Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 1.3
prācyavācīpratīcyastāḥ pūrvadakṣiṇapaścimāḥ
uttarādigudīcī syāddiśyaṃ tu triṣu digbhave
## Belonging to respective direction or quarter ##
avāgbhavamavācīnamudīcīcīnamudagbhavam
pratyagbhavaṃ pratīcīnaṃ prācīnaṃ prāgbhavaṃ triṣu
## Respective lords of the eight directions ##
indro vahniḥ pitṛpatirnairṛto varuṇo marut
kubera {ī}śaḥ patayaḥ pūrvādīnāṃ diśāṃ kramāt
## Respective planets associated to the eight directions ##
raviḥ śukro mahīsūnuḥ svarbhānurbhānujo vidhuḥ
budho bṛhaspatiśceti diśāṃ caiva tathā grahāḥ
## Respective elephants associated to the eight directions ##
airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudo 'ñjanaḥ
puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca diggajāḥ
## Respective wives of the elephants ##
kariṇyo 'bhramukapilāpiṅgalānupamāḥ kramāt
tāmrakarṇī śubhradantī cāṅganā cāñjanāvatī
## Sector between directions (2), Inner space (2), Horizon (2) ##
klībāvyayaṃ tvapadiśaṃ diśormadhye vidik striyām
abhyantaraṃ tvantarālaṃ cakravālaṃ tu maṇḍalam
## Cloud (15), line of clouds (2),Belonging to clouds ##
abhraṃ megho vārivāhaḥ stanayitnurbalāhakaḥ
dhārādharo jaladharastaḍitvān vārido 'mbubhṛt
ghanajīmūtamudirajalamugdhūmayonayaḥ
kādambinī meghamālā triṣu meghabhave 'bhriyam
## Thundering (3), Lightening (10), Thunderclap (2), Lightening flash (2) ##
stanitaṃ garjitam meghanirghoṣe rasitādi ca
śampā śatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhā
taḍitsaudāminī vidyuccñcalā capalā api
sphūrjathurvajranirghoṣo meghajyotiriraṃmadaḥ
## Rainbow (3), ##
indrāyudhaṃ śakradhanustadeva ṛjurohitam
## Rain (2), Drought (2), Continuous rain (2), Droplets ##
vṛṣṭivarṣaṃ tadvighāte 'vagrāhāvagrahau samau
dhārāsampāta āsāraḥ śīkarombukaṇāḥ smṛtāḥ
## Hail (2), Cloudy day ##
varṣopalastu karakā meghacchanne 'hni durdinam
## Covering (8) ##
antardhā vyavadhā puṃsi tvantardhirapavāraṇam
apidhānatirodhānapidhānācchādanāni ca
## Moon (20) ##
himāṃśuścandramāścandra induḥ kumudabāndhavaḥ
vidhuḥ sudhāṃśuḥ śubhrāṃśuroṣadhīśo niśāpatiḥ
abjo jaivātṛkaḥ somo glaurmṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ
dvijarājaḥ śaśadharo nakṣatreśaḥ kṣapākaraḥ
## Moon's sixteenth part, Full moon (2) ##
kalā tu ṣoḍaśo bhāgo bimbo 'strī maṇḍalaṃ triṣu
## Piece, part (4), Half ##
bhittaṃ śakalakhaṇḍe vā puṃsyardho 'rdhaṃ sameṃśake
## Moonlight (3), Purity or brightness (2) ##
candrikā kaumudī jyotsnā prasādstu prasannatā
## Mark or spot (6) ##
kalaṅkāṅkau lāñchanaṃ ca cihnaṃ lakṣma ca lakṣaṇam
## Exquisite beauty, Splendour (4) ##
suṣamā paramā śobhā śobhā kāntirdyutiścchaviḥ
## Snow or frost (7), Snowdrift, accumulated snow (2) ##
avaśyāyastu nīhārastuṣārastuhinaṃ himam
prāleyaṃ mihikā cātha himānī himasaṃhatiḥ
## Coldness, Cold (7) ##
śītaṃ guṇe tadvadarthāḥ suṣīmaḥ śiśiro jaḍaḥ
tuṣāraḥ śītalaḥ śīto himaḥ saptānyaliṅgakāḥ
## Dhruva (2), Agastya (3), Agastya's wife (also star names) ##
dhruva auttānapādiḥ syāt agastyaḥ kumbhasambhavaḥ
maitrāvaruṇirasyaiva lopāmudrā sadharmiṇī
## Star or asterism (6), Names of the 27 constellations and their parts ##
nakṣatramṛkṣaṃ bhaṃ tārā tārakāpyuḍu vā striyām
dākṣāyiṇyo 'śvinītyāditārā aśvayugaśvinī
rādhāviśākhā puṣye tu sidhyatiṣyau śraviṣṭhayā
samā dhaniṣṭhāḥ syuḥ proṣṭhapadā bhādrapadāḥ striyaḥ
mṛgaśīrṣaṃ mṛgaśirastasminnevāgrahāyaṇī
ilvalāstacchirodeśe tārakā nivasanti yāḥ
## Planet Jupiter (9) ##
bṛhaspatiḥ surācāryo gīṣpatirdhiṣaṇo guruḥ
jīva āṅgiraso vācaspatiścitraśikhaṇḍijaḥ
## Planet Venus (6) ##
śukro daityaguruḥ kāvya uśanā bhārgavaḥ kaviḥ
## Planet Mars (5), Planet Mercury (3) ##
aṅgārakaḥ kujo bhaumo lohitāṅgo mahīsutaḥ
rauhiṇeyo budhaḥ saumyaḥ samau sauriśanaiśvarau
## Rahu or the ascending node (5) ##
tamastu rāhuḥ svarbhānuḥ saiṃhikeyo vidhuntudaḥ
## Ursa major ##
saptarṣayo marīcyatrimukhāścitraśikhaṇḍinaḥ
## Rising of the Zodiac signs(Lagna), The zodiac ##
rāśīnāmudayo lagnaṃ te tu meṣavṛṣādayaḥ
## Sun (54) ##
sūrasūryāryamādityadvādaśātmadivākarāḥ
bhāskarāhaskarabradhnaprabhākaravibhākarāḥ
bhāsvadvivasvatsaptāśvaharidaśvoṣṇaraśmayaḥ
vikartanārkamārtaṇḍamihirāruṇapūṣaṇaḥ
dyumaṇistaraṇirmitraścitrabhānurvirocanaḥ
vibhāvasurgrahapatistviṣāṃpatiraharpatiḥ
bhānurhaṃsaḥ sahasrāṃśustapanaḥ savitā raviḥ
padmākṣastejasāṃrāśiśchāyānāthastamisrahā
karmasākṣī jagaccakṣurlokabandhustrayītanuḥ
pradyotano dinamaṇiḥ khadyoto lokabāndhavaḥ
ino bhago bhāmanidhiścāṃ 'śumālyañjinīpatiḥ
## Sun's three attendants, Sun's son (5), Halo (4) ##
māṭharaḥ piṅgalo daṇḍaścaṇḍāṃśoḥ paripārśvakāḥ
sūrasūto 'ruṇo 'nūruḥ kāśyapirgaruḍāgrajaḥ
pariveṣastuparidhirupasūryakamaṇḍale
## Ray (11), Light or brightness (11), Sunlight (3) ##
kiraṇosramayūkhāṃ 'śugabhastighṛṇiraśmayaḥ
bhānuḥ karo marīciḥ strīpuṃsayordīdhitiḥ striyām
syuḥ prabhārugrucistviḍbhābhāśchavidyutidīptayaḥ
rociḥ śocirubhe klībe prakāśo dyota ātapaḥ
## Lukewarm (4), Very hot (4), Mirage (2) ##
koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati
tigmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvanmṛgatṛṣṇā marīcikā
kālavargaḥ
## Time (4), First (lunar calendar) day (2), Lunar day ##
Original text: Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Data entry Avinash Sathaye · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0