Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 1.10
samudro 'bdhirakūpāraḥ pārāvāraḥ saritpatiḥ
udanvānudadhiḥ sindhuḥ sarasvānsāgaro 'rṇavaḥ
ratnākaro jalanidhiryādaḥpatirapāmpatiḥ
tasya prabhedāḥ kṣīrodo lavaṇodastathāpare
## Water (27), watery (2) ##
āpaḥ strī bhūmni vārvāri salilaṃ kamalaṃ jalaṃ
payaḥ kīlālamamṛtaṃ jīvanaṃ bhuvanaṃ vanam
kabandhamudakaṃ pāthaḥ puṣkaraṃ sarvatomukham
ambhorṇastoyapānīyanīrakṣīro 'mbuśambaram
meghapuṣpaṃ ghanarasastriṣu dve āpyamammayam
## Wave (4), Big wave (2), Whirlpool (1), Droplet (4) ##
bhaṅgastaraṅga ūrmirvā striyāṃ vīcirathormiṣu
mahatsūllolakallolau syādāvarto 'mbhasāṃ bhramaḥ
pṛṣanti bindupṛṣatāḥ pumāṃso vipruṣaḥ striyām
## Circular motion in a water drain (4), Bank or shore (5) ##
cakrāṇi puṭabhedāḥ syurbhramāśca jalanirgamāḥ
kūlaṃ rodhaśca tīraṃ ca pratīraṃ ca taṭaṃ triṣu
## Two banks listed, The channel or bed of a river (1) ##(1.10.532) pārāvāre parārvācī tīre pātraṃ tadantaram
## Island (2), Islet in the river bank (1), Sandy beach (2) ##
dvīpo 'striyāmantarīpaṃ yadantarvāriṇastaṭam
toyotthitaṃ tatpulinaṃ saikataṃ sikatāmayam
## Mud or clay (5), Overflow (2), Ditches (for water) made in dry beds (2) ##
niṣadvarastu jambālaḥ paṅko 'strī śādakardamau
jalocchvāsāḥ parīvāhāḥ kūpakāstu vidārakāḥ
## Navigable (1), Boat (3), Raft or small boat (3), Stream of water (1) ##
nāvyaṃ triliṅgaṃ nautārye striyāṃ naustaraṇistariḥ
uḍupaṃ tu plavaḥ kolaḥ sroto 'mbusaraṇaṃ svataḥ
## Toll (for crossing river) (2), Wooden water carrier (1), Merchants on waterways (2), Helmsman (2) ##
ātarastarapaṇyaṃ syād droṇī kāṣṭāmbuvāhinī
sāṃyātrikaḥ potavaṇik karṇadhārastu nāvikaḥ
## Steersman or rower (2), Mast (2), Oar (2), Rudder (2) ##
niyāmakāḥ potavāhāḥ kūpako guṇavṛkṣakaḥ
naukādaṇḍaḥ kṣepaṇī syādaritraṃ kenipātakaḥ
## Scraper or shovel (2), Bucket (2), Half of a boat (1), Alit (1) ##
abhriḥ strī kāṣṭakuddālaḥ sekapātraṃ tu secanam
klībe 'rdhanāvaṃ nāvo 'rdhe 'tītanauke 'tinu triṣu
## Clear or transparent (2), Turbid (3), Deep (3), Shallow (1) ##
triṣvāgādhātprasanno 'cchaḥ kaluṣo 'naccha āvilaḥ
nimnaṃ gabhīraṃ gambhīramuttānaṃ tadviparyaye
## Bottomless or very deep (2), Fisherman (3), (Fishing) net (2), (Hemp) rope (2) ##
agādhamatalasparśe kaivarte dāśadhīvarau
ānāyaḥ puṃsi jālaṃ syācchaṇasūtraṃ pavitrakam
## Fish storage (2), Fishing (2), Fish (8), Specific (flat) fish (2) ##
matsyādhānī kuveṇī syād baḍiśaṃ matsyavedhanam
pṛthuromā jhaṣo matsyo mīno vaisāriṇo 'ṇḍajaḥ
visāraḥ śakulī cātha gaḍakaḥ śakulārbhakaḥ
## Porpoise (2), Specific small fish (2), Type of carp (2), Type of white fish (2) ##
sahasradaṃṣṭraḥ pāṭhīna ulūpī śiśukaḥ samau
nalamīnaścilicimaḥ proṣṭhī tu śapharī dvayoḥ
## Tiny fish (1), List of specific seven fishes, Aquatic creatures (2) ##
kṣudrāṇḍamatsyasaṃghātaḥ potādhānamatho jhaṣāḥ
rohito madguraḥ śālo rājīvaḥ śakulastimiḥ
timiṅgalādayaścātha yādāṃsi jalajantavaḥ
## List of four aquatic creatures, Crab (2), Turtle or tortoise (3) ##
tadbhedāḥ śiśumārodraśaṅkavo makarādayaḥ
syātkulīraḥ karkaṭakaḥ kūrme kamaṭhakacchapau
## Shark (2), Crocodile (2), Worm (3), Crocodile in Ganges (2) ##
grāho 'vahāro nakrastu kumbhīro 'tha mahīlatā
gaṇḍūpadaḥ kiñculako nihākā godhikā same
## Leech (3), Pearl oyster (2), Conch (2) ##
raktapā tu jalaukāyāṃ striyāṃ bhūmni jalaukasaḥ
muktāsphoṭaḥ striyāṃ śuktiḥ śaṅkhaḥ syātkamburastriyau
## Small shell (2), Bivalve shell (2), Frog (6) ##
kṣudraśaṅkhāḥ śaṅkhanakhāḥ śambūkā jalaśuktayaḥ
bheke maṇḍūkavarṣābhūśālūraplavadardurāḥ
## Small worm (2), Female frog (2), Female turtle (2) ##
śilī gaṇḍūpadī bhekī varṣābhvī kamaṭhī ḍuliḥ
## Female sheat fish (1), Cocle (2), Lake or pond (2), Deep lake (1) ##
madgurasya priyā śṛṅgī durnāmā dīrghakośikā
jalāśayā jalādhārāstatrāgādhajalo hradaḥ
## Trough near a well (2), Well (4) ##
āhāvastu nipānaṃ syādupakūpajalāśaye
puṃsyevāndhuḥ prahiḥ kūpa udapānṃ tu puṃsi vā
## Wooden contraption for extracting water from well (1), Facing of well ##
nemistrikāsya vīnāho mukhabandhanamasya yat
## Square or large pond (2), Natural pond (2) ##
puṣkariṇyāṃ tu khātaṃ syādakhātaṃ devakhātakam
## Deep pond or tank (5), Basin (2), Large circular reservoir (2) ##
padmākarastaḍāgo 'strī kāsāraḥ sarasī saraḥ
veśantaḥ palvalaṃ cālpasaro vāpī tu dīrghikā
## Moat or ditch (2), Dike or dam (1), Watering basin around a tree (3), River (16) ##
kheyaṃ tu parikhādhārastvambhasāṃ yatra dhāraṇam
syādālavālamāvālamāvāpo 'tha nadī sarit
taraṅgiṇī śaivalinī taṭinī hrādinī dhunī
srotasvinī dvīpavatī sravantī nimnagāpagā
kūlaṅkaṣā nirjhariṇī rodhovakrā sarasvatī
## River Ganges (8) ##
gaṅgā viṣṇupadī jahnutanayā suranimnagā
bhāgīrathī tripathagā trisrotā bhīṣmasūrapi
## River Yamuna (4), River Narmada (4) ##
kālindī sūryatanayā yamunā śamanasvasā
revā tu narmadā somodbhavā mekalakanyakā
## River created at the time of Gauri's marriage (2), River brought down by ##kaartaviiryaarjuna##(2) ##
karatoyā sadānīrā bāhudā saitavāhinī
## River Shatardu (2), River Vipasha (2), River Shona (2), Canal (1) ##
śatadrustu śutudriḥ syādvipāśā tu vipāṭ striyām
śoṇo hiraṇyavāhaḥ syātkulyālpā kṛtrimā sarit
## List of five rivers, additional list includes:## kaushikii, gaNDakii, charmaNvatii,godaa, veNii ## etc.##
## Mouth of a river (1), Channel or water-course (1) ##
śarāvatī vetravatī candrabhāgā sarasvatī
kāverī sarito 'nyāśca sambhedaḥ sindhusaṅgamaḥ
dvayoḥ praṇālī payasaḥ padavyāṃ triṣu tūttarau
## Things born in a river ##devikaa## or ##sarayuu##: sample construction ##
devikāyāṃ sarayvāṃ ca bhave dāvikasāravau
## Night-blooming lotus: White (2), Red (2) ##
saugandhikaṃ tu kalhāraṃ hallakaṃ raktasandhyakam
## Water lily (2), Blue (2), White (2), Root (of) lily (1), Pistia Stratiotes (2) ##
syādutpalaṃ kuvalayamatha nīlāmbujanma ca
indīvaraṃ ca nīle 'sminsite kumudakairave
śālūkameṣāṃ kandaḥ syādvāriparṇī tu kumbhikā
## Aquatic plant, moss (3), Full of lilies (2), Full of lotuses (3) ##
jalanīlī tu śaivālaṃ śaivalo 'tha kumudvatī
kumudinyāṃ nalinyāṃ tu visinīpadminīmukhāḥ
## Lotus (16) ##
vā puṃsi padmaṃ nalinamaravindaṃ mahotpalam
sahasrapatraṃ kamalaṃ śatapatraṃ kuśeśayam
paṅkeruhaṃ tāmarasaṃ sārasaṃ sarasīruham
bisaprasūnarājīvapuṣkarāmbhoruhāṇi ca
## Lotus: white (2), red (3), Stalk of water lily (3) ##
puṇḍarīkaṃ sitāmbhojamatha raktasaroruhe
raktotpalaṃ kokanadaṃ nālo nālamathāstriyām
## Lotus fibre (2), Collection of water lilies (1) ##
## The words ##khaNDA## or ##shhaNDa## mean an assemblage in general. ##
mṛṇālaṃ bisamabjādikadambe khaṇḍamastriyām
## Parts of water lily: root (2), filament (2), new leaf (2), Lotus seed (2) ##
karahāṭaḥ śiphākandaḥ kiñjalkaḥ kesaro 'striyām
saṃvartikā navadalaṃ bījakośo varāṭakaḥ
kāṇḍasamāptiḥ
## All the 10 sections of the first part with main and related words are thus finished. ##
Original text: Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Data entry Avinash Sathaye · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0