nārāyaṇapūrvatāpinīyopaniṣat · Chapter 1

nārāyaṇapūrvatāpinīyopaniṣat
prathamaḥ khaṇḍaḥ
atha brahmāṇaṃ bhagavantaṃ sanatkumāraḥ papraccha / kīdṛśaṃ nārāyaṇāṣṭākṣaraṃ bhavatīti vyācaṣṭe / atha yo vai nārāyaṇaḥ sa bhagavān parabrahmaṇa ānando bhavati / jñātvā jīvanmukto bhavati / saccidānandasvarūpaparavastu bhavati / aṣṭākṣaraṃ aṣṭamūrti bhavati / prathamarūpaḥ pṛthivīrūpo bhavati / dvitīyamāpo bhavati / tṛtīyastejo bhavati / caturtho vāyurbhavati / pañcama ākāśo bhavati / ṣaṣṭhaścandramā bhavati / saptamaḥ sūryo bhavati / aṣṭamo yajamānaḥ //
bhūmirāpastathā tejo vāyurvyoma ca candramāḥ /
sūryaḥ pumāṃstathā ceti mūrtayaścāṣṭa kīrtitāḥ //
akārokāramakāranādabindukalānusandhānadhyānāṣṭavidhā aṣṭākṣaraṃ bhavati / akāraḥ sadyojāto bhavati / ukāro vāmadevaḥ / aghoro makāro bhavati / tatpuruṣo nādaḥ / bindurīśānaḥ / kalā vyāpako bhavati / anusandhāno nityaḥ / dhyānasvarūpaṃ brahma / sarvavyāpako'ṣṭākṣaraḥ //
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma jñānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ /
nārāyaṇaṃ mahāpuruṣaṃ viśvamātmānamavyayam //
antarbahiśca tatsarvaṃ sthito nārāyaṇaḥ paraḥ /
sahasraśīrṣaṃ devamakṣaraṃ paramaṃ padam //
nārāyaṇaṃ śivaṃ śāntaṃ sarvavedāntagocaram /
sṛṣṭi: sthitiśca saṃhāratirodhānānusaṃmatam /
pañcakṛtyasya kartāraṃ nārāyaṇamanāmayam //
ityātharvaṇarahasye nārāyaṇapūrvatāpinīye prathamaḥ khaṇḍaḥ
dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
sa hovāca bhagavān brahmā nārāyaṇāṣṭākṣaramantraṃ vyācaṣṭe / śrīmannārāyaṇasya daśamantrāḥ kathyante / ॐ namo nārāyaṇāya ityaṣṭākṣaro mantraḥ / sa eva mantrarājo bhavati / etannārāyaṇasya tārakaṃ bhavati / tadevopāsitavyaṃ bhavati / ityuvāca bhagavānnārāyaṇaśabdaparabrahmaśrīmahāmāyāprakṛtisarvamekajananīlakṣmīrbhavati / devānāṃ devalakṣmīrbhavati / siddhānāṃ siddhalakṣmīrbhavati / mumukṣūṇāṃ mokṣalakṣmīrbhavati / yogināṃ yogalakṣmīrbhavati / munīnāṃ vivekabuddhirbhavati / rājñāṃ rājyalakṣmīrbhavati / sṛṣṭirūpā sarasvatī bhavati / sthitirūpā mahālakṣmīrbhavati / saṃhārarūpā rudrāṇī bhavati / tirodhānakarī pārvatī bhavati / anugraharūpā umā bhavati / pañcakṛtyarūpā parameśvarī bhavati / śrīmahālakṣmyai nama iti saptākṣaro mantraḥ //
sarveṣāmeva bhūtānāṃ mahāsaubhāgyadāyinī /
mahālakṣmīrmahādevī sarvalokaikamohinī //
sāmrājyadāyinī nityaṃ sarvavedasvarūpiṇī /
mahāvidyā jaganmātā munīnāṃ mokṣadāyinī /
jñānināṃ jñānadā satyaṃ dānavānāṃ vināśinī //
iti mahālakṣmīrmūlaprakṛtirbhavati / nārāyaṇaḥ sa bhagavān parabrahmasvarūpī sarvavedāntagocaraḥ nityaśuddhabuddhaparabrahmānandamayo bhavati / tasmāllakṣmīnārāyaṇa iti sa hovāca bhagavān ya evaṃ veda / ityupaniṣat //
ityātharvaṇarahasye nārāyaṇapūrvatāpinīye dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
sa hovāca bhagavān brahmā nārāyaṇamantraḥ kīdṛśo bhavati / " ॐ nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi / tanno viṣṇuḥ pracodayāt " iti gāyatrī bhavati / " idaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padam / samūḍhamasya pāꣳsure/", " ato devā bhavantu no yato viṣṇurvicakrame / pṛthivyāḥ saptadhāmabhiḥ” iti mantradvayena nārāyaṇapratipāditaṃ bhavati / “sa brahmā sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ" / nārāyaṇāyeti pañcākṣaraṃ bhavati / ॐ namo viṣṇava iti ṣaḍakṣaraṃ vijñātam / namo nārāyaṇāyeti saptākṣaraṃ bhavati / ॐ namo bhagavate vāsudevāyeti dvādaśaṃ parikīrtitam / ॐ śrīṃ hrīṃ klīṃ namo nārāyaṇāya svāhā / yasya kasyāpi na deyam /
putro deyaḥ śiro deyaṃ na deyā ṣoḍaśākṣarī /
na vadedyasya kasyāpi kiṃ tu śiṣyāya tāṃ vadet //
ॐ śrīṃ hrīṃ namo bhagavate lakṣmīnārāyaṇāya viṣṇave vāsudevāya svāhā //
śrīmahāviṣṇave tubhyaṃ namo nārāyaṇāya ca /
govindāya ca rudrāya haraye brahmarūpiṇe //
nārāyaṇa mahāviṣṇo śrīdharānanta keśava /
vāsudeva jagannātha hṛṣīkeśa namo namaḥ //
ityanuṣṭubdvayaṃ mantraṃ vyākhyātam / atha mālāmantraṃ vyākhyāsyāmaḥ / sa hovāca bhagavān brahmā ya evaṃ veda / ityupaniṣat //
ityātharvaṇarahasye nārāyaṇapūrvatāpinīye tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
caturthaḥ khaṇḍaḥ
sa hovāca bhagavān pitāmahaḥ gāyatrīṃ vyācaṣṭe / govindāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi / tanno nārāyaṇaḥ pracodayāt / kāmadevāya vidmahe puṣpabāṇāya dhīmahi / tanno'naṅgaḥ pracodayāt / mahādevyai ca vidmahe viṣṇupatnī ca dhīmahi / tanno lakṣmīḥ pracodayāt / “ viṣṇornukaṃ vīryāṇi pravocaṃ yaḥ pārthivāni vimame rajāꣳsi/ yo askabhāyaduttaraꣳ sadhasthaṃ vicakramāṇastredhorugāyaḥ", " trirdevaḥ pṛthivīmeṣa etām / vicakrame śatarcasaṃ mahitvā / praviṣṇurastu tavasastavīyān / tveṣaꣳ hyasya sthavirasya nāma /"
saktumiva titaunā punanto yatra dhīrā manasā vācamakṛta /
atrā sakhāyaḥ sakhyāni jānate bhadraiṣāṃ lakṣmīrnihitādhivāci //
“pratadviṣṇustavate vīryāya / mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ / yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣu / adhikṣiyanti bhuvanāni viśvā /", “ya īꣳ śṛṇotyalakaꣳ śṛṇoti / na hi praveda sukṛtasya panthām /" akṣanvantaḥ karṇavantaḥ sakhāyo mano jīveṣvasamā babhūvuḥ / tasmālakṣmīnārāyaṇaṃ sarvabījaṃ sarvabhūtādhivāsaṃ yo vetti sa vidvān bhavati / upāsakānāṃ mokṣaprāptirbhavati / sa jīvanmukto bhavati / sa hovāca bhagavān upāsanavidhiṃ vyācaṣṭe / brahmā ṛṣirbhavati / gāyatrī chanda ucyate / śrīmannārāyaṇaparamātmā devatā / praṇavaṃ bījam / namaḥ śaktirucyate / kīlakaṃ nārāyaṇeti //
dharmārthakāmamokṣeṣu viniyogo'tha bhāvanā /
maholkāya vīrolkāya vṛddholkāya pṛthūlkāya vidyulkāya jvaladulkāya ca ṣaḍaṅgakalpitā: namaḥsvāhāvaṣaḍvauṣaṭpadāntā aṅganyāsā bhavanti /
nīlajīmūtasaṃkāśaṃ pītakauśeyavāsasam /
kirīṭakuṇḍaladharaṃ kaustubhodbhāsitorasam //
śaṅkhacakragadākhaṅgadhāriṇaṃ vanamālinam /
vāmabhāge mahālakṣmyāliṅgitārdhaśarīriṇam //
sanakādibhiḥ saṃsevyaṃ stūyamānaṃ maharṣibhiḥ /
brahmādibhiḥ sadā dhyeyaṃ dhyātvā nārāyaṇaṃ vibhum //
karmaṇā manasā vācā saṃsmaret prajapet sudhīḥ /
ayutaṃ japamātreṇa sarvajñānaprado bhavet //
lakṣamātraṃ tu prajapet svasvarūpaṃ bhavenmanuḥ /
ata ūrdhvaṃ sadā dhyāyet sākṣānnārāyaṇo hariḥ //
sa hovāca bhagavān ya evaṃ veda /
ityupaniṣat //
ityātharvaṇarahasye nārāyaṇapūrvatāpinīye caturthaḥ khaṇḍaḥ
pañcamaḥ khaṇḍaḥ
sa hovāca bhagavān brahmā daśakaḻātmako'vatāraḥ kathyate //
jarā pālinikā śāntirīśvarī ratikāmikā /
varadā hlādinī prītirdīrghā daśakalā hareḥ //
nārāyaṇādavatārā mantrarūpā jāyante / ॐ namo nārāyaṇāya svāhā / evaṃ daśākṣaro mahāmantro bhavati / tatra prathamo matsyāvatāraḥ / dvitīyaḥ kūrma. / tṛtīyo varāhaḥ / caturtho narasihmaḥ / pañcamo vāmanaḥ / ṣaṣṭho jamadagniḥ / saptamo rāmacandraḥ / aṣṭamaḥ kṛṣṇaḥ paramātmā / navamo buddhāvatāraḥ / daśamaḥ kalkirjanārdanaḥ / ॐ matsyāvatārāya namaḥ / śrī kūrmāvatārāya namaḥ / hrīṃ varāhāvatārāya namaḥ / huṃ nṛsiṃhāvatārāya namaḥ /

sauḥ vāmanāvatārāya namaḥ / aiṃ paraśurāmāvatārāya namaḥ / glauṃ rāmacandrāya namaḥ / klīṃ kṛṣṇāya namaḥ / blūṃ buddhāvatārāya namaḥ / saḥ kalkyavatārāya namaḥ iti / prajāpatiḥ prajāyate / tasmānnārāyaṇaḥ prajāyate / brahmā jāyate / brahmaṇaḥsakāśāt pañcamahābhūtāni tanmātrāṇi jāyante / jñānendriyakarmendriyāṇi manobuddhicittāhaṃkārā jāyante / prakṛtirjāyate / caturviṃśatitattvātmako nārāyaṇaḥ / pañcaviṃśatitattvātmakaḥ puruṣatvaṃ parabrahma bhavet / śivaśca nārāyaṇaḥ / śakraśca nārāyaṇaḥ / diśaśca nārāyaṇaḥ / ūrdhvañca nārāyaṇaḥ / antaśca nārāyaṇaḥ / nārāyaṇaḥ sarvaṃ khalvidaṃ brahma / tasmānnārāyaṇādaṇḍajasvedajodbhijjajarāyujamanasijādayaḥ sarve mahābhūtāḥ prajāyante //
ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantīꣳ sarūpām /
ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ //
aṇḍajāḥ sarvakhagarūpā jāyante / svedajāḥ krimikīṭādayaḥ / udbhijjāstarugulmalatādayaḥ / jarāyujā narapaśumṛgādayo jāyante / manasijā nāradādayaḥ sarve ṛṣayaḥ / nārāyaṇaḥ sthāvarajaṅgamātmako bhavati / aṣṭavasavo nārāyaṇaḥ / ekādaśarudrā nārāyaṇaḥ / nārāyaṇāt dvādaśādityāḥ / sarve devā ṛṣayo munayaḥ siddhagandharvayakṣarakṣaḥpiśācāḥ sarve nārāyaṇaḥ / nārāyaṇa evedaṃ sarvam / lakṣmīrmūlaprakṛtiriti vijñāyate / vastvekaṃ parabrahma nārāyaṇaḥ sanātanaḥ //
sākṣānnārāyaṇo devaḥ parabrahmābhidhīyate /
saccidānandātmakāḥ syurviṣṇau nitye prakalpitāḥ /
nānāvidhāni rūpāṇi hāṭake kaṭakādivat //
" catvāri vākparimitā padāni / tāni vidurbrāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ / guhā trīṇi nihitā neṅgayanti / turīyaṃ vāco manuṣyā vadanti /" parāpaśyantīmadhyamāvaikharīrūpā sarasvatīti caturvidhā vāco vadanti / vaikharī sarvavidyāsu praśastā //
aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsā nyāyavistaraḥ /
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyā hyetāścaturdaśa //
āyurvedo dhanurvedo gāndharvaṃ mantraśāstrakam /
vidyāścāṣṭādaśa proktā nārāyaṇaniveśitāḥ ||
tasya niśvasitameva ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo hyatharvāṅgiraśceti / sarvavedavedāntānāṃ nārāyaṇaparabrahmaṇyeva tātparyam / sa hovāca bhagavān ya evaṃ veda / ityupaniṣat //
ityātharvaṇarahasye nārāyaṇapūrvatāpinīye pañcamaḥ khaṇḍaḥ
ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
sa hovāca bhagavān brahmā nārāyaṇayantramantrāvaraṇapūjāmācacakṣe / trikoṇaṃ prathamaṃ bhavati / dvitīyaṃ ṣaṭkoṇaṃ bhavati / vṛttamaṣṭadalaṃ tṛtīyam / caturtha dvādaśadalam / pañcamaṃ ṣoḍaśadalam / caturviṃśati[:]ṣaṣṭham / dvātriṃśati[:] saptamam / aṣṭamaṃ bhūpuram / evaṃ yantraṃ samālikhet / madhye lakṣmīnārāyaṇaṃ vikṣepaśaktyāvaraṇaṃ śaktiprabhāśaktitrikoṇadevatāḥ ṣaṭakoṇaṃ vṛddholkādayaḥ pūjyāḥ / sarvajñānitvatṛptyanādibodhasvatantranityamaluptānantaṃ ṣaṭkoṇaśaktayaḥ / sanakasanandanasanatsujātasanatkumārasanātananāradatumburusamantādayo'ṣṭadalāḥ /
vasiṣṭhavālakhilyaviśvāmitrakaśyapātribharadvājāṅgīrasajāmadagnigautamāgastyajā bālikapilā dvādaśadalāḥ / matsyakūrmavarāhanārasiṃhavāmanarāmarāmakṛṣṇabuddhakalkisadyojātavāmadevā aghoratatpuruṣeśānaparameśvarāḥ ṣoḍaśadalāḥ / śaṃkhacakragadāpadmakhaḍgaśrīvatsakaustubhavanamālādikirīṭakuṇḍalakeyūrahārāṅgadaśārṅgiśara - nandakapadmaveṇubarhipiñchaśeṣānantagaruḍaviṣvaksenabrahmāṇaścaturviṃśatidalāḥ keśavādicaturviṃśatyanukramam / hariśrīkṛṣṇamukundakumudākṣapuṇḍarīkākṣadhāmakaśaṅkhavarṇasarvanetrasumukhasupratīkā dvātriṃśaddalāḥ / airāvatapuṇḍarīkavāmanakumudāñjanapuṣpadantasārvabhaumasupratīkākṣāścaturaśradevatāḥ / ॐ namo nārāyaṇāyāṣṭākṣarasaṃjñāvaraṇadevatāpūjā kartavyā / sa hovāca bhagavān ya evaṃ veda / ityupaniṣat //
ityātharvaṇarahasye nārāyaṇapūrvatāpinīye ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
iti nārāyaṇapūrvatāpinīyopaniṣat samāptā
bāharī kaḍiyām̐