Language

ENहिગુ
Scripture Library

nirālambopaniṣat · Chapter 1

1

nirālambopaniṣat
yatrālambālambibhāvo vidyate na kadācana /
jñavijñasamyagjñālambaṃ nirālambaṃ hariṃ bhaje //
ॐ pūrṇamadaḥ pūrṇamidaṃ pūrṇātpūrṇamudacyate /
pūrṇasya pūrṇamādāya pūrṇamevāvaśiṣyate //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
ॐ namaḥ śivāya gurave saccidānandamūrtaye /
niṣprapañcāya śāntāya nirālambāya tejase //
nirālambaṃ samāśritya sālambaṃ vijahāti yaḥ /
sa saṃnyāsī ca yogī ca kaivalyaṃ padamaśnute

2

eṣamajñānajantūnāṃ samastāriṣṭaśāntaye /
yadyadboddhavyamakhilaṃ tadāśaṅkya bravīmyam

3

kiṃ brahma / ka īśvaraḥ / ko jīvaḥ / kā prakṛtiḥ / kaḥ paramātmā / ko brahmā / ko viṣṇuḥ / ko rudraḥ / ka indraḥ / kaḥ śamanaḥ / saḥ śamanaḥ / kaḥ sūrya / kaścandra / ke surāḥ / ke asurāḥ / ke piśācāḥ / ke manuṣyāḥ / kāḥ striyaḥ / ke paśvādayaḥ / kiṃ sthāvaram / ke brāhmaṇādayaḥ / kā jātiḥ / kiṃ karma / kimakarma / kiṃ jñānam / kimajñānam / kiṃ sukham / kiṃ dukham / kaḥ svargaḥ / ko narakaḥ / ko bandhaḥ / ko mokṣaḥ / ka upāsyaḥ / kaḥ śiṣyaḥ / ko vidvān / ko mūḍhaḥ / kimāsuram / kiṃ tapaḥ / kiṃ padamaṃ padam / kiṃ grāhyam / kimagrāhyam / kaḥ saṃnyāsītyāśaṅkyāha brahmeti /

4

sa hovāca mahadahaṅkārapṛthivyaptaॆjovāyvākāśatvena bṛhadrūpeṇāṇḍakośena karmajñānārtharūpatayā bhāsamānamadvitīyamakhilopādvinirmuktaṃ tatsakalaśaktyupabṛṃhitamanādyanantaṃ śuddhaṃ śivaṃ śāntaṃ nirguṇamityādivācyamanirvācyaṃ caitanyaṃ brahma īśvara iti ca / brahmaiva svaśaktiṃ prakṛtyabhidheyāmāśritya lokānsṛṣṭvā praviśyāntaryāmitvena brahmādīnāṃ buddhīndriyaniyantṛtvādīśvaraḥ

5

jīva iti ca brahmaviṣṇavīśānendrādīnāṃ nāmarūpadvārā sthūlo'hamiti mithyādhyāsavaśājjīvaḥ / so'hameko'pi dehārambhakabhedavaśādbahujīvaḥ

6

prakṛtiriti ca brahmaṇaḥ sakāśānnānāvicitrajagannirmāṇasāmārthyabuddhirūpā brahmaśaktireva prakṛtiḥ

7

paramātmeti ca dehādeḥ parataratvādbrahmaiva paramātmā

8

sa brahmā sa viṣṇuḥ sa indraḥ sa śamanaḥ sa sūryaḥ sa candraste asurāste piśācāste manuṣyāstāḥ striyate paśvādayastatsthāvaraṃ te brāhmaṇādayaḥ

9

sarvaṃ khalvidaṃ brahma neha nānāsti kiñcana

10

jātiriti ca / na carmaṇo na raktasya na māṃsasya na cāsthinaḥ /
na jātirātmano jātirvyavahāraprakalpitā

13

karmeti ca kriyamāṇendriyaiḥ karmāṇyahaṃ karomītyadhyātmaniṣṭhatayā kṛtaṃ karmaiva karma / akarmeti ca kartuvyabhoktṛtvādyahaṅkāratayā bandharūpaṃ janmādikāraṇaṃ nityanaimittikayāgavratatapodānādiṣu phalābhisandhānaṃ yattadakarma// ११-१२//
jñānamiti ca dehendriyanigrahasadgurūpāsanaśravaṇamanananididhyāsanairyadyadṛgdṛśyasvarūpaṃ sarvāntarasthaṃ sarvasamaṃ ghaṭapacādipadārthamivāvikāraṃ vikāreṣu caitanyaṃ vinā kiñcinnāstīti sākṣātkārānubhavo jñānam

14

ajñānamiti ca rajjau sarpabhrāntirivādvitīye sarvānusyūte sarvamaye brahmaṇi devatiryaṅnarasthāvarastrīpuruṣavarṇāśrama -bandhamokṣopādhinānātmabhedakalpitaṃ jñānamajñānam

15

sukhamiti ca saccidānandasvarūpaṃ jñātvānandarūpā yā sthitiḥ saiva sukham

16

duḥkhamiti anātmarūpo viṣayasaṅkalpa eva duḥkham

17

svarga iti ca satsaṃsargaḥ svargaḥ /
naraka iti ca asatsaṃsāraviṣayajanasaṃsarga eva narakaḥ

18

bandha iti ca anādyavidyāvāsanayā jāto'hamityādisaṅkalpo bandhaḥ

19

pitṛmātṛsahodaradārāpatyagṛhārāmakṣetramamatāsaṃsārāvaraṇasaṅkalpo bandhaḥ

20

kartṛtvādyahaṅkārasaṅkalpo bandhaḥ

21

aṇimādyaṣṭaiśvaryāśāsiddhasaṅkalpo bandhaḥ

22

devamanuṣyādyupāsanākāmasaṅkalpo bandhaḥ

23

yamādyaṣṭāṅgayogasaṅkalpo bandhaḥ

24

varṇāśramadharmakarmasaṅkalpo bandhaḥ

25

ājñābhayasaṃśayātmaguṇasaṅkalpo bandhaḥ

26

yāgavratatapodānavidhividhānajñānasaṅkalpo bandha

27

kevalamokṣāpekṣā saṅkalpo bandhaḥ

28

saṅkalpamātrasaṃbhavo bandhaḥ

29

mokṣa iti ca nityānityavastuvicārādanityasaṃsārasukhaduḥkhaviṣayasamastakṣetra mamatābandhakṣayo mokṣaḥ

30

upāsya iti ca sarvaśarīrasthacaitanyabrahmaprāpako gururupāsyaḥ

31

śiṣya iti ca vidyādhvastaprapañcāvagāhitajñānāvaśiṣṭaṃ brahmaiva śiṣyaḥ

32

vidvāniti ca sarvāntarasthasvasaṃvidrūpavidvidvān

33

mūḍha iti ca kartṛtvādyahaṅkārabhāvārūḍho mūḍhaḥ

34

āsuramiti ca brahmaviṣṇvīśānendrādīnāmaiśvaryakāmanayā niraśanajapāgnihotrādiṣvantarātmānaṃ saṃtāpayati cātyugrarāgadveṣa-vihiṃsādambhādyapekṣitaṃ tapa āsuram

35

tapa iti ca brahma satyaṃ jaganmithyetyaparokṣajñānāgninā / brahmādyaiśvaryāśāsiddhasaṅkalpabījasantāpaṃ tapaḥ

36

paramaṃ padamiti ca prāṇendriyādyantaḥ karaṇaguṇādeḥ/ parataraṃ saccidānandamayaṃ nityamuktabrahmasthānaṃ paramaṃ padam

37

grāhyamiti ca deśakālavastuparicchedarāhityacinmātrasvarūpaṃ grāhyam

38

agrāhyamiti ca svasvarūpavyatiriktamāyāmayabuddhīndriyagocarajagatsatyatvacintanamagrāhyam

39

saṃnyāsīti ca sarvadharmānparityajya nirmamo nirahaṅkāro bhūtvā brahmeṣṭaṃ śaraṇamupagamya tattvamasi ahaṃ brahmāsmi sarvaṃ khalvidaṃ brahma neha nānāsti kiñcanetyādimahāvākyārthānubhavajñānād brahmaivāhamasmīti niścitya nirvikalpasamādhinā svatantro yatiścarati sa saṃnyāsī sa muktaḥ sa pūjyaḥ sa yogī sa paramahaṃsaḥ so'vadhūtaḥ sa brāhmaṇa iti

40

idaṃ nirālambopaniṣadaṃ yo'dhīte gurvanugrahataḥ so'gnipūto bhavati sa vāyupūto bhavati na sa punarāvartate na sa punarāvartate punarnābhijāyate punarnābhijāyata ityupaniṣat

ॐ pūrṇamadaḥ pūrṇamidaṃ pūrṇātpūrṇamudacyate /
pūrṇasya pūrṇamādāya pūrṇamevāvaśiṣyate //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
|| iti nirālambopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: nirālambopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc