṃ caturthaṃ parameśvari

117

nirātmā sa tu vijñeyaḥ sa jīvaḥ parikīrtitaḥ /
tasya sādātmakaṃ dehaṃ kṛtvā caiva vibhāgataḥ

118

tadāttvanugrahaṃ kuryādyogaṃ sthāpya śivaṃ tathā /
etatsamāsato devi rahasyaṃ kathitaṃ tava

iti niśvāsakārikāyāṃ tripañcāśatpaṭalaḥ //
srotaḥ

Original text: niśvāsakārikātantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc