Language

ENहिગુ
Scripture Library

mṛgendrāgamapaddhatiṣṭīkā ca · Chapter 1

4.0

----
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC

00212

Catalog number: M

40086

Uniform title: mṛgendrapaddhatiṭīkā
Commentator : vaktraśambhu
Manuscript : IFP T1021 copy of IFP manuscript RE

2010

Description:
Copied from IFP transcript T1021 which itself is a copy of manuscript RE 40086 of the IFP.
Notes:
Data entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S.G. Dyczkowski.
Revision 0: April 5,

2010

Internet publisher : Muktabodha Indological Research InstituteWeb Publisher: Muktabodha
Publication year :

Publication city :
Publication country : United States
----
note from scribe of transcript:
----------------------------------------------------------------
saṃkhyāyito mṛgendrapaddhatyākhyo'ghoraśivācāryakṛto'yaṃ
granthaḥ pratilipīkṛtaḥ /
mūlena naṭeśaśivakṛtaṭikayā ca yuktasya tālapatragranthasyāsya १'' X १''
mitirbhavati / pratipatraṃ ṣaṭpaṅktayo granthalipyāṃ santi / ganthopakrame
krimikīṭadaṃśahetostatra tatra padānāṃ lopaḥ / granthasyānte
keṣucittālapatreṣu sauṣṭhavābhāvādakṣarāṇāṃ
lekhiturvyaktyantaramanumīyate / tathaiva pramādā api pracurā vidyante /
grantho'yaṃ krameṇa pūrṇatāṃ yāti /
--------------------------------------------------------------
// mṛgendrāgamapaddhatiṣṭīkā ca //
// śrī //
* * * * * * * * * * * ruṇānidhim /
praṇipatyābhidhāsye'haṃ mṛgendrāgamapaddhatim //
kriyādibhedabhedena tantrabhedaḥ smṛto yataḥ /
tasmāttantravadevoktaṃ kartavya * * * * * //
* * * * * * * darthasāmarthyato'pi vā /
vastuśaktyāthavā proktaṃ tadgrāhyaṃ saṃhitāntarāt //
prātarutthāya saṃcintya śivaṃ hṛtpadmavāsinam /
gatvā * * * * * * * * * * * * sṛjet //
na nadībhasmagartāmbuśaṣpagomayavartmasu /
kruṣṭaikavṛkṣaśṛṅgāṭaśmaśānodyānakīrtiṣu //
maunī dakṣiṇakarṇastha * * * * * * * * /
* * * * * trau tu dakṣiṇāsyo'vakuṇṭhitaḥ //
tṛṇādicchannabhūrekacitto nāsāgralocanaḥ /
govipraliṅgacandrārkanāryādīnāmasaṃmu * //
* * * * * * * * * kāyāṃ ca nācaret /
mṛjyādgudaṃ tṛṇairloṣṭairna kāṣṭhopalagomayaiḥ //
liṅgaṃ vāmena saṃgṛhya mṛt hṛtvānyena pāṇinā /
* * * * * * * * * tsadhārayā jalaiḥ //
p. २)
liṅge saikāgude pañcadaśavāmakare dvayoḥ /
yojyāḥ saptasphijorekā vāmayoḥ karayostathā //
gandhalepāpanodena * * * * * * * * /
ācamya śucirāsīno dantadhāvanamācaret //
kṣīravṛkṣodbhavaṃ satvaśyugavarvāvraṇaṃ śuci /
dvādaśāṣṭāṅgulaṃ bhogamokṣayordantadhāvanam //
piśācadhava * * * * * * * * * * * * /
nāṅgulī ca kuśāśvatthau na ca yājñīyavṛkṣajam //
vāruṇaṃ taijasaṃ bhaumamānilaṃ divyamānase /
gauravaṃ māntramityaṣṭau snānānyeteṣu vāruṇam //
astreṇa mṛda * * * * * * * * * * * /
dyetānyasya vāmena ghoreṇaivābhimantrayet //
saṃhitāmantritāṃ brahmaveṣṭitāṃ vibhajettridhā /
ekenāṃśena kurvīta bāhvoḥ śaucaṃ punaḥ punaḥ //
gṛhī * * * * * * * * * * * * * * /
kuryādūrdhvamācamya prāgudagvadano bhajet //
brāhmīṃ sa vicintyāstraṃ vidhistānamathācaret /
śeṣamaṃśaṃ tridhā kṛtvā vāmahastagataṃ japet //
p.३)
vighnānādyena hṛtvāmbu kuryādanyena cāmṛtam /
dehamālipya cānyena saṃhitāsu jalāntare //
nimajya tārakamukhaṃ tārakaṃ * * * * * /
* * * * * * * sugandhāmalakādinā //
snātvottīrya śikhāṃ badhvā vasanaṃ parivartya ca /
ācamya vidhinācāmet tīrthaṃ saṃhṛtya toyataḥ //
ātmavidyā śivai * * * * * * * * * * /
jya ca hṛdavaktramadharaṃ cendriyāṇi ca //
bāhunābhiṃ ca hṛdayaṃ śirastu vidhinā spṛśet /
āgneyaṃ paramaṃ sthānaṃ kuryācchuddhena bhasmanā //
* * * * * * * * * * * * * * le /
saṃdhyāsu stryāsu saṃsparśe bhojanādikriyā sa //
na mārge śivavidyāgniṃ kurvantyajasamīpataḥ /
divoddhūlayedaṅge tripuṇḍrādyairgṛ * * * * //
* * * * * * * * * * dhūlayeddvijaḥ /
spṛśedastreṇa mūrdhādimanyasnānāya bhasmanā //
snāyādīśābhimamūrdhavaktrahṛdguhyavigrahāt /
pratyaṅgakarmahastasya śu * * * * * * * //
p. ४)
* * * * mittena ṣaḍanye puṇyayāmṛtā /
gaṅgājalārdrayā vāpi bhaumamāgneyavadbhavet //
mārutaṃ saṃhitāmantraṃ japanvāyurajo bhavet /
* * * * * * * * * syaṃ padahastakam //
gaccheddivyamidaṃ snānaṃ pāvanaṃ mānasaṃ punaḥ /
mūlena manasā śakteramṛtāplāvanātsadā //
śuddhimūrdhaguroḥ * * * * * * * * * * /
māntraṃ saṃhitayā seko vāruṇāgneyayocitaḥ //
prāgudagvandanaṃ paścādācamya sakalīkṛtaḥ /
sāṅganyāsaḥ karanyāsaḥ sa * * * * * * * //
* * ndatasaṃraktaśuklakṛṣṇanibhā * māt /
brahmaviṣṇvīśvarādhīśā vāgīśīmamaheśvarī //
arūpiṇīṃ niśīthe svaṃ tatprabhāntargatasmare /
* * * * * * tvā mantraiḥ kalaśamudrayā //
mārjanaṃ sāghamarṣaṃ ca kuryānmantrāditarpaṇam /
vāmapāṇipatattoyaṃ prokṣayedanyapāṇinā //
mūrdhnisaṃhitayā seka * * * * * * * * /
śeṣaṃ dakṣiṇapāṇisthaṃ sitamāghrāya vāyunā //
p. ५)
dehasthakalmaṣacchedikṛṣṇapiṅgalayocitam /
jalaṃ vajraśilāpṛṣṭhe kṣipettadaghamarṣaṇam //
puna * * * * * * * * * nmantradevatāḥ /
nāmabhissa ca * ṣkaiśca svāhāntaiḥ praṇavādibhiḥ //
darbhayuktakarāgreṇa munīn karṇāvalambinā /
upavītena tīrthena kaniṣṭhā mūlava * * //
* * * * * nmukyā sabhūtān parvasandhibhiḥ /
vaṣaḍvauṣaḍyutairmantraiḥ sanakādīnanukramāt //
tarjanyaṅguṣṭhamūlābhyāṃ prācīnāvītavān pitṝn /
pitāmahān prapū * * * * * * * * * * //
dhyātvā sadāśivaṃ pūryaṃ bimbe mūlāṇunārcayet /
saṃhitāṃ śaktito japtvā raktapuṣpādibhiryajet //
ācamya sakalī kṛ * * * * * * * * * /
ṇavārghyakarodvāraṃ saṃprokṣyāstreṇa pūjayet //
ūrdhvodumbare yāmyādigaṇeśaṃ kamalāṃ giram /
svasya dakṣiṇaśākhāsthaṃ * * * * * * * * //
* * laṃ ca yamunāṃ vāmaśākhāgatāvapi /
nāmabhiḥ sacaturthyantairnamontaiḥ praṇavānvitaiḥ //
p. ६)
divyāntarikṣabhūmiṣṭhān vighnān mūla * * * * /
* * * * * * straiḥ pārṣṇighātaiśca dākṣiṇaiḥ //
tribhiḥ sārya pādābhyāṃ dehalīmaspṛśan viśet /
tasyānyasyāstramabhyarcya brahmāṇaṃ vā * * * * //
* * * * * * * dātmaśuddhimudaṅmukhaḥ /
antarbahiḥ karau gandhaliptā vastreṇa śodhayet //
tato nyasyāsanaṃ mūrtimīśādibrahmapañcakam /
aṅgu * * * * * * * * * * * * * * //
* * * * * * * * * * * * * * * śivam /
kaniṣṭhikādiṣu cāṅgāni hṛdādīni ca varmaṇā //
veṣṭitau parimīkuryādvauṣaḍantena śambhunā /
śaktiṃ dhyātvā samanāntāṃ śikha * * * * * * //
* * * * bhrūmadhye brahmarandhreṣu kārayet /
pūrakaṃ kuṃbhakaṃ kṛtvā jīvaṃ hṛtpaṅkajā hṛdā //
saṃpuṭaṃ sūkṣmadehasthaṃ mūrtibījena madhya * /
* * * * * * * dvādaśānte niyojayet //
hṛdaye hṛdayaṃ nyasya śiraśśirasi cūlikā /
śikhāyāṃ stanayormadhye varmāstraṃ dakṣiṇe kare //
p. ७)
darśayitvā ma * * * * * * * * * * ret /
kṛtvā tālatrayaṃ vighnānutsāryā choṭikāsinā //
tarjanyāstramayaṃ sālaṃ kuryād ghānaṃ ca varmaṇā /
bāhyavaddhṛdaye de * * * * * * * * * //
juhuyānnābhikuṇḍe'gniṃ vāyayā bindusṛṣṭayā /
bhrūmadhye ca śivaṃ dhyāyet sphuradbindusamāsitam //
saṃprakṣālya viśeṣārghyapātramastreṇa pūrayet /
sruveṇa * * * * * * * * * * * mbhasā //
mantraiḥ saṃpūjya sāṣṭāṅgamabhimantrāstrarakṣitam /
avakuṇṭhya mūlamantreṇa dhenumudrāṃ pradarśayet //
tajjalaiḥ svaśiraḥ prokṣya dravyāṇyastre * * * * /
* * mantrya saṃrakṣya veṣṭayitvā prarocayet //
mūlenātmānamabhyarcya maunaṃ kṛtvā yathepsitam /
mantrānuccārayeddhīmān śivāntanmantraśuddhaye //
* * * * * * * gāyatryābhyarcya cārcayet /
sāmānyārghyeṇa sadyādi prakṣiped brahmapañcakaiḥ //

nirmālyamapanīyātha caṇḍeśā yadi śīśituḥ /
hṛdā nyasyāstra * * * * * * * * pīṭhake //
p. ८)
itthamātmāśrayaṃ divyaṃ mantraliṅgaviśodhanam /
vidhāya pūjayeddevaṃ bhaktyā divyaiḥ svaśaktitaḥ //
saṃpūjya gandhapuṣpādyairvāyavye vighnanā * * /
* * * * * * ge gururīśānadiggatān //
dhruveṇa vā hṛdādhāraśaktyananteśamadhyataḥ /
dharmajñānaṃ ca vairāgyaṃ aiśvaryaṃ tadbalātmanaḥ //
agnirākṣa * * * * * * * * * * nyajet /
pūrvādidikṣu dharmādīnadhaśchadanakaṃ punaḥ //
naiṛtyāmīśakāṣṭhāyāmūrdhvacchadanamarcayet /
bījanālāṅkuro pa * * * * * * * * * //
saṃpūjya pūrvādidikṣukesaragāḥ kramāt /
vāmāṃ jyeṣṭhāṃ ca raudrīṃ ca kālīṃ vikaraṇīṃ tataḥ //
kalamapūrvāṃ balādyā * * * * * * * * /
* * sarvabhūtānāṃ karṇikāyāṃ manotmanīm //
brahmaṇā saha saṃpūjya dalāgreṣvarkamaṇḍalam /
kesarāgreṣu somasya maṇḍalaṃ * * * * * //
* * * * * * dhye vahnimaṇḍalamarcayet /
kṣityādiśaktitattvāntaṃ yajeddhyātvā śivāsanam //
p. ९)
pīṭhamantrān yajet pīṭhe mūrtyādīn liṅgavigrahe /
* * * * * * * * * * * sya pūrvavat //
īśādi pañcavinyasya vidyādehaṃ vicintayet /
āgulphasphaṭikaprakhyaṃ raktapādakarāmbujam //
himaraktāstihemābhā suśveta * * * * * /
* * * * * * * khaṭvāṅgāni kapālakam //
kuṇḍikāmakṣamālāṃ ca varadābhayameva ca /
dadhānaṃ daśabhirhastaiḥ suprasannaṃ smitānanam //
dṛkkriyecchā vi * * * * * * * * * * * /
gale nīlaṃ manojñāṅgaṃ prativaktraṃ trilocanam //
vidyādehamimaṃ dhyātvā nyasya netrāṇi yojayet /
mūlamantraṃ samuccārya śi * * * * * * * //
* * ntātsamānīya vibhuṃ jñānakriyātmakam /
bindāvabhyuditaṃ dhyātvā prāṇamārgeṇa nirgatam //
puṣpāñjaligataṃ dhyātvā vāhinyā * * * * * /
* * sthāpayenmūrtau praṇitvā sannidhāpayet //
ruddhaniṣṭhurayāṅgāni sveṣu sthāneṣu yojayet /
āvāhanaṃ ca sannidhyai pūjānujñaptaye'nvaham //
p. १०)
* * * * * * yai pūjāyāṃ na visṛṣṭaye /
darśayitvā mahāmudrāṃ svāgatena pratoṣayet //
pādyaṃ pādābjayordadyādvaktreṣvācamanīyakam /
śirassu sa * * * * * * * ṣpākṣatāni ca //
kramānnamaḥ svadhā svāhā vauṣaḍantena śambhunā /
abhyaṅgodvartanīmaccarājikālavaṇādibhiḥ //
snāpayedatha deveśa śāktapañcā * * * * /
* * * * * jyenamadhunā sitayā tathā //
īśādi mantritairmūlajaptagandhodakena ca /
jaladhūpāntarairebhirgaḍḍukairastraśodhitaiḥ //
galatīrthāmbha * * * * * * * * mantritaiḥ /
snāpayitvā śivaṃ śuddhavāsasā mārjayecchanaiḥ //
vastrādigandhamālābhirbhūṣaṇaiśca vibhūṣayet /
sārghyaṃ puṣpāñjaliṃ datvā * * * * * * * * //
ṭaṇatena ghaṇṭāṃ ca vādayan guggulyaṃ dahet /
punarācamanaṃ datvā darśayitvā manoratham //
brahmāṅgāni layāṅgeṣu saṃpūjya prā * * * * /
* * * * * * ramaiśvare sphaṭikaprabham //
p. ११)
naraṃ pūrvadale pīnaṃ yāmye ghoraṃ sitetaram /
uttare lohitaṃ vāmamajānaṃ paścime sitam //
* * * * * * * * hṛdayamarcayet /
śiro dhūmrāgamaiśāne kṛṣṇānnaiśācare śikhām //
vāyavye haritaṃ varma dikṣvastramanalaprabham /
brahmaṇāṇḍenupa * * * * * * * * * //
* nāṃ ca namomudrāmanyeṣāṃ ca pradarśayet /
naivedyapānatāmbūlamukhavāsādibhiḥ śivam //
pratoṣayet pavitreṇa puṣpadūrvākṣa * * * /
* * * * * * * * paṇachatracāmaraiḥ //
santuṣṭaṃ bhāvayitveśaṃ japtvā mūlaṃ svaśaktitaḥ /
varahaste dadetsārghyapuṣpaṃ hṛdayasaṃpuṭam //
guhyādi * * * * * * * * * * kṛtaṃ japam /
siddhirbhavatu yena tvatprasādāttvayi sthite //
oṃ yatkiñcit karma he deva sadā sukṛtaduṣkṛtam /
tanme śivapadasthasya hṛnma * * * * * * //
* * tā śivo bhoktā śivassarvamidaṃ jagat /
śivo yajati sarvatra yaśśivaḥ so'hameva tu //
p. १२)
japakarma tathātmānaṃ nivedyaivaṃ pradakṣiṇaiḥ /
* * * * * * śamaṣṭapuṣpyā prapūjya ca //
svaguruṃ gandhapuṣpādyaiḥ pūjayedagnidiggataḥ /
prarthyāgnau havanaṃ kṛtvā nivedyārghyaṃ parāṅmukham //
datvā saṃpūjya * * * * gasthānasthitānaṇūn /
saṃhāramudrayotthāpya mūrtyā mūrtau niyojayet //
praṇavenātha caṇḍeśamabhyarcyeśānadiggatam /
nivedayīta nirmālyaṃ * * * * * * * * //
mālayāpanayasthānaṃ śodhayet gomayāmbhasā /
evaṃ sthaṇḍilacitrādau pūjayeccaṇḍanāyakam //
ityarcanāvidhiriyaṃ giriśasya padyai-
ssandhyābhiṣeka * * * * * * śatena /
śrīmanmṛgendragiriśāgamamārgagāmī
leśādaghoraśivanāmabhṛtā budhena //
iti lakṣadvayādhyāpakaśrīmadaghoraśivācāryaraci * * * *
nityārcanavidhiḥ samāptaḥ //
agnikāryārthamīśānaṃ prārthyāgnisadanaṃ vrajet /
arghyapātraṃ samādāya sasaṃhārapradakṣiṇe //
maru * * * * * * * * * * pramāṇakam /
catustridvyaṅgulotsedhaṃ pṛthunemitrayānvitam //
vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā nābhyaśvatthadalābhayā /
dvādaśāṅgulayā yu * * * * * * * * * //
* * * * cchṛtayo pratyagvāmyayoḥ kandharam /
agrasthānābhirāsīno vidadhyāt kuṇḍasaṃskṛtim //
nirīkṣaṇaṃ śambhunā kuṇḍaṃ prokṣyāstre * * * * /
* * * * * streṇa khātvotkīrya prapūrya ca //
samīkṛtyātha * * cya nikuṭya parimārjya ca /
upalipya kalārūpaṃ prakalpya paridhāpya ca //
tri trīṃ saṃ prāṅmukhaṃ * * * * * * * * ṅmukham /
ekā yadvā viparyā trirvajrīkaraṇahetave //
kṛtvā catuṣpathanyāsamakṣavāṭaṃ ca varmaṇā /
pradakṣiṇakramānnyasya triṃśaddarbhadalaiḥ kṛtān //
* * * * * * * pālāśān bāhuvṛtrakān /
kuṇḍamabhyarcya tanmadhye hṛdā vinyasya cāsanam //
p. १४)
devīmāvāhayet paścādvāgīśīṃ viśvamātaram /
araṇeḥ sūryakāntādvā * * * * * * dirāt //
vahnimānīya satpātre kravyādāṃśaṃ parityajet /
viśoddhyāvartya saṃpūjya hṛdābījaṃ vicintya ca //
paktvālabhyāmṛtīkṛtya bhrāmya triḥ kuṇḍa * * * /
saṃmukhaṃ nikṣipedyonau vāgīśīṃ śivamuccaran //
darbhairācchādya saṃprokṣya badhvā cāstreṇa kaṅkaṇam /
garbhādhāne nimitte tu sadyenāhutipañcakam //
kṛtvā puṃsi tu vāmena hutvā jalabinduṃ diśet /
sīmante bahurūpeṇa hutvā vaktrāṅgakalpanā //
darbhāgreṇa hṛdā kṛtvā puruṣeṇaiva janmani /
juhuyādasinā kuryādvaktrodghāṭanaśodhane //
kuṇḍaṃ sūtakanāśāya prokṣyāstreṇātha mātaram /
saṃpūjya kaṅkaṇaṃ matvā dikṣu pūrvādiṣu kramāt //
brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ viṣṇumanantaṃ ca hṛdārcayet /
viṣṭareṣvastramabhyarcya lokeśān paridhisthitān //
pūrvādiṣvindramapyagniṃ yamaṃ ni-ṛ-ṛtiṃ patim /
vāyuṃ kuberamīśānamanantaṃ nair-ṛte punaḥ //
p. १५)
brahmāṇamīśadigbhāge bahirastrakuśāṃstaret /
hṛdā nāmārthamabhyarcya kṛtvaiśāhutipañcakam //
śivāgnistvamiti dhyātvā vāgīśaṃ visṛjettataḥ /
hutvā ṣoḍaśahomyā prānte mūle ghṛtaplutaḥ //
akārādyaiḥ svarairagnau puṣṭye ṣoḍaśāṅgulā /
ṣaṭtriṃśadaṅgulāyāmāṃ saptāṣṭamukhavedikām //
ekāṅgulagalāṃ ṣaṭtripṛthugambhīrapuṣkarām /
bhāgārdhamekhalāṃ śeṣacitrapatrādibhūṣaṇām //
kaniṣkabhājyanirmāṇaṃ vedyārdhasāgragandhikām /
saptāṅgulapanī * * * * * ṣaṇṇāhadaṇḍakām //
srucaṃ praṇālagokarṇamukhāṃ yājñīyavṛkṣajām /
aṅguṣṭhadaṇḍakaṃ hastadīrghadvyaṅguṣṭhaparvakam //
goṣpadābhārdhaviṣkambhakarṣa * * * * * * /

gṛhītvā prokṣitādūrdhvaṃ vadanādhomukhau kramāt //
paribhrāmya paribhrāmya vahnau darbheṇa saṃspṛśet /
mūlena mūlaṃ madhyena madhyama * * * * * //
* * ttvatrayaṃ nyasya sruci śaktiṃ sruve śivam /
darbheṇa svāpayedguptau hṛdābhyarcya svadakṣiṇe //
p. १६)
sarpiraprokṣitaṃ guptamīśānādeśamāśri * /
* * * * * * * paribhrāmya tridhā sthitam //
prādeśamātramādāya madhyagranthipavitrakam /
aṅguṣṭhānāmikā grāhya darbhāgradvayanirmitam //
agnerabhimukhaṃ kṛtvā śastreṇo * * * * * /
* saṃplavanaṃ kuryāddhṛdayenātmasaṃmukham //
vīkṣya darbhāgninoddīpya nīrājyapunarunmukham /
kṣiptvāgnau saṃhitālabdhamamṛtīkṛtya tat sṛtam //
hṛdā * * * * kṣa pāt kuryādanyājyaśodhanam /
nāḍītrayaṃ ghṛtaiḥ kṛtvā sruveṇādāya homayet //
dakṣiṇādagnaye hutvā vāmāt somāya madhyamāt /
ubhābhyāmagninetreṣu kṛṣṇapakṣe vilomataḥ //
somaṃ hutvā punarvahniṃ tataḥ sviṣṭakṛtaṃ yajet /
ekaikāhutidānena vaktrāghoramathācaret //
sadyaṃ vāmena sandhāya vāmaṃ ca bahurūpiṇā /
aghoraṃ puruṣeṇātha naramīśena homayet //
īśānaṃ śivamantreṇa vaktraikīkaraṇaṃ tataḥ /
kuryādabhīpsite vaktre sruveṇāhutidānataḥ //
p. १७)
sarpiṣā sruvamāpūrya nihitādhomukhaṃ sruvam /
karābhyāṃ dakṣiṇāgrābhyāṃ gṛhītvā śaṅkhamudrayā //
ūrdhvakāyaḥ samutthāya tadagranyastalocanaḥ /
vāmastanāntamānīya tayormūlamuccaran //
vauṣaḍantaṃ kṣipedājyaṃ yavasammitadhārayā /
pūrṇācūḍāntasaṃskārapratyarthaṃ vidhinā spṛśet //
pratyahaṃ kuṇḍasaṃskārapūrvaṃ syadagnisaṃskṛtiḥ /
saṃrakṣya vā nalaṃ kuṇḍe saṃskṛte'nyatra homayet //
tato hṛtpaṅkaje hyagneḥ * * * pūjayecchivam /
mūlena juhuyācchaktyā brahmāṃśaistu daśāṃśataḥ //
hotavyaṃ no prabuddhe'gnau na dhūmanyākulārciṣi /
nirdhūmo'gniḥ susaṃsthāne dīptaśaṅkhādinissvanaḥ //
snigdhapradakṣiṇāvartasugandhaśca praśasyate /
pañcaśākhāhṛtaṃ vrīhiyavamudgatilādikam //
elāvadhimadhukṣīrasarpirikṣudivādi ca /
dadhipāṇinikuñjena grāsamātratathodanam //
bhakṣyavastu yathā siddhaṃ parvavat parvalakṣitam /
patrapuṣpāṇyakhaṇḍāni phalāni dvyaṅgulāhṛtāḥ //
p. १८)
kastūrī candanādyaṃ yaddhotavyaṃ caṇakopamam /
prasṛtyaṃ pāyasaṃ lājaṃ muṣṭyā mūlatrikhaṇḍitam //
prādeśamātrāssamidho gugguluṃ ca darāsthivat /
ebhirdra * * * * * * lābhe hutvā pūrṇāhutiṃ hunet //
ācāmaṃ candanaṃ datvā tāmbūlaṃ ca kṣamāpayet /
bhasmavandeta saṃhṛtya devamātmani yojayet //
dravyakālādisaṃpat * * * * * * homayet /
taṃ visṛjyāgnimabhyarcya hutvā vyāhṛtibhiḥ kramāt //
visṛjyāgniṃ sarāt kuṇḍapārśve maṇḍalakadvaye /
antarbahirbaliṃ dadyāt svāhāntai sa * * * //
* * pūrvato dadyā mātṛbhyo dakṣiṇe baliḥ /
gaṇebhyaḥ paścime bhāge yakṣebhyaścottare tataḥ //
grahebhyo diśyaiśānyāmasurebhyo'gnigo * * /
* * * kṣasebhyaśca nāgebhyo vāyugocare //
nakṣatrarāśiviśvebhyaḥ koṇeṣvīśādiṣu kramāt /
tanmadhye kṣetrapālādi madhye varuṇanta * * * //
* * * * lokapālebhyo balimārabhet /
kṣetrapālāya tanmadhye kākādibhyo bahirdiśet //
p. १९)
athavānena mantreṇa saṃkṣepeṇa baliṃ diśet /
* * * rudrakarmaṇaḥ rudrasthānanivāsinaḥ //
saumyāścaiva tu ye kecit saumyasthānanivāsinaḥ /
divyāntarikṣabhaumāśca pātālatalavāsinaḥ //
mātaro rudrarūpāśca gaṇānāmadhipāśca ye /
sarve suprītimanasaḥ pratigṛhṇantvimaṃ balim //
siddhiṃ juṣantu naḥ kṣipraṃ bhayebhyaḥ pāntu nityaśaḥ /
nirvartya balimācamya devadevaṃ namaskṛtaḥ //
śivaṃ visṛjya caṇḍeṣṭiṃ kṛtvā bhūmiṃ viśodhya ca /
gurumabhyarcya vidyāṃ ca kuryāt svādhyāyamīpsitam //
madhyāhnasamaye snātvā pūjayet pūrvavacchivam /
pūrve'rcite'thavā deve pradadyādaṣṭapuṣpikām //
pīṭhamūrtaśivāṅgācca netrahīnāṅgapuṣpikā /
viśuddhe bhojanasthāne pakvamannādyamānayet //
audaryaṃ baindavaṃ bhaumamekīkṛtvānalatrayam /
ādāya vahnibījena bindośculyāṃ niveśayet //
viśodhyaṃ nātipātrasthāṃ mṛtyuñjamantramantritām /
kṛtvā nivedyamādāya cullimastreṇa śodhayet //
p. २०) saṃpūjyāgniṃ ca somaṃ ca sūryaṃ caiva bṛhaspatim /
prajeśaṃ sarvadevāṃśca viśvadevāṃśca nāmabhiḥ //
agniṃ sviṣṭakṛtaṃ cāpi svāhāntairhomamācaret /
sarvebhyo vāstudevebhyarbaliṃ dadyātsamāsataḥ //
dhautapādaḥ samācānta prāgāsyaḥ kāmato'pi cā /
rekhāpariṣkṛte vinuyād bimbe gomayakalpite //
savarṇairekhayā paṅktyā saṃskṛtaiḥ paṅktipāvanaiḥ /
sauvarṇe rajate tāmre lohaje deśikādayaḥ //
palāśakadalīcūtapadminyādidaleṣu vā /
na niṣiddheṣu miśreṣu tadūrdhvagrathiteṣu * //
na kāṃsyena vaṭāśvatthapiśācādidaleṣu ca /
abhāve bhasmasaṃśuddhe kāṃsye ghorābhimantrite //
jānumadhyakaro maunī pṛthagvīrāsano'tha vā /
lagnavāmakaraḥ pātre pūrvavanmantritodanaḥ //
pariṣicya pavitrāñca āpośānaṃ vidhāya ca /
prāṇādyāhutidānena dīparūpodarānalam //
niṣṭhīvaṃ kutsanaṃ jṛmbhaṃ kuryānno kuṭilāsanam /
laśunaṃ gṛñjanaṃ māṃsapaleḍukabakāni ca //
p. २१)
lavaṇaṃ hastadattaṃ ca matsyā * * * * * yet /
bhuñjāno na dadītājyaṃ lavaṇaṃ ca kadācana //
nānyasyordhvaṃ pibedvāri na prakṣālitapāṇinā /
na caivātyāśanaṃ kuryāt nāntyajātī * * * * //
makṣikānakhakeśādidṛṣṭaṃ tyaktvālpamodanam /
śeṣaṃ dhautena hastena bhuñjīta spṛṣṭabhasmanā //
bhuktvāmṛtāpidhānaṃ ca kṛtvācamyavidhānataḥ /
siñce * * * * * * * * * ṅguṣṭhe'mbudakṣiṇe //
mudrayā nāsāntaṃ badhvā ca parighāhvayā /
tāmbūlādyena saṃśoṣya mukhaṃ visṛpaṇaṃ bhajet //
vratī ma * * * * * * * mādhūkarīṃ caret /
gurorāsāditānujño snātvā śuddhena bhasmanā //
tāmrādyamasinā śuddhaṃ pātraṃ vālābusaṃbhavam /
ādāya vastrasaṃśu * * * * * * * * tam //
pavitraṃ śikkikālambidāsaṃ cāstrābhimantritam /
kṛtamantratanurmaunī chatropānatparigrahaḥ //
japannastraṃ caretkopaṃ vivāda * * * * cet /
kuryānniṣṭhīvanaṃ sparśaṃ kṛtvā manmārgasarpaṇam //
p. २२)
bhikṣārthaṃ gṛhamāsādya bhikṣāṃ dehītyudīrya ca /
tiṣṭhedavāṅmukhastāvad gaurvatsayogataḥ //
prastavaṃ samavāptaṃ yat tadretorna'nyatra prajepati /
na dadyānna ca hastena na kāṃsyenādadīta tām //
garbhiṇī vṛṣalīmlāna vastrāṇāṃ na kareṇa ca /
mṛṣṭānnaṃ saṃskṛtāṃ bhikṣāṃ nā dadyāttadvigarhitam //
vrajannapi samāhūto nāgacchettatpradeśataḥ /
yajamānajanātītāṃ bhikṣāṃ tatraiva cāharet //
na bhikṣāṃ carato bhikṣāmādadyāntagarhitām /
na liṅgino na ca brahmadevadravyopajīvinaḥ //
na hīnānnābhiśastācca na sa līlāṅganāgṛhāt /
ante lokaśubhāśaṃsī samāgacchennijāśramam //
bhikṣāpātraṃ śucisthāne nyasya snātvā ca bhasmanā /
dhautapādaḥ samācāntaḥ kaupīnaṃ parivartya ca //
prokṣyāstreṇa tato bhikṣāṃ mṛtyuñjayena mantritām /
tridhā vibhajya devāya bhāgamekaṃ nivedayet //
datvā ca gurave bhāgaṃ śeṣaṃ bhuñjīta pūrvavat /
sāyaṃ sandhyāṃ bhajet snātvā jalena bhasitena vā //
p. २३)
abhiṣicya śivaṃ dhyātvā suptvā sthāne yathocite /
niśīthe bhasmanā snātvā kṛtvā sandhyāṃ śivaṃ yajet //
śaktau divopanītena vastrapūtena vāriṇā /

punaḥ suptvā samutthāya prātaḥ kuryādyathoditam //
atha mudrāṃ pravakṣyāmi pūjāhomopayoginīm /
mudrāghnaśamanīmudrāḥ kathyante haraśaktayaḥ //
ghaṭamudrārdhacandrābhau saṃmukhau saṅgatau karau /
tālā trirāhatiḥ pāṇyostarjanī parighā smṛtā //
āvāhityāṃ jalau jyeṣṭhakaniṣṭhaṃ mūlagate tataḥ /
sthāpinyūrdhvaparomuṣṭigarbhāṅguṣṭhe tu rodhinī //
mahāmudrāṃ ghṛtasparśaṃ karābhyāṃ mastakāvadhi /
madhye kavacānyonyaṃ palite svatalasthite //
anāme tu pradeśinyo saṅgatāgre vidhāya ca /
tanmūlaparvaṇe syedaṅguṣṭhāgre manorathā //
śiṣṭe kaniṣṭhe cānyonyaṃ parasparatalāśrite /
anāmike ca madhye dve prasārye tvagrasaṃyate //
tarjanyau madhyamāpṛṣṭhe lagnaprānte ca kuñcite /
aṅguṣṭhau madhyamālagnaprāntau mudrāsugīritā //
p. २४)
* * * * * * gmakuñcitenāmikadvaye /
jyeṣṭhābhyāṃ pṛṣṭhataḥ krānte sruge vāmakarī bhavet //
karayostarjanīyugme nāmayugme ca pṛṣṭhataḥ /
līne yugme traye * * * * * * * sārite //
aṅguṣṭhagarbhasaṃsiktau pāṇīparisṛtāṅguli /
vidarbhapāṇiḥ saṃyojya tarjanīmadhyame mithaḥ //
kaniṣṭhānāmike caiṣā mudrā * * * * * * /
hāriṇī kaniṣṭhādisaṃkocau grāsamūrdhani //
ityagnikāryabalibhojanabhaikṣamudrāḥ
proktā hitāya kṛpayā bhuvi dīkṣitānām /
śrī* * * * śśatasaṃkhyapadyair-
leśādaghoraśivadeśikakuñjareṇa //
ityaghoraśivācāryaviracitāyāṃ śrīmanmṛgendrapaddhatau
agnikāryādividhānaṃ samāptam //
samayācāralopena yānti śaivāḥ piśācatām /
teṣāṃ tatparihārārthaṃ prāyaścittaṃ śivoditam //
atyantasaruje dehe rājacorabhayādiṣu /
devāgnigurukāryeṣu karmalopo na doṣakṛt //
prāyaścittāsamarthasya pitṛbhrātrādibāndhavaiḥ /
tadvibhajya vidhātavyaṃ dviguṇaṃ tu parairjanaiḥ //
sādhakoktaṃ vrataṃ kuryādanicchurgururavratī /
svecchurdviguṇaṃ tāvadanicchurvratasaṃyutam //
svecchastu dviguṇaṃ putraḥ kuryāttatttryaṃśavarjitam /
tadardhaṃ samayīkuryāt prāyaścitteṣu pāpmanām //
sandhyākāle paribhraṃśe śivaikādaśikāṃ japet /
sakṛt sandhyāvilope tu sadyojātaśataṃ japet //
akāmāt kāmataḥ kuryāt sopavāsaṃ tadeva hi /
vilope nityapūjāyāṃ sadyojātāyutaṃ japet //
śataṃ vā saṃyataprāṇo vāsaraṃ mārutāśanam /
vilope pakṣapūjāyāṃ japed ghorāyutadvayam //
dvayutottarayā vṛddhyā māse māse samāvadhi /
akāmāt kāmato lope tadeva triguṇaṃ japet //
sveṣṭaliṅge paribhraṣṭe naṣṭe dagdhe hṛte'pi vā /
p. २६)
lakṣaṃ japtvā maheśasya punarliṅgāntaraṃ bhajet /
sādhāre patite liṅge tāle tāle yutaṃ japet //
tadardhaṃ tvardhamūlaṃ vā sahasraṃ svalīyasī /
dviguṇaṃ tu nirādhāre śambhorvā bahurūpiṇam //
sahasraṃ paśunāmṛṣṭe spṛṣṭe daśaguṇaṃ japet /
sahasraṃ sphuṭite liṅge dviguṇāt parivartane //
śuddhiḥ śubhracyute lakṣāt tricatuḥsphuṭite yutam /
gaḍḍukādyabhighāte tu dvyayutādardhato laghau //
liṅge pādena saṃspṛṣṭe laṅghite vāyutadvayam /
pādalagnaṃ ca pīṭhaṃ tu laṅghitaṃ cāyutadvayam //
ripuṇā saṃ * * * * * liṅge vā pratimādike /
tadrāṣṭranāśo nṛpatiḥ śatrubhiḥ pīḍyate naraḥ //
sarvayatnāttadā dadyāttatraiva sthāpanāya ca /
labdhaṃ celli * * * * * pte deśe nidhāya ca //
liṅgopadanadoṣasya śāntyarthaṃ ghoramantrataḥ /
sahasraṃ gomayedājyaṃ tilābhyāṃ caruṇāśatam //
* * * * * * * sahasraṃ dūrvayā hunet /
kṛtvāntaṃ snapanoktyā tu sthāpayedanyabhūtale //
p. २७)
lakṣaṇoddhāraṇaṃ cākṣimocanaṃ jalaveśanam /
vihāya * * * * vyaṃ sthalake tattvadarśibhiḥ //
alabdhaberaliṅgādyaṃ yadanyat sthāpayennavam /
māsādarvāk tadūrdhvaṃ cet yāvanmāsatrayāvadhi //
pratyekaṃ śāntihomaṃ ca kartavyaṃ snapanāntikam /
tadūrdhvaṃ sthāpanaṃ bālaṃ liṅgādyairvātrinoditam //
tasmāt sarvaprayatnena māsatritayamadhyame /
saṃsnāpya bālaliṅgādyaṃ * * * * pūrvavat kuru //
pratimāmukhaliṅgaṃ vā bāṇaliṅgādikaṃ tu vā /
pratyakcchavatyaivamanviṣya sthitimanyasya ceddhruvam //
tadā yuddhena vā jitvocitaṃ datvāthavādarā /
dāhṛtya liṅgaberādyaṃ svasthāne sthāpayedbhṛśam //
saṃvatsaratrayādarvāk saṃlabdhaṃ bahuyatnataḥ /
saṃvatsaratrayādūrdhvaṃ labdhaṃ cettu munīśvara //
mūlasthāne yathā pūrvaṃ taddravyaistatpramāṇataḥ /
saṃsthāpya mūlaliṅgādyaṃ arcayedarcanoktavat //
ajñātaṃ pūrvamānaṃ cedākṛtirvā gurūttamaḥ /
prāsādasyānurūpeṇa yajamānānurūpataḥ //
p. २८)
liṅgamāpādya vidhinā sthāpayeduktavartmanā /
bāṇaliṅgaṃ tu vā tatra sthāpayet sarvasiddhaye //
berādyaṃ pīṭhikāṃ vāpi nyāyenānena kārayet /
ālayābhyantare caiva vārastrī ca rajasvalā //
athavā nṛttakāle tu mārjanaṃ prokṣaṇaṃ tathā /
mahāmāryaḥ pravartante samudvāsya ca tāṃ striyam //
yatra deśe sthitā kanyā tatra tatraiva mārjayet /
baliberaṃ tu saṃsthāpya navakaṃ śāntihomakam //
yānaśeṣaṃ punaḥ kṛtvāpyālayābhyantare gate /
aṣṭottaraśatānāṃ ca kumbhānāmabhiṣecanam //
puṇyāhaṃ prokṣaṇaṃ caiva pratimāsthāpanaṃ tathā /
na kuryāt sāraśai * * * * * * * śaivakaiḥ //
ekasaṃdhyāvihīne ca snapanaṃ śāntihomakam /
sandhidvayavihīne tu japedghorasahasrakam //
sandhitrayavihīne ca * * * * * * * budhaḥ /
vilope nityapūjāyāścaturdaśyādiparvasu //
nirdiṣṭaṃ devadevena prāyaścittaṃ caturguṇam /
asaṃpūjya viśeṣeṇa parvaṇyu * * * * * //
p. २९)
vratādiparilope ca gāyatryāḥ parivarjayet /
pūjopakaraṇaṃ kiñcit spṛṣṭvā pīṭhādikaṃ yadā //
śatadvayamaghorasya kāmayaṃstvayutaṃ japet /
keśāmiṣāsthigītādidṛṣṭinaivedyadarśane //
akāmataḥ śataṃ tasya kāmatastvayutaṃ japet /
pādenākramataḥ spṛṣṭvā gurudaivaṃ śivāgamam //
ayutaṃ ghoramantrasya kāmataḥ ṣaḍguṇaṃ japet /
seśe caiva niśānte'gnau trirātriṃ caikarātrikam //
upoṣya japye'ghorasya daśāyutasahasrakam /
avisarjite'rghyapātre bhagne cāpyavivarjite //
śatadvayāt sahasrācca tadardhārdhaśuciḥ kramāt /
maheśagurucaṇḍyājñā bhage lakṣaṇaśuddhyati //
etadarthārjitaṃ dravyaṃ bhakṣaṇāt pādavarjitān /
sākṣasūtraṃ ca pātre tu śuddhiṃ liṅgaṃ tu pādataḥ //
chinne śatāt sahasraṃ ca sūtre jīrṇe nave'pi ca /
akṣamālāṃ karādbhraṣṭāṃ kṣālayedgandhavāriṇā //
gāyatryāśśatajaptena sarvatraiṣa vidhiḥ sthitaḥ /
tyajecca kaphaviṇmūtra duṣṭāmanyatra taijasāt //
p. ३०)
ghaṇṭāpāte tu saṃśuddhirliṅgoktāṣṭamabhāgataḥ /
japennirmālyasaṃparkājjapecca brahmapañcakam //
samagrasaṃhitālakṣaṃ japennirmālyabhojane /
akāmāt kāmato * * * dīkṣayaiva viśuddhyati //
bhakṣaṇena samaṃ dānaṃ syāttadardhamupekṣaṇam /
nirmālyalaṅghane jāte bahurūpāyutaṃ japet //
laṅghanena samaḥ sparśaḥ samau vikrayabhakṣaṇau /
devasvaṃ devatādravyaṃ naivedyaṃ ca niveditam //
caṇḍadravyaṃ ca nirmālyaṃ nirmālyaṃ ṣaḍvidhaṃ smṛtam /
grāmādīśasya devasvaṃ devadravyaṃ paṭādikam //
naivedyaṃ kalpitaṃ tasmai devocchiṣṭaṃ niveditam /
caṇḍadravyaṃ ca taddattaṃ nirmālyaṃ preritaṃ bahiḥ //
eteṣāṃ ca yathāyogaṃ bhakṣaṇādivivarjayet /
yannirmālyena saṃspṛṣṭaṃ tadbhujā puruṣeṇa vā //
pādonaṃ tatra pūrvoktaṃ sparśalaṅghanabhakṣaṇaiḥ /
piṇḍikāsthaṃ na nirmālyamapi deve visarjite //

liṅge caturthiparyante na ca sadyaḥ pratiṣṭhite /
pūjāyāmannadhūpādi gandho dīpaprabhāḥ * * //
p. ३१)
nadīpravāhaṃ nirmālyaṃ na dūṣyati kadācana /
gurupustakanāgādau na nirmālyaṃ śivo yathā //
svādhyāyaviduṣaḥ śuddhā liṅgasnānodabi * * /
* taka samāyoge śivaikādaśikāyutam //
japeddaśaguṇaṃ prāṇasaṃyamī ca phalaṃ hunet /
tatsameṣvevamevaṃ syāt kintu prāṇāyatiṃ * * //
* * * * hiṃsāyāṃ bahurūpāyutaṃ japet /
anasthiprāṇasaṃghātaṃ kṛtvāghoraśataṃ japet //
dattaṃ yat pāpinā tasya grahaṇe'rdhamudīritā /
puruṣāghoravāmā * jātīśā brāhmaṇādiṣu //
sādhāraṇo'pyaghorastu īśaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ /
dīkṣitena savarṇena samucchiṣṭena dīkṣitaḥ //
ucchiṣṭaspṛṣṭa ācamya svajātīśaśataṃ japet /
adīkṣitena saṃsparśe snātvācamya śatadvayam //
sāmīpyaṃ dīkṣite tadvat upavāso'pyadīkṣite /
vaiśyaśūdrau dvijaṃ spṛṣṭvā samupoṣyadvyahaṃ tryaham //
tajjātīśasvajātīśāvekīkṛtya japet kramāt /
etā nadīkṣitān spṛṣṭvā pūrvoktadviguṇaṃ caret //
p. ३२)
kṣattriyaḥ śūdrasaṃsparśe tau japedgurupoṣitaḥ /
utkṛṣṭavarṇasaṃsparśe pādahīnaṃ prakīrtitam //
anyatrāpyevamālocya prāyaścittaṃ caredbudhaḥ /
antyajena sahasparśe svājātīśāyutaṃ japet //
saṃparke śvapacādīnāṃ svajātīśadaśāyutam /
dvijādyocchiṣṭasaṃparke vaktrādyanyatamaṃ guṇam //
caturdalābjamadhyeṣvā tatsthāne pañcamaṃ yajet /
ṣaḍahopoṣitaṃ lakṣaṃ japedvanyāśano'pi vā //
juhuyādayutaṃ jātadviguṇaṃ śuddhikāraṇam /
trayī naiṣṭhikabauddhārhakāpāleśādajāyaḥ //
tadannabhojane śuddhirjātisaṃparkaśuddhi yat /
kiñciddevavṛttaprānte kāpālānnāśane matā //
īśānasya japellakṣaṃ tatsaṃkaraviśuddhaye /
kapāle śaṅkare trīṇi lakṣāṇi kṛtasaṃyamaḥ //
anyatrācāntasāṅkalye japedvāmāyutādikam /
dvijā visūtake bhuktvā japedvāmasahasrakam //
pareṣāṃ sopavāsaḥ syāt svakīye dakṣiṇaṃ japet /
nirvāṇadīkṣitānāṃ tu pṛthak pākabhujānna tat //
p. ३३)
kāridāsi narendrāṇāṃ sūtakaṃ naiva vidyate /
devatānāṃ pratiṣṭhāsu taṭākārāmaparvasu //
bhuktvā pañcaśataṃ japtvā pañcamasya viśuddhyati /
puṃsavane caturthāṃ ca bhuktvā vāmaśataṃ japet //
dvādaśaikādaśāhe tu dakṣiṇasya śatatrayam /
gaṇānāṃ gaṇikā * * ca saṃnyastānāṃ tathaiva ca //
bhuktvāntaṃ bhojakānnaṃ ca bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret /
pākādiyajñe godāne caulodvāhavratena ca //
tathā sācāravarṇānāṃ bhuñjāno'nnaṃ na dūṣyati /
yo'nnaṃ nāmantrito bhuṅkte yasya varṇasya dīkṣitaḥ //
tajjātīśasvajātīśāvekīkṛtya japet kramāt /
ekāṃ cettrīṇi co * * * * sāgniviśuddhaye //
pramādādyoṣitaṃ gatvā prāṇāyāmāyutaṃ japet /
praṇavaṃ ca dviguṇitaṃ kāmāt praṇavoccāra saṃyutam //
retasaḥ syanda * * * * * dvāmaśataṃ japet /
snāyācca dviguṇaṃ kuryāttaddivase tu tadeva hi //
bhukte bhuṅktendriyaśrāvecchau ca dviguṇamācaret /
snātvopoṣyadinaṃ caikasahasraṃ praṇavaṃ japet //
p. ३४)
snānapūjājapaṃ homamajīrṇe parivarjayet /
jīrṇe snātvā śataṃ sāṣṭagāyatryāḥ parivartayet //
matsyakaṇṭakaśambūkān bhuktvā nakhakapardakam /
pītvā na cāmbunopoṣya pañcagavyena śuddhyati //
pītaśiṣṭāmbupāne'pi tathā māṃsādisāṅkare /
pīyamānapatattoyaṃ duṣṭamannamadannaraḥ //
pañcagavyopavāsābhyāṃ sahasraṃ dakṣiṇaṃ japet /
vinā yajñopavītena pibet bhuñjīta vā yadi //
anācānto'thavā tadvadetadeva vrataṃ caret /
saṃhitāṃ prajapennityaṃ sarvadoṣaviśuddhaye //
saṃkareṣu ca sarveṣu cetasaḥ śuddhikāraṇam /
aghoramantro japtavyo yāvadvittaṃ prasīdati //
āṣāḍāditrike devādavidhāyapavitrakam /
lakṣadvayamaghorasya japtvā cāndrāyaṇaṃ caret //
daśakāyatriśataṃ yāvat snānamātraṃ prakīrtitam /
tataḥ pañcaśataṃ yāvat snānaṃ naktaṃ ca kārayet //
upavāsastato mūrdhvastrirātramayuto bhavet /
homaṃ daśāṃśato dadyāt tadardhaṃ gaḍḍukāñjapet //
p. ३५)
bhūśayayo brahmacārī ca atailaḥ satyavākcchuciḥ /
naktaṃ haviṣyakaṃ yāvat prāyaścittaṃ samāpyate //
iti prāyaścittavidhiḥ //
sarvapūjāvidhicchidrapūraṇāya pavitrakam /
deśikādyaiḥ prakartavyaṃ si mokṣaphalārthibhiḥ //
nityāṅgametaduddiṣṭadaśāṃ dṛṣṭavidhiryathā /
śuklāṣṭamīṃ vināṣāḍhe vinā śrāvaṇabhādrayoḥ //
tāsu tāsu ca kartavyaṃ caturdaśyaṣṭamīṣu ca /
āṣāḍhe'pi na kartavyamapraśaste janārdane //
svāpastu mithune viṣṇo śukladvādaśikātithau /
mādhavādiṣu ṣaṭkhekamādvadvayaṃ sadā //
dvirāṣāḍhaḥ sa vijñeyo viṣṇuḥ svapati karkaṭe /
akośādimimugranthikanyakākartitaṃ samam //
dhautaśuklaṃ śubhaṃ sūtraṃ kārpāsādisamudbhavam /
triguṇīkṛtyandhye baliśāditaḥ kramāt //
śatādaṣṭottantatroddaśahānyā prakalpayet /
bāṇaratnādiliṅgānāmetāsāṃ saṃkhyayaikayā //
p. ३६)
ekāśītyā ca kartavyaṃ viṃśatyā vā ca saptadhā /
pūjāprayojanaṃ mūrdhni trayātmakam //
pavitra * * * vyantulagṛjyantarālakam /
granthayo daśakartavyā athavā tantusaṃkhyayā //
bindubāṇaṃ samārabhya yāvat syānnabhacandrakam /
yuga haṃsena liṅgeṣu * * * jyeṣṭhapūrvakam //
dvādaśāṅgulamānāni badhyādaṣṭāṅgulāni vā /
avyaktavedikālambi vyakto ājānulambi ca //
gaṅgāvatārakaṃ tatra granthayo'ṣṭādaśa smṛtāḥ /
catuṣṭayāni catvāri vinastyantaramānataḥ //
granthīnāṃ dvitayaṃ cānte kuryādgaṅgāvatārakam /
dhautaṃ sūtramajātena granthitaṃ guhyakena tat //
śodhitaṃ bahurūpeṇa vaktramantreṇa rañjayet /
raktacandanakāśmīraharidrāgairikādibhiḥ //
praṇavaścandramā vahni brahmānāgo guṇo raviḥ /
prasādākhyāssarvadevāḥ krameṇa navatantuṣu //
sarve vidhisamāliptamekagranthyamatantukam /
manonmānavinirmuktaṃ kuryādgrānthyapavitrakam //
p. ३७)
nijamūrtau gaṇādhīśe gurāvaṅgeṣu pustake /
tadekameva sarveṣāṃ sarvatattvātmakaṃ bhavet //
caṇḍeśvaravivahnīnāṃ śivavatsūtrasaṃpatiḥ /
anyathaikaikameteṣāṃ vidadhīta pavitrakam //
syādekaikaṃ tathā dvāradikpālakalaśādiṣu /
kārakaṃ dhātujādanyaṃ navamevaṃ samāharet //
saptamyāṃ vā trayodaśyāmadhivāsamanārabhet /
snātvā nityadvayaṃ kṛtvā vibhūṣya makhamaṇḍapam //
kuryādviśeṣasaṃdhyāṃ ca viśeṣeṇa ca tarpaṇam /
śivasūryaṃ samabhyarcya samācamya vidhānataḥ //
sāmānyārghyakaro dvārapālādikaṃ yajet /
prācīrājikalādvāradakṣiṇetaraśākhayoḥ //
nandinaśca mahākālaṃ gandhapuṣpādibhiḥ kramāt /
yāmye vidyākalādvāraṃ tathā bhṛṅgivināyakau //
tannivṛttikalādvāraṃ paścādvṛṣaguhāvasi /
tatpratiṣṭhākalādvāramudagdevīṃ ca caṇḍakam //
nityavaddvārapālādīnabhyarcya vidhināntaram /
praviśya paścimādvārau vāstunāthaṃ prapūjya ca //
p. ३८)
dehaśuddhiṃ viśeṣārghyaṃ kuryā * dravyaśodhanam /
bhūṣito dakṣiṇe haste kṣālite gandhalepite //
sugandhamaṇḍalaṃ kṛtvā vāmāṅguṣṭhena madhyataḥ /
brahmāṇī nyasya śākhāsu madhye sāṅgaṃ śivaṃ yajet //
śivahastamidaṃ kṛtvā svaśirasyadhiropayet /
ṣoḍaśāṅguliṣaṭtriṃśaddarbhaveṇīmayaṃ tataḥ //
jñānakhaḍgaṃ samādāya śivo'hamiti bhāvayet /
āhṛtya pañcagavyāni mūlena prokṣya śodhayet //
śivaṃ koṣṭhe payomadhye supratiṣṭhākhyapātrike /
īśānaprakṛtālabhyaḥ * * * sādeśakoṣṭhake //
suśānte dadhivaktreṇa vidyātattvaṃ ca koṣṭhake /

tejovatpātrake yāmye trivāranrūpiṇā ghṛtam //
udakpuruṣako * * * * tnodake guruḥ /
gomūtraṃ vāmadevena caturthā paścime tataḥ //
kālakoṣṭhe kṛte mūrtya pañcadhā śuddhagomayam /
īśe prakṛtisaṃbhāramārgeṇā * * * dakam //
sakuśaṃ saṃhitālabdhaṃ kṛtvā saṃrakṣya veṣṭayet /
nai-ṛtyāmudakāḍhyo'tha śālyadoṣo'nuvṛttaye //
p. ३९)
kuśena śastrajaptena bhūmiṃ likhya tu pūrayet /
raktaiśśāktaiḥ samīkṛtya mārjitāllepitā dṛḍhā //
prokṣayedarghyatoyena pañcagavyena vāsinā /
tilasiddhārthalājādīn vikirān vikṣipya yatnataḥ //
abhimantrāstravikṣipya kuśakūrcopasaṃharet /
tatastānīśato nītvā vardhanā sahahetave //
nair-ṛte vastugīrvāṇā dvāre lakṣmīṃ tu pūjayet /
hemādye karake kumbhe sarvadhānyoparisthite //
tāḍite'straśatālabdhairmūrtibhūte ghanāvṛte /
śītāmbupūrite sūtraveṣṭite vastrapūrite //
paścimāsye kuśopete phalacūtadalānane /
vṛṣārūḍhaṃ śivaṃ sāṅgaṃ ṣaḍutthāsanakaṃ yajet //
tasya dakṣiṇadiksaṃsthāṃ paścimāsyāṃ ca vardhanīm /
siṃhārūḍhāṃ śivāstreṇa sannidhiṃ prāyayet tataḥ //
lokapālānathābhyarcya śivājñāṃ yāgarakṣaṇe /
datvā cādāya kumbhāgragāminīṃ vardhanīṃ tataḥ //
visṛjan vardhanīdhārāmastramantramanusmaran /
pradakṣiṇaṃ paribhrāmya punaḥ svasthānamāgatam //
p. ४०)
nidhāya kalaśaṃ pūrvaṃ vardhanīṃ sthāpayettataḥ /
tataḥ sthirāsanaṃ kumbhe vistareṇa śivaṃ yayet //
vardhanyāṃ ca śivasyāstralī * * mudrāṃ vidhāya ca /
aṅguṣṭhena spṛśetkumbhaṃ muṣṭyā saṃspṛśya vardhanīm //
mūlasyāṣṭaśataṃ japtvā vardhanyāstraṃ daśāṃśataḥ /
vidhāya sannirodhārghyaṃ jñānakhaḍgaṃ samarpya ca //
vijñāpayecchivaṃ yāvadamṛtaṃ yāgarakṣaṇam /
gaṇeśaṃ vāyudigbhāge gurunīśe'bhipūjya ca //
maṇḍale sthaṇḍile vātha pūrvavacchivamarcayet /
pañcagandhādibhirdevaṃ snāpayitvā viśeṣataḥ //
saṃpūjya gandhapuṣpādyairnaivedyaiśca yathāvidhi /
agniṃ saṃskṛtya pūrvāhṇe * * yaye'gniṃ samṛddhayet //
śivaṃ saṃpūjya kurvīta mūla mantrāditarpaṇam /
kuryātsvanāḍīsandhānaṃ kumbhayāgāgniśaṅkaram //
maṇḍale gomayālipte praṇave kuśavi * * * /
* * rutsthitāṃ śālīmastraśuddhāṅganāvṛtām //
sūtreṇa varmaṇā baddhagalāṃ sadadviṣām /
kuṇḍoktaśuddhayoginyāṃ tvā samāropya gomaya //
p. ४१)
pro * * * * guptaṃ nyasyāstraśatamantritam /
sataṇḍulaḥ samuddīpya śivāgniṃ śambhunā pacet //
cālayedasinā netramanunātaṃ vilokayet /
hṛdā vighaṭṭaye * * tatra taptāgnikāraṇam //
kṛtvā ca saṃhitājyena svāhāntaṃ vauṣaḍantakam /
sadarbhamaṇḍale kuryācchhītavaktrābhikāraṇam //
vahneḥ paścimato dhṛtvā maṇḍale praṇavāsane /
saṃpātābhiritaḥ kuryānmantrasaṃhitayā sakṛt //
svetyagnau heti juhuyāt tatra dhanvan sruvānanam /
siddho'yamiti devāya nivedyaiśe nidhāya tam //
devāgnyātmavibhāgena darbheṇa vibhajettathā /
datvā bhāgaṃ śivāgnibhyāṃ saṃrakṣedbhāgamātmane //
pavitrāṇisamānīya prokṣitānyagnisannidhim /
nyastāni bhājane śuddhe saṃhitāmantritāni ca //
kṛṣṇājinādinācchādya smaran saṃvatsarātmakam /
sarvātmavyāpakaṃ devaṃ śivaṃ sakalātmakaṃ param //
* pātāhutānyastraguptānyāveṣṭya varmaṇā /
yāgayāmādisūtreṇa kārakāṇi ca veṣṭayet //
p. ४२)
śivasūryāya mūlena datvā gandhapavitrakam /
ācamya dvāradikpālabrahmādibhyo dadīta tat //
śivakumbhāya vardhanyai gaṇāya gurupaṅktaye /
anenaiva śivāyātha dravyāṇi vinivedayet //
tatadiksthitamantreṇa pūrvakodantadhāvanam /
yāmye bhasmabhṛtaṃ praśya udagdhātrīphalodake //
gandhāmbupañcagavyapalāśapuṭake śive /
tatraiva puṣpamāgneyayāṃ candane nair-ṛte gurum //
candanāgarukarpūrakuṅkumāni ca mārute /
homadravyāṇi vāruṇyāṃ sakuśānyatha dakṣiṇe //
daṇḍākṣasūtrakaupīnabhikṣāpātrāṇyathottare /
kajjalaṃ kuṅkumaṃ tailaṃ śālākāṃ keśaśocchanam //
tāmbūlaṃ darpaṇaṃ dadyādrocanāṃ cātha śaṅkare /
āsanaṃ pāduke pātraṃ yogapaṭṭātapatrakam //
carumājyasugandhādi pūrvasyāṃ vinivedayet /
yadasaṃpannameteṣāṃ manasā tatprakalpayet //
śivāsanāya taddatvā puṣpadūrvākṣatānvitam /
amantreṇa padaṃ brūyāt gṛhṇādgandhapavitrakam //
p. ४३)
samastavidhivacchatmapūrakeṇamakhaṃ prati /
prabhavā mantrayāmi tvantvedicchāvāptikārakā //
tatsiddhimanujānī hi yajataścidacitpate /
sarvadhā sarvadā śambho namaste'stu prasīda me //
itthaṃ vijñāpya devāya datvā gandhapavitrakam /
sādhakaḥ sādhyamantrebhyaḥ tatraiva balimārabhet //
ācamyāstreṇa mūlena rūpiṇā vā śataṃ yajet /
pūrṇāṃ vyāhṛtihomaṃ ca kṛtvānuddhṛtapāvakam //
pūtapātre nidhāyāstraṃ kavacaṃ hṛdayaṃ kramāt /
pavitrāṇi samāropya hṛdayaṃ varma cāyudham //
nyasyānena vidhāyaitat sūtrairāveṣṭya varmaṇā /
saṃpūjya saṃhitāmantrairnidadhyāt kumbhasannidhau //
siddhāntapustake datvā gurave ca pavitrakam /
maṇḍalatritaye bāhye pañcagavyādikaṃ bhajet //
prāṅmukhaṃ pañcagavyasya prāśayecculakatrayam /
kālarakṣo'nilāśābhyo'nyatra cāto'sya śobhanam //
aśubheṣveva śāntyarthaṃ manasā juhuyācchatam /
ācamya sakalīkṛtya kṛtasaṅgītajāgaraḥ //
p. ४४)
sopavāsaḥ svapet tasmin mumukṣurdarbhasaṃstare /
mumukṣurbhasmaśayayāyāmadhivāsanamīritam //
pañcagavyāśanadyena vinā sadyo'dhivāsanam /
prātaḥ snānādikaṃ kṛtvā pavitrāṇyāharedvibhet //
aiśānyāṃ bhajane śuddhe nyasya datvāṣṭapuṣpikām /
visṛjya śambhuṃ śuddhāyāṃ kuryānnityadvayaṃ bhuvi //
sūryādiguruparyanto na deve pūrvavadyajet /
saṃpūjyeśaṃ viśeṣeṇa kṛtvāgnau mantratarpaṇam //
vidhivaccarukaṃ kṛtvā devādibhyo nivedayet /
aṣṭottaraśataṃ hutvā prāyaścittāya śambhunā //
sūryādiguruparyantān pavitraiḥ pūrvavadyajet /
pavitramānena datvā dravyāṇi ca yathāpurā //
caruvarjyāni vinyasya nivedya carukaṃ punaḥ /
pavitrāṇāṃ jalau kṛtvā kiñcit kalaśasaṃmukhaḥ //
smaran kālātmakaṃ devaṃ brūyādidamapi skhalat /
oṃ kālātmanā tvayā deva yaddṛṣṭaṃ māmake vidhau //
kṛtaṃ kliṣṭaṃ samutsṛṣṭaṃ hṛtaṃ guptaṃ ca yatkṛtam /
tadastu kliṣṭamakliṣṭaṃ ddṛtaṃ puṣṭamasatkṛtam //
p. ४५)
sarvātmanāmunā śambhoḥ pavitreṇa tvadicchayā /
tataḥ praṇavamuccārya purayettava taddvayam //
vrateti niyame klante caturthyantaṃ tatheśvaram /
ātmavidyāśivairmantraiḥ svāhāntairmūlasaṃyutaiḥ //
kaṅkaṇatritayaṃ dadyāt sādhakastu śivādibhiḥ /
sarvatattvādimūlena dadyādaṅgāvatārakam //
brahmāṅgebhyaḥ pavitrāṇi datvā kṛtvā japedvidhiḥ /
mantradravyakriyāhīnaṃ karma yadvārṣikaṃ mama //
tvatprasādātpavitreṇa sarvaṃ saṃpūrṇamastu naḥ /
iti vijñāpya deveśaṃ gṛhītvābhimataṃ vratam //
caturmāsaṃ trimāsaṃ vā dvimāsaṃ māsameva vā /
māsārdhaṃ saptarātraṃ vā pañcarātraṃ tryahaṃ dvyaham //
kriyāparyavasānaṃ vā dvijā nīñca tarpayet /
datvāgnaye pavitrāṇi caruṃ hutvā baliṃ haret //
prāyaścittāhutirdatvā vidyāyai gurave'pi ca /
datvā pavitramabhyarcya vidadhyādbhojanādikam //
vratānte pūrvavadyaṣṭvā prāyaścittāhutīryajet /
mūlena śivāstreṇa rūpiṇā ca tilādibhiḥ //
p. ४६)
visṛjyāgniṃ śivaṃ caiva pavitrāṇyāharet punaḥ /

visṛjet pratilomyena maṇṭapārcitadevatāḥ //
ṭaṅkādermaṇḍale caṇḍaṃ sthaṇḍile vā samarcayet /
datvā śuddhapavitrāṇi nirmālyaṃ ca nivedayet //
vijñāpya visṛjedbhūmiṃ viśoddhya caruvaṃ yajet /
guruḥ śiva ivābhyarcyo vastravittavibhūṣaṇaiḥ //
śaivāṃśca pūjayedbhaktyā dvijāndhakṛpaṇānapi /
itthaṃ pavitravidhirābdikakarmalope
doṣopaśāntividhaye śivadīkṣitānām /
kairavādiśatakena mṛgendragāmī
leśādaghoraśivadeśikakuñjareṇa //
iti pavitrikavidhiḥ samāptaḥ //
dikṣāśuddhiraśuddhasya bhautikī naiṣṭhikī ca sā /
sādhakasya dvidhā dīkṣā satato śivadharmiṇī //
duṣkṛtāṃśavināśena bhogabhūṣṭhabhogadā /
dehottarāṇimādyattātassākhyā lokadharmiṇī //
naiṣṭhikī ca tridhā proktā samayācāravarjitā /
nirapekṣā balādīnāṃ śaktānāṃ tatsamanvitā //
p. ४७)
sāpekṣā śobhanīyāttu dehārambhakakarmaṇām /
tīvraśaktinipātasya sadyo nirvāṇadā tu sā //
kriyāsāmye vibhinnārthā sā bhavādguruśiṣyayoḥ /
anugṛhṇāti deveśa sakalān gurumūrtibhiḥ //
brāhmaṇaḥ puṇyadeśotthaḥ saṃpūrṇāvayavaḥ śuciḥ /
padavākyapramāṇajñaḥ saṃhitāpārago guruḥ //
śivabhaktaṃ sadācāraśiṣyaṃ ratnaparikṣitam /
kulīnamanugṛhṇīta anukūle sulagnake //
deśe varṇānugāṃ bhūmiṃ gṛhītvā cāstracodite /
diksiddhe bhūtale kuryādvidhinā yāgamaṇḍapam //
snātvā hnikadvayaṃ kṛtvā guruḥsaṃbhṛtasādhanaḥ /
dvārāṇi dvārapālāṃśca saṃpūjyāntaṃ praviśya ca //
gatvā savyanijasthānamupaviśyottarānanaḥ /
bhūtaśuddhiṃ viśeṣeṇa kuryādehalimātrakam //
pūrvavaddvādaśāntasthaṃ kṛtvātmānaṃ layaṃ nayet /
tattvāni binduparyantaṃ sūkṣmadehaviśuddhaye //
gandhe pṛthvīṃ rase toyaṃ rūpe'gniṃ sparśamārutam /
khaṃśabdo'haṅkṛtau mātrāstāmase rājase punaḥ //
p. ४८)
karmendriyāṇi sattve tu manobuddhīndriyāṇi ca /
tadbuddhau sāguṇeṣvete pradhāne tallayaṃ gatam //
kalāyāṃ rāgavidye ca sākalo niyatiḥ pumān /
māyāyāṃ śuddha * * śaṃ sasadeśe savartigaḥ //
sā śivasthātsabimbasthastato bhūtāni śodhayet /
ardhacandraṃ dravaṃ saumyaṃ śuddhamambhojalāñchitam //
āpyamaṇḍalakaṃ dhyātvā vahnibhūtaṃ viśodhayet /
āgneyamaṇḍalaṃ tryaśraṃ khataṃ svastikalāñchitam //
jalabhūtaṃ viśuddhyātha kṛṣṇaṃ vāyavyamaṇḍalam /
ṣaḍaśraṃ bindubhiḥ ṣaḍbhiryuktaṃ pṛthvīmayaṃ smaret //
binduśaktiyutaṃ vyoma vrataṃ śuddha svayaṃ smaret /
dahanotplāvane kuryāt hṛdyātmānaṃ nidhāya ca //
aṣṭatriṃśatkalārūpaṃ vidyodahaṃ vibhāvayet /
nāmantāṃ śaśinīmūrdhenāmantāṃ pūrvato gatām //
brahmantāṃ dakṣiṇe tvaṣṭāṃ saumye svāntāṃ marīcikām /
vātāṃ ca jvālinīṃ paścānmūrdhnīśānakalā nyaset //
tāramūrdhnānale nyasya śāntiḥ pūrvatra bhentimām /
mahyantāṃ dakṣiṇe vidyāt pratiṣṭhādrodimāmudak //
p. ४९)
ā * * * * ttiyāṃ dattāṃ catasraḥ pauruṣīkalā /
tamāṃ ca hṛdayebhyontāṃ galekṣayām //
savyāṃse dvyakṣarāṃ nidrāṃ vāmāṃse ca vadanti mām /
* * * ntimāntābho hyotā māyāmathottare //
pṛṣṭhe śrāntāṃ bhayābhyontāṃ jarāmurasi ghorajām /
rājarakṣāṃ ratīpālyāṃ guhye liṅge namontimām //
dakṣiṇetarayorūrvorvāmāṃsaṃyamanīṃ tathā /
jānunorlānti māmontāṃ kriyābuddhiṃ ca pūrvavat //
jaṅghayoḥ pūrvavarṇānte kāryādhātrīsphajordvayoḥ /
bhrāmaṇīmontimāṃ kaṭyāṃ pārśvenāntāṃ ca mohinī //
vāmapārśvebhrayā medhā itthaṃ vāme kalākramāt /
pādadvandve dviparyantāṃ siddhimṛddhiṃ ca montimām //
dyutiṃ lakṣmīṃ ca medhāṃ ca karaghrāṇeṣu me'ntimām /
kā śirasi māmantāṃ bāhudvandvevathāsthitam //
vāntāmontāṃ ca vinyasya kṛtvāntaryajanāntikam /
sthānaśuddhiṃ viśeṣārghyaṃ yaḥ kuryādvidhānataḥ //
śivārghyaṃ śivāntavyāptaṃ pādyādihetave /
vidyāntaṃ vyāptirośloṣṭamāvāhanavisarjayoḥ //
p. ५०)
paśvarghyamātmatattvāntavyāptaṃ tat prokṣaṇādiṣu /
teṣāṃ pramādādvailomye juhuyādasi * * * * //
āpakṣīrakuśāgrāṇi taṇḍulāḥ sumanastilāḥ /
arghyo'ṣṭāṅga iti prokto yavaiḥ siddhārthakaiḥ saha //
alaṅkṛtaḥ śivaṃ hastamāropya nijamastake /
jñānakhaḍgaṃ samādāya śivo'hamiti bhāvayet //
saṃskṛtya pūrvavat pañcagavyādyairmukhamaṇḍapam /
lājacandanasiddhārthabhasmapuṣpakuśākṣatān //
vikīryavikirānastrakalpān saṃhṛtya pūrvavat /
vāstulakṣmīṃ tadā kumbhe vardhanyau ca calāsane //
saṃpūjya lokapālāṃśca rakṣāmājñāpya pūrvavat /
śivakumbhaṃ paribhrāmya pūjayitvā sthirāsane //
śoddhyamārgoparaktāṅgaśivaṃ brahmāṅgasaṃyutam /
śivakumbhāstravardhanyāṃ śivāstraṃ paścimānane //
aṅguṣṭhena spṛśet pūrvaṃ ghaṭaṃ yaṣṭvā tu vardhanīm /
bhuktyai muktyai ghaṭaṃ paścāt jñānakhaḍgaṃ samāpya ca //
yajñarakṣādhuraṃ tasmai nivedyārghyeṇa rodhayet /
gaṇeśaṃ padmapatrābhaṃ gurupaṅktiṃ ca pūjayet //
p. ५१)
sthaṇḍile śivamabhyarcya bhaktyā vaiśeṣikairdhvanaiḥ /
śoddhyamārgoparaktāṅga sarvakṛtyaikasākṣiṇam //
yajetāvaraṇe garbhe brahmāṅgāni yathā pure /
dvitīyāvaraṇe'nantaṃ sūkṣmaṃ caiva śivottamam //
ekanetraikarudrā ca trimūrtiśca prapūjayet /
prācyādiṣvānupūrvyeṇa śrīkaṇṭhaṃ ca śikhaṇḍinam //
hemāgni nīlabhṛṅgenduhimaraktasitān kramāt /
tadva * * * saṃpūjya nadyādīn kramaśo gaṇān //
tadvahirlokapālāṃśca bahirastrāṇi pūjayet /
vajraṃ śaktiṃ ca daṇḍaṃ ca khaḍgaṃ pāśaṃ tathāṅkuram //
gadātriśūlapadmaṃ ca cakraṃ caiva samarcayet /
naivedyairvastrakairdevaṃ darpaṇādyaiśca toṣayet //
japaṃ kṛtvā nivedyāsmai gatvā kuṇḍāntikaṃ guruḥ /
pūrvavacchivamabhyarcya śivāgnau mantratarpaṇam //
kṛtvā śatāni catvāri saṃpattyai deśakālayoḥ /
durnimittāpanodāya sunimittakṛte tathā //
hutvā śivāgnau pūrvoktavidhinā sādhayeccarum /
sthālyāmājyena dīptāyāṃ pañcaprasṛtisammitam //
p. ५२)
ekaśiṣye dvitīyādiprasṛtiṃ vardhayettataḥ /
taṃ saṃpātaṃ hutaṃ hutvā maṇṭapārthaṃ rajāṃsi ca //
ghaṭikāśatasūtrāṇi pāśasūtraṃ tathaiva ca /
bhāgau madhvājyasaṃpṛktau caro devāya cāgnaye //
datvā bhāgaṃ svaśiṣyārthaṃ sthāpayedājyasaṃyutam /
indrādibhyo viśeṣeṇa saṃpūjya balimāharet //
avighnārthaṃ kṛcchidrapūrayecca śatadvayam /
hutvāsinā kṛtānujñā śivena paśumocane //
sadarbhamaṇḍale śiṣyamāropya praṇavāsane /
hastaṃ dehamudagvaktraṃ saṃpātaṃ ca kṛtāñjalim //
prāṅmukho vīkṣya mūlena prokṣya snātamupoṣitam /
bhasmanāstreṇa pāśānāṃ śaithile mūrdhnitāḍayet //
darbhāgreṇa * rullikhya nābherūrdhvamadhastathā /
bhautikaṃ naiṣṭhikaṃ pūrvaṃ nādhastadanūpari //
saṃsitaṃ nyasya taddehe netramantreṇa vāsasā /
navenācchādya tannetre praveśya makhamaṇṭapam //
srajaṃ tadañjalau kṛtvā devasyāgre pradakṣiṇam /
nītvā prakṣepayenmālyaṃ pānīyāpyandhakāparam //
p. ५३)
darśayetparameśānamadṛṣṭaṃ paśubhissadā /
taṃ dṛṣṭvānandapūrṇākṣaṃ dakṣiṇasyāṃ prabho diśi //
maṇḍale praṇavāsīnaṃ vidhāyodaṅmukhaṃ śiśum /
nirīkṣaṇādikaṃ kṛtvā dhāraṇābhirviśodhya ca //
mantraiḥ śiṣyaśalīkṛtya śivahastena deśikaḥ /
mūrdhādimūlenālabhya pāśaśaithilyahetunā //
dāpayitvātha te naiva srajaṃsthaṇḍilakumbhayoḥ /

nītvāgnisannidhiṃ svasya dakṣiṇe praṇavāsane //
gurujaṅghāniviṣṭāgrakuśamūlā kṛtagraham /
niveśya nāḍīsandhānaṃ kuryācchiṣyasya cātmanā //
padmatantunibhāṃ nāḍīmātma * * * ṇanayā /
nirgatāṃ vāmayā śiṣye viśantī nirgatāṃ punaḥ //
tasya dakṣiṇayā svasya viśataṃ vāmayā smaret /
tatsandhānāya mūlena juhuyādāhutitrayam //
kumbhasthaṇḍilāhnīśaireva sandhānamācaret /
kṛtvā tanmūrdhnisaṃpātaśaktyā mūlāditarpaṇam //
kṛtvāsināśataṃ sāṣṭaṃ prāyaścittāya homayet /
dadyāt pūrṇāṃ vidhānena vauṣaḍantena śambhunā //
iti samayadīkṣāvidhiḥ //
bījāśanāśayotthānān doṣāṇāmapanuttaye /
āhutitritayaṃ dadyāt rudrāṃśapādanāya ca //
vāgīśigarbhayogyatvaṃ rudrāṃśatvaṃ na rudratā /
dvijatvaṃ cāstraśāstreṣu vāgīśī garbhayogyatā //
na śarīrasya jātervā saṃskāraḥ kriyate yataḥ /
śīrṣaṇyāstreṇa santāḍya hṛdi recakayogataḥ //
praviśya hṛdaye tasya viśleṣyācchādya cāsinā /
hṛtsaṃpuṭajīvaṃ nītvā taddvādaśāntatā //
saṃhāriṇyātmabījena natipraṇavayoginā /
pūrakeṇa svahṛtsaṃsthaṃ kṛtvā samarasīkṛtam //
kumbhakena tyajan devān brahmakarecakeṇa tu /
dvādaśāntapadaṃ nītvā nāḍyā dakṣiṇayā tataḥ //
yannissārya hṛtpaṭavaṃ śiṣyadehe niyojayet /
kecidvāgīśvarīronau paśuṃ nyasyātrasaṃskṛtim //
garbhādhānādikāḥ pañca kurvanti śivavahnivat /
datvā yajñopavītiṃ ca svajātī cābhimantritaḥ //
śataṃ sāhasramardhaṃ vā juhuyāt pūrṇayā saha /
śrutyarcādhyānahomāderyogyaḥ syādamunā śiśuḥ //
p. ५५)
vratine tatra śiṣyāya vratāntāni samarpayet /
jaṭābhasma ca daṇḍaṃ ca kaupīnamupavītakam //
saṃpādya saṃhitāmantraiḥ kramādīśādimantritam /
nivedya sthaṇḍileśāya kumbhapārśve nidhāya ca //
śivājñayā jaṭāṃ badhvā tāni tasmai samarpayet /
kalāśaktipavitrāṇutattvamantreśasaṃkhyā //
jaṭā devasya purato badhnīyācchivamuccaran /
na śūdrasya jaṭāḥ kāryāḥ kuryādekāmathāpi vā //
niṣṭhādhiyāsataḥ pāśabaddhādyāṃ karmakathyate /
mantrāṇāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā kuryānmūlādidīpanam //
trīn vārān svarṇakairbījaiḥ huṃphaḍantaiḥ śikhāpuṭaiḥ /
pūrvoktalakṣaṇaṃ sūtraṃ triguṇaṃ triguṇīkṛtam //
prokṣyāveṣṭyāsivarmabhyāṃ śikhayā tataḥ /
badhvā dhiṣṭhyāsya kurvīta pādāṅguṣṭhāntalambitam //
pāśacchedādikaṃ sūtre na dehe tanmalādibhiḥ /
pāśairadhitaṃ dhyāyet sannidhiṃ sthānamātmanaḥ //
praviśya nāḍyā taṃ dehaṃ caturthyantaṃ satārakam /
viśleṣāyoccarannāma huṃphaḍantaṃ pragṛhya ca //
p. ५६)
suṣumnāṃ hṛtpuṭāṃ sūtre nāḍyānanyāni yojayet /
saṃpūjyāveṣṭya sannidhyairjuhuyādāhutitrayam //
śāntyātītādikān pāśān tattvalokādigarbhiṇaḥ /
śiṣyadehātsamādāya sūtre saṃyojyatarpayet //
śivaśakti ubhe tattve padaṃ praṇavamādikam /
śiveśānāstramantrāṃśca visargāntān surānapi //
lokāna na śritādīṃśca nivṛttibhuvanāntimān /
kalāyāṃ śāntyatītāyāmantabahyāvalokyatām //
hṛtsaṃpuṭātmabījena svanāmnā praṇavādinā /
huṃphaḍantena viśleṣya gṛhītvāṅkuśamudrayā //
śirassūtre namo'ntena saṃyojyabhyarcya veṣṭayet /
svāhāntaṃ sannidhānāya juhuyādāhutitrayam //
śāntisthān kakhagān varṇān mātrau paruṣacarmaṇi /
sadāśiveśvare tattve śuddhavidyāmanukramāt //
nityaṃ yogini ityanto nekādaśapadāni ca /
sadāśivādiprabhuṇā prāntāni bhuvanāni ca //
lalāṭād galaparyante sūtre tāmapi yojayet /
vidyāyāṃ saptatattvāni māyādipuruṣāvadhi //
p. ५७)
varṇān sapta ghakārādīn mantrau ghoraśivātmakau /
dhyānāhārapaṭādīni padānyapi ca viṃśatiḥ //
lokāṃśca gahaneśādīn smaret sarvendriyāntimān /
nābhyante pūrvavatsūtre saṃyojyābhyarcya homayet //
caturviṃśatitattvāni prakṛtyādijalāvadhi /
ṭakārādimakārāntān varṇān vāmaśiro manuḥ //
śrīkaṇṭhādyamareśāntabhuvanāni padānyatha /
prathamadvayamārabhya mahādevapadāntikam //
mūloktyādāya tāṃ sūtre jānvante pūrvavat kṣipet /
pṛthvītattvākṣavarṇaṃ ca hṛtsadyojātaśambaram //
vīrabhadrādikālāgniparyantabhuvanāni ca /
sadbhāveśvarapūrvādipadāni draviṇāntimam //
nisṛtyantargataṃ dhyātvā gṛhītvā tāṃ ca pūrvavat /
jānvaṅguṣṭhāntime sūtre saṃyojyābhyarcya homayet //
karmāṇi malaśaktiṃ ca rodhaśaktiṃ ca śāṅkarīm /
vilokya sūtre saṃyojya sannidhānāhutiryajet //
svāhāntaistarpaṇaṃ dīptaṃ huṃphaḍantaiḥ śikhāpuṭaiḥ /
datvāhutitrayaṃ kuryādājyena yadi vā tilaiḥ //
p. ५८)
astreṇa huṃphaḍantena viśleṣāya sruvādinā /
santāḍyātrāhutīrdatvā nivṛttyādīn vilomataḥ //
śastreṇa huṃphaḍantena kalāmantreṇa bandhayet /
pāśān svāvadhideśeṣu rocanākṛtalakṣmasu //
jānunābhigalasthāneṣvalikabrahmarandhrayoḥ /
chidyante granthitaḥ pāśāsta hi tatskandhasandhayaḥ //
śarāvasaṃpuṭe puṃsaḥ praṇītā saṃpuṭe striyaḥ /
nidhāya pāśasūtraṃ tat kṛtvā tatpātaśodhitam //
niveśyasthaṇḍileśāya guptyai nyasyet ghaṭātmike /
sthaṇḍileśe ghaṭe vahnau svasti mukuśā śiśum //
praṇāmaṃ kārayitvāntaṃ bahirmaṇḍalakatraye /
pañcagavyaṃ caruṃ dantakāṣṭhaṃ ca śivamantritam //
bhasma datvā yathā pūrvaṃ dantakāṣṭhasya pātane /
aśubhe śāntikaṃ homamācarecchāntaye'sinā //
kāyavāṅmanaso bhūtaśchidradoṣanivṛttaye /
mūlāghorāsibhiḥ kṛtvā kramāddhomaṃ śataṃ śatam //
mantrāṇāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā śaktyā pūrṇāṃ pradāpayet /
sthaṇḍileśāya rodhārghyaṃ datvā pāvakavartmanā //
p. ५९)
kalaśe taṃ samāropya śuddhāyāmavarau tataḥ /
darbhairastraśatālabdhairbhoginaḥ pūrvamastakān //
tatrāstrarakṣitaṃ guptaṃ śikhayā ca śikhaṃ hṛdā /
āropya varmaṇaśchādya vāsasā svāpayettataḥ //
rekhāstisro bahiḥ kuryādastrajaptena bhasmanā /
datvā bāhyabaliṃ prāśya pañcagavyaṃ caruṃ svayam //
snātvā hutvā samācāntaḥ sakalīkṛtavigrahaḥ /
svapecca darbhaśayayāyāṃ svapnamāṇavakaṃ japet //
sadyo'dhivāsane kāryaṃ na caruṃ prāśanādikam /
adhivāsanavidhiḥ samāptaḥ //
śubhāśubhasvapnavidhiḥ
prātaḥ kṛtāhnikaḥ svapnaṃ śrutvā śiṣyaniveditam /
maṅgale maṅgalaṃ brūyāt kuryācchāntimamaṅgale //
gajasyārohaṇaṃ paṅkavārirāśyādilaṅghanam /
rājopakaraṇaprāptihemaratnādiyogitām //
sasyābhilāpisūryābjondyālokāśca praśasyate /
kharādyārohaṇaṃ paṅkasaritādiṣu majjanam //
p. ६०)
raktavastrādiyogatvaṃ drumādipatanaṃ nataḥ /
abhyaṅgakroṣṭakākādidarśanaṃ ca na śasyate //
bhaumyaṃ śubhetare svapne niśārambhe'sinā śatam /
sahasraṃ ca niśāprānte niśīthe śatapañcakam //
kṛtvā naimittikāṃ pūjāṃ cārādigurupaścimām /
maṇḍale sthaṇḍile vātha pūrvapaścimamarcayet //
karaṇyā maṇḍalaṃ madhye sūtrayet ghaṭikāyujā /
caturaśraṃ vidhāyātra vidhinātha dvihastakam //
madhye'ṣṭatattvadvātriṃśat kesaraṃ karamānakam /
vyomarekhāvṛtaṃ padmaṃ vidadhyānna ca piñchakam //
vedabhaktedhekaṇṭhārdhe caturvratāni kārayet /
prathame karṇikāpītanīlabījairalaṅkṛtaḥ //
pītaraktasitāgrāṇi kesarāṇi dvitīyake /
tṛtīye dalasandhiḥ syāccaturthe ca dalāgrakam //
vyomarekhāsitāvṛttadalāni dhavalāni ca /
pīṭhakaikāṅgulaṃ kuryāccitragotropaśobhitam //
raktaṃ ghrinīlakīlaṃ ca padmārdhādviśikhā sitā /

tatpramāṇacaturdvāre rekhāstisrastato bahiḥ //
p. ६१)
ekāṅgulapṛthūtsedharekhādyāḥ sāttvikī sitā /
apare raktakṛṣṇe dve yavo ne ca yavāntare //
bhuktaye muktayastisraḥ samāyaiva prakīrtitāḥ /
śānipiṣṭaiḥ sitāraktadhātunātha haridrayā //
pītā dagdhayavaiḥ kṛṣṇanīlaṃ śamyādipatrajā /
saṃprokṣya hṛcchatālabdhe gupte tatra śivaṃ yajet //
vidyeśagaṇalokeśāṃścāstrān pīṭhān bahiryajet /
iṣṭvāgnisaśivaṃ kuryāt pūrṇāyāṃ mantratarpaṇam //
hutvā sahasraṃ mūlena brahmāṃśaiśca daśāṃśataḥ /
kṛtaṃ nivedya devāya śiṣyānugrahaṇā yataḥ //
prārthyante na kṛtānujño dakṣiṇe maṇṭapādbahiḥ /
maṇḍale pūrvavacchiṣyaṃ sthāpayet praṇavāsane //
nirīkṣya prokṣya santāḍya bhasmanollikhya barhiṣā /
śivīkṛtyaśivīhastamastake nyasya samarcayet //
baddhanetrāṃ praveśyāgrāṃ nītvā śambhoḥ pradakṣiṇam /
srajatāsāṃjalau kṛtvodaṅmukhasya vilocane //
udghāṭya darśayeddevaṃ samantraṃ pātayetsrajam /
tatpātasthānamatrādyaṃ nāma śiṣyasya kārayet //
p. ६२)
śivāntikaṃ dvijendrasya gaṇāntaṃ ca parasya tu /
samayasthasya nānyasya puṣpaṃ kumbhānalātmasu //
dāpayitvā samīpe'gnau sthāpayedātmadakṣiṇau /
nāḍīsandhādikaṃ kṛtvā pāśasūtraṃ pralambayet //
śiṣyadehe svadehe'gnau maṇḍale kalaśe'pi ca /
vilokya śoddhyamadhvānaṃ vyāpakaṃ cāparārcanam //
saṃbhāvyānyonyasaṃdhānaṃ mūlena juhuyācchatam /
ādhāraśaktimādāya vahnau saṃpūjya tarpayet //
saṃhāreṇa tato vyāptiṃ nivṛtteravalokayet /
ekamevāvanītattvaṃ lokaṃ cāṣṭottaraṃ śatam //
rudraiḥ samānanāmāni bhuvanānīha sarvaśaḥ /
kālāgnirathakūśmāṇḍahāṭakabrahmakeśavau //
rudraśceti bisetāni bhuvanānyaṇḍamadhyataḥ /
vahiḥ prācyādidikṣvasya loko daśadaśa sthitāḥ //
kapālīśadhvajobuddho vajradehapramardanaḥ /
vibhūtiravyayaḥ śāstā pinākī tridaśādhipaḥ //
agnirudro hutāśī ca piṅgalaḥ khātako haraḥ /
jvalano dahano babhrurbhasmāntakakṣayāntakaḥ //
p. ६३)
pañcāntakaḥ pañcaśikhaḥ kapardī meghavāhanaḥ /
nidhīśo rūpavān dhanyo saumyadeho jaṭādharaḥ //
lakṣmīdhṛgratnadhṛkchrīdhṛk prāsādaśca prakāmataḥ /
vidyādhipeśaḥ sarvajño jñānadhṛgvedapāragaḥ //
sureśaśarvo jyeṣṭhaśca bhūtabālo balipriyaḥ /
vṛṣo vṛṣadharo'nantaḥ krodhano marutāśanaḥ //
grasanodumbarīśaśca phaṇīndro vajradaṃṣṭriṇaḥ /
śambhurvibhurguṇādhyakṣastryakṣastridaśeśvaraḥ //
* * * vivāhaśca nabholipsurvicakṣaṇaḥ /
mūrdhnikrośatarudrāśca vīrabhadrastadūrdhvataḥ //
antimapraṇavādvāni padānyaṣṭau ca viṃśatiḥ /
namo namaḥ oṃ śivāya namo namaḥ //
sarvadaḥ śarvaśivasūkṣmasūkṣma śabdaśabdajñāna jñāna piṅga
piṅga pataṅga pataṅga turu turu sākṣi sākṣi su pūrvasthita pūrvasthita
astutāstu anārcitārcita brahmaviṣṇurudraparasarvasānnidhyakara
sarvabhūtasukhaprada bhavodbhava śarva śarva prathama prathama muñca
muñca yogādhipataye mahāteja sadbhāveśvara mahādeva /
p. ६४)
ajātahṛdayau mantrau kṣavarṇaṃ cādhvapañcakam /
vyāptiṃ nivṛttyā saṃbhāvya namo'ntena nijāṇunā //
sūtrādādāya tāṃ vahnau kālānte naiva yojayet /
saṃpūjya sannidhau dadyāt svāhāntenāhutitrayam //
tatrasthāni ca karmāṇi prakṛtiṃ yugapat smaret /
karmārabdhaṃ tanoranyaṃ mumukṣostu viśodhayet //
prāk karmakāmyaṃ ca dharmasādhakasya viśodhayet /
hṛdabrahmāṇamāvāhyabhyarcya datvāhutitrayam //
svādhikāre'nujānīhi paśordīkṣamitīrayet /
yoniranekasaṃkalya tatra vāgīśvarī * * //
tadvyāpikāṃ samāvāhya pūjayitvāhutitrayam /
datvā prārthya maheśānaṃ śiṣyasaṃyojanaṃ prati //
prokṣyāstreṇa paśuṃ tena sapuṣpaṃ hṛdi tāḍayet /
recakena praviśyāsya dehe viśleṣya cāsinā //
viyogo jyeṣṭhadhā kāryaḥ paśo yoniṣu yojanam /
vāmayā śivaśaktyātha raudroddhāraśca sarvadā //
dvādaśāntaṃ smaranmūlaṃ nītvā taṃ ghṛṇimudrayā /
hṛtsaṃpuṭaṃ samādāya bījena dvādaśāntataḥ //
śeṣaṃ granthāntare draṣṭavyam //
śubhamastu / śrīgurubhyo namaḥ / hariḥ oṃ //
śrīsāmbaśivāya namaḥ //
vyākhyānam //
śivaṃ śivatvasaṃprāptikāraṇaṃ karuṇānidhim /
praṇamāmi gaṇeśaṃ ca gurusaṃjñaṃ śivaṃ tataḥ //
śrīkālottarabhedeṣu catuśśatikasaṃjñitam /
saṃpradāyena garbheṇa vivṛtaṃ gurubhiḥ purā //
sarvajñānottarādīni śāstrāṇi vyākṛtāni ca /
śrīmanmṛgendrasaṃjña ca paddhatiśca kriyākrame //
racitaṃ gurubhiḥ pūrvaṃ pañcāvaraṇasaṃjñitam /
stotraṃ ca tena racitaṃ dhyānaśāstrānusārataḥ //
śrīmanmṛgendrapaddhatyāḥ praṇetāraṃ guruttamam /
praṇipatya vidhāsyāmi ṭīkāmasyāstvapekṣite //
asyāṃ tu yānyanuktāni sūryārcādīni santatau /
kriyamāṇāni cātraiva karmāṇyapi vadāmyaham //
tatrāyamādyaślokaḥ - śivaṃ śivatvasaṃprāptikāraṇamiti / śivatvaṃ
nāmātmanaḥ sarvajñatādiviśiṣṭaṃ svadṛkkriyārūpaṃ tasya
prāptirabhivyaktistasyāṃ kāraṇaṃ dīkṣādinā nimittaṃ śivaṃ
praṇamya mṛgendrāgamamiti śivabhedeṣu prathamabhūtasya
śrīmatkāmikabhedasya śrīmanmṛgendraśāstrasya paddhatiḥ
kriyādibhedabhedeneti / atra kriyāśabdena śaucācamana-
p. ६६)
snānasandhyāvandanapūjāhomādirucyate / ādiśabdena yogacarye gṛhyete
/ eteṣāṃ kriyādīnāṃ bhedena tantrāṇāṃ śāstrāṇāṃ bhedaḥ smṛto
yataḥ / na tu jñānabhedācchāstrabhedaṃ jñānabhedastu
pāśupatānyatantratve prayojakam / daśāṣṭadaśabhedabhinnasya
śivabhedarudrabhedena prasiddhasya siddhāntaśāstrasya śrotrabhedāt
paramparayā vaktṛbhedācca bhede'pi prameyaviṣaye tvaikamatyameva
yathoktaṃ śrīmatkiraṇe -
bhedāntarāṇi sarvāṇi mahānti na mahāntyapi /
dīkṣāsaṃpratyayārthāni siddhimuktiphalāni ceti //
anyairapyuktam - sarvaśākhāpratyayamekaṃ karma neti ca /
tasmāttantrānuṣṭhāyināṃ tattattantroktameva karma kartavyam / yathā
kalpasūtrādiṣu tatra kriyābhedāttantrabhedo yathā
śrīmanmṛgendrāgnisaṃskāraprakaraṇe -
darbhairāchādya saṃskārān kuryādbaddhāstrakaṅkaṇaḥ /
tataḥ sadyādibhirmantrairgarbhādhāṃnādisiddhaye //
pañca pañcāhutīrdadyāddhṛdārcanasamanvitam /
ityasmin śāstre hṛdayamantreṇa garbhādhānādīnāṃ pañcānāmapi
saṃskārāṇāmaviśeṣeṇārcanaṃ sadyojātādibhiḥ
p. ६७)
pañcabhirbrahmabhiḥ pratyekaṃ pañcapañcāhutaya uktāḥ /
śrīmatkiraṇe -
gandhādyairarcya sadyena hṛdā datvāhutitrayam /
garbhādhādhe kṛte puṃstvamityādinā sadyādibhirbrahmabhirarcanaṃ
hṛdayādibhiḥ pratisaṃskāramāhutitrayaṃ ca uktam / iti
kriyābhedāttantrabhedaḥ yogabhedāttantrabhedaḥ
śrīmatkiraṇe -
pratyāhārastathā dhyānaṃ prāṇāyāmo'tha dhāraṇā /
tarkaścaiva samādhiśca yogāṅgāni sthitāni ca //
ityatra prāṇāyāma pratyāhāradhāraṇā
tatsamādhidhyānātmakaṣaḍaṅgo yoga uktaḥ / śrīmanmṛgendre tu
prāṇāyāmādyanuṣṭhānārjitākṣatvaṃ śanaiḥ śanaiḥ rityasya sūtrasya
vṛttiḥ / vakṣyamāṇalakṣaṇaprāṇāyāmādyaṃ
prāṇāyāmādyaṅgasaptakābhyāsājjitendriyatvamityādinā
saptāṅgayoga uktaḥ / iti yogabhedāt tantrabhedaḥ / caryābhedastu
śrīmatkiraṇe /
anteṣṭiprakaraṇānte -
ekoddiṣṭaṃ yadatroktaṃ kāryamāvāhanaṃ vinā /
śivaśrāddhādikaṃ śrāddhaṃ proktametatsamāsataḥ //
p. ६८)
ityādinā śivaśrāddhāntaṃ karmoktam /

śrīmanmṛgendre tu śivaśrāddhamuktvā tadanantaraṃ gotraśakraṃ
maṇḍale trīṇi tataḥ pātrāṇi vinyasedityācamanārghyadānaparyantaṃ
karmoktam / iti caryābhedāttantrabhedaḥ / evaṃ tantrāntaroktāni karmāṇi
sarvathaiva kiṃ na kartavyaṃ na śabdasāmarthyāditi /
śabdasāmarthyādarthasāmarthyādvastuśaktyā vā yatprāptaṃ tat
kartavyameva / tatra śabdasāmarthyaṃ nama saprakārasya homasya
vidhāne'pi agnyāśrayasya kuṇḍasya
vidhānādyanyasaṃhitoktakuṇḍalakṣaṇasya grahaṇam / atha sāmarthyaṃ tu
agnisaṃskārāṇāmanyatamuktvā sarveṣāmanuktatve'pyanuktānāṃ
saṃskārāṇāṃ saṃhitāntarāt grahaṇam / vastuśaktirapi
nirīkṣaṇaprokṣaṇādīnāṃ vaktraikīkaraṇāntānāṃ sarveṣāṃ
saṃskārāṇāṃ vidhāne'pi sarvasaṃskārapūraṇarūpāyāḥ
pūrṇāyā anuktatvena pūrṇāhuteḥ saṃhitāntarāt grahaṇam / evaṃ
śabdasāmarthyārthasāmarthyavastuśaktīnāṃ lakṣaṇam
śrīmadrauravavṛttivivekādināvagamya likhitam / prātarutthāyetyādinā
nityānuṣṭhānakramaḥ kathyate / śṛṅgāṭakaṃ catuṣpathaṃ kīrtiḥ
paṅkaḥ brāhmīṃ sandhyāṃ vicintyāstramiti brāhmaṇāditrayaṃ
p. ६९)
smārtoktasaṃdhyāvandanataḥ paraṃ pārameśvaramastraṃ
śāstroktakrameṇa dhyāyannastragāyatrīmantreṇa sūryamaṇḍale
trirjalāñjaliṃ prakṣipya japaṃ ca kuryāt / śūdrastu brāhmīṃ sandhiṃ
vihāyānyat kuryāt / vidhisnānasamaye tīrthaṃ saṃgṛhya toyata iti
gaṅgāsārasvatādi tīrthākarṣaṇaṃ kartavyam / nātra
tīrthatvenākarṣaṇīyam / gaṅgādipravāhakaṃ kiṃ tu adhyātmani
dvādaśāntāvasthita śivacandramaṃkṣubdhāni binduvibhūṣitāni
tīrthāni tatra gāṅgaṃ piṅgalāpravāhaprāptamiḍāṃ pravāhaprāptaṃ
sārasvataṃ tu madhyanāḍīpravāhaprāptaṃ tānyevātrādhyātmani tān
sakalapravāhānurūpaṃ kalpayet / tathoktaṃ bhojarājena tantroktaṃ
anyadapi kartavyā āgneyayādhāraṇayā toyaṃ śoṣayitvāmṛtadhāraṇayā
punarāpūrya śivajaptamṛdbhāgena bāhubhramaṇājjalamāvṛttya
śivatīrthametaditi kalpayediti tīrthaṃ saṃkalpya tajjalena
mūlabrahmāṅgaśivagāyatrībhiḥ kumbhamudrayā svaśirasyabhiṣekaṃ
kartavyam / evaṃ snātvā anantaramāgneyaṃ paraṃ snānamiti tatra bhasma
śrīmadbrahmaśambhupaddhatyukteṣu kalpādiṣvanyatamaṃ
etatsnānasamaye
nivṛttyādikalāmantrairmūlabrahmāṅgaiścābhimantraṇamapi kartavyaṃ
nitya-
p. ७०)
dvayamiti vāruṇabhasmasnāne pūraṇakumbhakarecakapūrvaṃ
prāṇāyāmatrayaṃ mūlamantroccāreṇa kartavyam /
sandhyāvandanasamaye sandhyāṃ vandateti atra sandhyādhyānam /
sakalaniṣkalabhedo dvividham / tatra samayi viśiṣṭasamayiviṣaye sakalaṃ
putrakādiviṣaye'dhyātmani hṛdbindubrahmarandhraparasthāneṣu niṣkalaṃ
tatra sakaladhyānaṃ -
brahmāṇīṃ vaiṣṇavīṃ raudrīṃ raktāṃ śuklāṃ sitetarām /
prātarmadhyāhnasāyāhne sandhyāṃ dhyāyedanukramāt //
raktabhūṣāmbarāraktāṃ jaṭāyajñopavītinīm /
haṃsapadmāsanāsīnāṃ caturvaktrāṃ caturbhujām //
srugakṣamālinīṃ dakṣe vāme daṇḍakamaṇḍalām /
brāhmīmaṣṭadiśaṃ dhyāyetprātastārakite'mbare //
śuklāmbaradharāṃ śuklāṃ vanamālopavītinīm /
tārkṣyapadmāsanāsīnāmudbhinnanavayauvanām //
śaṅkhacakradharāṃ vāme dakṣiṇe sagadābhayām /
dhyāyenmadhyandine devīṃ vaiṣṇavīṃ sarvabhūṣaṇām //
nīlotpaladalābhāsāṃ kiñciccalitayauvanām /
caturbhujāṃ triṇetrāṃ ca jaṭākhaṇḍendumaṇḍitām //
p. ७१)
triśūlākṣadharāṃ dakṣe vāme sābhayaśaktikām /
raudrīṃ dhyāyedvṛṣāgrasthāṃ kāle'rdhāstamitāruṇe //
kṛṣṇājinadharāḥ sarvāḥ sākṣiṇyaḥ sarvakarmaṇām /
tatprabhāmaṇḍalābhogapraviṣṭāṃ svatanuṃ smaret //
niṣkaladhyānam -
jñānināṃ paramāḥ sandhyāścatasro'bhidadhe'dhunā /
ekaivānekatāṃ yāti śivaśaktirupādhitaḥ //
mṛṇālatantuvattanvī raktā śuklā sitetarā /
turyā tvarūpā kṛṣṇā vā yā niśīthe vibhāvyate //
hṛdbindubrahmarandhreṣu pare caitāḥ kramāt sadā /
tisraḥ sattvādisaṃyuktāḥ caturthaguṇavarjiteti //
jalaṃ vajraśilāpṛṣṭhe kṣipte tadaghamarṣaṇam /
ityatra jalakṣepo nairṛtyāṃ diśi kartavyaḥ / dhyātvā sadāśivamiti
mūlamantrārghyāñjalidānāt pūrvameva
śivagāyatryārghyāñjalitrayaṃ kṛtvā japaśca kartavyaḥ /
paścācchivamantreṇa svāhāntenārghyaṃ datvā mūlabrahmāṅgāni
sakṛjjapet / mantradevatādīnāṃ tarpaṇaṃ bhojarājapaddhatyuktakrameṇa
vā uttūṅgaśivapaddhatyuktakrameṇa vā kartavyam / sūryamūlamantreṇa
taddhyānapūrvaṃ jalāñjalitrayaṃ kṛtvā japaṃ ca
p. ७२) kuryādraktapuṣpādibhiryajedityanena sūryapūjāyāḥ
sūcitatvādanantaraṃ sūryapūjā astraśodhite'rghyapātre
binduprasṛtaraktavarṇapīyūṣatoyākṣatādibhiraghyapātraṃ saṃpūrya
mūlamantreṇa saṃpūjya svāhāntena mūlena darśanārghyaṃ datvā
paścāt pūjayet / pūjāyā sakalīkaraṇe karanyāse hṛdayamaṅguṣṭhe
nyasya śiraśśikhākavacāstrāṇi kaniṣṭhāditarjanyantaṃ nyaset /
evamuttuṅgaśivapaddhatāvṛttaṃ
sakalīkaraṇānantaramastrapātraśuddhiṃ kṛtvā pūrvavattoyādinā
prapūrya yantrikāyāmasanaṃ saṃpūjya mūrtine
mūlahṛdayaśiraśśikhākavacāstrāṇi pātre saṃpūjya etaiḥ
sarvaiścābhimantrya rakṣāvakuṇṭhane ca kṛtvā vauṣaḍantamūlena
dhenumudrayāmṛtīkṛtya mahāmudrayā prarocya etajjalena dravyasthānāni
saṃprokṣya pūrvābhimukho bhūtvā pūjayet / tatrātmano
dakṣiṇavāmaśākhayordaṇḍapiṅgaladvārapālau aiśānāgneyakoṇasthau
gaṇapatiguru pātho udumbaro'straṃ ca vakṣyamāṇadhyānapūrvaṃ
pūjayet / daṇḍine dhyānaṃ -
daṇḍi taddakṣiṇe gaurassukūrcasthūlatundilaḥ /
maṣibhājanalekhinyau dhārayan hastayordvayoḥ //
p. ७३)
piṅgalo vāmapārśve tu pratīhāraśca daṇḍahṛt /
iti lakṣaṇasamuccaye /
laḍḍukākṣamālānvitavāmahastaṃ svadantakuṭhārānvitadakṣiṇahastaṃ
baddhapadmāsanaṃ raktavarṇaṃ dhyātvā gaṇapatiṃ pūjayet / guruṃ ca
jaṭāmakuṭānvitaṃ saṃyogapaṭṭadhṛtabrahmasūtraṃ nābhisthalopari
yogamudrānvitaṃ raktavarṇinaṃ dhyātvā pūjayet / anantaraṃ
śvetapīṭhamadhye prabhūtāsanaṃ saṃpūjya vimalasārānārādhya
paramasukhākhyān siṃhāsanapādukānāgneyanai-
ṛtavāyavyaiśānakoṇeṣu sitaraktapītaharite siṃhākṛtīnanyonyaṃ
pṛṣṭhadarśinyaśca dhyātvārcayet /
kandabījāṅkuranālapadmadalakesarakarṇikāśca madhye pūjayet /
pūrvādidaleṣu dīptādyaṣṭaśaktiḥ karṇikāṃśena bhāge
sarvatomukhīṃ ca pūjayet / etāsāṃ dhyānaṃ -
raktā kalpā lalitāṃssuveṣāssindūrābhānavavayasaḥ śaktayastāḥ /
patrāgrasthā navamīṃ karṇikāyāṃ dīptādyāsya dvibhujā vandanīyāḥ
//
dāḍimīkusumābhāsassarvābharaṇabhūṣitāḥ /
vāmahastāravindāśca dakṣiṇe dhṛtacāmarāḥ //
p. ७४)
evaṃ dhyātvā saṃpūjya karṇikāmadhye
dhavalāmbhoruharūpamarkāsanaṃ mayā tattvāntavyāptikaṃ dhyātvā
tadupari saṃpūjya tadupari raktavarṇavartulatejobimbamadhyasthaṃ
raktavāsasaṃ
sarvābharaṇabhūṣitamaṃsāsaktasphuṭaśvetasanālapaṅkajapāṇidvaya-
dvibhujaṃ sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sañcintya khaṣotkamantreṇa
baddhapuṣpāñjalissadaraśivatattvāntavyāptikāṃ dhyātvā mūrtiṃ
pūjayet / netramantreṇa netrayornetrasaṃpūjya goviṣāṇamudrāṃ ca datvā
mūlamantreṇa māyā sadeśaśaktyantaṃ
śivāśivoṣṇarociṣāmityuktatvācchaktitattvāntavyāpakaṃ
mūlamantramuccārya lalāṭakṣa sphuradaruṇabindumañjalau

vicintyāvāhyāvāhinyā tanmūrtau vyāpakaṃ saṃsthāpya sannidhānyā
sannidhāpya niṣṭhurayā nirodhya sannidhānārghyaṃ datvā svāgataṃ
coktvā hṛdayaśśikhākavacāstrāṇi sveṣu sthāneṣu stanamadhye kavacaṃ
pāṇyorastraṃ ca saṃpūjyāstramantreṇa digbandhaṃ kṛtvā
kavacenāvakuṇṭhya vauṣaḍantamūlena dhenumudrāṃ mahāmudrāṃ ca
pradarśya padmamudrāṃ bimbamudrāṃ ca pradarśya pādayornamo'ntena
mūlena pādyaṃ svadhāntenācamanīyaṃ svāhāntenārghyaṃ
vauṣaḍantena dūrvāpuṣpākṣatāni ca datvā
p. ७५)
dhūpadīpācamanīyārghyāṇi datvā saṃsnāpya
saṃpūjyapādyācamanīyārghyāṇi datvā mūlayuktena tattvatrayeṇa
puṣpāñjalitrayeṇa saṃpūjya hṛdayādisthāneṣu
hṛdayādimantrairlayāṅgaṃ saṃpūjyārghyaṃ datvā
bhogāṅgapūjārthaṃ vijñāpya
hṛdayādimūrtipradeśāddhṛdayādinyāvāhyāgneyeśānanai-
ṛtavāyavyadaleṣu paścimadale netraṃ pūrvādicaturdaleṣvastraṃ ca
pūjāpradeśāddhṛdayādinyāvāhayet / eteṣāṃ ca svairmantrairarghyaṃ
datvā bhagavate bimbamudrāṃ padmamudrāṃ
hṛdayaśiraśśikhākavacebhyaḥ dhenumudrāṃ netrābhyāṃ
goviṣāṇamastrasya trāsanīṃ ca datvā mūlena paramīkaraṇaṃ ca kṛtvā
mahāmudrāṃ pradarśya pūrvādicaturdaleṣu
somabudhabṛhaspatiśukrānāgneyādikoṇeṣu
aṅgāraśanaiścararāhuketūṃśca saṃpūjayet / eteṣāṃ dhyānaṃ -
saumyāni raktavarṇāni vadanābjakarāṇi ca /
bhūṣitāni dvihastāni bhānoraṅgāni bhāvayet //
daṃsṭrākarālamatyugraprajvalatpāvakaprabham /
tarjayanvighnasaṃghātamitthamastraṃ vicintayet //
somaṃ sitaṃ budhaṃ gauraṃ guruṃ gorocanādyutim /
śukraṃ śuklaṃ ca pūrvādi dikṣvathāgnyādikoṇakān //
p. ७६)
raktaṃ bhaumaṃ śyāmadehaṃ ca sauriṃ kṛṣṇaṃ rāhuṃ
dhūmravarṇaṃ ca ketum /
vāme hastairnaumi tān ṣaṭsametān vāmorusthairdakṣiṇaissābhayaiśca //
punarbhagavantamācamanīyanaivedyādibhiḥ santoṣya mūlayuktena
sarvatattvamantreṇa pavitraṃ datvā dhūpadīpau ca datvā mūlāṅgārāṃ
yathāśakti japtvā nivedyāṣṭapuṣpikāṃ datvā stotraṃ ca
kṛtvāstrādihṛdayāntairmantraissveṣu sthāneṣu parāṅmukhaṃ
saṃpūjyārghyaṃ datvā bhagavantaṃ ca saṃpūjya kṣamasvetyuccaran
arghyaṃ datvāstramantreṇa bhogasthānasthitān mantrān vidyuccasthitān
dhyāyan samutthāpya mūrtimantreṇa mūrtau līnān kṛtvā mūrtau
sāpekṣau visarjanaṃ kuryāt / asatyāṃ ca mūrtau
nirapekṣavisarjanaprakāreṇa hṛdayapuṇḍarīkagataṃ kuryāt / aiśānyāṃ
diśi tejaścaṇḍeśamūrtimāsanamūlaiḥ saṃpūjyārghyaṃ ca datvā
sūryanirmālyaṃ ca datvā visarjyāghrapātraṃ ca visarjayet /
tejaścaṇḍeśvaradhyānam -
daṃṣṭrākarāladīptāṃ jaṭilaṃ raktavāsasam /
dadhānaṃ ṭaṅkamambhojaṃ tejaścaṇḍeśvaraṃ smaret //
iti sūryapūjā //
ācamya sakalīkṛtyetyādinā pūjocyate / tatra sakalīkaraṇaprakāraḥ /
antarbahiḥ karau gandhaliptāvastreṇa śodhayedityādinā vakṣyati / tatra
kramavidhiḥ / tayormāyeyatvaṃ nirāsārthaṃ prathamata eva
huṃphaḍantāstreṇa daharaṃ kṛtvā vauṣaḍantamūlena
śāktatvasaṃpādanāyāplavanaṃ ca kṛtvā talayorāsanamūrtiṃ ca
vinyasyāṅguṣṭhādikaniṣṭhāntāsu śākhāsu
hṛdayādyastrāntāṅgamantrān vinyasya
bījayuktapadabrahmamantrairīśānādibrahmāṇi vinyasya
punastalayorvidyādehanetramūlamantrāntaṃ vinyasya
kaniṣṭhādvyaṅguṣṭhāntāsu śākhāsu hṛdayādyastrāntāṅgamantrān
vinyasya kavacenāveṣṭya vauṣaḍantena mūlena paramīkṛtya
bhyāmaṅganyāsaṃ kuryāt / tatra hṛdayāmbhoje āsanaṃ
pādatalaprabhṛtisakalaśarīravyāpakaṃ vinyasya
dehapañcabrahmamantrairīśānādibrahmasamaṣṭirūpaṃ
pañcavaktrādiviśiṣṭaṃ sakalaśarīravyāpakaṃ vinyasya
netrayornetramantraṃ vinyasya tālatrayapuradvayaṃ phaḍantāstreṇa
sphoṭikayā digbandhanaṃ kṛtvā vauṣaḍantamūlena pādatalamastakaṃ
mahāmudrānyastra-
p. ७८)
mantrāṇāṃ nibhṛtāhetordarśayet / iti sakalīkṛtya praṇavayuktenāstreṇa
sāmānyārghyapātraṃ saptakṛtvasamantraṇaṃ saṃprokṣya dvāraṃ
pūjayet / tatra caturṣudvāreṣu satsvapi nityavaddvārapālādīnabhyarcya
vidhināntaraṃ praviśya paścimadvāraṃ vāstunāthaṃ prapūjayet /
paścimaṃ vāhayeddvāramanyadvārāṇi ghaṭṭayedityuktatvāt
paścimadvārapūjaiva calaliṅgaviṣaye praśasthiraliṅgaviṣaye tu
yathādvāraṃ pūjā kartavyā //
ūrdhvodumbarake yāmyāṃ gaṇeśaṃ kamalāṅginamityādinoktaṃ tatra
devatānāṃ dhyānaṃ -
ūrdhvodumbaramukhadakṣiṇe niviṣṭaṃ śyāmāṅgaṃ gaṇapatimāśraye
dadhānam / vāme laḍḍukaparaśuṃ karābjayugme dantaṃ ca
svakamaparatra sākṣamālāṃ ūrdhvodumbaramukhavāmato niviṣṭāṃ
vande'haṃ dhavalaruciṃ sarasvatīṃ ca /
vāme pustakamatha dakṣiṇe'kṣamālāṃ
bibhrāṇāṃ karayugale varābhayau ca /
tanmadhyataḥ kamalamadhyasukhopaviṣṭāṃ
hastadvayoddhṛtaghaṭāmbukṛtābhiṣekām //
p. ७९)
savye varābjasahitāṃ mahatīṃ ca lakṣmīṃ
vāme tu bilvaphalapadmadharāṃ su /
śūlākṣamālā dadhataṃ karābhyāṃ
vāmetarābhyāṃ jaṭilaṃ triṇetram //
dvārdakṣiṇasthāṃ samavāpyaśākhāṃ
raktaṃ sthitaṃ nandinamāśrayāmaḥ /
taduttare tatra niviṣṭamūrtiṃ
gaṅgāṃ ca śuklāṃ makarādhirūḍham //
hastadvaye dakṣiṇavāmasaṃsthe nīlotpalaṃ pūrṇaghaṭaṃ vahantīm /
tadvāmaśākhāsthitakṛṣṇamūrtiṃ nāgopavītaṃ jaṭilaṃ sudaṃṣṭram //
kapālaśūlānvitavāmasavyakaraṃ mahākālamahaṃ prapadye /
yamunāṃ dakṣiṇe tasya śyāmāṃ kūrmasthitāṃ bhaje //
vāmadakṣiṇahastastha pūrṇakumbhāsitolpalām /
kalpāntāgninibhaṃ cāstramadhodumbaragaṃ bhaje //
divyāntarikṣabhūmiṣṭhavighnasaṅghanivārakam /
haṃsābjasthandilaṃ labdhakūrcaṃ gauraṃ vande yuktamālyaiścaturbhiḥ //
p. ८०)
hastadvandve kuṇḍikāsruksametaṃ
vāme'nyasmin sākṣamālāṃ sruvaṃ ca /
taṃ vāstuvahniṃ nir-ṛtikoṇagamiti /
evaṃ dhyātvā svaiḥ svairmantraiḥ sveṣu sveṣu sthāneṣu
saṃpūjyārghyaṃ ca dadyāt / bhūmiṣṭhavighnotsāraṇaṃ
śrīmacchatuśśatikālottaroddhṛtapāśupatāsre kartavyam / oṃ huṃ
phaḍukta iti praveśasamaye dakṣiṇapādapurassaraṃ
vāmaśākhāpārśvena praviśet /
upaviśyāsane kuryādātmaśuddhimudaṅmukham /
ityādikbhūtaśuddhikramaḥ saṃkṣepeṇoktaṃ śrīmanmṛgendre
dīkṣāyāmuktatvāt / gurubhirapi tathaivoktaṃ anavasākrāntānāṃ
rogiṇāṃ ca saṃkṣepeṇa kartavyam / śaktānāṃ tu vistārakrama eva
nityaṃ karaṇīyaḥ / parameśvarasya dakṣiṇabhāge
prasādyānyeṣūdaṅmukha upaviśya pūrvoktakrameṇa karanyāsaṃ kṛtvā
pūrvamantargatamaśuddhaṃ vāyuṃ
pūrakakumbhakarecakapūrvakaprāṇāyāmenāstramantreṇotsārya
bāhyena śivādhiṣṭhitena vāyunodaraṃ prapūrya
caraṇāṅguṣṭhayoryugmāt prabhṛti yāvanmūlādhāraṃ dvidhā
bhūtāṃ tata ūrdhvaṃ dvādaśāntamekībhūtāṃ
p. ८१)
suṣumnāṃ śivadhāmasaṃjñitāṃ śarīrāntarālavidyullekhāmiva
bhāsvarāṃ cintayet / tasyāntarbahiḥ parameśvarasya nityādhiṣṭheyāṃ
kuṇḍalinīṃ śaktiṃ vyāpinīṃ cintayet / tasyā suṣumnāyā madhye
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhreṣu adhomukhamavasthitaṃ
padmabṛndaṃ pūrakeṇa pūritaṃ sadvit sakumbhakena rodhitamuttambhitaṃ
recakenākṣiptamūrdhvamukhaṃ bhavati tato mūdhārapradeśe
dīpaśikhopamamandhyāyaṃ śikhābījaṃ śāstramuccārya phaḍantena
pūrakakumbhakarecakapūrveṇa yāvacchaktimātrā kalpitena
prāṇāyāmena hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmabiladvādaśānteṣu

randhrīn dakṣanāsāpuṭena vāyuṃ vimuñcan pratinivṛttya punarapi
śikhābījaṃ pūrvapradeśe dhyānapūrvamuccārya tasmin manaḥ
sanniveśya tadvṛttirūpamavadhānaṃ ca tatra
nikṣipyāpādamastakaśarīravartinaṃ puryaṣṭakāvicchinnamātmānaṃ
nakṣatrākāraṃ dīpaśikhākāra * * * syopari prāṇavṛttinirodhavaśena
nikṣipya tatsaṃsparśāt śuddhaṃ dhyātvā udghāṭitena prāṇavathā
ekoddhātavaśena dvādaśāntapadmasthe śive
p. ८२)
raśmimātraviyogena saṃyojya pṛthivyādibinduparyantaṃ
ṣaṭtriṃśattattvāni svakāraṇalayakrameṇa śodhayet / tathā hi -
gandhe bhūḥ salilaṃ rase hṛtavaho rūpe marutsparśane
śabde syāt khamahaṃ kṛtau punarimāstanmātṛkāstāmase / karmākṣāṇi
ca rājase saha manobuddhīndriyaiḥ sāttvike buddhau tacca guṇeṣu sā
guṇagaṇo vyakte layaṃ gacchati /
tadrāgavidye ca kalāṃ prayānti
puṃstvaṃ ca kālo niyatiḥ kalā ca /
māyāṃ suvidyeśamasau sadeśaṃ
saśaktimeṣā śivameṣabindumiti //
evaṃ sūkṣmadehaśuddhiṃ kṛtvā paścāt
sthūlaśarīrārambhakabhūtaśuddhiṃ kuryāt / tattvaṃ pṛthivītattvaṃ
pītaṃ kaṭhinaṃ vajralāñchitaṃ caturaśraṃ śarīravyāpakaṃ
kāraṇeśvareṇa brahmaṇā yuktaṃ sadyojātabrahmaṇā cādhiṣṭhitaṃ
hṛdayamantreṇa saṃyuktaṃ nivṛttikalādhāraṃ jāgradavasthāyuktaṃ
dhyātvā huṃphaḍantena nivṛttikalāmantreṇa
etadantargataśabdasparśarūparasagandhānāṃ pañcakatayā
pañcodghātāḥ kartavyāḥ / ūrdhvaṃ ghāto yo mantranghāto
p. ८३)
dvādaśāntaṃ yāvannādavṛttyā preraṇaṃ yaduktaṃ trayodaśadaśatike /
prāṇenoccāryamāṇenāpānaṃ pīḍyate yadā /
gatvā cordhvaṃ nivarteta etadudghātalakṣaṇamiti //
etāṃ sthāvat pañca kuryāt pratyudghātaṃ
prāṇāyāmāstrayo'rthasiddhāḥ / evaṃ pañcabhirudghātaiḥ
śivaśaktiviśeṣādhiṣṭhena balena śodhakatvaśaktiyuktena
vāyunābhibhūtarūpaṃ bhāvayet / tataḥ
ambhobhūtamardhacandrākāraṃ dravaṃ śubhramambhojalāñchitam /
viṣṇunā kāraṇena yuktaṃ vāmadevena brahmaṇādhiṣṭhitaṃ
śiromantreṇa saṃyuktaṃ pratiṣṭhākalādhāraṃ svapnāvasthayā yuktaṃ
tadantargataguṇacatuṣṭayavaśāccaturbhirudghātaiḥ
pratiṣṭhākalāmantreṇa
śivaśaktyadhiṣṭhānavaśācchodhakatvaśaktiyuktenāgninābhibhūtaṃ
bhāvayan śodhayet / vahnibhūtaṃ tryaśraṃ raktasvastikalāñchitaṃ
rudreṇa kāraṇena yuktamaghorabrahmaṇādhiṣṭhitaṃ śikhābījena
saṃyuktasuṣuptyavasthayā yuktaṃ vidyākalādhāraṃ saṃcintya huṃ
phaḍantena vidyākalāmantreṇa
tadantargataguṇatrayavaśāttribhirudghātaiśśivaśaktyadhiṣṭhānabalena
śodhakatvaśaktiyuktena jalenābhibhūtaṃ bhāvayan śodhayet /
vāyubhūtaṃ ṣaḍaśraṃ
p. ८४)
kṛṣṇaṃ ṣaḍbindulāñchitamīśvareṇa kāraṇena yuktaṃ tatpuruṣeṇa
brahmaṇādhiṣṭhitaṃ kavacena turyāvasthayā ca saṃyuktaṃ
śāntikalādhāraṃ sañcintya huṃphaḍantena śāntikalāmantreṇa
tadantargatagaṇadvayavaśāddvābhyāmudghātābhyāṃ
śivaśaktyadhiṣṭhānasāmarthyācchodhakatvaśaktiyuktena
pṛthvītattvenābhibhūtaṃ bhāvayan śodhayedākāśabhūtaṃ vṛttaṃ
binduśaktyadhiṣṭhitaṃ kāraṇenādhikārāvasthena sadāśivasaṃjñena
parameśvareṇa saṃyuktamīśānabrahmaṇā cādhiṣṭhitaṃ
śivāstrabījasaṃyuktaṃ śāntyatītakalādhāraturyātītāvasthayā yuktaṃ
saṃcintya śāntyatītakalāmantreṇa tadantargatasya
guṇasyaikatvādekodghātena śivaśaktyadhiṣṭhitaparabindubhūtaṃ
śuddhasphaṭikanibhaṃ bhāvayan śodhayeditthaṃ bhūtaśuddhinirvakasya
guṇakṣayavaśākṣīṇaśaktiṃ bhūtasamudāyātmakamimaṃ śarīraṃ
dakṣiṇapādāṅguṣṭhotthitena śivaśaktyadhiṣṭhitakālāgninā
huṃphaḍantāstreṇa dagdhaṃ bhāvayitvā punarbhasma śāktena vāyunā
protsārayet / tadanantaraṃ sthūlātmakasarvaṃ vastu
bandhakatvādvyāvṛttaṃ saṃkalpamiti kṛtvā
anātmanyātmabhāvenāvṛttamālambanāpekṣābhāvāt
p. ८५)
nirālambaṃ
kevalapāśarahitavijñānamātramevamātmasvarūpasūryamaṇḍalasaṃkā
śamevāvaśiṣyate / tatassvacchotkrāntivat sthūlaṃ sūkṣmātmakaṃ
sarvaṃ śarīrasya sarvadhānapadhvaṃsātmā ye yasya
śarīraparameśvarasparśanārhatvāt parameśvarārcanādinā vinā
prārabdhakarmasahakāritayā viśeṣitasya
malabandhasyānāpohanācchuddhikāle'pi raśmimātrāviyogena sarvadhā
tyājitatvācca sakalavastūnāmotaprotarūpeṇa
parameśvaraśakternityādhiṣṭheyarūpasya paramāmṛtarūpasya parabindoḥ
sarvādhāratvena sthiratvādudbhūtāmṛtenāplāvanaṃ karaṇīyaṃ
mūlādhārādārabhya phakāraṇakārādyunmanāntaṃ
mātroccārānusandhānapūrvaṃ mūlamantreṇa vauṣaḍantena
dvādaśāntenāvasthitaśivacandramasamakṣubdhāt prasyandinā
paramāmṛtena sṛṣṭikrameṇāplāvyānusandheyam / evaṃ
viśiṣṭadhyānabhāvanāviśiṣṭe śuddhe dehe
ādhāraśaktyādiṣaḍbhirmantrairāsananyāsaṃ kṛtvā
ātmāsaṃvidyātattvavyāptakaṃkārāntavyāptikavinyasya
taduparibījavyāptikaṃ śuddhaṃ puryaṣṭakamavatīṃ bhāvayet /
punarātmānaṃ nādāntavyāptikaṃ nakṣatrasadṛśaṃ śuddhaṃ
śivamayaṃ
p. ८६)
nādena ca evaṃ tīrthaṃ (nārṇaṃ) bhāvayet /
punarapyātmanaśśarīrādviśeṣapūrvaṃ sthāpitatvāttadarthaṃ
pūrvavanmūlamantreṇa vauṣaḍantenāplāvanaṃ karaṇīyam / evamantaḥ
karanyāsaṃ kṛtvā bāhye'pi viśiṣṭāyāḥ śāktamūrto nyāsaṃ
karaṇīyam / tatra kramaḥ / śivāsanaṃ vyaktāṃ śivamūrtiṃ ca
svamantrābhyāṃ hṛdaye vinyasya paddhatyuktakrameṇa mālā
brahmahāraṅgabhaṅgiṃ vaktrabhaṅgiṃ ca
punaraṣṭatriṃśatkalārūpābhiḥ
śaśītyādibhistadatvāntarakalābhirnyāsaṃ kṛtvā
bījayuktapadabrahmanyāsaṃ ca kṛtvā brahmasamaṣṭirūpaṃ śāktaṃ
vidyādehaṃ svamantreṇa hṛdayapradeśasamastaśarīravyāpakatvena
vinyasya hṛdayādinyāsaṃ kṛtvā
tālatrayapurassaradigbandhanāvakuṇṭhanaṃ ca kṛtvā astramayaprākāraṃ
kavacamayaparighāṃ ca kṛtvā vauṣaḍantamūlena mahāmudrāṃ
pradarśayet / punarhṛdayapuṇḍarīke bāhyavadbhāvapuṣpaiḥ
parameśvaramāvahanādikrameṇa saṃpūjya japannivedanānantaraṃ na hi
kuṇḍasthe nityaṃ siddhe'gnau parameśvaramāvāhanapūrvaṃ saṃpūjya
pūrakākṛṣṭāmṛtarūpeṇa haviṣā mūlarbrahmāṅgairyathāśaktihutvā
tatra nirapekṣya visṛjyāstramantreṇa samādāya mantracakraṃ
hṛdayamantreṇa hṛdayapadmasthite parameśvare saṃyojyāṣṭa-
p. ८७)
puṣpikāṃ datvā prātilomyakrameṇa parāṅmukhaṃ saṃpūjya
śivaliṅgavat sāpekṣaṃ visṛjya lalāṭapaṭṭamadhyasthaṃ
śaraccandramaṇḍalasadṛśaṃ parameśvaraṃ dhyāyet / eṣā ca
bhūtaśuddhiḥ śuddhyarthatve'pi na śuddhyarthasya snānāderbādhikā
tena ca bāhyaṃ la śuddhiraspṛśyasparśajanitapāpaśuddhiśca kriyate /
anayā ta anātminyātmādi bhāvanātmakaṃ bandhakatvaṃ nivartyate /
evaṃ bāhyāntaraśivabhāvanayā asāvapi śivasamo jātaḥ / nanu ayaṃ
yadi śivasamatāpūjyapūjakabhāvo na yuktaḥ sa tu nyūnādhikayorna tu
samayoḥ satyamatra śivībhāvaḥ śivena viśeṣādhiṣṭhitatvaṃ
tadadhiṣṭhāne naivāsau savitṛvat puruṣeṇa jñātuṃ śakyaḥ yataḥ tathā
ca śrutiḥ / vibhātīti / taduktam / śrīmatparākhye'pi -
pataśuddhādhvaharmyasthaṃ prāptaḥ sā samatāsya tu /
yāvanna tatsamo jātastāvannārādhane kṣamam // iti //
saṃprakṣālya viśeṣārghyaṃ pātramiti viśeṣārghyapātramastreṇa
saṃprakṣālya praṇavayuktena hṛdayena bindunirgacchatsudhākārāmbhasā
prāpūrya kṣīrakuśataṇḍulapuṣpayavasiddhārthatilānnikṣipya
yantrikāyāṃ
p. ८८)
śivāsanaṃ pātre mūrtimīśānādibrahmapañcakaṃ
vidyādehanetramūlamantrahṛdayaśiraśśikhākavacāstraissaṃpūjya
etaissarvairabhimantrya rakṣāvakuṇṭhane kṛtvā vauṣaḍantamūlena

dhenumudrayāmṛtīkṛtya tajjalena saṃhitāmantraiḥ svaśiraḥ saṃprokṣya
snapanārthaṃ gaḍḍukānāhṛtyāstreṇa prakṣālya
nirīkṣaṇaprokṣaṇatāḍanābhyukṣaṇāni kṛtvā mantrasaṃhitāya
jalapavitramabhimantrya tena galitāmbhasā hṛdayena prapūrya
pratyekapuṣpaṃ datvā hṛdayenābhimantrya
viśeṣārghyajalabinduprakṣepācchivatīrthasaṃkalpya rakṣāvakuṇṭhane
kṛtvā dhenumudrāṃ mahāmudrāṃ ca datvā
puṣpādidravyajātamapanirīkṣaṇādicatussaṃskārapūrvaṃ
piṇḍamātrairhṛdāvābhimantrya rakṣāvakuṇṭhane ca kṛtvā svaśirasi
mūlamātreṇa puṣpaṃ datvā mantraśuddhiṃ kuryāt / tatra
viśeṣārghyapūjāpātraṃ pūjāsamaye
śivatattvāntavyāptimūlamantraprayogaḥ kāryaḥ rodhārghyaṃ ca
viśeṣārghyavat saṃpūjya vidyātattvāntavyāptikamūlamantraprayogaḥ
kartavyaḥ / mūlāṅgabrahmāṇā prakriyāntanādāntabindvantoccāreṇa
śuddhiḥ kārya tataḥ pūjāsthānanyastaśivamantreṇa cakṣusā nirīkṣya
viśeṣārghya-
p. ८९)
jalenāstreṇa prokṣya
kavacenābhyukṣyavighnaproccāṭanatālatrayapurassaraṃ
phaḍantāstramantreṇa pūjāsthānasya māyeyatvanivṛttyai
baindavatvāpādānārthaṃ cāstramayaparikhāṃ ca kurvīta tadanantaraṃ
liṅgasya tīrthasnānavedikāyāṃ parameśvaraṃ saṃsthāpya gāyatryā
saṃpūjya sāmānyārghyajalena svāhāntayatayārghyaṃ ca datvā
sadyādibrahmapañcakaṃ saṃhārakrameṇa
kaniṣṭhādyaṅgulībhirāvṛttya liṅgamastakāt pūjāhṛdayenāvaropya
nirmālyamaiśānyāṃ diśi śuddhapātre caṇḍeśāya
nikṣipyāstrahṛdayābhyāṃ liṅgapīṭhaśuddhiṃ kṛtvā
sāmānyārghyajalenābhiṣiñcet / anantaraṃ tatraiva
saṃsthāpyāṣṭapuṣpikayā saṃpūjya mūlamantreṇa
sāmānyārghyajalenārghyaṃ ca datvā mūlabrahmāṅgaiḥ svapanaṃ ca
kartavyamiti kecit / guruvastu ṣaḍutthāsanaṃ saṃpūjya ṛṣabharūpaṃ
dhyāyan saṃpūjya sthiraliṅgavadāvāhanapūrvaṃ
vauṣaḍantapuṣpadānāntaṃ saṃpūjya pañcagavyādibhiḥ snapanaṃ
kathayanti ṣaḍutthāsanalakṣaṇaṃ vimalāvatyāmuktaṃ / taduktaṃ
śrīmatpūrve -
anantaṃ caiva dharmaṃ ca jñānaṃ vairāgyameva ca /
aiśvaryaṃ caiva padmaṃ ca ṣaḍutthamidamāsanam //
p. ९०)
calaliṅge tu snapanaprakāro lakṣārthādibhiruktaḥ /
cale tu pañcagavyagavyādi vistarasnapanāya ca //
ṣaḍutthāsanagaṃ devaṃ layāṅgaṃ saṃhitaṃ budhaḥ /
saṃpūjya gandhapuṣpādi datvābhyañjanapūrvakam //
pañcagavyādinā snāpya vimṛjya śucivāsasā /
divyāmbarāvṛte pīṭhe saṃsnāpya jagadīśvaramiti //
asya tu calaliṅgatvāt śaktyādiśaktiparyantānāmāsanamantrāṇāṃ
pīṭhe eva nyastvā samagrāsanapūjāṣṭatriṃśat kalānyāsādipūrvaṃ
sthiraliṅgavadāvāhanādiṣu kṛteṣvapi calanamicchanti / tanna yuktam /
pūjyamānaṃ yadā liṅgaṃ hastādisparśane manāk /
calitamaghoramantrasya śataṃ śeṣakriyāṃ nayediti jñānaratnāvalyāṃ
mūlavacanoktavat samagrāsanapūjāyāṃ visarjanāt / pūjāṃ calanaṃ na
yogyaṃ kiṃ ca vāyavyeśānakoṇayorgaṇapatigurvoḥ pūjāmadhye
visarjanasyāśrutatvāt sthaṇḍilārcitadevatānāṃ visarjanāt pūrvaṃ
calane prāyaścittasya śrutatvāttayoścalanamavaśyaṃbhāvi ataḥ
samagrāsanapūjā na kāryā /
śivakumbhavardhanyormaṇḍalaparigrahaṇārthaṃ calanaprasaṅgena
sarvaśāstreṣu
p. ९१)
calāsanapūjāyā upadiṣṭatvāt punaśca sthirāsanapūjāyā upadeśācca
samagrāsanapūjitasya liṅgasya calanaṃ na kartavyaṃ kiñca
sahasralūtairliṅgadviguṇān parivartate / śuddhiḥ śubhracyute lakṣāṃ
tricaturluṭhitairyutān / iti somaśambhuvacanāt / sthaṇḍile'pi āvāhanādiṣu
kṛteṣu asamāpte pūjākarmaṇi avisarjita eva deveśe pramādādupaghāte
jāte puṣpādibhyo mantrān saṃhṛtyeti bhojavacanāccārghye visarjite pātre
bhagne cāpi vivartate śatadvayāt sahasrācca tadardhācca śuciḥ kramāt /
ityarghyapātracalanaviṣaye prāyaścittasya śrutatvāccalanaṃ na
kartavyameva api ca rājādyādhirūḍhasya siṃhāsanasya
tadādhārabhūtāyā bhūmeścalane āruḍhanṛpaterapi calanaṃ bhavati /
evaṃ tatra siṃhāsane devaṃ śuddhasphaṭikanirmalam / ityādinā
parameśvarasyāpi samagrāsanapūjāyāṃ siṃhāsanarūḍhatvaśruteḥ
siṃhāsanarūpasya pīṭhasya bhūmeścalanena parameśvarasyāpi calanaṃ
saṃbhavatyeva / etaccāyuktaṃ āndolikā gajāśvādyadhirūḍhā
rājño'pi calanamabhisandhipūrvakatvādyathā pūjyate / tathā ca
liṅgaviṣaye'pi
p. ९२)
śivakumbhavṛṣabharūpacalāsanaṃ yuktameva ataścalaliṅge
calāsanapūjāpūrvaṃ pūjāṃ vidhāya paddhatyāṃ
vakṣyamāṇaprakāreṇa pañcagavyapañcāmṛtādibhiḥ saṃsnāpya
pariśuddhena vāsasā nimṛjya bhadrapīṭhe saṃsthāpya vāyukoṇe
pūrvavat gaṇapatiṃ dhyātvā saṃpūjya uttarabhāge mahālakṣmīṃ
pūrvavaddhyātvā saṃpūjya īśānakoṇe jaḍamakuṭayuktaṃ
sitapāṇḍarāgaṃ yogapaṭṭānvitaṃ dhṛtayajñopavītaṃ nābhisthalopari
kṛtayogamudradvibhujaṃ saumyekṣaṇaṃ dhyāyan gurupaṅktiṃ pūjayet /
sadāśivamanantaṃ ca śrīkaṇṭhaṃ punarambikām /
guhaṃ viṣṇuṃ ca dhātāraṃ gurun saptasamāśraye //
eṣā gurupaṅktiḥ dhruveṇa vā hṛdādhāraśaktyanantāviti pīṭhādadhaḥ
samārabhya praṇava dhayuktairādhāraśaktyanantāsanānāṃ ca
svaiḥsvairnāmabhiḥ pūjayet / eteṣāṃ dhyānam -
ādhāraśaktiṃ kṣīrodavarṇāṃ bījāṅkurākṛtim /
sarvādhārāṃ bhajenmadhye sthirakūrmaśilāsthitām //
kundenduvarṇāṃ varadāṃ triṇetrāṃ koṭīrabhārāmabhayābhayaghnām
/
p. ९३)
pāśāṅkuśāṃ paṅkajamadhyasaṃsthāṃ
ādhāraśaktiṃ tvabhicintyamūle //
prapañcavyāptito brahmaśilāsthaṃ mantranāyakam /
māyāpadmāsanaṃ śvetamanantaṃ praṇamāmyaham //
iti pṛthivyādikalāntaṃ triṃśattattvātmakakandanālādiyuktaṃ
māyātmakamevānekasrotoyuktatvāt sahasradalapadmarūpamanantāsanaṃ
saṃpūjayet / tadupari tṛtīyāvaraṇavakṣyamāṇalakṣaṇaṃ
dhyātvānantaṃ pūjayet / dharmajñānavairāgyaiśvaryāṇi āgneyaṃ nai-
ṛtavāyavyeśānakoṇeṣu svasvamantraiḥ saṃpūjayet / teṣāṃ dhyānam -
dharmajñā śvetarakteṣu pītaṃ vairāgyaṃ caiśvaryamityeti kṛṣṇaṃ
siṃhākārānantasāmarthyarūpān śambhoḥ
pīṭhe'gnyādikoṇasthāpanāt anantasāmarthyarūpāṇāṃ
dharmādiśabdavācyatve nimittaṃ tatra bhagavatā rāmakaṇṭhenoktam
śrīmatkālottaravṛttau -
dharmādayastvanantasāmarthyaviśeṣā yaiḥ sandhatte jānāti ca na
kenacidanurajyate sarveśvaraśca bhavatīti na tu buddhidharmā iti
maurkhyādvyākhyeyam / teṣāmatra sugamāsambhavāt na ceha paśavaḥ
pāśāścejyante
९४)
yata iti adharmādīni catvāryapi prāgdakṣiṇapaścimottareṣu siṃhāsanasya
gātrarūpāṇi vicintyārcayet / teṣāṃ dhyānaṃ -
kṛṣṇaṃ śvetaṃ śvetaraktaṃ dvitīyaṃ
raktapītaṃ pītakṛṣṇaṃ krameṇa /
catvāryasmin gātrakāṇīha pīṭhe
pūrvādyāśāsaṃsthitāni prapadye //
etānyapi buddhidharmabhūtā
dharmādyadhiṣṭhātṛrūpānantasāmarthyarūpāṇi tenaivoktaṃ tatraiva
adhaśchadanordhvacchadane ca nai-ṛteśānakoṇayoḥ / iti
kandabījāṅkuranālapadmadalakesarakarṇikāśca tadūrdhvaṃ pūjayet /
evaṃ tattvāni bhāvāśca karaṇāni vapūṃṣi ca /
śuddhāśuddhādhvanorviprā vyākhyātāni samāsataḥ //
śrīmanmṛgendraśrute śuddhavidyāmayapṛthvītattvarūpaṃ brahmāṇaṃ
kandatvena dhyāyet / śuddhavidyāmayā pañcāśatkṛdbhāvapratyayā
bījatvena dhyeyāḥ śuddhavidyāmayā buddhiraṅkuratvena dhyeyā
tanmayaṃ kalātattvāntaṃ vastunālatvena dhyeyam / etatkāraṇaṃ
parameśvarasya nityādhiṣṭheyaṃ bindutattvaṃ padmatattvena dhyeyaṃ
vidyeśvara-
p. ९५)

dalākāntamiti vacanāt aṣṭānāṃ vidyeśvarāṇāṃ śuddhādhvani
bhogārthaṃ mukhyatayā pratisargaṃ
sṛjyatvenāvasthiteruktatvāttadāvāsabhūtānāṃ purāṇāṃ
prāgādyaṣṭasu dikṣu avasthānaśruteśca tadupādhināṣṭau dalāni
dhyeyāni kesarāṇi śuddhāni catuṣṣaṣṭisaṃjñitavidyārūpāṇi
dhyeyāni karṇikā tu
samastavācakaśabdakāraṇabhūtapañcāśadakṣaranicitā
paramākāśarūpā parakuṇḍalinyeva dhyeyā / eteṣāṃ dhyānaṃ
gurubhiruktam -
śuddhavidyāmayaṃ padmavidyeśvaradalāṣṭakam /
pītāṃ ca karṇikāṃ vande pañcāśadbījagarbhitāmiti //
vāmādyā navaśaktayaḥ / pūrvādidikkesaragāḥ pūjyāḥ manonmanī tu
karṇikeśānabhāge pūjyā etāḥ śaktayaḥ parameśvarasya
premānugrāhyatvena
proktānāmanantādīnāmadhiṣṭhānopādhibhedabhinnā parameśvarī
śaktireva etāsāṃ raktatvamaiśvararaktānāṃ eteṣāmadhiṣṭhānāt
manonmanyāstu tadadhiṣṭhānarāhityāt śuklatvam / etāsāṃ dhyānam -
varapradeśāṅkagavāmahastaṃ savyadvayāttābhayacāmaraṃ ca /
raktaṃ jaṭācūḍaśaśāṅkarekhāvibhūṣaṇaṃ bhūṣitaviśvagātram //
p. ९६)
pūrvādidikkesarapūjyamānaṃ vāmādiśaktyaṣṭakamānato'smi /
tattulyarūpāmatha karṇikāyāṃ manonmanīṃ śuklatanurniviṣṭām //
iti dalāgrakesarāgreṣu sūryamaṇḍalasomamaṇḍalāgnimaṇḍalāni
tadadhipatīn brahmaviṣṇurudrāṃśca pūjayet / etāni maṇḍalāni na
lokasiddhāni / bhuvarlokacārīṇi api tu
jñānakriyecchāśaktīnāmāvirbhāvādhikaraṇabhūtāni
ātmatattvavidyātattvaśivatattvaśabdavācyāni bindulikāṇi teṣāṃ
lokasiddhānāṃ brahmāṇḍāgatatvena divyasiṃhāsane
pragamāsaṃbhavāt tadadhipatayaśca na lokāsiddhāḥ /
tadadhiṣṭhātṛśaktiviśeṣā ityuktam gurubhiḥ /
śrīmanmṛgendravṛttidīpikāyāṃ maṇḍaleśvarāṇāṃ dhyānam -
pīnaṃ pītaṃ caturbāhuṃ brahmāṇaṃ caturānanam /
haṃsaketuṃ ca bibhrāṇaṃ daṇḍākṣasruvakamaṇḍalum //
viṣṇuścaturbhujo mālī śaṅkhacakragadābjadhṛk /
nīlāmbudapratīkāśo garuḍāsanasaṃsthitaḥ //
īśānaṃ vṛṣabhārūḍhaṃ triśūlaṃ vyāladhāriṇam /
śaraccandrāvadātaṃ ca candramauliṃ trilocanamiti //
p. ९७)
śivāsanasya vyāptisvarūpe gurubhirukte
kṣityādikuṭilāprāntasamastādhvamayaṃ śubham /
yogapīṭhamidaṃ divyaṃ śivasyāsanamāśraye iti kalpanīyam / tataḥ
pīṭhaṃ śeṣādhvavannirmitam /
śrīmatkiraṇe - śruteḥ śivāsanasya kṣityādiśivatattvāntarūpā vyāptiḥ /
tatsiddhimanujānīhi yajataścidacitpada iti mantraliṅgārcite cihne
tāramityācāryavacanācca /
vijñānakalapralayākalasakalabhedabhinnānāmatmanānteṣu
malapākavaśāt parameśvareṇānugṛhītānāṃ
mantramaheśvaramantreśvarāṇāṃ pṛthivyādiśivāntānāṃ
tattvatattveśvarāṇāṃ kālāgnyādyatāśritāntānāṃ bhuvanānāṃ
tadbhuvaneśvarāṇāṃ paramantreśvareṣu rudrabhaṭṭārakeṇādhikāreṣu
niyojitānāṃ viṣṇubrahmādīnāṃ devayonīnāṃ evaṃ
sarveṣāmātmanāṃ laukikavaidikādhyātmikādimāntrabhedabhinnānāṃ
śuddhāśuddharūpāṇāṃ sarveṣāṃ śabdasrotasāṃ
tatkāraṇabhūtānāmakārādikṣakārāntānāṃ sarveṣāṃ
varṇānāmekāśītyādipadabhedabhinnasya padādhvanaḥ
sadyādyastrāntasya mantrādhvanaḥ
samastādhvavyāpakanivṛttyādikalādhvanaśca evaṃ
śabdārthabhedabhinnasya samastasya kāryavargasya
p. ९८)
tatkāraṇayośca māyābindordivyasiṃhāsanarūpe śivāsane antarbhāvā
hṛtpuṭātmabījeneti dvirabhyāsapadāviṣṭāmudyaddinakaraprabhām /
mūrtimīśvararaktāṅgīṃ pariṇāhe niveśayediti
vacanāddhṛdayasaṃpuṭātmabījena udyaddinakaraprabhām
viraktāvayavāṃ dvādaśāntapadmasthitasya parameśvarasya
samavetaśaktirūpāṃ parameśvarasya jagatkṛtyaviṣaye
kāryakāraṇarūpāṃ paraniṣṭhākārāṃ śaktimūrtitvena śivaliṅgasya
pariṇāhe puṣpāñjalipūrvaṃ niveśayet / tataśca
brahmāṇḍodaragatānāmanānnādha * *
śaktitirodhāyakāndhakārocchedakatvena yathā prābhātikaḥ / evaṃ
prākṛtamāśayabaindavāntargatānāṃ manuṣyamuni * * * * di
vidyeśvarāntānāṃ sarveṣāmātmanāṃ
malādimahāsantamasanihāratayaiṣaparameśvaramūrtiprakāśāddhyeyam
avyayaḥ samavetaśaktyātmikāyā mūrtereva parameśvarasya pañcakṛtye
kāryakāraṇatvena sthitatvāt tattatkṛtyopādhivaśād bhinnasya
īśānādibrahmapañcakasya tadavāntarabhedānāmaṣṭatriṃśatkalānāṃ
ca nyāsaḥ / iti muṣṭiṃ badhvā bhadramudrayā ūrdhvamūrdhani
puṣpapūrvamīśānaṃ nyaset / oṃ iti tarjanyaṅguṣṭhayogāt
p. ९९)
tatpuruṣamukhe aśrutirasti madhyāṅguṣṭhayogena ghoraṃ hṛdaye oṃ
śrutirasti / iti aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ vāmadevaṃ guhye iti
kaniṣṭhāṅguṣṭhayogena pādādārabhya sarvaśarīravyāpakatvo
mūrtibhūtaṃ saṃkhyākṛtaṃ nyaset /
ūrdhvapūrvadakṣiṇottarapaścimavaktreṣu akhaṇḍānyevaṃ mālā
brahmāṇi trābhaṅgaṃ nyaset / tataḥ kalābhaṅganyāsaḥ kartavyaḥ / oṃ
hoṃ īśānaḥ sarvavidyānāṃ śaśinyai namaḥ iti ūrdhvamūrdhani oṃ
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ gadāyai namaḥ iti pūrvamūrdhani
brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahma iṣṭadāyai namaḥ iti
dakṣiṇamūrdhani / oṃ śivo me astu marīcyai namaḥ ityuttaramūrdhani
sadāśivo jvālinyai namaḥ iti paścimamūrdhani oṃ avyaktakalāyai namaḥ
ityūrdhvavaktre oṃ heṃ tatpuruṣāya vidmahe śāntyai namaḥ iti
pūrvavaktre oṃ mahādevāya dhīmahi vidyāyai namaḥ iti dakṣiṇavaktre /
oṃ tanto rudraḥpratiṣṭhāyai namaḥ ityuravaktre oṃ pracodayānnivṛttyai
namaḥ iti paścimavaktre oṃ hāṃ aghorebhyastamāyai namaḥ iti hṛdaye oṃ
atha ghorebhyo mohāyai nama iti gale oṃ ghorakṣamāyai
p. १००)
nama iti dakṣiṇāṃse oṃ ghoratarebhyo nihrāyai nama iti vāmāṃse / oṃ
sarvataśśarvamṛtyave nama iti nābhau / oṃ sarvebhyo māyāyai nama
ityudare oṃ namaste'stu rudrāyai nama iti pṛṣṭhe / oṃ rūpebhyo jarāyai
nama ityurasi / oṃ hiṃ vāmadevāya namaḥ / rajāyai nama iti guhye / oṃ
jyeṣṭhāyai namaḥ rakṣāyai namaḥ iti liṅge oṃ rudrāya namaḥ ratyai nama
iti dakṣiṇorau oṃ kālāya namaḥ bālyai nama iti vāmorau oṃ kalāyai
namaḥ kāmāyai iti dakṣiṇajānuni oṃ vikaraṇāya nama saṃyaminyai nama
iti vāmajānuni / oṃ balakriyāyai namaḥ dakṣiṇajaṅghāyāṃ oṃ
vikaraṇāyai namaḥ buddhyai nama iti vāmajaṅghāyāṃ oṃ balakāryāyai
nama iti dakṣiṇasphiji / oṃ pramathanāyai namaḥ dhātryai nama iti
vāmasphiji / oṃ sarvabhūtadamanāya namaḥ grāmiṇyai nama iti kaṭyāṃ
oṃ manonmanyai nama iti dakṣiṇapārśve oṃ unmanāyai namaḥ abhayāyai
nama iti savyapārśve oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi siddhyai nama iti
dakṣiṇapāde sadyojātāya vai namaḥ ṛddhyai nama iti vāmapāde / oṃ
bhave dyutyai namaḥ dakṣiṇakare oṃ bhave bhakṣyai namaḥ iti vāmakare /
p. १०१)
oṃ anādibhave medhāyai nama iti nāsikāyām / oṃ bhajasva māṃ
kāntyai nama iti śirasi / oṃ bhava svadhāyai nama iti śirasi / oṃ bhava
svadhāyai nama iti dakṣiṇabāhau / oṃ udbhavāyai namaḥ sthityai namaḥ iti
vāmabāhau / tato
bījayuktapadabrahmabhirmūrdhamukhahṛdayaguhyapādādisarvaśarīreṣu
pūjāṃ vidhāya tato vidyādehaṃ dvādaśāntapadmasthitāyāḥ
samavetāyāḥ śaktereva sarvānugrahapravṛttasya parameśvarasya
śarīrakāraṇaṃ tamakaraṇarūpaṃ kalārūpaśaktisamudāyātmakaṃ
śivaliṅgasyārohe vinyaset / taduktaṃ -
aṣṭatriṃśatkalopetaṃ vidyādehaṃ sadāśivam /
ārohe vinyased dhyātvā śaktiṃ lakṣaṇabhāsvaramiti / eṣa sadāśivena
vigrahaḥ śākta eva taduktaṃ -
yā tasya vimalā śaktiḥ śivasya samavāyinī /
saiva mūrtikriyābhedāt sādākhyaṃ tattvamucyate //
iti / asya bhagavataḥ

śakternityanirmalaniratiśayasarvārthajñānakriyārūpatve
nānāvṛtatvānna vyañjakāntarāpekṣā vidyeśvarādīnāṃ
āvṛtatvādeva baindavādi-
p. १०२)
āvṛtatvādeva baindavādivyañjakāntarāpekṣam / taduktaṃ
śrīmanmṛgendre -
mūlādyasaṃbhavācchāktaṃ vapurno tadṛśaṃ prabhoḥ /
tadvadbhiḥ pañcabhirmantraiḥ pañcakṛtvopayogibhiḥ //
īśatatpuruṣāghoravāmajairmastakādikamiti /
asya vidyādehadhyānaṃ gurubhiruktaṃ -
āgulphaṃ sphaṭikaprakhyaṃ raktapādakarāmbujam /
himaraktālihemāmbhasuśvetamukhapañcakam //
khaḍgakheṭadhanurbāṇakhayāṅgāni kapālakam /
kuṇḍikāmakṣamālāṃ ca varaṃ cābhayameva ca //
dadhānaṃ daśabhirhastaiḥ suprasannaṃ smitānanam /
dṛkkriyecchāviśālākṣaṃ jñānacandrakalānvitam //
gale nīlaṃ manojñāṅgaṃ prativaktraṃ trilocanamiti /
gale nīlamiti rodhaśaktyā parāgādrodhaśakteśca
nailyamātmatirobhāvanahetumalādhiṣṭhānavaśāt
tirobhāvakṛtyanimittabhūtasya tatpuruṣavaktrasyādhobhāge
tasyāvasthitijñānacandrakalānvitamiti śrutyā pādapadmādārabhya
jaṭācūḍaparyantasyāsya vidyādehasya
hastagatāyudhaviśeṣasyābharaṇādeśca sarvasyāpi
p. १०३)
śaktatvamavasīyate / evaṃ vidhasya sadāśivavigrahasya vaindavatvaṃ
kecidicchanti anye tu bindūdbhūtaśarayogiṣu paśuśarīreṣvatattvamicchanti
tadubhayamapyuktena prakāreṇānupapannaṃ yuktivirodhaśca pūrvasmin
pakṣe tasya śarīrasya kāryatvādeva kartrantarāpekṣāyāṃ svakṛtatve
anyakṛtatve vānavasthāprasaṅgaḥ / uttarasmin pakṣe
parameśvarasyāsādhāraṇatvena śāstreṣūkte niṣkale liṅge
cidantarādhyāso'tyantaviruddha eva / ata eva evāyaṃ vidyāgrahaḥ śākta
eveti suṣṭhūktam / evaṃ vidho vidyādehavikṛtyaseddhyātvā śaktiṃ
lakṣmaṇi bhāsvaramiti calaliṅgaviṣaye
pūjanasyāsādhāraṇatayārcyamānatvāt / svātmānugṛhītatvena
dakṣiṇābhimukhameva dhyātavyam / evaṃ kṛte khalu śāstreṣūktaṃ
dakṣiṇamukhaṃ sidhyati tathoktaṃ śrīmatkiraṇe -
sthānaṃ praviśya medhāvī dakṣiṇāmūrtimāśrita iti / tatraiva
dīkṣāyāṃ -
praveśyābhyantaraṃ tasya dakṣiṇāmūrtikarasya ca /
udaṅmukhaṃ kṣipet puṣpaṃ tatpādānnāma kārayet //
iti /
p. १०४)
śrīmatparākhye -
prakṣepayet puṣpamaṇḍaleśādudaṅmukhaḥ vijñāpayet /
praṇamyeśaṃ śivasvasya śaṅkareti / śrīmanmṛgendre dīkṣāyām
kṛtvābhimukhamādāya kusumānyañjalau punaḥ /
tyājayet sa praṇāmāni śraddhāvān śraddhayā yutam //
brūyādaṅgamaheśānāṃ paśyetyudghāṭya locane /
vimūrtiyogyatāśūnyairadṛṣṭamamarairapi //
vilokyānandapūrṇākṣamutthāpya praṇataṃ kṣipet /
dakṣiṇasyāṃ prabho mūrtau nidadhyāt praṇavāsane //
asya sūtrasya vṛttiḥ - śivanirīkṣaṇāhlādanetraṃ dṛṣṭvā punaḥ punaḥ
praṇamantaṃ kṣiterutthāpya prabhordakṣiṇamūrtikaṭe guruṃ
praṇavāsīnaṃ kuryāditi tatraivābhiṣekavāsasī paridhāya sanniviṣṭaṃ
sakalīkṛtaṃ pāṇau gṛhītvā devasya dakṣiṇasyāṃ tanau nyasediti
punastatraiva karaṇānte baliṃ datvā brūyānnītvā punaḥ prabhoḥ
vyākhyeyaśrutamarthibhya śrotavyaṃ ca tvayānyata iti /
śrīmatsarvajñānottare -
puṣpāñjalisamāyuktaṃ dakṣiṇāmūrtimānayet /
śivasyābhimukhaṃ sthāpya tataḥ puṣpāṇi pātayediti /
p. १०५)
śrīmanmṛgendre pratiṣṭhāprakaraṇe -
īśānadikchirobhāgaṃ śirasā śikharaṃ tataḥ /
vidhāya sāsanaṃ kumbhaṃ homādanyatamaṃ śubhamiti //
śrīmadrauravavṛttivivekamudrāprakaraṇe -
vyāpakatvātparameśvarasyāvāhanasthāpanasannidhānasannirodhānaṃ
saṃbhavantīti bhrāntinivṛttaye vyācaṣṭeviśiṣṭā sthitiriti /
tadanugrāhakatvenābhimukhībhāvo'vaśiṣṭaṃ sānnidhyamiti /
śrīmatsomaśambhupaddhatyāṃ-
sādaraṃ saṃmukhībhāva āvāhanamihocyate / iti /
tatraiva pradeśāntare -
dhyāyannabhimukhaṃ devaṃ pañcavaktraṃ sadāśivam / iti / sannidhāne
tataḥ śambhorupaviśya nijāsanam / iti /
śrīmadbrahmaśambhupaddhatyāṃ -
nyasya śayayāsane śambhoḥ pratyakṣaṃ pātayet sthitam /
apanīya dṛśālokācchādanaṃ vasanaṃ kramāt //
sahasālokiteśāna śivavaktrasaroruham /
p. १०६)
brūyāttadaṅgamuñceti prasūnaṃ śivasaṃmukham /
sphuṭabhaktiparāmbhojaparāgamiti pūjitam //
paśūnāmagraṇīryastu yadadastu viśeṣataḥ /
pravṛttirasya yāgasya tvaṃ nītvā śivasannidhim //
śivaṃ vijñāpayeddevaṃ prāṇairantarbahiścaraiḥ /
parīkṣitaḥ samartho yannirvāṇārthamupasthita iti /
tatraiva tasmādādāya visrabdhaṃ sthiradhīḥ puratantrite //
dehe lakṣīkṛte nyaset /
sthāpanaṃ hṛdayena tviti punastatraiva dhyātvā taṃ sakalopādhivigrahaṃ
saṃmukhaṃ śivam /
paramāmṛtaniṣyandadhavalīkṛtadiṅmukhaḥ //
samutkṣipya viśeṣārghyabhojanaṃ vāmapāṇinā /
arghyaṃ nivedayetpūrvaṃ dakṣahastena saṃmukham //
ityādibhirvacanairuttarābhimukhatvenāsīnasya sādhakasyāpi
mukhyavidhānāccalaliṅgaviṣaye maṇḍale ca dakṣiṇābhimukhatvaṃ
devasya siddhaṃ darśiteṣu vacaneṣu maṇḍaleśvarabhūyo vṛttyā
pratīteścalaliṅge'pi dakṣiṇābhimukhatvaṃ pratīyate / kiñca
maṇṭapasyeśānabhāge paścimābhimukhaṃ kumbhaṃ
p. १०७)
sarvadhānyopari sthitamiti uktatvānmaṇṭaparakṣārthaṃ pūjitasya
parameśvarasya sarvāsu saṃhitāsu sarvāsu paddhatiṣu ca
paścimābhimukhatvasya śrutatvādrakṣyarakṣaṇārthamābhimukhyasiddhe
sveṣṭaliṅgaviṣaye svasyāsādhāraṇatvādeva svasya rakṣakatvena
dakṣiṇāmūrtitvamupapannataraṃ ukteṣu ca vacaneṣu
dakṣiṇāmūrtitvenoktasya mūrtiśabdasyārthaḥ
śrīmatsārdhatriṃśatikālottare vṛttiḥ kṛtā śrīmatā rāmakaṇṭhena
nirṇitaḥ / paścādguroḥ sādhakānāṃ mūrtestu grahaṇaṃ bhavet / iti
sūtram // asya vṛttiḥ / evamantaḥ karaṇaśuddherapi paścāt
parāparaśreṣayaḥ sādhakānāṃ yo gururācāryaḥ
saṃjñānakriyāvyañjakapuryaṣṭakākhyastasya
pūrvabindutayābhiyātasya yā mūrtiḥ śirovaktrādyākāraśarīraṃ tasyā
grahaṇaṃ bhāvanādvāreṇa svīkāro bhavet / omityanena kuryādityarthaḥ /
yaduktaṃ sadgurubhiratra paddhatau dhyātvādau praṇavenātha
mūrtimūrdhādibhedataḥ / tāreva sakalīkuryāditi / evaṃ
dakṣiṇābhimukhasiddhau
mūrdhamukhajaṭharahṛdayapāṇipādādyavayavā-
p. १०८)
nāmapi dakṣiṇābhimukhatvamuktā śrīmaccatuśśatikālottare -
ūrdhvavaktre mahāsenastasmin pūrṇāhuti smṛtam /
saṃpādapāṇibrahme tu āhutiṃ saṃpradāpayet // iti /
kiñca - uttarābhimukhatvenāsīnasya sādhakasya svaśarīrake
aṣṭatriṃśatkalānyāsasamaye aṅgabhaṅgyā brahmanyāsakāle
tatpuruṣavaktrasya uttarābhimukhatvamavaśyaṃ anyathā
aṅgabhaṅginyāso'nupapanna eva evaṃ parameśvarasyāpi
dakṣiṇāmukhasya aṅgabhaṅginyāso dakṣiṇāmukha eva kartavyaḥ / api ca
īśānavaktrasya tyapañcake anugrāhakatvena sthitasya
rakṣābhimukhyahetordakṣiṇābhimukhyatvānmūrdhādyavayavā api
dakṣiṇābhimukhā eva / nanu īśānatatpuruṣasthiteḥ
kathamaghoravaktrādupari sthitirucyate / satyam / tatpuruṣakalānāṃ ca
tasṛṇāṃ vidyamānatvāddakṣiṇe'pi tatpuruṣasya sthiteḥ
tadūrdhvamīśānasya papannaiva / kecittu bṛhatkālottarādiṣu paritāni
cidvacanānyurarīkṛtya prāṅgamukha eva parameśvaraḥ dhyātavya iti
manyante / pañcānanaṃ prakartavyaṃ tripañcanayanānvitam /
p. १०९)
vāmādiśaktikhacitaṃ devadevaṃ sadāśivamityādyeṣu vacaneṣu madhye
īśānasya sadākāryaṃ mūladvārāvalokanam /
sadā pūrvānanaṃ sthāpya sthāpyaṃ vā

paścimānanamityuktatvādetāni vacanāni pūrvadvārābhimukhatvena
sthāpitaliṅgaviṣayāṇi
pūrvaṃ puruṣanāmānaṃ hṛdaye parisaṃmitamityādiṣu vacaneṣu
dakṣaṃ dakṣāṃsasaṃbandhakandharopari saṃsthitam / iti /
etadvacanaṃ calaliṅgasya pūrvābhimukhatvapratipādakatvena kaiściduktam
/ etadvacanaṃ vacanaśarīre calaliṅgaviṣayatāpratīteḥ /
pūrvadvāratayāvasthāpitaliṅgaviṣayaṃ paścimāvasthitaṃ
kiñcidīśānaṃ diśamāśritamityādivacanaṃ ca pūrvādhāraṃ tameva
pratyagānanamiti vacanasyāpi pūrvārdhe sthiraliṅgaviṣaye
pūrvābhimukhatvasya nityatvaśruteḥ śivakumbhādiviṣaye'pyevameva
prāptau paścānmukhatvaṃ vidhīyate / jñānavijñānapuñjādivacanatve
likhitasya
dakṣajānusamīpasthaṃ hṛdayaṃ vahnidiggatamiti
p. ११०)
vacasya pūrvadvāraviṣayatvameva vajradehavacane / iti nityanaimittika
ityādau sarveṣvadhikaraṇeṣu prāṅmukhatvapratītiḥ / pratyaṅmukhatvena
sthāpitasya liṅgasya śivakumbhasya ca prāṅmukhatvaprasaṅgāt
sarvaśāstraviruddhenaiva prabhoḥ purastiṣṭhedityanena vacanena
viśeṣābhidhānāt paścimadvāratvena sthāpitasyāpi liṅgasya
pūrvābhimukhatvaṃ prāptam / etacca viruddhameva ata eva tadapi
prāṅmukhasthāpitaliṅgaviṣayameva kiñca sthiraliṅgaviṣaye'pi
prāṅmukhatvasyāṃ mukhatvaṃ śrīmatsvāyambhuve dṛṣṭam /
śreṣṭhaṃ paścānmukhaṃ liṅgamabhāvāt prāṅmukhaṃ smṛtam iti /
kiñca -
pūrvābhimukhaṃ devaṃ calaliṅge'rcitāṃ teṣāmapi nityaviṣaye
mukhyatayā paścādyatyadvārāsyeṣṭadīśānasya
vadākāryamūladvārāvalokamiti / sthirabalāviśeṣeṇa śrutatvādīna
savaktrasya paścānmukhatvaṃ prāprāpnaṃ iti kriyāgranthanipuṇaiḥ
kaiścit svamanīṣikayā pūrvatvadvārasthāpitaliṅgavaccalaliṅgaviṣaye'pi
pūrvadvārārcanaṃ mukhyatayā prāptaṃ ata -
p. १११)
steṣāmapi pūrvadvārārcananibandha āśāmātrakṛt eva kiñca
kriyāgranthe eṣu pūrvapaścimadvārayoriva dakṣiṇadvārārcanamapi
vihitaṃ tasmādapi pūrvadvāranibandhasvapakṣa eva viruddha eteṣvapi
sarvoddiṣṭeṣu sarveṣu vacaneṣvapi calaliṅgaviṣayatvādarśanāccalaliṅge
pūrvābhimukhatvanibandhasvaruciravaracita iti pratīyate / api ca
sadyojyotiprabhṛtibhirmahadbhirācāryairvyākhyā teṣu
śrīmadrauravasvāyambhuvamṛgendrakiraṇaparākhyamataṅgasūkṣmasvā-
yambhuvadviśatisārdhatriśaticatuḥśatikā
sarvajñānottaramohaśūrottareṣu vivyākṛteṣu
śrīmattrayodaśaśatikāniśvāsādiṣu
śrīmatsomaśambhubrahmaśambhubhojarājarvāruṇaśivādyairviracitāsu
paddhatiṣu ca tattadvyākhyāneṣu calaliṅgaviṣaye
pratiṣṭhāsvanikartavyatābhedavat pūrvamukhatvasya vidhānādarśanāt
calaliṅgaviṣaye pūrvābhimukhyadarśakatvenoktānāśvarcanānāṃ
sthiraliṅgaviṣayatvena caritārthatvācca
kāśmīrāryavartagauḍadeśīyairdākṣiṇāpathairviśiṣṭairvidvadbhir-
gṛhasthaistapasvibhiścācāryaiścaritatvāt
sveṣṭaliṅgātmakacalaliṅgārcanaṃ dakṣiṇābhimukhameva
p. ११२)
kartvavyaṃ kiñca aghorahṛdayāyeti
mantraliṅgādaṅgabhaṅgyāmaghorabrahmaṇā hṛdayasya
kalpanīyatvādaghorasya dakṣiṇasyāṃ diśyavasthitatvena kalpitasya
hṛdayasya śarīrāvayaveṣu pradhānatvāttadūrdhvaṃ tadadhaśca
mūrdhādyavayavā dakṣiṇata eva kalpanīyāḥ / nanu tatpuruṣavaktrāyeti
mantraliṅgāttatpuruṣasya pūrvataḥ sthitatvāt tadapekṣayā
mukhādikalpanaṃ kiṃ na kalpyate / satyam / tatpuruṣakalānāṃ
catasṛṇāṃ vidyamānatvāddakṣiṇato'pi tatpuruṣakalāyāḥ
saṃbhavāddhṛdayasya tatpuruṣasya ca yayośca dakṣiṇasyāṃ saṃbhavāt
pradhānabhūtayordvayorapyapekṣayā tadvyatiriktānāmavayavānāṃ
dakṣiṇataḥ kalpanaṃ yuktam / nanu vāmadevaguhyāyeti
mantraliṅgādvāmadevasyottarataḥ sthite
tatkalpasyāpekṣayāpyaṅgāntarakalpanāmuttarato'pi prāptaṃ na
yāmyakauberavaktraṃ tu na siddhāvidyādinā vacanenottarābhimukhyaṃ
na yujyate / nanu yāmyasyāpi tatsamānameva /
athābhyarcya maheśānāṃ sādhyamantraṃ yajecchriyai /
sarvathā sarvadā guptaṃ sādhake vakṣyamāṇavat //
yāmyābjapatre vā paścādbhāgadheyo strīvṛvigraham /
p. ११३)
aghoralocanajyotirmadhye nānyatra kutraciditi /
śrīmanmṛgendravaktrādaghoravaktrasannidhau śrutyarthaṃ
mantrasādhanasya vihitatvāt siddhikāmānapi dakṣiṇato
mantrasamārādhanaṃ tentasmāddakṣiṇābhimukhatvamūkṣuṇāṃ
siddhikāmānapi sādhīyaṃ śrutito'pi dakṣiṇābhimukhatvaṃ sādhutaraṃ
yathā śvetāśvataropaniṣadi // upaniṣadasti /
sapurāṇavacanānyapi santi eteṣu daśa prādurbhāvādi ca śrūyate / ato
haridrayatte dakṣiṇaṃ dakṣiṇagatamupāsīnasya me
rakṣārthamabhimukhamīśānasaṃjñitaṃ mukhena nityaṃ pāhīti
kṛtyapañcakeṣu anugrahapravṛttena tena rakṣetyarthaḥ / kiṃ ca
pūrvādidikcatuṣṭaye uttarasya evaṃ diśo raudratvaṃ yatnena śrūyate / atra
śrutirasti / tadudayaparvatasya mūrdhanyādi tasya svinyaḥ
paścimābhimukhatvamivasvasyāmuktasyāṃ diśyāditasya parameśvarasya
dakṣiṇābhimukhatvameva yujyate / tathā śaivapurāṇe -
ajātamimamaiśvaryaṃ buddhyā janmani bhīravaḥ /
rudrasyāsya prapadyante rakṣārthaṃ dakṣiṇaṃ mukham //
p. ११४)
mahāstotre'pi -
tāvatyudīci pācīśāntā śākhāsu vedasya hi ye /
yuṣmāt niṣeduṣastvakparāmanutī ca paśyeta tato dakṣiṇato mukhastvam /
ajāta ityasmiṃ samāśritatvāṃ yo mṛtyave rudrabibhemi jātaḥ /
māmīkṣituṃ dakṣiṇato mukho'rhasyastyevamarthaḥ / khalu tatra mantraḥ /
iti /
na prācyāmagrataḥ śambhorityādinā devasya sannidhau sthitvā
pūjādikaṃ na yuktamiti / yaduktaṃ śrīmanmṛgendre -
snānamāśirasaḥ kṛtvā samācamyodagānanaḥ /
prāṅmukho vā bhajetsandhyāṃ vedasiddhāñchirāśramītyādyārabhya
sandhyāvandanānte tatastīkṣṇāṃ śuciṃ bimbasthaṃ dhyātvā devaṃ
sadāśivam /
kṣipejjalojjalimantraviratau cetasā smaran //
asya sūtrasya vṛttiḥ -
bimbagaṃ sadāśivanāthaṃ dhyātvā mantroccāraṇānte
p. ११५)
tameva manasā smaran jalāñjaliṃ dadyāditi tasyevamuditāṃ sadivyāṃ
samuditāṃ pūjāyāṃ saṃpādyārghyapurassaraṃ tato japtvā śivaṃ
sāṅgamāvedya uttaramārabhet /
asya vṛttiḥ -
devasya yā vakṣyamāṇapūjā sā divyātāmarghyapūrvaṃ samuditāmiti /
dhūpavilepanakusumādyaṅgayuktāṃ saṃpādya
śivamantrasyāṅgayuktasya japaṃ kṛtvā taṃ ca bhagavate nivedya
uttarakṛtyamāgneyaṃ snānamārabhet / iti anena saṃkṣiptapūjanena
devasyābhimukhameva vihitam /
śrīmatkiraṇe'pi -
saṃdhyāvaṭale kṛtyayāt hṛdayāñjaliṃ badhvā trīn vārānudakena tu
kṛtvāñjaliṃ puṣpāḍhyaṃ raveḥ paścācchivaṃ japet /
tāvadyāvacchataṃ pūrṇaṃ svaśaktyā vāthavā japediti /
brahmaśambhupaddhatāvapi -
upasthānaṃ ṣaḍaṅgena kuryādādityamūrtaye /
p. ११६)
śatamūrdhamityādinā japanivedanamuktam /
śrīmatsomaśaṃbhupaddhatyāmapi -
samācamya vidhānena tryañjalenārghyamuccaret /
raktapuṣpāditoyena mūlamantreṇa bhānava iti tatraiva sūryapūjāyāma /
kṛtvā karāṅgavinyāsaṃ tanmantrairhṛdayādibhiḥ /
ātmānaṃ ravirūpeṇa saṃcityārghyajanīm * * //
pūrayedraktavarṇena lalāṭakṛṣṇabindunā /
taṃ saṃpūjya raveraṅgaiḥ kṛtvā rakṣāvakuṇṭhanām //
saṃprokṣya tajjale divyapūrvāsyo bhānumarcayet / iti
śrīmatkriyākāṇḍaśekhare'pi /
dravyāṇi tajjalaiḥ pūjāprakaraṇe -
krīḍantaḥ paradeśasya mūrtireṣā hyaninditāḥ /
ūrdhvasphaṭikasaṃkāśasvāṅgotthakiraṇojjvalaḥ //

cintayan pañcamūrdhānaṃ devadevaṃ maheśvaram /
tripañcanayanaṃ saumyaṃ pañcāsyaṃ cārulocanam //
daśabāhuṃ viśālākṣaṃ nāgayajñopavītinam /
nīlanīrajanārā ca khaḍgākṣavalayābhayam //
satriśūlaṃ rahasyoktaṃ dakṣiṇe pañcabāhavaḥ /
p. ११७)
bījapūraṃ dhanuścarmavaradaṇḍakamaṇḍalum /
yā datu devadevasya vāhavaḥ pañcakīrtitāḥ //
īśānaṃ śuddhakundābhaṃ kuṅkumavannaram /
dakṣiṇe janavadghoraṃ vāmadevaṃ sadottare //
dāḍimīkusumaprakhyaṃ sadyaṃ paścimadiggatam /
himarāśicayākāraṃ pañcavaktraṃ sadāśivam //
aṅguṣṭhaparvamātraṃ taṃ dhyātavyaṃ karṇikopari /
evaṃ mantratanuṃ kalpya tatastejo niveśayet //
iti niṣkalaliṅgaviṣaye pūjāyāmaṣṭatriṃśatkalābhiḥ kalpyaṃ
mantramayaṃ śarīraṃ
śrīmanmṛgendrādisarvasaṃhitāsādhāraṇyenoktam / asyāmeva
saṃhitāyāṃ pratimālakṣaṇaprakaraṇe siṃhāsanāyāṃ
vistārocchrāyalakṣaṇe petaṃ pañcānanaṃ prakartavyam /
tripañcanayanānvitamityādiṣu vacaneṣu
pūrvābhimukhatvapratītiprakaraṇāviruddhatvena calaliṅgaviṣaye
pūjāyāṃ pūrvābhimukhatvasya na niyāmikā saṃskārya
sadāśivoparāgeṇa vidyeśvarādyāparaktārcanavat
sadāśivabhuvanaprāptikānā sādhakānāṃ tadbhuvanaprāptaye
pūjārthapratiṣṭhārthaṃ tādṛśaṃ lakṣaṇaṃ vihitam /
p. ११८)
taduktam -
vidyāvidyādhipatayaḥ paśupūrvaḥ sadāśiva iti /
tattvameṣāmasūtāṅga purabhogādiśobhanam /
sadāśivamadhiṣṭhāt nāmnā te'pi sadāśiva iti ca saṃskārya
sadāśivasadbhāva uktaḥ /
caturviṃśatirākhyātā mantrāṇāmīśvarāḥ *** //
āṇavāḥ śāmbhavāḥ śāktāstathānyā mantrakoṭayaḥ /
aṇḍasya dhārakā hyevaṃ vīrabhadrapurassarā iti vacanāt
bhuvaneśvaroparāgeṇa parameśvarasya tacchakteśca taduparāgaḥ śrūyate
/ evaṃ sadāśivabhuvanaprāptikāmānāṃ saṃskārya sadāśivoparāgeṇa
parameśvarārcanaṃ yuktaṃ tasmāt pañcānanaṃ
prakartavyamityādivacanaśarīre niṣkalaliṅgaviṣayādeśābhāvāt
prakartavyamiti ghaṭanaśruteśca pratimālakṣaṇaviṣayatayaiva vaktuṃ
yuktaṃ kaiścit /
yasyāṃ diśi bhaveddvāraṃ tāṃ prācīṃ parikalpayet /
ityasyādibhirvacanaiḥ paścimadvāraviyatayā sthāpitaliṅgasya
pūrvābhimukhatvamanyaiśca hṛdayasyopari tatpuruṣasya eva vyavasthitiriti
tadubhayamapi
p. ११९)
śāstraviruddhatvādayuktam / yathā
sadvārasaṃmukhasadyordhvāvasthitaṃ pṛṣṭhe tatpuruṣaṃ vaktraṃ
dakṣavāmau ca pārśvayoriti / anena vacanenāpi -
dakṣaṃ dakṣāṃsasaṃbandhakandharopari saṃsthitam /
vāmaṃ vāmāṃsasaṃbandhakandharopari saṃsthitam // iti
etadapi vacanaṃ pūrvadvāraviṣayameveti siddhaye tūktam /
śivakumbhaviṣaye sarvadā maṇḍapābhimukhatvaṃ vimalāvatyāmuktam /
nityasvāṣasurthake mūrtya bhūyaḥ kumbhe purānanaṃ
śambhumabhyarcayet tasya kriyāśakti tathā vukāmiti vacanena viruddhamiti
/ paścimābhimukhaṃ kumbhaṃ sarvadhānyopari sthitam / ityādivacanaiḥ
paribhramaṇāt pūrvaṃ paścānmukhaṃ paścāt prāṅmukhamiti
viśeṣyānabhidhānāt sarvasaṃhitāvirodhāccāsya vacanasya
pūrvābhimukhatvavidhānaparatvamayuktamata eva bhūyaḥ kumbhe
purānanamityasya vākyasya yajñamaṇḍapābhimukhatvameva yuktaṃ
paraśabdasya maṇḍapārthatvāt puraṃ pratyānanaṃ purānanaṃ
maṇḍapābhimukha ityarthaḥ / maṇḍaparakṣaṇārthaṃ devaśivakumbhe
parameśvarasyārcanaṃ -
p. १२०)
maṇḍale karmaṇāṃ sākṣi kalaśe yajñarakṣaka /
homādhikaraṇatvaṃ vahnau śiṣyo pā vimocaka iti
vacanāttatpūrvadvāracalaliṅgamaṇḍalaśivakumbhāgniṣu
sarveṣvapyadhikaraṇeṣu tatpuruṣāghoravāmadevasadyojātakānāṃ
caturṇāmapi vaktrāṇāṃ śrīmatparākhyādiśāstroktakrameṇa
śakrayamakuberavaruṇe parāgāt pītakṛṣṇahimaraktavarṇānāṃ
vyavasthitatvādetāni catvāryapi tattaddigbhāgane tyajanti / īśānaṃ tu
sthiraliṅgaviṣaye dvārābhimukhaṃ cale tu pūjakābhimukhaṃ
śivakumbhe tu maṇḍapābhimukhaṃ maṇḍale dakṣiṇābhimukhamagnau
kuṇḍanābhyamukhamevaṃ sadāśivasya mantrasya yānanimittasya
vigrahasya calaliṅgādiviṣayeṣvābhimukhyaprakāro tirupitaḥ / sādhakasya
tu sādhakasya dakṣiṇārthaṃ tasya rūpamidaṃ
smṛtamityākāravāṃsvaniyamādupāsyo na vastunākāramupeti buddhiriti
eṣa vidyādehanyāsaḥ puṣpāñjalipūrvaṃ hṛdayayuktamūlamantreṇa
kartavyaḥ / mūlamantraṃ samuccāryeti kathamuccāraprakāra
ityapekṣāyāṃ śivāntaṃ mantramuccaranniti unmanānte paraśśiva iti
p. १२१)
vacanādāvahane yaduktaṃ brahmaśambhupādaiḥ
sarvopādhivinirmuktamasmin paramakāraṇam /
sarvajñādiguṇairyuktamanādiṃ parameśvaram //
satkuryāt saṃvidhābhistu niṣkalaṃ sakalātmani /
āvāhanādibhirbhaktyā prāsādātmānamuccaran //
puṣpairañjalimāpūrya hṛdayāgresaraṃ śivam /
tāvaduccārayedyāvat prāptiṃ niṣkalagocaram //
tadbhāvabhāvanāviṣṭaṃ prasphuradraśmimaṇḍale /
bindāvabhyudyataṃ dhyāyedāvāhanavidhiṃ prati //
tasmādādāya visrabdhaḥ sthiradhīpurataḥ sthite /
dehe lakṣmīkṛte nyaset sthāpanaṃ hṛdayena tu /
iti //
yaduktaṃ vimalāvatyāṃ -
tato mantraiḥ sakalīkṛtya
hṛdayādisthānasthitabrahmādikāraṇapañcakatyāgena layāntamuccaran
yā gacchat pataṅgabimbopamaṃ
hṛdayamuccarantāvāhanasthāpanasannidhānanirodhanāni svasvamudrayā
mūlamantreṇa vidhāya phaḍantāstramuccaran kālakarṇimudrayā
vighnānutsārya liṅgamudrāṃ namaskāra-
p. १२२)
mudrāṃ ca pradarśya svāgataṃ coktvā nirodhārghyapātraṃ
vāmahastena sayantrikamutkṣipya dakṣiṇahastena mūlamantreṇa
svāhāntena vidyāntavyāptikena
īśānādipañcasamṛddhasanmukhārghyaṃ dadyāt /
āvāhanaṃ na sānnidhyai pūjānujñaptaye'nvaham / iti /
nanvatra aprāptasannidhānasya vastvantaraṃ svavyāpakatvena sarvajñatvena
ca sthitasya parameśvarasyāvāhanaṃ na yuktaṃ na vyāpakatvena sa mṛ
tasyeśvarasya pratiṣṭhāśāstrataḥ protsāritamādheyasvarūpāyāṃ
kevalajñānaśaktisvarūpāyāṃ liṅgamūrtau anugrāhyam prati
viśiṣṭasānnidhyārthamanujñāpanamāvāhana nu
svayambhubāṇaliṅgayoḥ kṛtanityasannidhānasya parameśvarasya iti pūjeti
pūjāyā vicchedāt āvāhanavisargāntaṃ pratyahaṃ karma karmiṇāmiti
vacanāt pratidivasaṃ pūjāyāḥ kāryatvena vidhānāt tadārambhaprakāra
eṣaḥ / nanu pratidivasaviśeṣeṇa ha akārau
ūkāramakārabindvardhacandranirodhinādanādāntaśaktivyāpinī
samanonmanāntaṃ mūlamantramuccārya dvādaśāntāt
puṣpañjaligatatvena dhyātvā sthāpanaṃ
p. १२३)
na yuktam / naiva mantroccāravaśāt pūjāyāścoditatvānmantroccārasya
mūlādārabhya dvādaśāntaparyantatvenānusandheyatvāt
tadantarāvartinaḥ śarīrāṃrabhāvakasya
kālāgnibhuvanādārabhyānāśritabhuvanaparyantasya
śaktimārgamityabhidhyeyatayā śāstre
śrutatvāttadantarālavartyadhvanāṃ pratipattihetutvena sthitasya
parameśvarasya tatpravartatvasya mumukṣutvena viraktasyāsya śuddhātmana
anapekṣatvādadhyatītam / parameśvarasāmrājyasyāpi
tasyānusandhānamavaśyaṃ karaṇīyameva evamanusaṃhite'pi
tasmiñchāstroktasvaprākārāyā pūjāyā buddhayā sthairyāt
kartumaśakyatvāt kṛpānidheḥ parameśvarasya tasyaiva vacanāt
sṛṣṭikramaviśiṣṭamantroccāravaśāt pūrvameva sthāpite liṅge
āvāhanasthāpane tadaivaitaditi buddhisthairyaṃ kriyata eva
etatsarvamurīkṣya paddhatāvasmadgurubhiruktam /
āvāhanaṃ na sānnidhye pūjānujñaptaye'nvaham / ityācāryairapyuktam
/
sarvajñaṃ sarvakartāraṃ bodhānandamayaṃ vibhum /
niṣkalaṃ svaprakāśaṃ ca vicintya paramaṃ śivam //
p. १२४)

brahmādikāraṇatyāgānmantraṃ nītvā śivāspadam /
tato lalāṭamadhyasthaṃ sphurattārāpatiprabham //
ṣaḍaṅgena samākīrṇaṃ bindurūpaṃ paraṃ śivam /
puṣpāñjaligataṃ dhyātvā lakṣamūrtau niveśayet //
āvāhinyā hṛdāvāhya sthāpinyā sthāpya śaṅkaram /
sannidhānyāntikaṃ kṛtvā niṣṭhurayā nirodhayet //
kālakaṇṭhyā phaḍantena vighnānuccāṭyariṣṭinā /
liṅgamudrāṃ namaskāraṃ hṛdā badhvāvakuṇṭhayet //
sādaraṃ saṃmukhībhāva āvāhanamihocyate /
nityāniveśanaṃ tatra sthāpanaṃ kathitaṃ budhaiḥ //
jagannāthaṃ tavāsmīti yat sikāropadarśanam /
vibhutve'pi tadīśasya sannidhānaṃ na bādhyate //
ākarmakāṇḍaparyantaṃ sannidheyo parīkṣayaḥ /
saśaṃbhorvyāpakatve'pi nirodhaḥ parigīyate //
śivasyānandabījasya bodhānandamayasya ca /
abhakteṣvaprakāśo yastadbhavedavakuṇṭhanamiti //
tato'ṅgāni sveṣu sthāneṣu yojayediti /
hṛdayaśiraśśikhākavacāstrāṇi rakṣāṅgāni
p. १२५)
hṛdayaśiraśśikhāsvasthāneṣu stanamadhye kavacaṃ hasteṣu astraṃ ca
vinyasya digbandhamantreṇa kavacenāvakuṇṭhanaṃ kuryāt / nanu
sannirodhānantaramavakuṇṭhanamuktaṃ śrīmatsomaśambhupaddhatau /
yathā -
āvāhinyā hṛdāvāhya sthāpinyā sthāpya śaṅkaram /
sannidhānyāntikaṃ kṛtvā niṣṭhurayā nirodhayet //
kālakaṇṭhyā phaḍantena vighnānuccāṭya riṣṭinā /
liṅgamudrāṃ namaskāraṃ hṛdā badhvāvakuṇṭhayet // iti /
/ anantaraṃ / sakalīkaraṇaṃ kṛtvā mantraiḥ ṣaḍbhirathaikatām /
aṅgānāmaṅginā sārdhaṃ vidadhyādamṛtīkṛtim / iti
hṛdayādimantranyāso'vakuṇṭhanāt paścādukta iti atrocyate / yaduktaṃ
śrīmanmṛgendre -
maṇḍalatritayaprāntaṃ datvā hṛdyāsanaṃ prabho /
mūrtāvāhanaṃ kuryānmantraṃ tatsṛṣṭivartmanā //
ityāvāhanamuktam / tataḥ navāntejaso'ṅgāni vidhāyāvāhanamudrayā /
sthāpinyā sthāpanaṃ kuryāt śāntavigrahasaṃśraye //
praṇamya sannidhīkṛtya niruddhayādrodhamudrayā /
p. १२६)
asya vṛttiḥ /
bhagavataḥ prathamodita sā vapuṣi hṛdayādyaṅgāni yathāsthānaṃ
kalpayet / āvāhanāṅganyāsau kayā kāryāvityāha /
āvāhinyā tathāvāhya namaskāreṇa vandanam /
sthāpanaṃ śaśikaṇṭhyā ca nirodhe niṣṭhurāhitāḥ //
tadrūpoparivighnānāṃ kālakaṇṭhāprapādanam /
mūrtimatoraikyaṃ saṃcintya raviraśmivat //
liṅgākhyaṃ sannidhānena hṛdādīni tato nyaset /
astraṃ karābhyāṃ vinyasya kartavyaṃ vāgatam vibhoriti
śrīmanmataṅgapārameśvare /
āvāhayedajātena guhyakena niveśayet /
pūrvasthitadvirabhyāsapadenaiva nirodhayet //
sānnidhyaṃ puruṣeṇaiva tato'ṅgāni prakalpayet /
hṛdi vinyasya hṛdayaṃ śiraḥ śirasi vinyaset //
śikhāyāṃ tu śikhāṃ nyasya sarvāṅgekavacaṃ nyaset /
śivāstraṃ vastrayornyasya vaktreṇārghyādikaṃ prabhoḥ //
iti śrīmatkiraṇe'pi /
brahmākṣareṇa mūrtiṃ tu piṇḍaṃ cānukalāmayam /
p. १२७)
sadyenāvāhayeddevaṃ sthāpayedguhyakena tu /
sānnidhyaṃ syādaghoreṇa vaktreṇārghyādikaṃ bhavet //
īśānenārcayeddevaṃ tato'ṅgāni yathākramamiti yaduktam /
sūkṣmasvāyambhuve /
āvāhinyāñjalau kṛtvā aghoreṇa nirodhayet /
niṣṭhurāṃ ca sakṛdbadhvā deyānyaṅgāni vai vibhoḥ //
netraṃ syāddṛkpradeśe tu gāyatrīṃ vāpi vinyaset /
sāvitrīṃ cetyayaṃ prokta sarvātmakarmaṇi //
digbandhe'streṇa divyena kavacenāvakuṇṭhanamiti /
śrīmadbrahmaśambhupaddhatyāṃ -
śivamāvāhayedbindau prasūnāpūritāñjaliḥ /
patatpataṅgabimbābhaṃ bimbe saṃkrāntavarcasam //
prasūnavyapadeśena tasyāṃ saṃsthāpayettataḥ /
aṅguṣṭhākrāntasaṃpuṣpaṃ pūrṇā kiñcitāṅgulim //
saṃsthāpanāñjaliṃ mudrā bhāvanīyā vipaścitā /
ucchritāṅguṣṭhake muṣṭi puṣpagarbhe susaṃhate /
liṅgamudrā tayā śambhoḥ sannidhānaṃ hṛdā bhavet //
niṣṭhurāṅguṣṭhagarbhiṇyau muṣṭisarva prakalpate /
sannirodhaṃ tathā kuryādvibhorapyāvisarjanāt //
p. १२८)
ityetān guṇataḥ pūrvamāvāhanasthitisannidhīn /
saṃskārāścatuḥ kṛtvā sannirodhaṃ vipaścimāt //
hṛdayādibhirastrāntairaṅgaiḥ śivaviśeṣaṇaiḥ /
avakuṇṭhya nirāsāya vighnānāṃ maghavaddviṣāmiti /
vimalāvatyāṃ ca -
kālaṇapuṣpaṃ kṣitvā liṅgamudrānamaskārāntaṃ ca kṛtvā hṛdādibhiḥ
sakalīkṛtyeti / yaduktau sārdhadviśativṛddhau gurubhiḥ sthāpanaṃ
pādyaṃ cārghyamācamanīyaṃ ca mantravit / snapanaṃ pūjanayenaiva
kārayet iti sūtraṃ asya vṛttiḥ / eṣāṃ copalakṣaṇatvādāvāhanaṃ
sannidhānaṃ sannirodhamavakuṇṭhanamamṛtīkaraṇaṃ
pādyācamanārghyadūrvāpuṣpākṣatādidānamiti evaṃ
mūlaśāstravacane
vṛttibhiścāvāhanasthāpanasannidhānasannirodhārghyacatuḥsaṃskārāda
nantaraṃ hṛdayaśiraśśikhākavacāstramantrā sveṣu sveṣu nyasya ityuktam
/
brahmaśambhupādaistu hṛdayādinyāsādanantaramavakuṇṭhanaṃ coktam /
somaśambhupaddhatyāṃ tu avakuṇṭhanānantaraṃ sakalī-
p. १२९)
sakalīkaraṇoktiḥ pratīyate sarvaśāstrasiddhārāmavāhanādicatuḥ
saṃskārāṇāṃ kvacit kvacit saṃhitābhedeṣu mantrabhedaśrutivat
sakalīkaraṇātpūrvamavakuṇṭhanamapi pākṣikaṃ bhavet / nanu śivaviṣaye
avakuṇṭhanātpūrvadigbandhanasya śruterabhāvāt digbandhanasya
digbandhanaṃ kathaṃ kriyate /
ucyate somaśambhupaddhatyāṃ -
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā mantraiḥ ṣaḍbhirathaikatām /
abhināsārdhaṃ vidadhyādamṛtīkṛtim //
iti sakalīkaraṇamādiṣṭam / sakalīkaraṇaṃ tu ātmaviṣaye
bhūtaśuddhyanantaramevopadiṣṭaṃ - divyāmṛtena saṃplāvya kurvīta
sakalīkṛtim /
hṛdayādikarānteṣu kaniṣṭhādyaṅgulīṣu ca //
hṛdayādimantravinyāsaḥ sakalīkaraṇaṃ matam /
kṣipet sarvāsu kāṣṭhāsu tālatrayapurassaram //
coṭikābhiḥ śivasyāstraṃ rakṣārthaṃ vighnapārakam /
śaktijālamadhaścordhvaṃ tataśca prapitā nayet //
darśayitvā mahāmudrāmāpādatalamastakamiti /
digbandhayuktameva sakalīkaraṇamuktam / pūjayā
p. १३०)
sakalīkaraṇamādiśatā digbandhanamapi svakaṇṭhoktamevaṃ yaduktaṃ
sārdhatriśatikālottare antaḥkaraṇanyāsapaṭale /
yathārcane tathā home dhyāne sthāne tathaiva ca /
yathā dehe tathā deve mantranyāsaṃ prakalpayet // iti
śrīmatsarvajñānottare /
śivavanmantravinyāsamātmanastu sadā kurvīta /
asya vṛttiḥ sadeti anyatrāpi saṃdhyādiṣu karmasvityarthaḥ /
śrīkaṇṭhaśivapaddhatau -
dvādaśāntapadaṃ nītvā vidyunnikarabhāsvaram /
puṣpāñjaligataṃ dhyātvā mūrtyācāvāhayecchivam //
āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannidhānaṃ nirodhanam /
vidhāya tattanmudrābhiravakuṇṭhanarakṣaṇe /
kṛtvā kavacakhaḍgābhyāmamṛtīkṛtamācaret /
iti smadārādhyamasamāmnā tatkaniṣṭhena guruṇāpi nityapaddhatāvuktam
/
puṣpairañjalimāpūrya brahmādikāraṇatyāgakrameṇa plutāntaṃ
mūlamantramuccārya sṛṣṭikrameṇa dvādaśāntāt
brahmarandhramārgeṇa bhrūmadhyāgataṃ śaraccandranibhaṃ dhyātvā
tato dakṣiṇanāsayā / vinirgatya puṣpāñjaligataniṣkalaṃ svayaṃ
prakāśaṃ ca śivamāvāhinyā mūrtāvāvāhya sthāpinyā saṃsthāpya
niṣṭhurayā nirodhya hṛdayādisthāneṣu svaśarīrarūpahṛdayādyaṅgāni
vinyasyāstreṇa saṃrakṣya kavacenāvakuṇṭhyeti kiṃ ca saṃrakṣya bheti
mantreṇa kavacenāvakuṇṭhayediti mūlasyāṣṭaśataṃ japtvā na drutau
vilambitaṃ hṛdābhimantritaṃ varma ceṣṭitaṃ khaḍgarakṣikam / pūte
vaśādike pātre vinyasyāstraṃ sakaṅkaṭam //
hṛdayaṃ ca tatastatra pavitrāṇyādhipe yayet /
hṛdayaṃ kavacaṃ śastraṃ teṣāmupari yojayediti //

prahṛṣṭamanasassarve vrajeyuḥ snānamaṇḍapam /
padmapīṭhe sapadmāṅke pārśve dvyāṃ praṇavāsane //
nidhāya tatra deveśaṃ tāḍayitvāvakuṇṭhayediti /
liṅgamūlaṃ ca saṃspṛśya japeyurhomasaṃkhyayā //
sannidhānaṃ hṛdā kuryādvarmaṇā kuṇṭharodhanamiti /
ityādibhirvacanairavakuṇṭhanasya nāntarīyakatayā
pratīteryātrāvakuṇṭhanaṃ vidhīyate / tatra digbandhanamapyavaśyaṃ
p. १३२)
kartavyaṃ kiṃ bahunā gurubhirapyācaritam / tasmādāgamānaṃ
bahūnāṃ bahutve'pi kartavyassvagurubhiḥ iti vacanāt gurūpasadanāt
prabhṛti sarvatra guruvākyādeva pravartitamityācāryavacanāccāvāhanādi
catuḥsaṃskārāntaṃ hṛdayādinyāsaṃ kṛtvāstrakavacābhyāṃ
digbandhanāvakuṇṭhane kārye / tato vauṣaḍantena mūlamantreṇa
karāṅgulīdaśakābhimukhīkṛtena daśanāḍivivareṇa
niṣṭyūtaparamāmṛtarūpāṃ dhenumudrāṃ tato mahāmudrāṃ ca
pradarśayet / tato viśeṣārghyajalena pādayoḥ pādyaṃ
mukheṣvācamanīyakaṃ śirassvarghyaṃ ca namaḥ svadhā svāhāntena
mūlena dadyāt / tato dūrvāpuṣpākṣatāni pañcasu śirassu vauṣaḍantena
mūlena datvā
itthamāvāhanasthāpanasannidhānasannirodhasakalīkaraṇāmṛtīkaraṇa-
pādyācamanārghyavauṣaḍantapuṣpadānākhyairdaśabhiḥ saṃskāraiḥ
saṃskṛtya paścādvakṣyamāṇaprakāreṇa pūjayet /
pañcagavyapañcāmṛtādibhiḥ snapanaṃ kṛtvānte gandhatoyenābhiṣicya
viśuddhena vāsasā vimṛjya pādyācamanīyārghyaṃ ca datvā
karpūracandanādīn dadyāt / sthiraliṅgaviṣaye samagrāsanapūjāpūrvaṃ
p. १३३)
snapanaṃ kuryāt / mūlayuktairātmatattvaśivatattvaiḥ puṣpāñjalibhiḥ
saṃpūjya dhūpadīpau ca datvācamanīyamarghyaṃ ca datvā
paścādbhogāṅgasya pūjāṃ kuryāt / tatra pīṭhasya īśānadale
īśānādīśānaṃ prāci tatpuruṣāt tatpuruṣaṃ dakṣiṇadale
aghorādaghoraṃ saumyadale vāmadevādvāmadevaṃ paścimadale
sadyojātāt sadyojātaṃ punarīśānadale netrebhyo netramāgneyadale
hṛdayāddhṛdayaṃ punarīśānadalāgre śirobhyaḥ śiraḥ nai-ṛtadale
śikhāyāṃ śikhā vāyavyadale sarvāṅgagataḥ kavacaṃ kavacaṃ
karebhya astraṃ caturdikṣu dalāgre āvāhya pūjayet / eteṣāṃ
brahmāṅgānāṃ dhyānaṃ gurubhiruktaṃ yathā
īśānamānamatapaṅkajakariṇikeśa-
bhogopaviṣṭamamalendujaṭāṅkamaulim /
śūlābhayānvitakaradvayamekavaktraṃ
saumyānanaṃ sphaṭikaśuddhatanuṃ triṇetram //
savye'kṣasūtramaparatra ca mātulaṅgaṃ
haste dadhānamakhilābharaṇaṃ triṇetram /
p. १३४)
pītājaṭendumakuṭaṃ tapanāyutābhaṃ
pītānulepavasanaṃ puruṣaṃ prapadye //
vāmyaiḥ khaṭvāṅgamuṇḍe dadhatamatha karaiḥ kheṭapāśau ca bhīmaṃ
śūlaṃ ṭaṅkaṃ ca khaḍgaṃ ḍamarukamaparairdaṃṣṭraṃ yāmyapātre /
piṅgabhrūśmaśrunetraṃ kapilatarajaṭaṃ vṛścikārabdhakarṇaṃ
vande'ghoraṃ sukṛṣṇaśaśiśakaladharaṃ bhogibhirbhūṣitāṅgam //
raktānulepakusumāmbaranetrayuktaṃ
kāntākhilāṅgamakhilābharaṇairupetam /
ekānanaṃ śaśidharaṃ *** triṇetraṃ
vande varābhayakaraṃ navayauvanāḍhyam //
padmeśānadalāgrasya netratrayamahaṃ bhaje /
dṛkkriyecchātmakaṃ tattvaṃ mama meghanamratayālayam //
jñānaśaktyātmakaṃ śambhorhṛdaye vahnipatrakam /
sarvātmānaṃ sitaṃ yadvā dīptaṃ triṇayanaṃ bhaje //
īśapatragataṃ gauraṃ dhūmraṃ vā suśivaṃ śiva /
rahassarveśitātmakamaiśvaryaṃ śivasyojjvalabhūṣaṇajvālinīṃ ca /
p. १३५)
śikhāṃ raktāṃ kṛṣṇāṃ vā nai-ṛte dale / śivatāmaparādhīnāṃ
vakṣyamāṇākṛtiṃ vibhoḥ /
piṅgalaṃ kavacaṃ kṛṣṇaṃ haritaṃ vānilāśrayam /
viśvarakṣākaraṃ vande tejo viśvādhikaṃ vibhoḥ //
śikhāgraṃ pralayārkābhaṃ caturdikṣu kṛtārcanam /
vande pratāpamīśasya daṃṣṭriṇaṃ bhīmaniḥsvanam //
aṅgāni coddhṛtavarābhayaśaktiśūlānyabjāsanānyabhimukhāni śivasya
vande /
āsyaiścaturbhirathavā savarābhayāni
caikānanāni sajaṭenduvibhūṣaṇāni //
aṅgānāṃ madhye netrasya dhyānaṃ pādādārabhya hṛdayāntaṃ
raktaṃ tadupari nāsāntaṃ nīlaṃ tadupari mastakāntaṃ śvetaṃ
varābhayāni caikānanāni sajaṭenduvibhūṣaṇāni / aṅgānāṃ madhye
netrasya śaktiśūlāni bibhrāṇaṃ ca maṇḍalatritayāśramityukta gṛtvā
dhyeyam / evaṃ dhyānapūrvaṃ brahmāṅgāni saṃpūjya svaiḥ
svairmantraiḥ svāhāntamarghyaṃ datvā yena padmatriśūlamakarī
p. १३६)
srucomudrā brāhmaṇaṃ datvā aṅgānāṃ ca namaskāramudrāṃ datvā
-
prakṛteḥ paramībhāvasaṃpattyarthamanantaram /
paramāntikamuccārya prāsādaṃ pūrvavannyaset //
prarocya ca yathānyāyamudrāyā prāgupāttayā /
iti brahmaśambhuvacanāt /
pavitreṇa vinā pūjā rājasī parikīrtitāḥ /
tāmasī ca bhavet pūjā paramīkaraṇaṃ vinā //
iti mohaśūrottare //
raktavacanācca paramīkaraṇaṃ kartavyam / paramīkaraṇānāṃ prakāraḥ -
puṣpāñjalihastapūrvaṃ mūlamantraṃ dvādaśāntaparyantamuccārya
bhogāṅgārthāhṛtaśaktipūraṇārthaṃ saṃpūjyārghyaṃ datvā
mahāmudrāṃ pradarśayet / tato dvitīyāvaraṇe'nantādīnaṣṭau
tṛtīyāvaraṇe nandyādīnaṣṭau caturthāvaraṇe indrādilokapālān daśa
pañcamāvaraṇe vajrādyāyudhāni daśa ca dhyānapūrvaṃ saṃpūjya
sāmānyārghyeṇārghyaṃ datvā namaskāramudrāṃ pradarśayet / atra
lokapālādvāreṇa śatarudrā eva pūjyāḥ / vajrādyastradvāreṇa
p. १३७)
pāśupatāstraṃ pūjya evamuktā sārdhatriśatikālottaravṛttau tatra
bhavatā rāmakaṇṭhena /
eteṣāṃ dhyānaṃ -
dvitīyāvaraṇe prācyāmanantaṃ hemasannibham /
sūkṣmaṃ ca vahnibhāgasthaṃ vande vahnisamatviṣam //
tamālasannibhaṃ vande yāmyabhāge śivottamam /
nai-ṛte ṣaṭpadābhāsamekanetramavasthitam //
kundendudhavalākāramekarudraṃ ca vāruṇe /
trimūrtiṃ mārute bhāge nīhāranibhamāśraye //
śrīkaṇṭhaṃ somadigbhāge raktavarṇamavasthitam /
prapadye pāṇḍarākāramaiśāne'pi śikhaṇḍinam //
khaḍgaṃ bāṇamathākṣasūtramabhayaṃ padmaṃ ca savyaiḥ karaiḥ
vāmaiḥ kheṭadhanuḥkamaṇḍaluparān śūlānvitān bibhṛmaḥ /
padmasthāṃścaturānanān pratimukhaṃ netratrayeṇānvitān
vidyeśān rucirānanān dhṛtajaṭājūṭendukhaṇḍān bhaje //
tṛtīyāvaraṇe prācyāṃ caturhastaṃ vimānakam /
savarābhayaśūlākṣasūtraṃ raktaṃ ca vandinam //
kapālakhaḍgānvitavāmahastaṃ
kheṭatriśūlānvitasavyapāṇim /
p. १३८)
pīnāṅgamāpiṅgajaṭaṃ subhīmaṃ
vande mahākālamathāgnibhāge //
sradhvasthitvajanibāṃga yāmyabhāge sitacchavim /
vimānavartinaṃ tryakṣaṃ mṛgisaṃjñaṃ gaṇaṃ bhaje //
gaṇeśaṃ vāmanākāraṃ proktarūpāyudhaṃ bhaje /
rākṣasāśāsthitaṃ tryakṣaṃ śūrpakarṇaṃ gajānanam //
pratyagāśāśrayaṃ vande vṛṣaṃ ca vṛṣabhākṛtim /
sākṣāddharmaṃ sitaṃ tryakṣaṃ parameśasya vāhanam //
pītaṃ śaktisakaṇṭhādhvajamathakamalaṃ kukkuṭaṃ prāsadaṇḍau
bibhrāṇaṃ vāyubhāge varamabhayadhanurbāṇaṭaṅkāśca hastaiḥ /
ṣaḍvaktraṃ dvādaśākṣaṃ śikhiniśarabhavaṃ pāṇibhirvā caturbhiḥ
vaktraikye śaktibhībhyāṃ bharajatavarayutaṃ kukkuṭaṃ cādadhānam //
siṃhārūḍhamahaṃ vande bhūṣitā darpaṇe dvyaham /
saumyābhāge sthitāṃ devīṃ dvibhujāṃ gauravigrahām //
caṇḍeśvaravimānasthaṃ vakṣyamāṇākṛtiṃ namaḥ /
īśvarāśāśataṃ kṛṣṇaṃ gaṇeśāvaraṇe sthitam //
hemavarṇaṃ sahasrākṣaṃ vajrahasthaṃ gajāśrayam /
pūrvāśānugataṃ vande caturthāvaraṇe sthitam //
p. १३९)
meṣārūḍhaṃ pradīptārcirbhāsvaraṃ havyavāhanam /
daṇḍinaṃ bhīṣaṇaṃ vande daṃṣṭriṇaṃ cārulocanam //
pretārūḍhaṃ karālākhyaṃ khaḍgapāṇiṃ niśācaram /
nir-ṛttiṃ ca nijāśāsthaṃ dhūmramugradṛśaṃ bhaje //
paścimāśāpatiṃ pāśadharaṃ makaravāhanam /
namāmi pādasānnātha varuṇaṃ śvetavarṇakam //
pīnāṅgaṃ hariṇāsīnaṃ vāyumaṅkuśadhāriṇam /

sadāgatiṃ nijāśāyāṃ śyāmāṅgaṃ kuñcitabhruvam //
kuberaṃ ca gadāhastaṃ gaurāṅgaṃ nidhisaṃsthitam /
hrasvapādakarī strībhirvṛttamuttaradikpatim //
śvetaṃ vṛṣasthamīśānaṃ tryakṣaṃ vyāghrājināmbaram /
śūlinaṃ jaṭilaṃ candradharamīḍe svadiksthitam //
tatraivordhvadiśānāthaṃ proktākāraṃ caturmukham /
kamaṇḍalvakṣamālāṅkakuśadaṇḍadharaṃ bhaje //
śaṅkhacakragadāpadmahastaṃ garuḍavāhanam /
śyāmamekānanaṃ viṣṇu varamālāvibhūṣaṇam //
adhodigadhipaṃ kāntaṃ pītavastraṃ śriyānvitam /
caturvaktraṃ trivaktraṃ vā bhogaśayayāgataṃ bhaje //
p. १४०)
vajraṃ tu puruṣaṃ sthūlaṃ dṛḍhakarkaśavigraham /
balinaṃ vaktramūrdhānaṃ dīptaṃ prākpañcamāvṛtau //
śaktiṃ ca yoṣitākārāmāgneyayāṃ diśi lohitam /
bibhrāṇaṃ śirasā śaktiṃ trikoṇasthāmupāśraye //
daṇḍaṃ ca dakṣiṇebhāge kṛṣṇaṃ puruṣavigraham /
daṇḍākāraśiroyuktaṃ vandelohitalocanam //
nai-ṛtaṃ puruṣākārakhaḍgaśyāmaprabhānvitam /
khaḍgālaṅkṛtamūrdhānaṃ kruddhaṃ krūradṛśaṃ namaḥ //
nābhyadho bhujagākāraṃ tadūrdhvaṃ puruṣākṛtim /
pāśaṃ stabdhaphaṇopetamūrdhānaṃ paścime bhaje //
pītābhaṃ puruṣākāramāvṛtāsyaṃ mahābhujam /
prapadye vāyudigbhāge dhvajamūrdhvadhvajānvitam //
kanyārūpāṃ gatāṃ pītāmāpīnajaghanasthalām /
gadākāraśiroyuktāmuttarasyāṃ nato'smyaham //
triśūlaṃ puruṣākāraṃ divyaṃ śyāmakalebaram /
triśūlaśirasaṃ śaśvannamāmīśānadiggatam //
śaṅkhābhaṃ padmakośāṅkamūrdhānaṃ puruṣākṛtim /
staumi divyaṃ viriñcestu śuklāṅgaḥ śubhalocanam //
p. १४१)
cakraṃ śatāracakrāṅkamūrdhānaṃ puruṣākṛtim /
śyāmadehaṃ mukundāstraṃ seve nir-ṛtikoṇagam //
evaṃ dhyātvā saṃpūjayet / tataḥ parameśvarāya dhūpadīpau
datvācamanīyārghyaṃ datvā punarācamanīyaṃ ca datvā
naivedyapānīyatāmbūlamukhavāsādibhiḥ śivamiti naivedyādi
sarvopacārā īśānavaktra eva kāryā yaduktaṃ śrīmatsarvajñānottare -
bhakṣyabhojyānnapānādilehyaṃ śoṣyamanekaśaḥ /
ūrdhvavaktraṃ tu dātavyaṃ yatkiñcidvidhicoditam //
punarāvaraṇe dadyānnaivedyaṃ mantrasaṃskṛtam / iti /
bṛhatkālottare -
īśāne muktayogitaṃ tatpuruṣe tvaṇimādikam /
prāyaścittādikaṃ ghore tathaiva krūrakarma ca //
vaśyākarṣaṇahetośca vāmadeve ca homayediti /
śrīmaccatuśśatikāyāmapi -
ūrdhvavaktre mahāsena tasmin pūrṇāhutiḥ smṛtā /
sapādapāṇipṛṣṭhe tu āhutiṃ saṃpradāpayediti //
śrīmaddvādaśatikālottare -
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ śoṣyaṃ ca pañcadhā /
ūrdhvavaktre pradātavyaṃ hṛdayena ṣaḍānana //
p. १४२)
ityādibhirvacanairīśāna eva naivedyādibhirupacāro deyaḥ nanu
reṇa varmaṇā vāpi pūrvato dantadhāvanam /
pūrvasyāṃ carukaṃ sājyaṃ sānnaṃ gandhādikaṃ nare //
prācyāṃ tatpuruṣeṇa dantakāṣṭhamityādibhirvacanaistatpuruṣādi
naivedyādi deyam / tanna / vratāṅganivedanārthatvāt eteṣāṃ vacanānāṃ
āgneyayāṃ diśi rocanāgaru nai-ṛtyāśāyāṃ vāyavyāṃ ca
catuḥsamamityādivat pūrvasyāṃ carukaṃ sājyamityetadapi vratāṅgāni
vedanāmātram / naitannaivedyamānasya niyāmakaṃ bhavati /
naivedyadānasamaye ceti viśeṣānabhidhānāt mukhyatāmūrdhvavaktrasya
mukhyatāpratipādanācca / tadagrakathitaṃ sarve srotasi jyāyasi prabhoḥ /
dakṣeṇordhvavaktreṇa tatastadavadhārayet / ityādīnāṃ tatpuruṣādīnāṃ
sroto pravṛttihetutvādūrdhvaṃ vaktrasyāvyavadhānenaiva
siddhāntasrotasaḥ pravṛttihetutvācca
siddhāntaśāstroktānuṣṭhāyināmīśānavaktra eva naivedyādyupacāro
deyaḥ / punarācamanīyārghyau datvā dūrvākṣatayuktena puṣpāñjalinā
sarvatattvaṃ mūlaṃ layāntamuccaran nitya-
p. १४३)
pavitraṃ dadyāt / punarmūlenārghyaṃ datvā kartavyaṃ kartṛ cottaramiti
vacanāt āvāhanānantaraprāptapādyācamanavyatiriktācamanīyārghyau
īśāne sakṛdeva deyau / aṅguṣṭhadeśikābhyāṃ tu marthayāmāṃ
vyavasthitam / mantramuccārayannakṣamekaikaṃ karṣayecchanaiḥ //
na vilambitamaspaṣṭaṃ na cāsīkṛtamadrutam /
nāsaṃkhyaṃ namaro bhrāntaṃ japaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ //
iti vacanāt vāmahastadhṛtapuṣpāñjalibhivyaktisthānamiti
saṃkalpyāstreṇa saṃprokṣya hṛdayena samāliṅgya
kavacenāvakuṇṭhitaṃ rakṣitaṃ kṛtvā guhyātiguhyeti ślokaṃ paṭhitvā
viśeṣasya śivasyodbhavamudrayā svāhāntaśivamantrau parameśvarasya
hasterdakṣiṇahastena saṃskṛtāṃ rudrākṣamālāṃ saṃgṛhya
mūlamantramaṣṭottaraśatamuktaprakāreṇa japitvā brahmāṇyaṅgāni
daśāṃśato japitvā vāmahastadhṛtapuṣpajapābhivyaktisthānamiti
saṃkalpyāstreṇa saṃprokṣya hṛdayena samāliṅgya
kavacenāvakuṇṭhitaṃ rakṣitaṃ kṛtvā guhyātiguhyeti ślokaṃ paṭhitvā
pūrvavannivedayet / guhyātiguhyetyasya ślokasyārthaḥ /
p. १४४)
guhyātiguhyau tadādimantraṇapadaṃ guhyaṃ cātiguhyam guhyātiguhye
tatra śabdena rahasyaparyāye pañcaviṃśo'yaṃ puruṣo
ityādiśrutasiddhāni puruṣākṛtāni vastrāṇyucyate / etānyatītya sthitāni
siddhāntasiddhāni atiguhyāni / atiguhyaśabdena bindubaindavāni tattvāni
nādādivaiparyantaśabdarūpāṇi māyāmāyeyāni kalādirāgatā
tattatvavāsino vidyeśvarāssarve ātmānaśca kathyate / ete sarve'pi
yasyādhiṣṭheyāḥ sa guhyātiguhyaḥ sa tvaṃ goptā sarveṣāmātmānaṃ
rakṣakastvameva nānyaḥ //
ayamarthaḥ -
guhyātiguhyaḥ śivaḥ sarveṣāṃ goptā tvamasmatkṛtaṃ japaṃ gṛhāṇa /
kāraṇe tvayi rakṣakatvena sthite sati yena japatvaprasādādasmākaṃ
siddhirbhavati siddhiśabdenātra sādhakaviṣaye tattadbhūmiṣu sthitāni
aṇimādyaiśvaryāṇyucyante / mumukṣopaniveśitaniveditamanena
mumukṣūṇāṃ pratibandhakanirākaraṇāya kriyante / yatkiñcidityādi
sukṛtaduṣkṛtaṃ vā yatkiñcitkarmāsmābhiḥ kriyate / taddvividhamapi
karma he deva he śaṅkara śivapadasthasya
p. १४५)
śivatvarūpe śivapade dikṣudhāyojitasya me huṃ kṣuṃ iti
mantrasvarūpasyārthaḥ kṣapayediti padenocyate / asya mantrasya
kṣapaṇārthavācakatvaṃ prathamapadasya śikhānvitatvāddvitīyapadasya
śrīmatkiraṇoktapradhānamantratvācchikhāprayogeṇa hi
granthicchedādibhirvidhīyate / atha kṣapaṇārthatvametena dīkṣottarakālaḥ /
buddhipūrvāptaṃ pāpakarma akāmatayā prāptapuṇyakarma ca kṣeṣyate /
buddhipūrvakṛtasya pāpasya sāmānyaviśeṣaśāstreṣu prāyaścittasya
śrutatvāt kāmyasya ca karmaṇo mumukṣorniṣiddhatvācca ataḥ
śaṅkarametādṛśaṃ karma nāśāyetyarthaḥ / śivo dāteti anena
ślokenātmanivedanaṃ kriyate / asya pūrvārdhenātmanivedanasya
saṃpradānabhūtaśśiva ucyate / śivo dātā śivaśabdena
nityanirmalaniratiśayassarvārtha jñānakriyārūpaśivatvayuktaḥ
parameśvara ucyate / sa eva dātā anādyaśuddhiyuktānāmaśodhakaḥ /
daiśodhana ityasmātornirvṛttirūpadāteti śivo bhoktā eva sarveṣāṃ
rakṣakaḥ / bhokteti bhujiḥ pālana eva vartate / ityuktatvācchive pālana eva
vartate / śivasyāpahārāsaṃbhavāt
p. १४६)
atra śrutirasti / śivaḥ sarvamidaṃ jagat saśivaśuddhamiśrāḥ
śuddharūpamidaṃ sarvaṃ jagadrakṣakatvena śodhakatvena vyāpya sthitaḥ
/ asmānnānyaśodhako rakṣakaśca vidyate / uttarārdhena coktasya
kartrakārātmocyate / śivo jayatīti prākṛtaṃ bhāvamutsṛjya śivo'hamiti
bhāvayet / śivībhūyaśśivaṃ yajet / yāvanna tatsamo
jātastāvannārāyaṇe kṣama ityādibhirvacanaiḥ

pūrvoktabhūtaśuddhyādiprakāreṇa śuddhassarvārthaśāstre coditeṣu
sarveṣvadhikaraṇeṣu svakriyāśuddhikṣayāśuddhikṣayā yo yajati arcayati
saṃpūjakaḥ śivo'haṃ tu śabdena saṃpradānabhūtāśśivāttat
pradeyabhūtasyātmanaḥ pūryaṣṭakāvacchinnaṃ svarūpamucyate / asya
mantrasyātmanivedanānantaraṃ pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā / surādhipaṃ
namaskṛtya śaśāṅkakṛtaśekharam /
kāpamālinaṃ devaṃ praṇato'smi sadāśivam //
sarvakṛt sarvadātāraṃ sarvajñamaparājitam /
sarvabhūtātmabhūtasthaṃ praṇato'smi sadāśivam //
yo'sṛjat sarvabhūtāni brahmādyāṃśca surāsurān /
tamahaṃ lokavettāraṃ praṇato'smi sadāśivam //
p. १४७)
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ variṣṭhaṃ varavāhanam /
varamālādharaṃ devaṃ praṇato'smi sadāśivam //
umāpriyaṃ sadā kāntaṃ praṇato'smi sadāśivam /
yaddhyāyanti mahātmāno munayaḥ saṃśritavratāḥ //
tatoṅkāraṃ paraṃ sūkṣmaṃ praṇato'smi sadāśivam /
manobuddhirahaṅkāratanmātrendriyagocaram //
pradhānaṃ puruṣeśānaṃ praṇato'smi sadāśivam /
bhūmirāpo'gniranilaṃ khamātmā candrabhāskarau //
manobuddhirahaṅkāraḥ parā prakṛtireva ca /
yasyecchāmanuvartante bhāvābhāvadvikāriṇam //
tasmai paramadevāya parāya paramātmane /
mahadbhyaścātimahate mahāmāyātimāyine //
sūkṣmebhyo'pyatisūkṣmāya namaskṛtyāmitātmane /
devadevāya śarvāya vidyāvidyeśvaraiḥ saha //
śaivajñānaṃ pravakṣyāmi tacchṛṇudhvaṃ samāhitāḥ /
jayāntakapṛthuskandavandabhede vicakṣaṇam //
jayapravaravīreśa saṃruddhapuradāhaka /
jayākhilasureśāna śiraśchida bhayānaka //
p. १४८)
jayaprathitasāmarthya manmatha sthitināśana /
jayāpyutatanudhvaṃsī kālakūṭadharāvaha //
jayāvarta mahādeva paridvegavidhāraṇa /
jaya dāruvanodyānamunipatnīvimohaka //
jaya nṛttamahārambhakrīḍāvikṣobhadāruṇa /
jayograrūpasaṃrambhatrāsitatridaśāsura //
jayakrūrajayendrāsya darśitāsut sunirjara /
jayavīraparispandadakṣayajñavināśana //
jayādbhutamahāliṅga saṃsthānabalagarvita /
jaya śvetanimittogramṛtyudehanipātana //
jayāśeṣasukhāvāsakāmamohitaśailaja /
jayopamanyusantāpa mohajāla tamohara //
jaya pātālamūlordhva lokākokapradāhaka /
tatrāsīnaṃ sphaṭikasadṛśaṃ śrīmadāgulphagātraṃ
brahmetthāṣṭānvitamanukalātriṃśadārabdhamūrtim /
pratyak śvetacchadanamaruṇaṃ cottaraṃ karṇaṃ
yāmyaṃ pūrvaṃ karakaruciraṃ śuklamūrdhvaṃ dadhānam //
raktapādakaraṃ bho * prativaktraṃ trilocanam /
jñānacandrajalācūḍabaddhapadmāsanaṃ vibhum //
p. १४९)
suprasannaṃ smitopetaṃ jaṭāmakuṭadhāriṇam /
ṣoḍaśābda vakṣye dvātriṃśallakṣaṇānvitam //
vāmaiḥ kheṭaṃ copayuktaṃ kapālaṃ
bibhrāṇāṃ cā kuṇḍikāṃ cābhayaṃ ca /
vande khaḍgaṃ bāṇakhaṭvāṅgayuktaṃ
hastairanyairakṣamālāṃ varaṃ ca //
vāmetare nijapāṇitaleṣu yadvā
nāgākṣasūtraṃ ḍamara utpalabījapūraiḥ /
khaṭvāṅgaśūlavaraśaktyabhayaiśca yuktaṃ
vandāmahe varatanuṃ sakalasvarūpam //
sarvajñaṃ sarvakartāraṃ sarvānugrāhakaṃ param /
anādipāśarahitaṃ niṣkalaṃ cāvikāriṇam //
sṛṣṭisthitipralayarakṣaṇanāmadheya-
kṛtyaiḥ paśormalamalaṃ paripācya mokṣam /
dīkṣātmakena karaṇena kṛpāmbunāśe
pāśatrayāt paśupate kṛpayā karoṣi //
vihitasalilabhasmā snānasandhyā praṇāmaṃ
kṛtadinakarapūjā pañcaśuddhirvidhāya /
vidhivadiha jayante dīkṣitā ye narāstvāṃ
diśasi śiva * * tebhyo vighnahīnāṃ vimuktam //
p. १५०)
ye cātra śuddhabhuvanodbhavabhogakāmā-
stvāmarcayanti vividhairyajanaprakāraiḥ /
tebhyaḥ pradhāya parameśvarasādhakebhyo
dā tadanantarameva mokṣam //
śaivaṃ jñānamathābhiṣekasahitā dīkṣāpi mokṣapradā
pūjyānyaistava pūjanopakaraṇaṃ hṛdroganirnāśanam /
bhaktiṃ bhaktanugrahaṃ nirupamaṃ sthitā ca labhavedyat-
syāt tvatpadasevitāṃ na sulabhaṃ kiṃ tat kṛpāmbhonidhe //
yat karmanāthamajātaṃ pūrvaṃ dīkṣottaraṃ vidadhato vihitetaraṃ syāt
tatsarvameva bhavataḥ smṛtimātraruddham /
kravyādayonisamavāpticchalaṃ na bhūyāt /
ādehapātamiha me'bhimatārthasiddhi -
trayānmaheśahṛdayāmathanāśanaṃ ca //
prārabdhadehasahakāri * * * mśanāśā-
dante ca vighnarahitaḥ paramokṣanilābhaḥ /
p. १५१)
avyaktākhye vyaktarūpe'tha liṅge
vyaktāvyakte sthaṇḍile vārcayanti /
ye tvāṃ nityaṃ nātha teṣāṃ dhruvaṃ syāt
pāthaprātāt takebhyaśca mukti //
mūrdhnorasā karayugena padadvayena
vācā dṛśā vimalayā manasā ca buddhyā /
vidyeśvarādinikhilātmagaṇābhirādhyaṃ
taṃ tvā mahaṃ stutipadaiḥ praṇato'smi bhaktyā //
jñānakriyecchā pramukhairanantai-
rbhedairupetāmupacārayuktyā /
sṛṣṭyādikṛtyeṣu kṛpāmburāśe
śaktiṃ vibhoḥ śaktimataḥ prapadye //
yā deśikāṅgasthitavinātha
vyāpārahastāgnivibhaktirūpa /
chinatti pāśānakhilān paśūnāṃ
tāṃ śaktimādyāṃ śaraṇaṃ vrajāmi //
p. १५२)
kecidvadanti bhavatīmiha śailakanyā-
manye'pi vācamapare kamalāṃ munīndrāḥ /
eke punaḥ prakṛtimeva pareṣa māyāṃ
binduṃ ca ke'pi vayamīśvaramādyām //
etāni śaktyupahṛtāni mayātraśambho-
raṅgāni pūjanavidhau sakalāni kṛtvā /
pūjāphalaṃ mama samastamapetavighnaṃ
pūrṇaṃ vidhehi parameśvari pāhi māṃ tvam //
stotraiḥ stutvā praṇamya cāgnikāryaṃ paddhatyuktakrameṇa
līlāvallyuktakrameṇa vā kuryāt / naimittike tu paddhatyuktakrameṇaiva
kuryāttadanantaraṃ sakalīkṛtya dvārapūjāgaṇapatyādipūjāṃ ca kṛtvā
pūjāhomādi karmagṛhāṇa / puṇyaphalamityabhidhāya mūlamantreṇa
svāhāntenārghyodakapūrvaṃ śrīmatkiraṇoktaprakāreṇa
tadrūpaviśiṣṭameva dhyātvā naivedyādidānapūrvaṃ japanivedanāntaṃ
karma kartavyam / saṃpūjanaṃ ca mūlabrahmāṅgaiḥ kartavyaṃ
īśānakoṇe vidyāpūjāmaṣṭapuṣpikayā
p. १५३)
kṛtvā astrādīśānāntamuttarādārastatanmantraiḥ saṃpūjya
rodhārghyeṇārghyaṃ ca datvā śivamūrtau
sadyavāmāghoratattatpuruṣeśānamūrdhasāmantreṇa pūjāṃ vidhāya
nirodhārghyeṇa svāhāntena mūlamantreṇa dadyāt /
taduktaṃ -
parāṅmukhaṃ tataścārghyaṃ sadyojātācchivāvadhi /
astrāddhṛdayaparyantaṃ gandhadhūpagādibhiḥ // iti /
tato nārācamudrayā bhogasthānasthitānmantrānutthāpya vidyudutthitāṃ
dhyātvā pūrvaṃ di yā mūrtimantreṇa śivamūrtau līnāt bhāvayet / tato
rakṣāvakuṇṭhena kṛtvā mūlamantreṇa saṃpūjya liṅgamudrāṃ
dhenumudrāṃ ca pradarśayet / anantaraṃ gurumahālakṣmīṃ gaṇapatiṃ
dvāramantrāṃścātmagān kuryāt / punarīśānadigbhāge pīṭhe berāvṛte
sthaṇḍile vā caṇḍeśvaramāsanamūrtibrahmāṅgamūlaiḥ saṃpūjya
viśeṣārghyeṇārghyaṃ ca datvā naivedyairdhūpādibhiḥ saṃpūjya
japaṃ nivedya nirmālyaṃ ca nivedya-lehyaśoṣyānnapānāditāmbūlaṃ
sragvilepane / nirmālyabhojanaṃ tubhyaṃ pradattaṃ tu śivājñayā //
sarvametat kriyākāṇḍaṃ mayā caṇḍatavājñayā /
p. १५४)
nyūnādhikaṃ kṛtaṃ mohāt paripūrṇaṃ sadāstu me iti vijñāpya
kṣamasvetyarghyaṃ datvā saṃhāramudrayā saṃgṛhya
hṛdayamantreṇātmasthaṃ kuryāt / arghyasthānavimantrān visṛjya
nirmālyaśuddhiṃ kṛtvā sāmānyārghyeṇa prokṣya tamapi visṛjya
prakṣālya pāṇipādavācasakalīkaraṇaṃ kuryāt / sthaṇḍilaviṣaye
vimalāvatyāṃ-vidyudutthitāṃ dhyātvā svasthāne tu layaṃ nayet /
layasthānagatān mantrān mūlamantreṇa layaṃ gatān /
mūlamantraṃ tato dhyāyet sphuradbindulayabindugatam //
bindudeve laye nāde nādavijñānaśaktimān /
jñānaśaktipare līnā yo hṛdvyomni vyavasthitiḥ /

tasmāt prajayate mantrastotraiva pravilīyata / iti /
na puṃsi na pare tattve śaktau mantrān niyojayet //
iti /
ca evamuktaprākārasaṃpannā parameśvarī /
pūjā sāmānyaviśeṣaśāstrasiddhebhyo
jñanayoganasamādhidyānajapatapaḥ prabhṛtibhyo
niratiśayamokṣasādhanaṃ taduktam śrīmatsomaśambhupaddhatyām -
p. १५५)
samādhinā tapodhyānadhāraṇābhāvanājapaiḥ /
nijamūrtau gorormūtau pustake salile'nale //
citrādau sthaṇḍile vāpi liṅgetvatyantamuttamam /
yajanamiti tathā brahmaśambhupaddhatyām -
āsanaṃ mūrtimāvāhyametattritattvamadhvani /
vyāpyavyāpakabhāvena jñātvā yajanamārabhet //
ityevaṃ samādhyādīnāṃ pūjayāssamādhānatvenoktatvāt /
pūjāyāṃ prādhānyaṃ aṅgāṅgiraṅgasyāṃ prādhānyāt /
jñānadhyānasamāyogasamādhitāmapi puruṣāṇām //
śivaliṅgārcanasyākaraṇe prāyaścittaśravaṇācca /
jñānādyabhāve'pi śivārcanaṃ kurvīta / prāyaścitta śravaṇācca /
taduktamavadhūtaguruṇā-
mugdhā malīmasadhiyaḥ samayādapotā-
ragoparaktamanaso vaśino'pi santaḥ /
tvacchāsane vihitaliṅgaparigraheṇa
mucyanta ityatimahāṃstavasiṃhanādaḥ //
avyāhatasya bhagavan bhavadāgamasya
cintāmaṇeriva mahānasamaḥ prabhāvaḥ /
sandhidānavihitāṃ yadavāpya dīkṣāṃ
jñānāvṛte khalu kevalatāmupaiti // iti //
p. १५६)
śivasaptatau -
yadaiva baddho'ñjalinādagarbhaśyāmāṅguliṃ
strambakapuṣpagarbhaḥ /
tadeva saṃsāranibandhanāni
galanti karma nibandhanāniti //
śrīmanmṛgendravṛttau nārāyaṇakaṇṭhenāpyuktam -
sāhalyādaṅghrisarojasevanaṃ
saktātmanāṃ śivavapuḥ karaṇāni yeṣām /
udvīkṣyatā dhruvamavaimyapavargabhājaṃ
sadyaḥ śarīrakaraṇeṣvabhilāṣiṇā syuḥ //
yaduktaṃ śrīmanmohaśūrottare -
devāsuranarā yakṣā munayo vītamatsarāḥ /
liṅgārādhanataḥ siddhiṃ gatā muktiṃ ca śāśvatīm //
iti kriyāsamopetaṃ liṅgamāśritya sādhakaḥ /
labhate'bhimatāṃ siddhiṃ mokṣaṃ mokṣaparāyaṇaḥ //
padmapatre yathā toyaṃ vātoddhūtaṃ sacañcalam /
tadvatsucañcalaṃ śakrapāṇināṃ bhuvi jīvitam //
asthiraṃ yauvanaṃ śakradravyamasthirameva ca /
asthiraṃ putrapautrādyaṃ rambhāsārasamopamam //
p. १५७)
tasmāt putrakalatrādi suhṛnmitradhanāni ca /
vihāya mohajālāni kuryālliṅgaparigrahamiti //
śrīmanmṛgendre'pi -
iti vilayahutāśanāntaparyantavartidyuti-
vibhavanimittasyārcanaṃ leśanaste /
gaditamatulamasyānyatphalaṃ tāvadāstāṃ
saṃpati paditi samatvaṃ sādhvādupaitīti //
iti nityavidhiḥ //
// agnikāryavidhiḥ //
agnikāryārthamīśānamiti arghyapātramiti saṃbhārāṃśceti
carvājyasamidgarbhādayaḥ catustridvyaṅgulotsedhapṛthunemitrayānvitamiti
ūrdhvata ārabhyeti kramaḥ /
mekhalātrayacaturaṅgulatryaṅguladvyaṅgulocchrāyastārayuktaṃ kāryam /
pādaśāṅgulāyeti dairgheṇa ṣaḍaṅgulaviśālāyeti vistāreṇa aṅgulaṃ
tu trividhaṃ jñeyam / ṣaḍyavaprabhedata iti vacanādadhamaṃ ṣaḍyavam /
madhyamaṃ saptayavam / uttama-
p. १५८)
maṣṭayavamevaṃ vidhānāmaṅgulānāmanyatamayā caturviṃśatyā
hasto bhavati / athavā
yajamānadakṣiṇahastamadhyāṅgulimadhyaparvavistārapramāṇena
dairghyapramāṇe navāṅgulaṃ kṛtvā taccaturviṃśatyā hastaḥ kārya
āhutyapekṣayā muṣṭyādipramāṇato vā hastaḥ kāryaḥ / nitye dīkṣādau
karmaṇi ca hastapramāṇameva kuṇḍaṃ kāryam / kāmyeṣu yathā vanaṃ
pramāṇādibhedākārabhedāt kartavyaḥ / sarveṣvapi kuṇḍeṣu
kuṇḍānāṃ yaścaturviṃśo bhāgaḥ sāṅgalasaṃjñakaṃ vibhajyānena
kartavyā mekhalā kaṇṭhanābhaya ityuktatvāt uktalakṣaṇeṣu hasteṣu
anyatamaṃ hastaṃ caturviṃśatidhā vibhajya tairaṅgulairavayavāḥ
kartavyāḥ khābhūmeruparisthitena mekhalāsu
śāntividyāpratiṣṭhānivṛttikalpanaṃ
mekhalāntarālāvakāśśāntyatītakalpanaṃ ca kṛtvā oṃ kalāmayāya
kuṇḍāya nama iti pūjayedviśodhya catussaṃskāreṇa āvṛttya
kavacenāvakuṇṭhya padmālabhyā mūle nābhyā ātmanaḥ saṃmukhaṃ
atra kecidvāgīśīpūjanavat vāgīśvaramapi pūjayanti / saṃhitāntareṣu
yathoktatvānuṣṭhāyibhistathā kartavyaṃ śrīmanmṛgendre tvanuktā tatra
kartavyam /
p. १५९)
puruṣena tu janmani jātakarmaṇi garbhādhānavadanyeṣu puṃsavanādiṣu
karmasvāhutayaḥ pañcapañca kartavyāḥ / brāhmaṇaśaṅkaramiti
brahmaviṣṇurudreśvarān pūrvapaścimadakṣiṇottareṣu pūjayet / tataḥ
sureśavaruṇapretanakṣatrabhartṛṣu ityuktatvāt / anantaśabdeneśvara ucyate /
parvādiṣvindramagniśceti atrāpi lokapāladvāreṇa śatarudrā eva pūjyāḥ
/ anantanair-ṛte punarityatra anantaśabdena viṣṇurucyate /
saptāṣṭamukhavedikāmiti saptāṅgulena mukhamaṣṭāṅgulena
tadadhobhāgaścaturaśrākārapradarśaḥ / ekāṅgulagalāṅgalaśabdena
mukhavedyorantarāla bhāga ucyate / ṣaṭtripṛthugambhīrapuṣkarāmiti
puṣkaraśabdena ādyādhāro gata ucyate / sa tu ṣaḍaṅgulena vistīrṇaḥ
kartavyaḥ / tasya tu khātastryaṅgulena kāryaṃ bhāgārdhamekhaleti
bhāgaśabdenāṅgula ucyate / ardhāṅgulā mekhalā kāryetyarthaḥ /
kaniṣṭhābhyāyājyaniryāsamiti kaniṣṭhāpramāṇājyanirgamādhārām /
vedyarthā śāstragandhikāmiti
vedyāmaṣṭāṅgulatvenoktatvādardhacaturaṅgulaṃ kuśāgraṃ
caturaśraṃ gaṇḍikāvedyā adhobhāgastho yavaviśeṣaḥ / saptāṅgula-
p. १६०)
pariṇāhakhaṭāmiti śṛṅmūlagato'vayavaviśeṣaḥ / kumbhākāraḥ
saptāṅgulapariṇāhaḥ kartavyaḥ / ṣaṇṇāhakāmiti
khaṭopavedyorāntarālike bhātvagaṣaḍaṅgulapariṇāhaḥ kartavyaḥ /
dvayostatra yannyasyeti sruksruvayoragramadhyamūleṣu śivatattvakrameṇa
nyāsaḥ kartavyaḥ / nāḍitrayāddhṛte tveti ghṛtasya
dhenumudrayāmṛtīkaraṇasiddhyarthaṃ ātmanaḥ
śaktyabhivyaktisthānāspadaṃ nāḍitrayaṃ tasmin praviṣṭaṃ bhāvayet /
dakṣiṇādagnayo bhāgāditi / agnernetrotpāṭanārthametāstisra
āhutayaścaturthī sviṣṭakṛnmukhe kartavyā ekaikāhutidāneneti
sadyādibhiḥ sadyaṃ vāmena saṃdhāyeti sadyavāmadevabījoccārya
ubhayorvā śabdābhyāṃ caturthāntābhyāṃ sandhānāhutiḥ kāryā /
evamanyeṣāmapi svasvamantrairanyonyasaṃyogāt sandhānāhutiḥ
vaktraikīkaraṇānta iti sadyavāmadevaghoratatpuruṣeśānavācakaśabdān
ca krameṇoccārya ghṛtapūrṇayā sruvadhārayā
kuṇḍagatasyāgnerāgneyīṃ diśamārabhya vāyavīṃ prāptāyā punanair-
ṛtamārabhyeśānaṃ prāptāyā kuṇḍākāśaṃ sarvameva
īśānavaktratvenānusandhāyaikīkaraṇaṃ kuryāt /
p. १६१)
taduktaṃ somaśambhunā -
agnito gatayā vāyuḥ naiṛtyāṃ diśi vāntayā /
vaktrāṇāmekatāṃ kuryāt sruveṇa ghṛtadhārayā // iti /
abhisthuṃte vaktra iti kāmyaviṣayam / evaṃ viśiṣṭasyāgnervaktre
jihvādehaṃ ca śrūyate / yaduktaṃ śrīmatsomaśambhupaddhatau -
hiraṇyā kanakā raktā tadanusuprabhā / jihvāgneratiraktā ca bahurūpā ca
saptamī /
rudrendravahnimāṃsādavaruṇānilagocare /
hiraṇyāṃ divi nirdiṣṭā rasanā ṣaḍanukramāt //
madhyato bahurūpā tu dakṣiṇottaragāminī /
hiraṇyā tatpahemābhā kanakā vajrasaprabhā //
raktātidāruṇaprakhyā kṛṣṇānilagocare /
hiraṇyādyā vinirdiṣṭā rasanā ṣaḍanukramāt //
madhyato bahurūpā tu dakṣiṇottaragāminī /
hiraṇyā taptahemābhā kanakā vajrasaprabhā //
raktātidāruṇaprakhyā kṛṣṇā nīlamaṇiprabhā /
suprabhā mauktikadyotātiraktā padmarāgavat //
candrakāntaśaraccandraprabheva bahurūpiṇī /
vaśyākarṣaṇayorādyā karakāstambhane ripoḥ //
p. १६२)
vidyeṣamedhayoraktakṛṣṇāmaraṇakarmaṇi /
suprabhā śaktike puṣṭau suraktoccāṭane matā //

ekaiva bahurūpā tu sarvakāmaphalapradā /
abhīṣṭadevatā sāgnijihvānāmityuktatvādabhilaṣitavaktra eva /
rudrendrādisthāneṣu saptajihvānusandheyāḥ / pratyahaṃ
kuraṇḍasaṃskārapūrvā syādagnisaṃskṛte'nyatra homayet / iti
saṃskṛte'nyatra homayediti / ekasthanneva kuṇḍe home kriyamāṇe homānte
caṇḍapūjāyāmavaśyaṃ bhāvitvāccaṇḍādikaraṇe śivasya
pūjāhomādikaṃ na yogyamiti / anyatrāgnau rakṣamāṇe sati
dhūpadīpādisiddhirayatnena sulabhasyāditi / tato hṛtpaṅkaje vahneriti agne
hṛdaya paṅkajaṃ nāḍīsandhānena praviśya pūjayet /
mṛgyāditilādikamiti mṛgamudrayā bhasma ca vandeteti śivasajjanāt
pūrvaṃ darbheṇāgniprāptena tadabhivyaktaśivasvarūpeṇa bhasmanā
śivo lalāṭādiṣu ālambanaṃ kuryāddrakālādisaṃpattāviti
caṇḍārcanaṃ dravyakālādyasaṃpattau na kartavyameva / saṃpattau
kriyamāṇāyāmapi adhikaraṇacaṇḍārcanahomau śivaliṅgārcanaṃ
parisamāpya
p. १६३)
pūrvavanmaṇḍalādau caṇḍārcanaṃ vidhāya paścādagnau kartavyau ca /
cakriṇaṃ caṇḍanāmānamīśānaṃ ca svagocare /
prasādābhimukhāḥ sarve madhyasūtravivarjitāḥ // iti
śrīmanmohaśūrottare /
śrutyā dakṣiṇābhimukha eva īśānakoṇe saṃpūjya
antarbahirbaligatatvenācamyācamyā rudrādayaḥ /
śuddhavidyātattvanivāsinaḥ aśuddhādhvanivāsināṃ pūjayānuktatvāt /
devayāṃ vedayet kṛtamiti apūrvoktaprakāreṇa homaphalaṃ nivedayet /
gurumabhyarcya vidyāṃ ceti pūrvārcanavidyārcane
sthānārghyapātrādisaṃkaṭavivakṣayoktam / idānīṃ teṣāṃ
sāmagrīsaṃbhavavivakṣayoktaṃ kuryāt / svādhyāyamīpsitamiti īpsitaṃ
śivaśāstrasaṃhitāsu anyatamamadhītetyarthaḥ /
svādhyāyaśabdaśravaṇamananādīnāmupalakṣaṇārthaḥ /
viśoddhyānnādipātrādannamuddhṛtya parameśvarāya nivedyetyarthaḥ /
pūrvavanmantritodana iti mṛtyuñjayamantreṇa prāṇādyāhutidāneneti
āpośanāpūrvameva nāgakūrmakṛkaradevadattadhanañjayebhyo
āgneyanai-ṛtavāyavyeśānakoṇeṣu svāhānte svasvamantre bāhyapravṛtti-
p. १६४)
kāratvāt bāhye balirdeyaḥ / bāhyapravṛttikaratvaṃ caiṣāmudbhāne tu
svarjātīyā śuktamavarṇāśca bhikṣeyuḥ / taduktaṃ -
caryāsanānnapānādeḥ teṣāṃ mantraṃ pṛthaksthitiriti śaktau
divopanīteneti śaktāvityuktatvānniśīthasya sandhyārcanayorakaraṇe
pratyavāyābhāvaḥ sūcyate / sandhyāntarāṇāṃ trayāṇāmakaraṇe
pratyavāyaśravaṇāt / ityagnikāryādiprakaraṇam //
atha prāyaścittam //
samayācāralopeti śāstroktācāralopena piśācatāmiti atra piśācatattve
buddhitattvasthitadevayonyaṣṭakamadhyavartipiśācatvamucyate / tāṃ
piśācatāṃ prāpyāpi kiñcitkālaṃ tatroṣitvā paścādapavargaṃ
prāpnuvanti tasmādapyakṛtavidhiḥ kiñcitkālaṃ piśācavararājaṃ
bhrāntvā vimalātmāsau vrajati hi samatāṃ praveśeneti / sadyojyotiḥ
padairuktaṃ pitṛbhrātrādibāndhavairiti saṃskṛtaiḥ sadbhiḥ sādhakoktaṃ
vrataṃ kuryāditi prāyaścittaśāstrasya sādhakamadhikṛtyodayāntaṃ
puraskṛtya
p. १६५)
prāyaścittamucyate / anicchuru(?)ravratī
tatpramādaprāptaprāyaścittagṛhastha ācāryasādhakottamaṃ
prāyaścittaṃ kuryāt / sa eva secchustu sādhakoktaṃ vrataṃ dviguṇaṃ
kuryādanicchurvratasaṃyuta iti vratyācāryo abuddhipūrve
buddhipūrvagṛhasthaścācāryaḥ prāyaścittaṃ kuryāt /
secchustaddviguṇamiti sa eva brahmacāryācāryo buddhipūrvaviṣaye
svasyābuddhipūrvaprāptaprāyaścittadviguṇaṃ kuryāt /
putrastattryaṃśavarjitamiti putrakaḥ nirvāṇadīkṣitaḥ
sādhakoktaprāyaścittabuddhipūrve tryaṃśonaḥ kuryāt buddhipūrvoktaṃ
tryaṃśonaṃ dviguṇaṃ kuryāt / samayī tu sādhakoktasya
prāyaścittasyārdhaṃ kuryāt buddhipūrve tu svabuddhipūrve
prāyaścittaṃ dviguṇaṃ kuryāt / samayīviśiṣṭasamayinoḥ
prāyaścittaviṣaye tvaviśeṣaḥ adhvaśuddhyabhāvāttāle tāleyutaṃ
japediti tālo dviṅgulasahasraṃ paśunāṣṭa iti /
pratilomaikavartādibhirnakevalamiti tvadīkṣitairvarṇamātraisteṣāṃ
sparśe'pyuttaralaghuprāyaścittaśravaṇāt śvapacādīkṣitaspṛṣṭa iti
śvapacāścaṇḍālā yeṣāmādiste ca pacādayaḥ teṣāmīkṣitamīkṣaṇaṃ
spṛṣṭaṃ sparśanaṃ
p. १६६)
anayāḥ saṃbhave yathākramaṃ pañcāyudhaśāyute kartavye rātrau
pūjāṃ ca dānaṃ ceti bubhukṣuḥ sānugrahaḥ / caturdaśyādiparvasviti
ādiśabdenāṣṭamīparvagrahaṇāyanādayo gṛhyante / atra parvaśabdaḥ
kālavācī caturguṇaṃ nityalopā caturguṇaṃ vratarilope
vedyataśabdenāṣṭamīcaturdaśīpañcadaśīṣūktaṃ naktaikabhuktādi
ādiśabdena kriyāniyamau gṛhyate / svasaṃkalpa eva japapradakṣiṇādayaḥ
gāyatryā parivartate / yaditi gāyatryā aṣṭottaraśataṃ japet /
maheśagurucaṇḍājñābhaṅgaḥ maheśājñābhaṅgaḥ
śivaśāstroktajñānakriyādilaṅghanaṃ śāstrasya jñātmakatvena
śrutatvāt gurūktādilaṅghanaṃ caṇḍājñātilaṅghanaṃ
nirmālyasaṃparke spṛṣṭa spṛṣṭyā na sākṣādbhuktānnamiti
socchiṣṭaśeṣaṃ nāntyajātīnvilokayediti ityādiniṣedheṣu yatra
prāyaścittaṃ na śrūyate tatra paddhatyantareṣu prāyaścittasamuccayaṃ
draṣṭavyam / tatrāpyadṛṣṭasya smṛtiṣu draṣṭavyam /
iti prāyaścittaprakaraṇam //
// atha pavitravidhiḥ //
śuklāṣṭamīṃ vinā āṣāḍhā iti atra āṣāḍhaśabdena
mithunarāśirucyate / yaduktamasmat paramārādhyena dvādaśye sitā ravau
mithunage nidrā-vidhikte harestārasaṃsyaiva karoti karkaṭaravau meṣādi
ṣaḍrāśiṣu /
ekatrāpyadhimāsatā yadi harau supte pavitrikriyā
prāyaścittamatho'nyathetamuditaṃ śrīmanmohaśūrottare /
iti asya ślokasya vivṛttirūpapavitrakālanirṇaye mithunarāśireva āṣāḍha
iti gurubhiruktatvānnirṇītaṃ siddhāntasamuccaye'pyuktam / yathā
dīkṣāpratiṣṭhāpavitrādīnāṃ kālaviśeṣakāryatvāt kālo nirupyate / sa
ca dvividhaḥ ādhyātmiko
bāhudevaprāṇahaṃsātmakajīvacāreṇādhyātmikaḥ kāla
ityādhyātmikakālo nirūpitaḥ / ādhibhautikakālanirūpaṇamārabhyate /
yaduktaṃ śrīmanniśvāsakārikāyāṃ -
muhūrtāḥ sthitayaścaiva ahorātrāyatāni ca /
p. १६८)
ṛtumāsastathā pakṣo grahā ṛkṣāśca rāśayaḥ //
sarvametanmahādevi ādityāt saṃpravartate /
aṃśāḥ sandhyāstathā rāhorādrekakāṇakāstathā //
udite bhāskare caiva sarvametatpravartate /
sa eṣa kathitaḥ kālaḥ laukikaḥ parameśvari //
nanu candragatyā māsādikareptiḥ śrūyate /
yaduktaṃ jyotiśśāstranirupakaiḥ -
darśāvadhirmāsamuśakticāndraṃ
sauraṃ tathā bhāskararāśicārāt /
triṃśaddinaṃ sāvanasaṃjñamāhu-
rnakṣatramindorbhagaṇapracārāditi //
satyam / tathāpyādhyātmikavat sūryādisiddhānte vāyadanādanāśritya
dīkṣāpratiṣṭhādikarmāṇi māsādikareptirvidhīyate /
candramasākareptiścādhimāsatithyādāvapekṣyate / taduktaṃ
jyotiśśāstranipuṇaiḥ yugānartaprabhṛtīni saurānmānādvinā
dvirāṣṭryorapi vṛddhihāniparvādhimāso na dinādicāndrāttathā
tiretharamapi praviṣṭamiti saurasaṃvatsare makarādayo
mithunāntāṣṣaḍrāśaya uttarāyaṇaṃ karkaṭakādaya dakṣiṇāyanamiti
p. १६९)
siddhaṃ teṣāṃ ca makarādīnāṃ māghādisaṃjñā śāstreṣu śrūyate
/ taduktaṃ śrīmanniśvāsakārikāyāṃ -
māghamāsāditaḥ kṛtvā āṣāḍhāntena śobhane /
vijñeyaṃ laukikaṃ kālamuttarāyaṇamuttamam //
śrāvaṇaṃ cāditaḥ kṛtvā puṣyānte na tu śobhane /

vijñeyaṃ laukikaṃ kālaṃ dakṣiṇāyanamuttamamiti /
tatraiva pāṭalāntare
yasmin rāśau sthite hyātmā māghamādikaroti saḥ /
makare kumbhamīnau ca meṣaścaiva vṛṣastathā /
mithunaḥ karkaṭaḥ ṣaṣṭhorāśyaḥ ṣaṇmāsi kīrtitāḥ /
karkaṭe siṃhakanye ca tulāvṛścika eva ca //
dhanuścaiva samākhyāto dakṣiṇe bhāskarāśraya iti /
pratiṣṭhākālavidhāne ca śrīmanmohaśūrottarādau uttarāyaṇasya
māghāditvaṃ sarvatra śrūyata iti darśayiṣyāmaḥ /
jyotiśśāstranupuṇairapi -
mṛgādirāśidvayabhānubhogāt
ṣaḍvartava suśiśiro vasantagrīṣmaśca varṣāśca śaracca
tadvaddhemantanāmā kathitastu ṣaṣṭha iti /
p. १७०)
vāhaṭe -
māghe dvisaṃkhyai māghādyaiḥ kramāṣṣaḍṛtavaḥ smṛtāḥ /
śiśirādyāstribhistaistu vidyādayanamuttaram //
ityādi /
āyurvedatantre -
ṅgahe'pi -
mārgaśīrṣādibhirdviravyaiḥ
kramāddhemantaśiśiravasantagrīṣmavarṣāsudāravyāṣṣaḍṛtavo bhavanti
/ teṣu śiśirādayastrayo raverudagayanam / ādānaṃ ca
viśeṣādakṣiṇāyanaṃ visarjanaṃ ceti / amarakośe ca - dvau dvau
māghādimāsau syādṛtustairayanaṃ tribhiḥ /
ayane dve gatirudaṇdakṣiṇārkasya vatsaraḥ //
iti / tasmāduttarāyaṇādimāso makara rāśireva māgha iti siddham / nanu
puṣyayuktā paurṇamāsī pauṣī māse tu yatra sā /
nāmnā sa pauṣo māghādyāścaivamekādaśā pare //
iti amarakośavacanāt māghādisaṃjñāyāśca laukikatvādyeṣu māseṣu
puṣyanakṣatrayuktā paurṇamāsyo bhavanti ata eva pauṣādisaṃjñā
māsā bhavitumarhanti / satyam / cāndramāsānāṃ
p. १७१)
saṃjñānibandhanametaccandraganakṣatrasaṃbandhena saṃjñāvidhānāt
sauramāsānāṃ sauramāsasaṃbandhānāṃ māghādisaṃjñānāṃ
nirvacanāpekṣayā makarādirāśiṣu
sūryacāranimittatvāttadanabhyupagame ca prāguktasarvavacanavirodhāt /
ata evāmarakośe'pi pūrvavacane arkasya vatsara ityuktam / tataśca
makarādīnāṃ rāśīnāṃ sauramāsatvena māghādisaṃjñe ktvo sarvatra
vacanāduttarāyaṇasaṃbandhānāṃ ṛtūnāṃ śiśirāditvena śravaṇāt
madhuśca mādhavaśca vāsantikābhrakulakyādi tapaśca tapasyaśca
śaiśirābhrakulakyantaśrutidarśanādi tu madhye anayā saṃbhavā
caitrādimāsau madhumāsau dvāviti nikhaṇḍuvacanadarśanāt /
makararatirāśiṣvapi māghādiyuktam paurṇamāsīsaṃbhavāt kacādik /
puṣyayuktapaurṇamāsaṣya bhācāradarśanāt saṃjñāśabdānāṃ
rūḍhitvenāpi siddheḥ saṃvatsarāṇāmapi māghādisaṃjñāprasiddhe
dhradramitadeśasarveṣu deśeṣu tulādirāśiṣveva kṛttikādīnāṃ
pādyanuṣṭhānadarśanācca / uttarāyaṇādimāso makararāśireva māgha
iti suṣṭhūktam /
p. १७२)
draviḍadeśe tu makarādirāśīnāṃ pauṣādisaṃjñā /
cāndramāsabandhabhūta yā ghaṭitaṃ nakṣatrayuktāyāṃ
paurṇamāsyāṃ teṣu bāhulyena darśanāt siddhatvavirodhāt / evaṃ ca
sarvāṇi vacanāni sādhakāni bhavanti / anyathā parasparavyāghātāt /
sarvāṇi tānyapramāṇāni bhaveyuḥ / ata eva
sarvāgamaprāmāṇyavādinaḥ sarvajñena
parameśvareṇātrādhyātmikavatsapakṣamevāśritya dīkṣādiḥ
śrīmatsvāyambhuvādau śaradvasantayoryogo dīkṣākarmavidhau varaḥ /
tayorasaṃbhavādvarṣaṃ vinānyatrāpi śasyata ityādisāmānyaśāstre'pi
tathaiva prāyeṇa ṇi vidhīyante / yathā śaradi jape yena vajetyādi evaṃ
kālo nirūpitaḥ / atha nityāṅgabhūtasya pavitrakaraṇasya kālo likhyate /
tatkaraṇe'pi ca trividho niyamo diśyate / tadāhuḥ -
āṣāḍhāditraye caiva supta eva janārdane /
pavitraṃ vidadhītaiva sūtre'sau niyamastridheti //
tamāṣāḍhāditraye caivetyavadhāraṇenoktavat bhādrapadasaṃjñitāt
siṃharāśerūrdhvaṃ pavitrārambhaniṣedhaṃ karoti / taduktaṃ
śrīmanmohaśūrottare -
bhadrādūrdhvaṃ na kurvīta siddhānte doṣabhāgbhavet /
p. १७३)
lakṣadvayamaghorasya japāccaiva viśuddhyati //
śrīmatsahasrakālottare'pi -
athavā niyamenaiva kuryānmāsatrayāntara iti upakramaḥ /
evaṃ kāle hyatikrānte prāyaścittaṃ samācarediti anyatrāpyuktam -
prāpte āṣāḍhe tadante ca tadante ca tato na hīti / tathā
āṣāḍhāditrayo māsāḥ supta eva janārdane /
śuklapakṣe'thavā kṛṣṇe praśastāstatra rohaṇe //
rogādivṛddhisaṃyuktaḥ pravāsī rājapīḍitaḥ /
uktamāsatraye yena kuryāttatsūtrarohaṇam //
asau kanyāgate bhānau datvā dakṣānāyutam /
kuryātpavitrakaraśambhostulāyāṃ na kathaṃ ca na // iti /
tathā āṣāḍhāditrayo māsāḥ pavitrārohaṇe vaśaḥ /
tadalābhe'yutaṃ japtvā kuryāt kanyāṃ gate ravau / iti /
yadyevātasīṃ kṛttikīṃ kṛtvā navamīṃ śukla eva ceti śrīmatkiraṇe /
kathaṃ śrūyate nāyaṃ pavitrārohaṇa kālavidhiḥ / āṣāḍhāditraye
caiveti niyamaśruteḥ bhādrapadamāsādūrdhve tasmin karaṇe
prāyaścittavidhānā ca / kiṃ tu pavitravratagrahaṇāvadhi
p. १७४)
niyamaḥ / taduktaṃ tatraiva -
caturo vārṣikānmāsān niyamena nayet khaga / iti śrīmatpauṣkare'pi
saṃkalpacaturo māsān sthānamāśritya vāñchitam /
kāryo niyamatastaistu hṛdbhasmādiparigraham //
āṣāḍhacchedaḥ medhādhvānaṃ gururanyatra varjayediti /
śrīmanmṛgendre'pi -
caturmāsaṃ trimāsaṃ vā dvimāsaṃ māsameva vā /
māsārdhaṃ saptarātraṃ vā pañcarātraṃ tryahaṃ dinam //
kriyāparyavasānaṃ veti / kārtikamāsaśca tulārāśirevetyuktam /
asminneva māse śukladvādaśyāṃ viṣṇoḥ prabodho bhavati / taduktaṃ
jyotiśśāstrebodhayenmadhusūdanamiti /
tasmādbhādrapadamāsādūrdhvaṃ pavitrārambho na kārya eva / supta eva
janārdana ityavadhāraṇe viṣṇusvāpāt pūrvaṃ pavitrānniṣedhaṃ karoti /
taduktaṃ śrīmanmohaśūrottare -
supte caiva hṛṣīkeśe doṣabhāganyathā bhavet / iti / tatraiva -
mohādajñānato vāpi aprasupte janārdane /
pavitraṃ kārayedyastu sa pāpī pāpamohitaḥ //
p. १७५)
pañcadinamanāhāro japtvā pañcāyudhaṃ haret /
śuddhimeṣa samabhyeti nānyathā tu kadācaneti //
anyatrāpyuktam / āṣāḍhe'pi na kartavyaṃ supte'pi madhusūdana iti / kaḥ
punarviṣṇoḥ svāpakāla ucyate /
sāmānyatastāvanmithunarāśisthāyamāṣāḍhaśuklapakṣasaṃbandha-
janyaṃ daśyāṃ viṣṇoḥ svāpo bhavati / yaduktaṃ śrīmadbṛhatkālottare -
svāpastu mithune viṣṇoḥ śukladvādaśikātithāviti / jyotiḥ śāstre'pi -
āṣāḍhaśukladvādaśyāṃ kurute śayanaṃ hariḥ / iti /
dakṣiṇasrotasi ca -
pavitraṃ vidadhītaiva mithunaste divākareti / tathā jñānaratnāvalyāmapi
śrīmadjñānaśivācāryeṇoktam /
svakasvarūpato viṣṇoḥ svāpato mithunamāsi / tasmādāṣāḍhādimāseṣu
nityāṅgarūpaṃ pavitraṃ kāryamiti niyamaḥ / uktaṃ
mādhavādisaṃjñānāṃ ṣaṇṇāṃ māsādīnāṃ
rāśināmanyatamasmin rāśau yadā cāndramasakaravyāmāsādhikyaṃ
bhavati / tadā tasmin vatsare mithunakarkaṭarāśidvayasthasya
p. १७६)
cāndramāsadvayasyāṣāḍhasaṃjñātvāt dvirāṣāḍho'yaṃ saṃvatsaro
bhavati / tasmiṃśca saṃvatsare karkaṭarāśau viṣṇoḥ svāpo bhavati /
taduktaṃ śrīmanmohaśūrottare -
darśadvayaṃ bhavedyatra ravisaṃkrāntivarjitam /
adhimāsaḥ sa vijñeyo viṣṇuḥ svapiti karkaṭe //
iti / varṣadvayamiti pāṭhe
parvamātradvayayogādadhikamāsatvābhyupagame
sarvamāsānāmadhikamāsatvaprasaṃgāt /
paurṇamāsīdvayayogādadhikamāsatā bhavatīti pakṣe
vacanābhāvādamāvāsyādvayayogādeva /
sauramāsādhikamāsatvādvacanāntarasaṃvādācca /
parvaśabdenāmāvāsyaiva vivakṣitā / taduktaṃ jyotiḥ śāstre -
darśadvayamatikramya yadā saṃkramate raviḥ /
malamāsaḥ sa vijñeyaḥ sarvakarmabahiṣkṛtaḥ //
mithunastho yadā bhānuramāvāsyādvayaṃ spṛśet /

dvirāṣāḍhaḥ saviśrute ca śrāvaṇe'cyuta iti mādhavādiṣvanyatra
mādhavaśabdena meṣarāśiḥ / śrāvaṇeśca śabdena ca
karkaṭarāśivivakṣitaṃ mādhavādiṣu ṣaṭsu
adhimāsasaṃbhavasyoktatvāt tulārāśau
divasādhikyābhāvenādhikamāsāsaṃbhavācca /
p. १७७)
itthaṃ bhādhikamāsasaṃyuktasaṃvatsaroktāpavādasāmarthyādapi
utsargataḥ mithunarāśau viṣṇusvāpa iti suṣṭhūktam / etadabhiprāyeṇaiva
sarvatra vidhirvidhīyate / yaduktaṃ śrīmanmṛgendre -
śrāvaṇe tadupānte ca nabhasyevocyamānavat /
śambhoḥ pavitramāpādya pūrayedvārṣikaṃ vidhim //
iti /
śrīmanmaye'pi -
nabhasyanabhasormāso pakṣe yo śuklapakṣayoḥ /
caturdaśyāmathāṣṭamyāmāṣāḍhāścādi mehanī // iti
śrīmanmohaśūrottare'pi ca -
āṣāḍhasya sutādhirvā śrāvaṇasya suto'sitetyādīti /
śrīmatsomaśambhupaddhatyāmapi -
āṣāḍhādicaturdaśyāmatha śrāvaṇabhādrayoḥ /
sitāsitāsu kartavyaṃ caturdaśyaṣṭamīṣu ca // iti /
yadyevamāṣāḍhāṃścādimehanīti
śrāvaṇādāṣāḍhamāsapavitrakriyāniṣedhaparatvādviṣṇusvāpasyaiva
pavitrārohaṇāni nimittatvāt svāpāt pūrvaṃ
p. १७८)
bhādrapadamāsādūrdhvaṃ ca pavitrārohaṇe prāyaścittaśravaṇāttasmin
pakṣe kṛta pavitrārohaṇe prāyaścittāśravaṇācca / ata eva
śrīmanmṛgendre tadupāntaśabdo vṛttikāreṇa vyākhyātaḥ sa śrāvaṇa
upānto yasya kālasya tadupāntakālaḥ āṣāḍhapaurṇimāsī caturdaśī ceti
/ paurṇamāsyāḥ parato'vasthitatvāttasyāntasyāṣāḍhasya
samīpatvācchrāvaṇastasyā upānto bhavatītyarthaḥ / ata eva
vimalāvatyāmuktam -
āṣāḍhādau jyeṣṭhamadhyādhamaṃ kāryaṃ dvipakṣataḥ / supte'cyute
deśikādyaiḥ pratyabdaṃ syādhyasaya brahmaśambhuriti
kāmyapaddhatyām / āṣāḍhe śrāvaṇe vātha māse bhādrapade'tha veti //
bhojapaddhatyāṃ ca -
tatrāpyāṣāḍhaśrāvaṇabhādrapadānāmanyatame māsi
sitāsitapakṣayorekasminniti / anyatrāpyuktam -
āṣāḍhāditrayo māsāḥ supta eva janārdane /
śuklapakṣe'tha vā kṛṣṇe praśastaṃ sūtrarohaṇam //
iti / yadyevamasyāḥ paurṇamāsyā āṣāḍhanakṣatrasaṃyogābhāvāt
kathamāṣāḍha iti nāma labhyate /
p. १७९)
?kārtikyāṃ dvādaśyāmityādau kārtikyādiśabdapadāṣāḍhasya
māsasya saṃbandhinyāṣāḍhīti api vyutpattisiddheḥ ka
cinmithunarāśāvapi āṣāḍhanakṣatrasaṃyogasaṃbhavāccāvirodhena tu
karkaṭakarāśisthāṣāḍhayuktā paurṇamāsī / asyāḥ pūrvacaturdaśyeva
āṣāḍhāṃcādimehanīti anenocyate iti kecit / tadayuktam / asmin pakṣe
āṣāḍhādimāsatrayasya siddhe siṃharāśereva bhādrapadatvena
sādhitatvāt kanyārāśau pavitrakaraṇe doṣaśrute
prāyaścittaśravaṇāccetyukte atrāpi māsatraye cādhikamāse
pavitrārohaṇaṃ na kartavyamiti yaduktaṃ śrīmanmohaśūrottare -
dīkṣādisthāpanaṃ caiva pavitrādiśatakrato /
adhimāse na kurvīta yadīcchecchubhamātmanaḥ //
iti /
anyatrāpyuktam -
malimlucaṃ parityajya dvirāṣāḍhe vidhirmataḥ /
malimlucastu yo māso garhitaḥ sarvakarmasu // iti /
tataścādhikamāsarahite saṃvatsare mithunarāśisaṃbandhanīṃ
śuklapakṣacaturdaśīṃ siṃharāśiparyantaṃ
p. १८०)
pavitrotsavaḥ prārambhaṇīyaḥ / adhikamāsayukte tu
karkaṭakarāśisaṃbandhinīṃ caturdaśīmārambhaṇīyaḥ /
tatrāpyadhikamāse nārambhaṇīyaḥ / uktakālādatikrame kanyārāśau
prāyaścittakaraṇapūrvaṃ pavitrotsavārambhaḥ kāryaḥ / tulāyāṃ tu
kṛtaprāyaścittenāpi na kartavya iti siddham / pavitraṃ
vidadhītyaivetyavadhāraṇe nāsāvaśyaṃ kartavyatāmakaraṇe
prāyaścittaṃ ca darśayati / tathā śrīmanmohaśūrottare'pi
lakṣadvayajapasaṃkhyāmupakramyoktam /
daivatajñānato vāpi nāṣāḍhāditraye kṛtam /
tadgrāhyaiva vinirdiṣṭaṃ prāyaścittaṃ purandara // iti /
śrīmat ṣaṭsahasrokālottare'pi -
pavitrārohaṇaṃ caiva nāṣāḍhāditraye kṛtam /
tadgrāhyaivaṃ vinirdiṣṭaṃ prāyaścittaṃ purandara iti lakṣamaghorasya /
tathā cādrāyaśśuciriti somaśambhupaddhatyāmapi -
āṣāḍhāditraye devādavidhāya pavitrakam /
lakṣadvayamaghorasya jatvā cāndrāyaṇaṃ carediti /
tasmāduttarakāle pavitrāropaṇamācāryādibhiravaśyaṃ kāryam / uktaṃ
ca śrīmanmṛgendre -
p. १८१)
evametat paraṃ guhyaṃ vratānāmuttamottamam /
sarvavyatikaro jityai kāryaliṅgāśritairnaraḥ //
kānanasthairguhāyāṃ vā rudrārādhanatatparaiḥ /
gṛhasthairdeśikādyaiśca bhuktimuktiphalārtibhiḥ //
yataḥ sarvaphalāvāptirvidhāya vikale sati /
sudurlabha tasmānnaitatkāryaṃ na kenaciditi //
śrīmatkiraṇe'pi -
evaṃ pavitrakaṃ kāryaṃ śivācārayutairnarairiti /
kārpāsādisamudbhavamiti / ādiśabdena paṭṭavalkalādayo gṛhyante /
yaduktaṃ śrīmanmaye -
avyāviddhaṃ samaṃ ślakṣṇaṃ kīrtitaṃ dvijakanyayā /
kṣaumaṃ kārpāsikaṃ sūtraṃ mauñjī vā tadasaṃbhava iti //
śrīmatsomaśambhupaddhatyāmapi -
paṭṭavalkapadmotthaṃ kṣaumadarbhaśaṇodbhavam /
muñjādisaṃbhavaṃ sūtraṃ pavitrāya praśasyata iti //
bindubāṇamiti binduśabdenaikasthānaṃ lakṣyate / daśasthānasthitena
bāṇaśabdena pañcāśat saṃkhyā lakṣyate / nāgacandrakamiti /
ekasthānasthitena nāgaśabdenāṣṭasaṃkhyā lakṣyate / ato
nāgacandraśabdenāṣṭādaśa saṃkhyā uktā bhavati /
p. १८२)
ataḥ pañcāśadārabhya yugahrāsena catuścahānyo
jyeṣṭhapūrvakaliṅgeṣu navasu granthayaḥ kartavyāḥ / jyeṣṭhajyeṣṭhe
navahaste liṅge pañcāśad granthayaḥ / jyeṣṭhamadhye aṣṭahastaliṅge
ṣaḍgranthayaḥ / jyeṣṭhādhame saptahastaliṅge dvicatvāriṃśadgranthayaḥ /
madhyamottame ṣaḍḍhste aṣṭatriṃśadgranthayaḥ / madhyamamadhyame
pañcahaste liṅge catustriṃśad granthayaḥ / madhyamādhame caturhaste
liṅge triṃśad granthayaḥ / adhamottame trihastaliṅge ṣaḍviṃśatyo
granthayaḥ / adhamamadhyame dvihaste liṅge dvāviṃśatyo granthayaḥ /
adhamādhame ekahaste liṅge aṣṭādaśagranthayo bhavanti / evaṃ
granthayaḥ samāntarālāḥ kartavyāḥ / praṇavaścandramāvahnirityādinā
tatra nā ca tāḥ proktāḥ / granthīnāmapi devatāḥ
śrīmatsomaśambhupaddhatyāmuktāḥ /
prakṛtiṃ pauruṣīṃ vīra caturthī tvaparājitā /
jayānyā vijayā ṣaṣṭhī tvajitātha sadāśivā //
manonmanī tataḥ proktā daśamī sarvatomukhīti / sarvauṣadhisamāliptā iti
sarvauṣadhilakṣaṇam / iti śrīmanmohaśūrottara uktam -
p. १८३)
murā māṃsī vacā kuṣṭhaṃ śaileyaṃ rajanīdvayam /
yadi cavyakamustāśca sarvauṣadhigaṇāḥ smṛtāḥ // iti / aṅgeṣvatha
brahmaṇāpyaṅgalakṣaṇam / ghanāhṛta iti / kavacāvṛte
saṃpātahutānyastraguptānīti pūrvavanmūlabrahmaṣaḍaṅgaiḥ sakṛdeva
saṃpātaḥ kāryaḥ / pañcagavyanāśanādyena vinetyādinā
niṣidhyamānā pañcagavyādayaḥ pavitradānānte kartavyāḥ /
vidhivaccaruṃ kṛtveti pavitradivasaprāptacarupākasamaye uddhṛtya
kuṇḍāntare śivāvāhanāt pūrvameva rakṣitena śivāgninā carupā * *
kartavyam saṃ / śivasyāgneranudhyāyatvāt / athavā
līlāvatyuktaprakāreṇa saṃskṛtenāḍyantareṇa vā kālātmanā tvayeti asya
sūtrasya vṛttiḥ / he devaṃ madīye sthinvatānekālātmanā tvayā yat
kṛtaṃ kliṣṭaṃ paripūrṇadṛṣṭaṃ samutsṛṣṭamavikṣitaṃ nānuṣṭhitaṃ
vā hṛdaṃ vā nicāvya svāṃ va suramupekṣya kṛtaṃ guptaṃ vā
vittaśāṭhyena pyarakṣayā na kṛtaṃ tatkliṣṭamapyakliṣṭamat
saṃskṛtamapi puṣṭaṃ kṛtamadhunā tvadicchayā kṛtena pavitreṇa tu /
ātmavidyā śivaistattvairityatra mūlamantroccāraḥ / ātmatattve pratyante
palite pa * * * a ni neti
p. १८४)

śrīmatsomaśambhuvacanāt prathamapavitradānasamaye
bindupariṇāmarūpe ātmatattve brahmaṇā pālite prakṛtitattvāntavyāpite
māyātattvāntavyāpakasya tālupade prakāśamānasya rudravācakasya
makārasya * * mmūloccārakāddvitīyaḥ pavitradānasamaye
bindupariṇāmarūpe viṣṇukāraṇapālite śuddhatattvāntavyāptike
vidyātattve mūlamantroccāra īśvaraṃ tasya vyāpakasya bhrūmadhye
prakāśamānasya īśvaravācakasya bindorantaṃ kāryam /
tṛtīyapavitradānasamaye bindoḥ pramathamarūpasya
śivatattvāntavyāpakasya brahmarandhrānte
prakāśamānasyārdhacandranirodhibhyāṃ sahitasya
nādasyāntamuccāraḥ kāryaḥ / gaṅgāvatārasamaye
brahmādikāraṇapañcakaiḥ paripāliteṣu sarvatattveṣu vyāpakasyādhaḥ
kuṇḍalinīmārabhya hakārādyunmanāntasya niṣkalavācakasya
mantroccāraḥ kāryaḥ evaṃ vidhapavitracatuṣṭayāditi
caturmāsatrimāsamityekāhatryahādidvyahasya vṛhatasyāpi
śrīmanmṛgendre vṛttau śrīmatā nārāyaṇakaṇṭhenoktatvāt kartavyatvam
/ tathā vṛttiḥ kriyā paryavasānameti / yāvatā kālena kriyā
p. १८५)
samāpyate dvyahena dinacatuṣṭayena ṣaḍahena veti
rātrapañcarātrasaptāhādibhyo'yaṃ viśeṣa iti prāyaścittāhutīrhunediti
mūlāghorāsibhiḥ vratānte prāyaścittahomāntaṃ karma kṛtvā
nityapūjāvat pavitraṃ ca viśeṣārghyajalena māstu me nātha
bandhakamityuktaṃ mūlamantreṇa nivedayet / vijñāpya visṛjediti /
yatkiṃcidvārṣikamityādi vijñāpayet //
iti pavitravidhiḥ //
atha dīkṣā
dikṣāśuddhiraśuddhasyeti / ātmano
malamāsādipāśasaṃbandhatvādaśuddhatvena paśutvena
śāstreṣūktakhātaśuddhasyāsyāśuddhinirharaṇarūpā
svasatprakāśakarūpā ca śuddhidīkṣā / taduktaṃ śrīmatsvāyambhuve -
kāraṇasiddhimukto yaddvyakṣaradvyarthamiṣyata iti dīyate
jñānasadbhāvaḥ kṣīyate
p. १८६)
karmavāsanā /
dānakṣapaṇayogācca dīkṣāśuddhiḥ kṛtātmanā //
iti ca / śrīmanmṛgendre'pi -
atheṣṭasādhanaṃ dīkṣā parameśamukhodgatā /
nigadyate samāsena dvitvādarthasya sā dvidhā // iti /
dīyate jñānasadbhāva ityatra jñānadānadīkṣyatvenoktasyātmanaḥ
svakīyayormalasiddhayoḥ jñānakriyayorabhivyaktireva / taduktaṃ
śrīmanmataṅgaparameśvare athāṇo bandhasopānapadapaṅktinivṛttaye /
vyaktaye caiva bhuṅkte ca / bubhukṣuṇeti śrīmatsvāyambhuve ca /
athātmamalamāyākhya karmabandhavimuktaye /
vyaktaye ca śivatvasya śivajñānaṃ pravartate //
brāhmaṇaḥ puṇyadeśottha iti / atra puṇyadeśaśabdena
śrutismṛtyādisarvaśāstroktaśuddhisaṃpūrṇo deśa ucyate / nanu
kakārādyaṣṭavarjitatvameva deśasya puṇyadeśanirāsārtham / tathā hi
smṛtiḥ -
sindhusauvīrasaurāṣṭrāstathā pratyantavāsinaḥ /
koṅkavaṅkakaliṅgāśca gatvā saṃskāramarhati //
na krauñcī kautsakāśmīrādiniṣedhārthaṃ / kāśmīra-
p. १८७)
maṇḍalaṃ puṇyaṃ sarvatīrtheṣvarindameti mahābhāratādau
mahāpuṇyatvena kaśmīrādideśasya prasiddheriti /
śrutismṛtyuktācārapracuryayukto deśa eva puṇyaḥ
kakārādideśāpuṇyakavācakasya vacanasyāpi smṛtiniṣiddha
koṅkacchakaliṅgādideśo viṣaya iti / ato'sya tu kārādideśaniṣedhakasya
kavacanasya tro srāto de bhedasiddhatvāt
siddhāntaśāstrasthairatyantamādarena kāryaḥ / śivabhaktamiti
śivabhaktyatiśayena śaktipātalakṣaṇena jñātamalaparipākam / taduktaṃ
śrīmanmṛgendre -
yeṣāṃ śarīriṇāṃ śaktiḥ panahanivṛttaye / teṣāṃ talliṅgamautsukyaṃ
muktau dveṣo bhavanti sthitau / bhaktiśca śivabhakteṣu śraddhā ta jāsate
vidhau / iti sadācaramiti śrutismṛtyuktavarṇāśramamācārasaṃpannaṃ na
tu tadābhānavarjitānāmatrādhikāraḥ / yaduktaṃ śrīmadraurave -
brāhmaṇe vratasaṃpanne kṣattriye vedapārage /
vaiśye tu kriyayā yukte śūdre śuśrūṣaṇānvite //
gururdīkṣāṃ prakurvīteti / vṛttikṛdbhiḥ sadyojyotiṣpādairapyuktam /
vedādhikāriṇa evātrā -
p. १८८)
dhikāriṇa iti śūdrasyāpi śuśrūṣā śūdrasyetareṣāṃ
varṇādhināmityadhikārasyoktatvāt dasāvapi vedādhikāryeva /
śrīmatpauṣkare'pi -
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva striyastathā /
jalānāndhabako mūkā dīkṣyāḥ śaktyapracoditāḥ //
iti /
śrīmanmṛgendre'pi -
dīkṣyāśca sādhakāstantre ye śivārpitacetasaḥ /
satsaṅganiratāḥ śūdrā asatsaṅgaparāṅmukhāḥ //
śuśrūṣābhiratāḥ śāntāḥkāleṣu parikīrtitāḥ /
sahiṣṇavo'nuraktāśca guroḥ sarvātmanā sadā //
bahiścāryā suniṣṇātā svakarmaparirakṣakāḥ /
antaḥ karaṇaceṣṭābhilakṣayitvā / śivaśaktikaraiḥ spṛṣṭā vinītā
priyadarśanā /
akrodhā apricapalā śraddhadhānā jitendriyāḥ /
te'nugrāhyāḥ sadā krūrāḥ svacāraparipālakā //
iti /
śrīmatsarvajñānottare'pi -
brāhmaṇakṣatriyāvaiśyāḥ strīśūdrāśca napuṃsakāḥ /
dīkṣākāle tvamīmāṃsyā jñānakāle vicārayet //
p. १८९)
ityatrādiśabdenānulomaḥ sarvavarṇā ambaṣṭhādayo vivakṣitāḥ / nanu
pratilomāḥ kaivartakādayaḥ / yaduktaṃ jñānaratnāvalyāṃ -
atrānulomajātā ye yuktā eva dvijātiṣu /
teṣāṃ ṣaḍadhvaśuddhyādi kuryānmātṛkulocitam //
iti / nanu eṣā dīkṣā mānvādyuktavat kiṃ śarīrasya saṃskāraṃ karoti
uta jāteḥ āhosvidātmano vā / ātmana eveti / tathā brūmaḥ
śrīmatparākhye -
saṃskāro yaḥ śubhaśaivena piṇḍe cetanendhite /
saṃskārādhyavatha tajjātinādhiṣṭhānaṃ vinā na sā //
ekasmin sarvavarṇānāṃ saṃskāraḥ saṃskṛto bhavet /
nirādhārā na saṃskāryā sādhārā cidadhiṣṭhitā //
saṃskāryaścetarastena phalabhoktā sa coditamiti /
śrīmadraurave'pi -
na śarīrasya saṃskāro na saṃyogavihāgayoḥ /
na cotpattivināśābhyāṃ nāpi jātervidhīyate //
cetanasyāpi śuddhasya kṣetrajñasya śarīriṇaḥ /
jñūbhātmano kartuṃsta saṃskāra iṣyate iti /
evaṃ śarīraviśiṣṭasyātmanaḥ saṃskāryatvenoktatvā-
p. १९०)
dasya śarīriṇo vihito brāhmaṇādeḥ saṃskāraḥ tasyaiva saṃskāryatvaṃ
netareṣāṃ pratilomānāṃ teṣāṃ
sasaṃspṛśyatvādasaṃvyavahāryatvasyoktatvāt / pauṣaṃ caitraṃ vinā
varṣā iti pauṣaśabdena dhanūrāśirucyate / caitraśabdena mīnarāśirucyate
/ evaṃ yathopapadyate tathopapāditaṃ purastāt pavitravidhau deśe
varṇānugāṃ bhūmimiti deśalakṣaṇaṃ śrīmadbrahmaśambhubhiruktaṃ
kulaṭhailādikamityādinā varṇānugāyā bhūmerlakṣaṇamuttaratra
vakṣyate / savyanijaṃ sthānamiti savyaśabdena vedīdakṣiṇabhāga ucyate /
kalāyāṃ rāgavidye cetyatra pumāniti puṃstvamalamu se sadeśe saśakti iti
īśvarādyadhiṣṭheyabindupariṇāmabhūtāni īśvaratattvasadāśivatattva-
śivatattvānyucyante / tvadhiṣṭhāya īśvarādayaḥ / teṣāṃ pariṇā
apariṇāmatvena layāsaṃbhavādhāraṇābhirguṇotpātairiti tatra
dhāraṇāśabdena nivṛttyādayaḥ kalā ucyante / taduktaṃ
śrīmadbrahmaśambhubhiḥ -
pārthivī vāruṇyāgneyī vāyavī nābha iti ca / śodhyoparaktanānyastāḥ
kalā evātra dhāraṇā iti /
p. १९१)
udghātasya lakṣaṇaṃ śrīmaccatuḥśatikāyāmuktam -
pañcodghātāśca catvārastrayo dvāveka eva ca / iti /
asya sūtrasya vṛttiḥ / pūrakakumbhakapūrvaṃ vāyorudghāto nādavṛttyā
dvādaśāntaṃ yāvat preraṇamudghātaḥ / guṇāḥ
gandharasarūpasparśaśabdākhyabhūtaguṇāḥ / udghātaḥ
prāṇāyāmaguṇānurūpaiḥ prāṇāyāmaiḥ evaṃ pratiprāṇāyāmaṃ

guṇotsāraṇaṃ kṛtaṃ bhavati / nāmantāṃ śaśinīmūrdhva iti
sarvajñatvasarvakartṛtvenoktasya parameśvarasya karaṇamantareṇa
sarvakartṛtvādyayogāt kāryakaraṇatvena sthitāyāḥ śaktervācakatvena
śrīmatsvāyambhuvādiśāstreṣūktānāṃ mālā
brahmaṇāmīśānasarvavidyādīnāmityādīnāmaṣṭatriṃśatprakāro
vibhāga ucyate / śāntiṃ pūrvatretyādinā vyapadiśyamānāḥ
śāntyādayo na bindukalāḥ / kiṃ tu kalādhiṣṭhātryaḥ śivaśaktaya eva /
taduktaṃ śrīmanmṛgendre -
nivṛttayati bhūtāni yayā sāsya nivṛttikā /
nivṛttiriti tatsthānaṃ tatraiśo'pi nivṛttimān //
ityādinā / tathā ca śrutirapyatrāsti -
ataḥ śaktireva tasya kāryakaraṇena vastvantaram
p. १९२)
antaryajanādikamiti / ādiśabdena nābhikuṇḍahomabhrūmadhyadhyāne ca
gṛhyete / vardhanyāṃ śivāstramityanena varṇasamūhātmakasya
pāśupatāstrasya nirāsaṃ saṃpattyai deśakālayoniriti
pañcāṣṭakakṣetreṣvanyatamatvaparikalpanaṃ deśasaṃpattiḥ /
kālasaṃpattistu ādhyātmikasya kālasya dīkṣānuguṇyasaṃpādanaṃ
bhautikanaiṣṭhikamiti bhautikaḥ sādhakadīkṣārhaḥ naiṣṭhiko
mumukṣudīkṣārhaḥ / nirīkṣaṇādimiti / atrādiśabdena
prokṣaṇatāḍanābhyukṣaṇaśiṣyahṛdayapadmāṃ * *
ātmanirodhadahanāplāvanapurātmanyāsāmṛtāplāvanāni nigṛhyante /
śivīkṛtya sakalīkṛtya kumbhasthaṇḍilavahnireva saṃdhānamācaredityatra
nāḍīsaṃdhānānantarapratyekamāhutitrayamapi kartavyam /
śakyamūlāditarpaṇamiti mūlamantratarpaṇamāhutiśatamaṅgānāṃ ca
daśāṃśeneti śrīmadbhojadevenoktatvānmūlamantreṇa śataṃ
brahmāṅgaiśca daśāṃśato homaḥ kartavyaḥ /
bījāśanāśayotthānāmityādinā viśeṣa saṃskāra ucyate / bījadoṣa
asmin garbhasthe sati pitṛbhyāṃ kṛtaduṣkṛtakarma / atra śrutirasti /
p. १९३)
iti aśanadoṣaḥ niṣiddhānnabhojanam / āśayaṃ doṣam / āhutitrayaṃ
dadyāditi pratyekamāhutitrayaṃ mūlena kartavyam / sraṇyeti /
aṅkuśamudrayā kecidvāgīśvarīyonāviti
śrīmatsomaśambhupaddhatyuktakramasya viśeṣasaṃskārasya
pākṣikasyātideśaṃ datvā yajñopavītaṃ ceti yajñopavītaṃ
brāhmaṇādīnāṃ yathāśāstraṃ deyam / yaduktaṃ
śrīmadbrahmaśambhupaddhatyāṃ -
trisūtraṃ trivṛttaṃ śvetamekadvitrisaraṃ kramāt /
śūdraviṭkṣatriyāṇāṃ ca upavītaṃ vidhīyate //
viprasya sottarīyaṃ tu trisaradviguṇaṃ bhavet /
iti / svajātīśābhimantritamiti puruṣāghoravāmājā jātīśā
brāhmaṇādiṣvityuktakrameṇa śrutyarcādhyānahomāderiti śrutirasti /
siddhāntaśāstraśravaṇam / tapasvine tatreti viśeṣasaṃskāra jaṭābhasma
ceti jaṭāśabdena jaṭāyāṃ bandhanīyāni rudrākṣāṇyucyante /
rudrākṣabhasmadaṇḍakaupīnopavītāni pratyekaṃ pātreṣu nikṣipya
pātrāntare vidhāya saṃpātahomaṃ hutvā uttamāṅgasthakeśapāśajaṭā
nibadhya tāsu śiromaṇi badhvā
p. १९४)
paścāt bhasmādikaṃ dadyāt / kalāśaktiriti kalā aṣṭatriṃśatkalāḥ
śaktayaḥ / vāmādyā nava pavitrāṇi brahmapañcakam / ata eva sahitā
mantrā ekādaśatattvāni ṣaṭtriṃśanmantreśā vidyeśvarā aṣṭau /
niṣṭhā dhiyā sata iti niṣṭhā apavargaḥ / viśleṣāyoccarannāmeti
devadattādīnām / suṣumnā hṛtpuṭāmiti / suṣumnāyāḥ śivayānatvāt
hṛtsaṃpuṭitamūlayuktena svanāmnā namaskārāntena sūtre niyojanaṃ
kartavyam / śāntyatītādikān pāśāniti ādiśabdena
śāntividyāpratiṣṭhānivṛttaya ucyante / tattvalokādigarbhiṇa iti tattvāni
śivādipṛthivyāntāni ṣaṭtriṃśallokāḥ / anāśritādikālāgnyantāḥ
ādiśabdena varṇapadamantrāḥ varṇāḥ akārādikṣakārāntāḥ
pañcāśatpadāni
vyomavyāpimantrasyādimapraṇavādārabhyāntimapraṇavāntānyekāśīti
mantrāḥ mūlabrahmāṅgāni ādiśabdena malakarmarodhaśaktayaśca
gṛhyante / tatra malo nāmātmanāṃ jñānakriyāśaktyorādita evāvāraka
anantaśaktiyukto nityo vyāpako mūrtaḥ / kūṭasthanityo dravyasvarūpaḥ /
karma ca
p. १९५)
vihitapratiniṣiddhapuṇyāpuṇyasaṃskārarūpaṃ rodhaśaktistu uktānāṃ
sarveṣāṃ pāśānāṃ jaḍatvena svataḥ pravṛttinivṛttyayogāt
sāmarthyasahakāriṇī parameśvarī śaktireva upacārāt pāśa ityucyate /
śrīmanmṛgendre -
tāsāṃ māheśvarī śaktiḥ sarvānugrāhikā śivā /
dharmānuvartnādeva pāśa ityupacaryate //
ityete kalādayaḥ sarve'pi pāśā ityuktam /
śrīmanmṛgendre -
prāvṛtīśabale karma māyākāryaṃ caturvidham /
pāśajālaṃ samāsena dharmā nāmnaiva kīrtitāḥ // iti /
bindorapi binduprādhānikagranthatvādinā pāśatvamuktam / uktānāṃ
kalādīnāṃ trayāṇāṃ pāśatvopapādanaṃ śrīmanmṛgendre -
kṛtaṃ kalāvasthānitva tattvāni tattvastho bhuvanavraja iti / nivṛttyādiṣu
kalāditattvānāṃ sthititattveṣu bhuvanānāṃ tattvānāṃ tu
sūkṣmadeharūpatayāpi bandhakatvam / evamarthātmanāṃ kalādīnāṃ
bandhakatvaṃ pratipāditam / śabdātmanāṃ tu varṇapadamantrāṇāṃ
bandhakatvaṃ kathamucyate / arthānāṃ
p. १९६)
śabdānuvedhamantareṇa bhogyatvānupapattiḥ / śabdātmanāmapi
bandhakatvaṃ siddhameva / taduktaṃ ratnatrayaparibhāṣāyāṃ -
na so'sti pratyayo'ṇūna yaḥ śabdānavagamāte /
anuviddhamiha jñānaṃ sarvaśabdena jāyate //
punastatraiva
tāmeva vāṇīṃ sūktākhyāmāhurātmavido janāḥ /
pratyātmaniyame hyetā vṛttayo bandhanātmikā //
iti / sā bhogasādhanopāya pratyayodaya hetunā śabdānuvedhena sadā
mohayedavivecite sati itthaṃ sāmānyena śabdamātrasya
bandhakatvamuktam / kathaṃ śabdaviśeṣāṇāṃ padānāṃ mantrāṇāṃ
bandhakatvamucyate / padānāṃ
tāvadvyomavyāpisaṃjñitānāmekāśītīnāṃ bandhakatvaṃ
viṣayākṛṣṭisādhakānāmanantānāṃ padāntarāṇāṃ pratyekaṃ
śodhyatvā saṃbhavāt tadadhiṣṭhātryāḥ śivaśaktervācakatvena
parameśvareṇa śāstreṣūktatvātteṣāṃ bandhakatvam / taduktaṃ
ratnatraye kalādhvaśaktiviṣaye -
ekāśītipadā devī pratisargapadakramāt /
p. १९७)
aṣṭāviṃśatisaṃkhyaistu padairatra pratiṣṭhite -
tyādinā śabdārthayoḥ saṃbandhasya īśvarasaṃkalpādhīnatvāt /
taduktaṃ tattvatrayasaṃgrahe -
vidyāvidyeśānāṃ
sāmānyaviśeṣadharmavicchambhumantrānukārodyasmāt
so'rthavidabhidhānakradadṛṣṭa iti tadeteṣāṃ kalādīnāṃ navānāṃ
bandhakatvaṃ nirūpitam / eteṣu
kalātattvabhuvanavarṇapadamantrādhvatvaṃ śodhitatvamātmanāṃ
satāṃ śivaprāptyupāyatvaṃ ca śrīmatsvāyambhuve tūktam /
athātmabandhasaṃtāna paśunivṛttaye ya vyaktaye ca śivatvasya
ṣaḍvidho'dhveha kīrtyate /
tathādhvā ca padādhvā ca varṇādhvā bhuvanādhvakaḥ /
mantrādhvā ca kalādhvā ca viṃśatyekaṃ śivaṃ padam //
iti /
ratnatraye'pi -
tyaktvaikamekaṃ saṃprāpya kalādiṣvajarāmaram /
padamāsādyate puṃbhirato'dhvā naḥ kalādaya // iti //
padamantrayoḥ śodhyatvenoktayoḥ kathaṃ śodhakatvanivṛttiṃ
hṛdayenetyādinocyate / vācyavācakātmanā eteṣāṃ dvirūpatvāt
bindūdbhūtena vācakātmanā
p. १९८)
śodhyatvaṃ vācyātmanā śivaśaktirūpeṇa śodhakatva eva mukhyatayā
mantratvaṃ śivasya / yaduktam -
anugrāhakalokānāṃ śivo mantra iti śruteḥ /
yā tvanugrāhikā śaktiḥ sā mantratvamihāgateti /
yāvaddevohyadhiṣṭhātā vācyamantrātmakā mata iti ca /
śiṣyadehātsamādāyeti / ete pāśāḥ kathaṃ śiṣyasthāḥ śiṣyadehastu
pāñcabhautikatvena prasiddhastasmin dehe vastvantarāṇāmeteṣāṃ
kathaṃ saṃbhavaḥ syāducyate / vasudhāstattvahaṇaḥ prati

puṃniyatakalānto'yaṃ paryaṭati karmavaśato bhuvanajeṣu deheṣvayaṃ ca
sarveṣviti vacanāt pṛthivyādīnāṃ kāntānāṃ triṃśatāṃ tattvānāṃ
puryaṣṭakadvāreṇāvasthānamuktam / eteṣāṃ kāraṇatvena
tadāpoṣikatayā ca māyāyāḥ saṃbhavaḥ śuddhānāṃ pañcādīnāṃ
vastūnāṃ māntraśarīre saṃbhavaḥ / śāstreṣu śrūyate
candrāgniravisaṃyuktā ādyā kuṇḍalinī tu yā /
hṛtpradeśe tu sā jñeyā aṅkurākāravatsthiteti /
asya sūtrasya vṛttau māyeyena puryaṣṭakasaṃbandhāt pūrvameva
nādātmakapuryaṣṭakasaṃbandha uktā yathā sā cādyā
prathamamaharmukhe puṃsā saṃbadhyate / anantaraṃ
puryaṣṭakamityāditatkāraṇatayā bindoḥ saṃbhavatkāryatvena
p. १९९)
ca kalānāṃ śuddhatattvabhuvanādīnāṃ saṃbhavaḥ / karmaṇāṃ tu
sthūlasūkṣmātmaśarīrahetutayā saṃbhavaḥ / asya śarīraṇo
jñānakriyācchādakatayā masalasya satirodhaśakteḥ
sasarvapravṛttihetutvena siddhiḥ / ataḥ śarīre sarveṣāmapi sthitiḥ
saṃbhavatīti uddiṣṭapāśanavakaṃ namaskārāntarasvasvanāmabhiḥ
sūtre saṃyojanaṃ svāhāntairetairnāmabhirnau
pratyekastribhirāhutibhistarpayet / hṛtpuṭotmābījaneti uktasya saṃyojanāṃ
oṃ hāṃ hauṃ hāṃ śāntyatītakalāpāśāya hā hūṃ phaṭ anena
viśleṣaṇam / oṃ hāṃ hauṃ hāṃ śāntyatītakalāpāśaṃ gṛhṇāti iti
grahaṃ / oṃ hāṃ hauṃ hāṃ śāntyatītakalāpāśāya svāhā iti
tarpaṇam / oṃ hāṃ hyaiṃ hāṃ śāntyatītakalāpāśāya hāṃ huṃ phaṭ
iti viśleṣaṇam / oṃ hāṃ heṃ hāṃ śāntyatītakalāpāśaṃ gṛhṇāmīti
grahaṇam / oṃ hāṃ hyaiṃ hāṃ śāntikalāpāśāya namaḥ iti
saṃyojanam / oṃ hāṃ hyaiṃ hāṃ śāntikalāpāśāya svāhā iti
tarpaṇam / oṃ hāṃ hūṃ vidyākalāpāśāya haṃ huṃ phaḍiti
viśleṣaṇam / oṃ hāṃ hrūṃ hāṃ vidyākalāpāśaṃ gṛhṇāmīti
grahaṇam /
p. २००)
oṃ hāṃ hrūṃ hāṃ vidyākalāpāśāya namaḥ iti saṃyojanam / oṃ
hāṃ hrūṃ hāṃ vidyākalāpāśāya svāheti saṃtarpaṇam / oṃ hāṃ
hlīṃ hāṃ pratiṣṭhākalāpāśāya haḥ huṃ phaḍiti viśleṣaṇam / oṃ
hāṃ hlīṃ hāṃ pratiṣṭhākalāpāśaṃ gṛhṇāmīti grahaṇam / oṃ hāṃ
hlīṃ hāṃ pratiṣṭhākalāpāśāya namaḥ iti saṃyojanam / oṃ hāṃ
hlīṃ hāṃ pratiṣṭhākalāpāśāya svāheti saṃtarpaṇam / oṃ hāṃ
hlāṃ hāṃ nivṛttikalāpāśāya haḥ huṃ phaḍiti viśleṣaṇam / oṃ hāṃ
hlāṃ hāṃ nivṛttikalāpāśaṃ gṛhṇāmīti grahaṇam / oṃ hāṃ hlāṃ
hāṃ nivṛttikalāpāśāya namaḥ iti saṃyojanam / oṃ hāṃ hlāṃ hāṃ
nivṛttikalāpāśāya svāheti saṃtarpaṇam / oṃ karmapāśāya haḥ huṃ
phaḍiti viśleṣaṇam / oṃ hāṃ karmapāśaṃ gṛhṇāmīti grahaṇam / oṃ
hāṃ karmapāśāya nama iti saṃyojanam / oṃ hāṃ karmapāśāya
svāheti tarpaṇam / oṃ hāṃ malaśaktaye haḥ huṃ phaḍiti viśleṣaṇam /
oṃ hāṃ malaṃ gṛhṇāmīti grahaṇam / oṃ hāṃ malaśaktaye nama iti
saṃyojanam / oṃ hāṃ malaśaktaye svāheti tarpaṇam / oṃ hāṃ
rodhaśaktaye
p. २०१)
haḥ huṃ phaḍiti viśleṣaṇam / oṃ hāṃ rodhaśaktiṃ gṛhṇāmīti
grahaṇam / oṃ hāṃ rodhaśaktaye namaḥ iti saṃyojanam / oṃ hāṃ
rodhaśaktaye svāheti tarpaṇam / oṃ hūṃ hoṃ hrūṃ
śāntyatītakalāpāśaṃ huṃ phaṭ oṃ hāṃ hūṃ hyaiṃ hūṃ
śāntikalāpāśāya huṃ phaṭ / oṃ hūṃ hrūṃ hūṃ vidyākalāpāśa
huṃ phaṭ / oṃ hūṃ hlīṃ pratiṣṭhākalāpāśāya huṃ phaṭ / oṃ hūṃ
hlāṃ hūṃ nivṛttikalāpāśāya huṃ phaṭ / oṃ haḥ hlīṃ pratiṣṭhā
kalāpāśāya huṃ phaṭ / oṃ haḥ hūṃ vidyākalāpāśāya huṃ phaṭ /
oṃ haṃ hyaiṃ etaireva namo'ntarmantrairantaḥ sūtraiḥ praviśya etaireva
badhnāmītyantena bandhayet / pāśānāṃ grahaṇaṃ bandhanena grahaṇaṃ
vaśīkāraḥ / bandhanaṃ puruṣaṃ prati niśśeṣasyāpārapratiṣedhanaṃ
paṅktiyuktāraṇeti paṅktiśabde śadaśasaṃkhyocyate /
viṃśatyuttareṇetyarthaḥ /
// ityadhivāsavidhiḥ //
nāḍīsaṃdhyādikamiti / ādiśabde pratyadhikaraṇaṃ āhutitrayakaraṇaṃ
gṛhyate / saṃhāreṇa tato vyāptimiti / atra nivṛttikalāyā
vyāptatvabhuvanavarṇapadamantrapadatvādarśitaḥ /
śrīmatkālottarādyustā bījānāḍī vāḍhvī
viṣayaguṇāvasthākāraṇeśvarādhi tāraśca pravācyāḥ / tatra bīje
ākāralakāreṇa nāḍyau iḍāpiṅgalāhvaye vāyūprāṇāpānau ye
ghrāṇopasthitau gandhaviṣayagandharasarūpasparśaśabdā guṇāḥ
avasthāḥ / jāgratkāraṇeśvaro brahmā vācyamantrarūpe
sadyojātādhiṣṭhātā karmārabdhataroranyanmumukṣostu viśodhayedityatra
samayācārikeṣṭāpūrtāni karmaṇāmapyaśodhyatvamaṅgīkartavyamiti /
taduktaṃ somaśambhunā -
sabījāyāṃ tu dīkṣāyāṃ samayācārapāśataḥ /
dehārambhakakarmāccetyādinā viyogājjyeṣṭhayā kāryā iti / jyeṣṭhā
vāmā raudrīṇāṃ vidhoktadyoni yo dhyānākhya su karmasu
karaṇatvamanusaṃdheyam / śivaṃ vijñāpya garbhāṇāmiti / atra jananaṃ
tāsu kāsu yoniṣu sthūlaśarīrābhivyakti / adhikārastu tatra
bhoktṛtvasāmarthyam / bhogyā-
p. २०३)
kāriṇātmasaṃvidudayaḥ / tadekarasatāniṣkṛtistattvaśuddhiriti
pañcikāyāmuktatvāt tātvikānāṃ jananādhikabhogalayānāṃ
nivṛttitattvakāraṇātmāviśeṣitasya tattvasya enaṃ pratyaṅkurābhāvaḥ /
bhūrloke tatra saṃskārā nāpādyāmnāyacoditā ete saṃskārāḥ /
pūrvameva kṛtasaṃskārasya kimarthaṃ kartavyatvena vidhīyate /
adyatanatvena vihitāssaṃskāraistaccharīriṇaḥ kriyate / kiṃ tu
śaktipātayogenānugṛhītānāṃ strīśūdrāṇāmapi bhāṣa
dvijaśarīrāpekṣayā kriyanta iti śrīmanmataṅgapārameśvaravṛttau / na na
dīkṣitānāṃ dīkṣitottaraṃ viśeṣaśāstravihitānuṣṭhānameva kartavyam
uta sāmānyaśāstravihitānuṣṭhānapūrvameva
viśeṣaśāstrānuṣṭhānaṃ kartavyam / atrocyate / tatra
sāmānyaviśeṣalakṣaṇaṃ śrīmanmohaśūrottare proktam / yathā
śrutismṛtipurāṇasāmānyaśrīmatkāmikādayo viśeṣaśāstram /
vedādīnāṃ sāmānyatvaṃ brāhmaṇādigādhimātreṇaivādhikārāt /
kāmikādīnāṃ viśeṣatvaṃ teṣāṃ brāhmaṇādīnāṃ
malaparipākaśaktipātapūrve
p. २०४)
dīkṣottarakālamevādhikārāt tataḥ sāmānyācārapūrvameva
viśeṣaśāstravihitānuṣṭhānaṃ kartavyam / yaduktaṃ
śrīmatsvāyambhuve saṃdhyāpaṭale -
kṛtvācamya purā brāhmī bhajetsaṃdhirdvirāśramīmiti asya sūtrasya
vṛttiḥ ācāntaśca udaṅmukhaḥ prāṅmukho vedasiddhāmiti
āpohiṣṭhādibhirmantrairāmnātamārjanavidhiṃ saṃdhyāṃ bhajet /
upāsti dvirāśramīti brahmacāri
gṛhasthavānaprasthaparivrājakākhyāśramacatuṣṭyādanyatamasminnā-
śrame vartamānaśrautakriyākarmābhyanujñātaparameśvarakriyā-
nuṣṭhānaśca dviriti dvau vārau tāmiti tiṣṭhet /
vedasiddhasūtrānuṣṭhānādanantaraṃ śaivaḥ saṃdhyāṃ
vandetetyarthaḥ / śrīmat ṣaṭsahasrikāyāṃ -
prāṇāyāmatraṃ kṛtvā tataḥ saṃdhyāṃ samārabhet / vaidikīṃ tu purā
kṛtvā tataḥ śaivīṃ samabhyaset / tatra vidyātrayaṃ kāryaṃ /
dvicaturbhirviśeṣataḥ /
vaiśvadevaṃ tathā saṃdhyāṃ śūdrasvūktvā traye hi //
p. २०५)
brahmaśambhupaddhatyāṃ -
snātvottīrya purā brāhmīṃ bhajet saṃdhyāṃ dvirāśramī / iti evaṃ
saṃdhyāmadhiṣṭhāya garbhāṇāmiti / atra jananakṛtyoktaṃ
karmāntaraviṣaye'pi / yaduktaṃ śrīmanmataṅgapārameśvare -
ācāro dvividho mārge carato bhāvitātmanā /
dṛṣṭādṛṣṭaphale prāptiramoghā saṃpravartate //
laukikaḥ saṃprasiddho'yaṃ so'virodhanidarśanāt /
pālyo niḥśreyase caiva saṃpratīścāpyaninditaiḥ //
śaivo'nyatra boddhavyaḥ prayatnāt sādhakātmabhiḥ /
cāsmiñchaive'dhikāre ca laukiko'ṅgatvamāpnuyāt //

tathāpi pālanīyo'sau yasmāddoṣo na pālite /
tyakte vātha guṇaḥ kaścit sāmānyastena cocyate /
asya vṛttiḥ laukikaḥ saṃprasiddho ityādayo'yaṃ
brāhmaṇādidharmabhedenācāraḥ /
so'yamutpattiviśiṣṭaśrutismṛtiśāstramūlatvena prasiddha eva / dīkṣitairhi
dvijātibhireva savyavahāro vivāhādiḥ kartavyaḥ / tannimittamapi pālya iti /
na cetyāpi / yadyapyasminviśeṣaviśeṣavihite nityādikamātmanyācāre
laukiko'saunāṅga tathāpi
p. २०६)
puruṣārthatayā pālanīyā eva / tasmāddoṣa iti nakāro'tra niṣedheta /
tasminnapālite samayātmake guṇaḥ kaścinneti saṃbadhyate / kiṃ tu doṣa
eva / tasyeha pālyatvenābhyanujñātatvenehatve niṣedhaḥ sidhyati /
karmasamānatvādata evāyamācāraḥ sāmānya ucyate / atrāpi
pālyatvenābhyanujñātatvādisāmānyācārasaṃpanna iti sūtram / asya
vṛttiḥ śrutyādisāmānyavidhāne bhavaḥ sāmānyaśca
ubhayaviśeṣābhihito yaḥ samayācārastena ca saṃpannaḥ
sāmānyaviśeṣakriyānuṣṭhīṃ ityartha iti / yaduktaṃ
śrīmatsarvajñānottare -
dvāvevāśramiṇau śaive gṛhasthabrahmacāriṇau /
lokānugrahakartārau parivrāṭ tāpasau na hi //
gṛhasthabrahmacāritvaṃ saṃjñāmātraṃ tu kevalam /
pāramārthikrame teṣāṃ nāśramo nāśramakriyā //
yadarthaṃ kṛtakarmāṇo niyuktāḥ parame pade /
yadarthaṃ nāśramāḥ proktāḥ śivaśāstrasamāśritāḥ //
vṛttiḥ - yasya mokṣātmanaḥ phalasyārthamete kṛtadīkṣākarmāṇaḥ
śiṣyāḥ parasmin pade yojitāḥ śivaśāstraṃ saṃyagāśrayanniti
śivaśāstrasamāśritāḥ /
p. २०७)
teṣāṃ tadarthaṃ tasya prāptyarthaṃ manāśramaprāptiriti /
tadāśramakriyānuṣṭhānaṃ ca śāstreṣu śrūyate / kiṃ tu vihitatayā
tadanuṣṭhāya pratyavāyaparihārārthameva śrūyate / ājñāvilaṅghanāt
proktaṃ kravyādatvaṃ śataṃ samāḥ iti varṇāśramācārātmanaḥ sāpi
na laṅghayediti ca /
yadyapi syāttrikālajñaḥ trailokyākarṣaṇakṣamaḥ /
tathāpi laukikācāraṃ manāgapi na laṅghayediti //
ca / punastatraiva -
pūrvasaṃdhyāṃ japaṃ homaṃ yacca karmakramāgatam /
sthityarthamācaret kiṃcit satataṃ mantratatparam //
asya vṛttiḥ - pūrvāśramasaṃbandhaśrutyādi vihitaṃ
saṃdhyāvandanahomādikaṃ kramāgatamanyattadapyanityam /
śivapūjanādikaṃ phalādyanusaṃdhānena laukikavyavahārastha ityarthaḥ
/ anuṣṭhānānānibandhanapratyavāyaparihārārthaṃ caret / yacchrūyate -
yasminnāśrameti tiṣṭhan prapte dīkṣāṃ śivātmikām / sa tasminneva
saṃtiṣṭhan śivadharmaṃ ca pālayet iti /
nityanaimittike kuryāt pratyavāyajighāṃsayā /
p. २०८)
mokṣārthī sa pravarteta tatra kāmyaniṣiddhayoḥ / iti /
yasmin varṇe sthito dīkṣāṃ prāpto dehi nā?tmikām //
tatraiva saṃsthito nityaṃ śivadharmaṃ ca pālayet /
ye ca varṇāśramācārāḥ prāyaścittāśca laukikāḥ //
saṃbandhyā deśadharmāśca prasiddhānyapi cārayet /
garbhādhānāditaḥ kṛtvā yāvadudvāhameva ca //
kāmaṃ tu vaidikaṃ karma paścācchaivaṃ tu nānyabhāk /
asya vṛttiḥ -
ca śabdāt gṛhasthāśramiṇo lokamārgasthā laṅghayeyurna lau *?
ācāradīkṣitāstacca akurvīran lokasaṃvṛtteriti svāyambhuvavacanaṃ
śrīmatkiraṇamṛgendramataṅgasvāyambhuvasūkṣmasvāyambhuvarauravā
diṣu sarveṣu śāstreṣu garbhādhānādayaḥ śrutyuktasaṃskārā
dīkṣāmadhye śivamantrairbhaviṣyat
brāhmaṇajātipradakarmasaṃhārāyoktāḥ /
śrīmatkiraṇavṛttikṛtabhūtikaṇṭhācāryeṇa dīkṣāyāmuktam /
aṣṭācatvāriṃśat saṃskārāḥ garbhādhānādayo bhedena kartavyāḥ /
tadantarbhāvenaitaccharīraviṣayā api kathaṃ cidevāmānuṣāt pratibalā
tvat kṛta-
p. २०९)
kariṣyamāṇāścānusaṃdheyā iti śrīmatkiraṇavṛttau / śrīmatsadyojyotiḥ
pādairmokṣakārikāyāmuktam -
na cānyena pramāṇena saṃruddhastambhagocaram /
śrotriyairapyato grāhyaṃ tatphalādikasādhanam //
na tu pratyakṣeṇa vānumānena vāsya bādhetyuktam / prāgbhogaprakaraṇe
yenāgninā siñcedityāri vā prāmāṇyaṃ syāditi sarvamaviruddham /
pararaśreyohetuvedavidbhiranyaiśca pramāṇametad grāhyam /
śrīmadrauravavṛttau cācāryeṇoktaṃ śaive
samagradīkṣāsaṃskṛtasyāpyuktam / iti / varṇāśramācārānmanasāpi na
laṅghayediti śrīmatsomaśambhunā dhvana ityādi anarhatvamiti
mokṣānarhatvam etadevāha / śaivenetyādi / ata eva
pratibandhanivṛttisāmarthyāddīkṣottaramapi vaidikāḥ
saṃskāraphalādyananusaṃdhānena kevalaṃ vihitatvādanuṣṭheyamiti
siddham / taduktam iti varṇāśramācārānmanasāpi na laṅghayediti
evamādibhirvacanaiḥ śrautasmārtātmikaṃ karma
dīkṣitairbrāhmaṇādibhirapi dīkṣottarakālamanuṣṭheyameva /
p. २१०)
nanu karaṇīyatvenoktayoḥ śrautasmārtayoḥ karmaṇoḥ
paśubījavadhasādhanatvena kṣayātiśayatvena cāśuddhiruktā
sāṃkhyādibhirdṛṣṭavadānuśravikaḥ sabhyaviśuddhakṣayātiśayayukta
iti / ataḥ kathaṃ mumukṣūṇāmetatkarmadvayamanuṣṭheyatvenocyate /
anayoranuṣṭheyatve trayo hetava uktāḥ /
paśubījabadhapūrvakatvādaśuddhikṣayasatiśayatvena ca /
paśubījasādhanatayā śuddhatvenoktasyāgnihotrādeḥ śrautasya karmaṇaḥ
pratyuta parameśvareṇa śuddhiruktā / taduktaṃ
śrīmanmataṅgapārameśvare -
agnihotrādibhirhotraistathā cāndrāyaṇādibhiḥ iti / kṣayasātiśayatve tu
phalānusaṃdhānenānuṣṭhātṝṇāmadīkṣitānāṃ siddheḥ / ata eva
phalānanusaṃdhānena kevalaṃ vihitatvenānuṣṭhātṝṇāṃ te na bhavata
iti / yaduktaṃ -
nityanaimittike kuryāt pratyavāyajighāṃsayā / mokṣārthinaḥ pravarteta
tatra kāmyaniṣiddhayoriti // ataḥ phalānanusaṃdhānena
pratyavāyaparihāratayāvaśyaṃ karaṇīyāveva / nanu nityācāravat
śrutismṛtyukte api karmaṇi anuṣṭheye ityuktam / tatrasthāttasya
p. २११)
karmaṇaḥ ājyacarvādisādhanatvenājahiṃsāpūrvadharmatvāt
saṃbhavāt kartavyatvayuktam / śrautasya
tvagniṣṭogāderagniṣṭomīyapaśvālambhanasomapānādyucchiṣṭa-
saṃparkādyāḥ dharmatvaśaṃkaya karaṇīyam / karaṇīyatvaṃ prāptam /
nādharmādharmayoḥ sādhanalakṣaṇaṃ svarūpalakṣaṇa
āmnāyasmṛtibhyāmeva jāyata ityuktaṃ śrīmatsvāyambhuve -
dharmasādhanasaṃvittirāmnāyādeva jāyate / tanmūlatvāt smṛteścāpi
tābhyāmeva parasya veti śrutismṛtivihitayoḥ karmaṇoḥ dharmatvasya
pratīterniṣiddhayoḥ karmaṇoradharmatvapratīteśca śrutyā ca
jyotiṣṭomāṅgabhūtapaśvālambhanasya dharmasādhanatvenoktatvāt /
dīkṣitairapi brāhmaṇādibhiragniṣṭomādayaḥ kartavyā eva /
ucchiṣṭasaṃparkaśaṅkayāpi na somenocchiṣṭā bhavatīti
paśvālambhanasūtravacanādeva nirāso veditavyaḥ / kiṃ ca
aśvamedhamahāyajñe bahavaḥ pāpakarmiṇaḥ darśanādeva mucyante
tadvanmāheśvarākṛtāviti śrīmadrauravaśruteḥ
śivaṇḍaladarśanādaśvamedhayajñadarśanasyāpi
pāpamocakatvaśruteraśvamedhādau
p. २१२) tasya karmaṇaḥ puṇyatvamadaṇḍavāritameva /
tasmātpratyavāyaparihārārthaṃ agniṣṭomādayaḥ karaṇīyāḥ / na tu
dīkṣottaraṃ śivaliṅgārcanavat paramokṣaprāptisādhanatayā taduktaṃ
śrīmatsarvajñānottarena mukhyayā vṛttyā skandalokadharmān
samācarediti / nanu śrīmanmṛgendre -
bhauvanyāṃ purataḥ kṣetrāt prāksthūlādamarāṣṭakāt /
āmnāyoditasaṃskārapratibandhaṃ nivartayediti //
anena sūtreṇa āmnāyoditasaṃskārāṇāṃ pratibandhakatvamuktam /
śrautasmārtayoḥ karmaṇoḥ
samānatvādaṣṭakāparvaṇapitṛmedhaikoddiṣṭādiṣvapi prasajyate /

atastānyapyaviśeṣānna karaṇīyāni ihatviti cennaivam /
gṛhī ca vaidikācāraṃ laṅghayenna kadācana /
śrautasmārtātmakaṃ karma viprādīnāṃ yathākramam
ityādibhirvacanaiḥ dīkṣottaramapyeteṣāṃ saṃskārāṇāmavaśyaṃ
kartavyatā pratīyate / smārtameva kartavyaṃ na śrautamiti viśeṣaśāstre
niṣedhā bhāvāt sarve'pyaviśeṣeṇa pratyavāyaparihāratayā karaṇīyā
eva ca tatpratibandhanivṛttirapi
p. २१३)
dīkṣāyāmeva kṛtā / taduktamasya sūtrasya vṛttikṛtā nārāyaṇakaṇṭhena
śaivena saṃskārakalāpena vakṣyamāṇavannivartitena
pratibandhahetuśrutau saṃskāravrāto śaive dīkṣāphalavighnabhāvaṃ
bhajata iti dīpikāyāmapyuktamata eva pratibandhanivṛttisāmarthyāt
dīkṣottaramapi vaidikāḥ saṃskāraḥ phalātmānanusaṃdhānena kevalaṃ
vihitādanuṣṭheyā iti siddhamiti / mataṅgapārameśvare tu -
vedyāmantargataṃ karma bhaktoktaṃ sitāsitam iti sūtre vedigatasya
karmaṇaḥ sitāsitatvamuktam / tasmāt tādṛśasya karmaṇaḥ kathaṃ kara
śriyatvamucyate / mataṅgapārameśvaravṛttau
śrīmadrāmakaṇṭhācāryeṇa vedyāmantargatamityādisūtrasya vṛttau
aśrutirasti / antavedyanuṣṭhīyamānamagnihotravaiśvadevātmakaṃ
sitāsitaṃ yadbhavatoktamiti vadatāgnihotrasya sitatvamuktam / ataḥ
agnihotrādeḥ sitatvāt kartavyaṃ tasmāddīkṣottaramapi
phalādyananusaṃdhānena pratyavāyaparihārārthaṃ
jātyāśramānurūpaṃ pavitramedhaparyantāḥ saṃskāra
śrīmatsvāyambhuvamṛgendrarauravakiraṇasarvajñānottarādibhiḥ
p. २१४)
siddhāntaśāstreṇa oṃ hauṃ haḥ śivāya huṃ phaḍiti
agnāvādhāraśaktyāvasthānaṃ pūjanaṃ svanāmnā
āhutitritayamanyādhvavyāptipūrvakalānusaṃdhānaṃ sūtrādādāya
kalāyā agnau niyojanaṃ saṃpūjanaṃ svanāmnā āhutitrayaṃ tatrasthaṃ
karmaṇā yugapat kṛtānusaṃdhānakāraṇeśvarāvāhanaṃ saṃpūjya
svanāmnāhutitrayeṇa tarpaṇaṃ tadvijñāpanaṃ vāgīśvaryāvāhanaṃ
saṃpūjanamāhutitrayaṃ tarpaṇaṃ śiṣyasaṃyojanāya
parameśvaraprārthanaṃ śiṣyasyāstreṇa prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ recakeṇa
śiṣyadehapraveśanamastreṇa viśleṣaṇam / śivamantrayuktenātmamantreṇa
svaśarīreṇa praveśanaṃ vāgīśvarīyoninikṣepaṇaṃ manasā tattadyoniṣu
saṃyojanaṃ hṛdayenāhutitrayaṃ saṃyoganiṣpattaye
parameśvaravijñāpanaṃ garbhādhānaṃ vāmenāhutitrayaṃ
parameśvaravijñāpanaṃ kevalāstreṇa saptavārajaptayā kartaryā huṃ
phaḍantena śastreṇa pāśacchedanaṃ te naiva vimardanaṃ vartulīkaraṇaṃ
te naiva mantreṇāhutidānaṃ vāgīśvaryā hṛdayamantreṇa
binduprakṣepaṇamūlenāhutitritayadānaṃ pratikalaṃ sāmānyena kuryāt /
p. २१५)
nirbījadīkṣāyāṃ tu brāhmaṇamāvāhya saṃpūjyāhutitritayena
saṃtarpya nirodhāya vijñāpya śulkapradānaṃ hṛdayamantrāhutidānena
kartavyam / evaṃ pratikalamanusaṃdheyam //
atha pratiṣṭhākalā
asyāmapi paddhatyuktavyatiriktāni śrīmatkālottaroktāni vyāpārāntarāṇi
likhyante / gajārī hastijihvā cā nāḍyau samānodaranāmāvāyūrasanā
pāyū indriyo viṣayo rasaṃ rasanārūpasparśaśabdā guṇā
makāravakārau bīje'vasthā svaptanaṃ kāraṇam /
viṣṇuvāmadevo'dhiṣṭhātā //
atha vidyākalā //
puṃsi sarvendriyākhyabhuvanaṃ bhuvaneśvaraśca puṃstva
malādhiṣṭhātṛtvena rāgatattve avasthitau jñeyau / jaḍarūpasya
puṃsaṃjñasya tattvasyābhāvāpūrvakalāvadanānuktatmani vasūni
likhyante / pūṣā ca hastijihvā ca nāḍyaḥ karā rephau bījasya mānanagau /
vāyuviṣayo rūpam / pādacakṣuṣīndriye rūpasparśaśabdaguṇāḥ /
p. २१६)
avasthā suṣuptiḥ kāraṇaṃ rudraḥ adhiṣṭhātā ghoraḥ /
vidyākalāśuddhyavasāne puṃstvamalaśuddhyarthaṃ
sūkṣmadehaviśuddhaye ca mūlena dviśatāhutiḥ kartavyā / taduktaṃ
gurubhiḥ -
puṃstvamalaśuddhyarthaṃ sūkṣmadehaviśuddhidam /
juhuyāddviśataṃ mūlaṃ vidyāśuddhyavasānakaḥ // iti //
atha śāntikalā //
pūrvavadatrāpi vyāpārāntarāṇi vastūnyucyante /
alambuvāyaśā nāḍyau vāyū krakarakūrmakau / indriye tvakkarau
viṣayastu sparśaguṇau binduyakārau bīje kāraṇamīśvaram avasthā turyā
/ tatpuruṣo'dhiṣṭhātā / pūrṇaṃ vidyāvisarjanamiti / atra vidyāśabdena
vāgīśvaryabhidhīyate //
atha śāntyatītakalā
pūrvavadanuktāni vastūnyabhidhīyante / kuhaśaṃkhinyau nāḍyau
devadattadhanañjayau / vāyū vacanaśrotrendriye / viṣayaḥ śabdaḥ /
guṇo'pi śabdaḥ / avasthā turyātītā / nādahakārau bīje
p. २१७)
kāraṇamadhikārāvasthaḥ sadāśivajñaḥ sadāśivaḥ /
īśāno'dhiṣṭhātā kalāpañcake bhogabhojanaṃ maraṇodīkṣetyuktatvāt /
bhogasya ca karmanimittatvāt karma ca bhūtādirūpeṇa traividhyena
sthitatvāt teṣvārabdhakāryasya karmaṇo bhogataḥ kṣayāt taditarāśayasya
karmaṇośodhyatve sati āśayakarmagatānāṃ karmaṇāṃ śiṣyadehāt
sūtre saṃyojya śodhyatvamuktam / bhaviṣyatāṃ karmaṇāṃ
śodhanasamaye sasādhanaphalānāṃ vyāptiranusaṃdheyā / taduktam
śrīmanmṛgendre -
lokāmnāyātimārgābhisandhiḥ śaivātmakānyaṇoḥ /
karmāṇi kṣetrakādīśagaṇakāṅgāntikāni tu //
karma tat kṛcchravairāgyajananāni triṣu dhāmasu /
yogavijñānajanyāni parataḥ parato muna / iti //
atra kūpataṭākādikāraṇaṃ paraṃ pūrtamucyate / tat / kṛcchraśabdena
somasaṃsthādyātmakamiṣṭamucyate / t //
vairāgyaśabdenādhyātmikānyabhisaṃdhirūpāṇi
pātapañjalāsaṃdhyāni karmāṇyucyante / yoganāmakāni
śrīpāśupatādisādhyāni karmāṇyucyante /
p. २१८)
yoganāmakāni śrīpāśupatādisādhyāni karmāṇi ucyante /
vijñānaśabdena janyāni śaivātmakāni sadāśivabhuvanaprāpakāni
sādhakaviṣayāṇi karmāṇyucyante / eteṣāṃ prāpyabhūmiḥ
kālāgnirudrāt prabhṛti pañcāṣṭakāvadhipañcāṣṭakādārabhya
guṇatattvādūrdhvaṃ puruṣatattvāntaṃ tadūrdhvaṃ māyāntaṃ
tadūrdhvaṃ sadāśivabhuvanāntaṃ vyāptiḥ upasthāpyānale
karmayojanādilayāntikamiti jaḍarūpā sakalāsviva cidrūpāyāṃ śaktau
kathamasyāṇorādhānajananānāṃ saṃbhava ucyate /
tadādhānaṃ samāveśo jananaṃ dṛkkriyodaya ityādinā niṣkalasvarūpe
parameśvare ādhānādilayāntasya karmaṇo nirvāhavadatra śaktāvapi
jananamuktam / saṃyojitayoḥ śuddhyavasare kathaṃ śuddhirna kṛtā / na
kṛtaiva niṣkṛtyā kartavyaṃ śrīmanmṛgendre -
mūlaṃ yaccāsya viśvasya malaṃ patyurbaladvayam /
vyaveti niṣkṛtāveva sahoktairvakṣyamāṇavat //
iti purastatraiva bhogyasyāpi parā śuddhirasyāmevopajāyate / yena
sṛṣṭyantare deha śrūyate
p. २१९)
kevalātmanaḥ iti / asya vṛttiḥ - janakamadhārakamabhogyamityanena
bhogyamityanena bhogyapadena karmakaraṇe coktasya karmaṇo'pi parā
prakṛṣṭā śuddhirniṣkṛtāveva saṃpadyata iti gurūpadiṣṭamārgeṇeti
viṣuvaprayogānusaṃdhānapūrvaṃ mantroccāro gurūpadiṣṭamārgaṇaḥ
viṣuvāśca saptadhā ācāryasyābhyantaragatena prāṇavāyunā
śiṣyātmamanasaḥ saṃyogaḥ prāṇaviṣuvaṃ prathamam ātmano nāde
layaṃ vibhāvya hṛdayādisthāneṣvahaṅkāraukārādīnāṃ mātrāṇāṃ
saṃyogaviyogakramoccāraviśiṣṭaṃ mantrānusaṃdhānaṃ
hṛdayādibindvādiṣu sthāneṣu mantrasaṃjñakaṃ dvitīyaṃ viṣuvaṃ
meḍhrakandanābhihṛdayakaṇṭhaghaṇṭikābhrūmadhyalalāṭabrahmabila-
dvādaśāntasaṃjñitagranthīnāṃ bhedataḥ
suṣumnāntargatanādānusaṃdhānāḍīviṣuvaṃ tṛtīyaṃ mūlamantraṃ
triśūlenānusaṃdheyam / kāraṇeṣu brahmādiṣu hakāraukāra
ūkārabindunādanādāntasthānānāṃ ṣaṭkatyāgasaptame śaktisthāne
nādāntasthānānāṃ ṣaṭkatyāgā saptame śaktisthāne nādasya layaḥ
praśāntaṃ viṣuvaṃ caturthaṃ śakti
p. २२०)

madhyagatasya nādasya yāvadūrdhvaṃ saṃcārastacchaktiviṣuvaṃ
pañcamaṃ prāṇasya vāyornikhilasyāpi
koṭyaśaṃsyāṅgaśaktiprameyavarjitvena śaktayaḥ śaktivyāpinī
samanākhyā pramīyanta iti kālaviṣuvam / ṣaṣṭhamatena ṣaṣṭhenāpi
varjitaṃ munirūpeṇa tadante paramaśive prāsādamantreṇa
śiṣyacaitanyasya layaḥ saptamaṃ viṣuvaṃ mantroccāraprakāro'bhidhīyate
/ prāsādamantragatānāṃ mantradvādaśānāṃ madhye haukārasahitasya
hakārasya mūlādhārādārabhya hṛdayapuṇḍarīkāvadhi vyāptiḥ /
tadantaṃ brahmaṇo'pi vyāptiḥ / tata ūrdhvaṃ yāvadgalaṃ ṣaṣṭhasya
vyāptirviṣṇostadantaṃ vyāptiḥ / tata ūrdhvaṃ sarudrasya tālumadhye
tyāgaḥ / tata ūrdhvamīśvarasya bindorbhrūmadhyāntavyāpti
tadūrdhvamekāṅgulamardhacandrasya vyāptiḥ / tadūrdhvamekāṅgulaṃ
nirodhino vyāptiḥ / tadūrdhvaṃ brahmabilāntaṃ nādasya
sadāśivavācakasya vyāptiḥ / brahmabilādekāṅgulamāne nādāntasya
vyāptiḥ / tadūrdhvaṃ tryaṅgulena śakteryāptiḥ /
p. २२१)
tadūrdhvaṃ dvyaṅgulena vyāpinyā vyāptiḥ / tadūrdhvaṃ dvyaṅgulena
samanāyā vyāptiḥ / nādādārabhya unmanyantaṃ śaktisthānaṃ
tadūrdhvaṃ svaniṣṭhaghanacinmayaṃ śivasthānaṃ ye tadeva
sarvajñatādiviśiṣṭaṃ yojanasthānaṃ sruvājyāhutibhiriti oṃ hāṃ
ātman sarvajño bhava svāhā oṃ hīṃ ātman aluptaśaktibhirvasvāhā /
oṃ haṃ ātman anantaśaktibhirvasvāhā /
iti dīkṣāvidhiḥ samāptaḥ //
athābhiṣekavidhiḥ //
saṃhitāpāragaṃ vipraṃ śāntaṃ śāstroktalakṣaṇamiti /
atrācāryābhiṣekārho brāhmaṇavaretare / yaduktaṃ śrīmatsvāyambhuve
-
athācāryavaraḥ śrīman agrajanmā supeśalaḥ /
heyopādeyatattvajñaśśivaḥ sāsanatatparaḥ /
yathoktatrayatattvajño yāyajūko jitendriyaḥ //
kṣamāvānabhimānī ca sarvabhūtāni kampakaḥ /
śraddadhānaḥ śucirdakṣaḥ śrīdīkṣādīkṣitaḥ sudhīḥ //
p. २२२)
devāsuramanuṣyāṇāṃ hayābhayanirodhinaḥ /
na hi nāmbho nātiriktāṅgo lakṣaṇaiśca śubhairyutaḥ //
deśakālanimittasthānabhūvarṇatattvavit /
tatha nakṣatra yo jño bhūparigrahakarmavit //
adhivāsanatattvajñaḥ śivamaṇḍapo vidhaḥ /
śāstrādhikārakarmajñastaduttaravidhānavit //
ṣaḍadhvakarmanipuṇaścaṇḍayāgavidhau varaḥ /
abhiṣekavidhānajñaḥ snānapūjāgrakarmavit //
yogābhijño vratātīko vyutkrāntividhiśāstravit /
sarvotkrāntividhānajñaḥ śivakarmaṇi peśalaḥ //
mānase caiva yoge ca kamaṇḍaluvidhau tathā / iti /
śrīmanmṛgendre'pi -
athaudāryadayādakṣadamaśraddhāsamanvitam /
tatra jñānānalālīḍhasaṃśayāḥ sārasaṃcayam //
śivadīkṣārasī vidvānāpāśakimiśapriyam /
tatra vastu mahākośagoptāraśivapūjakam //
śāstrānvayāgatācāradvijālaṃ puṇyadeśajam /
praśastadehāvayavaṃ gambhīramayūrasvarava yadi nānātura
nāthaścakṣuṣyaṃ satparijñānāt / tata evoktaṃ mokṣakārikāsu -
p. २२३)
dīkṣāyāṃ sādhakṛtveva caturṇāṃ varṇāmiti ha adhikāre gurutve tu
brāhmaṇasyaiva kīrtyata ityādāvapi adhyānnavinayā yajanādikaṃ
brāhmaṇasyaiva śrūyate / tadabhāve tu kṣattriyādīnāmapyācāryatvaṃ
śrūyate / yaduktaṃ śrīmatparākhye -
sarvān varṇānato viprakṣatriyastritayaṃ guruḥ /
vaiśyaśūdrau dvayaṃ caiva (ka) dīkṣayeddṛkkriyārthavit //
śrīmatkiraṇe'pi -
caturṇāmapi varṇānāmācāryatvamihoditam /
brāhmaṇādicatuṣkasya dvijona grāhakṛnmataḥ //
kṣatriyāditrayaṃ yattat dīkṣayet kṣatriyo guruḥ /
vaiśyādivaiśyadvitayaṃ vaiśyaśūdraṃ tu dīkṣayet //
iti //
śrīmatsarvajñānottare'pi -
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ śuddhāstu sādhakāḥ /
savarṇādānupūryeṇa ācāryaśca ṣaḍānanaḥ //
śraddadhānānasūyāśca karmajñāḥ karmatatparāḥ /
anujñātābhiṣiktāśca te tvanugrāhakāḥ smṛtāḥ //
p. २२४)
kṛṣṇo mṛgo yasmiṃścarate tu ṣaḍānanaḥ /
taddeśaṃ yājñikaṃ vidyāt yaśca viprairadhiṣṭhitaḥ //
yatra viprāḥ sadācārā yatayaśca tapodhanāḥ /
santi devāstathā devā puṇyadeśaṃ tamādiśet //
taddeśakulasaṃbhūtā ācāryāḥ śāstrasaṃmatāḥ /
śivaśāstraratā nityaṃ śivāccāgniparāyaṇāḥ //
iti / marthayadābhyācāryasvapadāhaṃ vipraṃ na labhate / svayaṃ
cādhikāraṇasamarpaṇārthī bhavati / tadā svasaṃtānāvicchedāya
svādhikārasamarpaṇārthaṃ ca viśiṣṭaṃ kṣatriyamapi gurutve'bhiṣiñcet
/ sa tu trayāṇāmeva dīkṣāṃ kuryāt / evaṃ kṣattriyābhāve śūdraṃ
tāvapi dvayorekasya ca dīkṣāṃ kuryātām / evaṃ śiṣyāvapi
brāhmaṇādyabhāve kṣattriyādikamāśrayeyuḥ / brāhmaṇo
brāhmaṇābhāve svapuruṣārthaprā(srā?)ntaye svasaṃtānāvicchedāya
kṣattriyāderapyadhikāraṃ labdhvā punaḥ svayamadhikāraṃ sarveṣāṃ
kuryāt / tathāpi purā kilādhyāyinā vicchedāyādhyāpakābhāvāt
brāhmaṇo vaiśyādvedhānadhītya brāhmaṇānadhyāpayāmāseti
śrūyate / evaṃ sarveṣāṃ vacanānāṃ sārthakatvaṃ
p. २२५)
sādanyatho dvijāgryamityādervacanasyānarthakyaṃ syāt / nanu dviśabdena
nātra dīkṣitā ucyate / teṣāmagryo viśiṣṭajñānaniyukta ityarthaḥ / kiṃ
tāvat kalpyate / tadayuktam / dviśabdena dīkṣitatvaśuddhau śivadīkṣitān
vicchinnapāśamityetasyānarthakyasya prasaṅgāt / agrajaśabdenāpi
śaktisaṃbhavatvābhyupagame adīkṣitā dīkṣita ityasya
punaruktatāprasaṃgācca / kiṃ ca vānaprasthasaṃnyāsinau nādhikāriṇau /
yaduktaṃ sarvajñānottare -
dvāvevāśramiṇau śaive gṛhasthabrahmacāriṇau / lokānugrahakartārau
parivrāṭ tāpaso na hi iti ityādyācāryalakṣaṇaṃ siddhāntārthasamuccaye
guruktaṃ vilokya sveśvaraṃ vartmeti kalātattvabhuvanavarṇapadamantrān
sādhipatīn ityabhiṣekavidhiḥ //
* * * sādhakābhiṣekaṃ kṛtvāstrayāgaṃ kuryāt / jāgracchive
nyasediti visarjanāt pūrvameva śive nyasedityarthaḥ //
p. २२६)
atha vratoddhāraḥ
grāhārthina iti / etadupalakṣamaśaktare'pi / atha mantroddhāraḥ /
ṣaṇḍavivarjita iti / ṛkārādinapuṃsakākṣaravivarjite dīrghapañcamayukta
iti caturdaśasvarayuktaṃ tataḥ paraṃ svaraṣaṣṭhena yuktaṃ
ardhacandranādādiśekhara iti / ardhacandraśabdena nirodhako'pi
grahaṇamādiśabdena nādanādāntaśaktivyāpinī samanonmanānāṃ
grahaṇam / binduśabde nakāramātrāyā tvapi grahaṇam / evaṃ
mātrādvādaśayuktasya śivamantroccāraḥ śivapraṇavayorvyāptiriti /
uktarūpasya śivamantrasya tathāvidhasya praṇavasya
cādhyātmādhidaivatādhibhūteṣu vyāptiḥ / adhyātmani mūlādhārādau
adhideve brahmādau sadyojātādi ca adhibhūte pṛthivyādau guruvaktreṇa
labhyata iti / guruvaktramiti / gurorvaktraṃ guruḥ parameśvaraḥ /
vidyeśvarādīnāmapi sa eva gururyataḥ vaktraśabdena vacanatrāṇarūpā
śaktirucyate / tasyā abhivyaktisthānabhūtena
kuṇḍalīpariṇatisiddhāntaśāstreṇa gamyate / prakāśarūpatvāt
svarūpavaktreṇa ca brahmaṇā hrasva-
p. २२७)
saṃyuktamiti / brahmaṇā madhyādīnāṃ madhyādekārokārayorhrasvaṃ
tatra bhagavatā rāmakaṇṭhena śrīmatkālottaravṛttau sādhitam /
aṅganādīrghasaṃyuktamiti hṛdayādikavacāntāścaturṇāṃ
sānusvāraṃ tu netrasyeti anusvārayukto hakāro netravantam / asya
netramantrasya sadyojātabrahmaṇaśca viśeṣo li * * kāreṇa veditavya iti ca
tatra bhavatā rāmakaṇṭhenoktam / syādastrasya visargayuk visarjanīyasahito
hakāro'stramantraḥ / samastāsanamantrāṇāmiti / ādhāraśaktyādīnāṃ

śivāsanāntānāṃ sarveṣāṃ mantrāṇāṃ
praṇavahṛdayapūrvaścaturthaṃ namaskārayuktaṃ svābhidhānaṃ
mantraṃ caṇḍeśvaragaṇādhyakṣa caṇḍeśvarasya tu
svābhidhānākṣaraṃ yukterākārādīnāṃ brahmakalpanaṃ kartavyaṃ /
mūlāṅge tu śrīmatsomaśambhupaddhatereva sa ye dhāraṇānāṃ
lavarayā iti nivṛttyādīnāṃ tadanyeṣāṃ
muktavyatiriktānāmavajñādīnāṃ hṛdādyantena sa svāheti eteṣāṃ na
svāheti jātiprayogaḥ / kāmyādau pūjāhomādiṣu sarveṣāmapi na svāheti
prayogaḥ kartavyaḥ / pañcamasvarabindvātheti pañcamasvara ukāraḥ tena
bindunā ca yuktaṃ tṛtīyasya
p. २२८)
tṛtīyakamapi tṛtīyasya ca vargasya tṛtīyākṣaraṃ yakāraḥ āditaḥ
praṇavādūrdhvaṃ hādisaṃkarākṣaraṃ savisargavisarjanīyasahitaḥ eṣa
mṛtyuñjayamantraḥ iti mantroddhāraḥ //
// atho'ntyeṣṭiḥ //
gurusādhakaputrāṇāmiti / nanu nirvāṇadīkṣayā bhogabhojanādidvāreṇa
samastapāśānāṃ śuddhiḥ kṛtā /
prārabdhasya tu bhogena kṣayaḥ / tatsahakāribhūtasya malāṃśasya
pratyahaṃ snānaṃ śivaṃ karaṇārcanajapahomādinā kṣayaḥ /
buddhipūrvaprāptavihitānācaraṇaniṣiddhācaraṇayoḥ prāyaścittena
kṣayaḥ / tatkimartheyamantyeṣṭiḥ / satyam /
abuddhipūrvayordīkṣottarakālakṛtayorvihitānācaraṇyorniṣiddhācāra-
rantyeṣṭiḥ kriyate / ajātādikrameṇeti / kaniṣṭhāmārabhyāṅguṣṭhāntāsu
śākhāsu sadyojātādibrāhmaṇān nyaset / aṅgeṣu
brahmanyāsasadyojātādireva kartavyaḥ / kṛtvā pṛthivyādirūpeṇeti /
pītādivarṇena aiśvaryādi-
p. २२९)
krameṇaiveti svasvapoṣeṇa aiśvarya vairāgyajñānadharmāntaṃ
anaiśvaryāvairāgyājñānāt dharmānuttarapaścimapūrvāsu dikṣu
pūjayet / manonmanyādi tatheti / manonmani sarvabhūtadamani
balapramathini balavikaraṇi kalavikaraṇī kālī raudrī vāmā
jyeṣṭhākarṇikeśānabhāgeśānādi pūrvāntaṃ pūjayet / sadyo * * *
ssakalīkṛtyeti sadyavāmāghoratatpuruṣeśānaṃ pādādimūrdhāntaṃ
saṃpūjayet / astrakavacaśikhāśirohṛdaya * napi astrādihṛdayāntaṃ
pūjayet / bhogāṅgeṣvapi astrakavacādikaṃ pūjayecchivamāvāhya
pūjayediti japaṃ nivedanāntaṃ pūjayet / kuṇḍe tatra śivaṃ yajediti
tatrāpi prātilaumyenaiva pūjayet / ātivāhikasaṃśrayamiti puṇyapāpau
ātmakṛtau bhogenāti vāhyamiti nāśetīti
vāhakasūkṣmadehamahājālaprayogeṇeti mahājālamudrāsaṃjñite
karasaṃniveśaviśeṣa abhivyaktayam / śivaśaktyā
chidraprāptapuṇyapāpavaśena yatra kvacana sthitamātmānaṃ
hṛdayasaṃpuṭitenātmanātmanātmabījayuktena dīkṣānāmnā śodhite
śavaśarīra hṛtpaṅkaje nyaset / dīkṣāvat sarvamācaret /
p. २३०)
ityuktavān śivahastadānamāditaḥ kṛtvā sarvaṃ kartavyam /
upasthāpyānale yadveti deśakāladravyānurodhena pakṣāntaramidaṃ
tvamagne kṣīṇaḥ kāla iti śivādhiṣṭhitamagnimagne iti saṃbodhyatvaṃ
samartha upasaṃhartā atastvaṃ kālenaivopapāditāmiti
prārabdhakarmakṣayāt kramaprāptāmata evodbandhanādinā mṛtasyeya
miṣṭānnakartavyeti yamate teṣāmitarakāle samatikrānte
rudrabalyādipradānapūrvaṃ pratikṛtotvayamiṣṭiḥ / kartavyā
pāpamārgeṇa teṣāṃ saṃvatsarāmiti smṛtivacanāt /
abuddhipūrvadurmaraṇānāṃ tatkāla eveyaṃ kartavyā kiṃ tu
śrāddhadānāt pūrvaṃ rudrabaliḥ kartavyaḥ / pratikṛtikaraṇadarbhaiḥ
kartavyam / teṣāṃ darbhāṇāṃ saṃkhyā āpastambhavacanādavaseyāmi /
yādyahitāṃ proṣitaḥ pramito na prajñāyate / tatra palāśavṛttānāṃ
saṃkhyo saṃkhyāttā tatra darbhāṇāmapi saṃkhyā parigrāhyā /
triṣaṣṭiśatadarbhāḥ / teṣu catvāriṃśatā śiraḥ prakalpanaṃ daśa grīvā
viṃśatyo na striṃśatodaraṃ pañcāśatā pañcāśataikaikaṃ
bāhumeṣvavapañcabhiraṅgule ha saptatyā saptatyekaikaṃ
p. २३१)
pādaṃ yeṣu pañcabhiraṅgulayaḥ aṣṭāśśiśnau dvādaśabhirvṛṣaṇaṃ
taistriṣaṣṭiśataiḥ kṛṣṇājinopari puruṣākṛtiṃ kuryāt / evaṃ pratikṛtiṃ
kṛtvā tatra śrīmatsarvajñānoktaprakāreṇa
mṛtikṛtisaṃskāravattalanyāsaḥ kartavyaḥ / yaduktaṃ
śrīmatsarvajñānottare tattvāni caitātmajaṃ kalikaiḥ karavīrakaiḥ /
uccārya vinyasenmantrī garbhaiḥ puṃnalike kṛte //
snāpayitvāstrabījena pañcagavyaśivāmbunā /
saṃsnāpya guṇopete tasya nāma hṛdi nyaset //
dhyātvā tasya tathā rūpaṃ nāḍyastisro vicintayet /
hṛtpadmakarṇikāmadhye śuddhavidyāṃ niyojayet /
śaktiṃ ca niṣkale sthāne dhyātvā sarvānadhomukhān //
mūrdhno yo ghaṇṭikordhvaṃ tu nyaseddevaṃ sadāśivam /
tatrāyastatra saṃlīnaṃ vinyasecchaktimaṇḍalam //
jihvāyāṃ vakramadhye tu tatra vidyāṃ niyojayet /
aṣṭau vidyeśvarān mantrī jihvāyāṃ bāhusaṃdhiṣu //
māyāṃ vai vāmapārśve tu nyaset kālaṃ tu dakṣiṇe /
kalāmurasi saṃsthāpya hṛdaye nīlalohitam //
p. २३२)
tatrāparāṃ punarvidyāṃ tatraiva puruṣaḥ smṛtaḥ /
rāgoparañjakastasya vidyāprabodhalakṣaṇām //
avyaktamudare dhyātvā nābhau sūkṣmāṇi vinyaset /
śabdasparśaśca rūpaśca raso gandhaśca pañcamaḥ //
pṛṣṭhavaṃśe guṇānnyasya tatraiva puruṣatrayam /
nābhimeḍhrāntare buddhimahaṅkṛtikasaṃdhiṣu //
yonyāṃ vyomeśvaraṃ devaṃ vyomamadhye niyojayet /
tatraiva yojayedvāyuṃ guhyaṃ guhyāṣṭakaṃ hṛtam //
yonyābhyantarataskandaṃ pittasthāne hutāśanam /
tasmādho vāruṇāntatvaṃ yo yadā jātumaṇḍalam //
tatpādamaṇḍalādhastāt yāvatpādatalāntikam /
vinyaset * * * * tasya rudraśataṃ bahiḥ //
tasyaivābhyantaro loko nyāvadaṅgulphakīlakau /
lokādau vinyaseddevān brahmaviṣṇumaheśvaraḥ //
* * * pādapṛṣṭhe tu kiṃcidabhyantare guham /
ci pta pātālānnarakāṃstutivarjitān //
pādāṅguṣṭhena deveśaṃ kālā * * * * /
* * * * nena punarabhyarcayet kramāditi
prathamadivasamārabhya daśāntānta
to nyastāṃ tanmantrayuktena ta /
p. २३३)
* * * mabhyarcya tava sannidhaubha kūrcikāyāmapi
tattanmantrairabhyarcya brāhmaṇāya vastrabhojanadakṣiṇādikaṃ datvā * *
* * * * * mastamantraiḥ piṇḍaṃ dadyāt / śānternāvantimutpādyeti
citāgnau naṣṭe sati kusaṃskārāgnisaṃskārau kṛtvā va * * * * * * * * * * *
jye mantra * * * * * tvā paścādastreṇa śatāhutiḥ kartavyā /
datvāhutitrayaṃ kṣmāditattvānāmiti pṛthivyādiśivāntāni ta * * * * * * *
* * ssaṃpūjya svāhāntaistaireva pratyekamāhutitrayaṃ gṛhī
cāvaidikācāraṃ laṅghayenna kadācaneti / nanu * * * * * tthānāṃ
brāhmaṇādīnāṃ vaidikakarmaparipālanaṃ kartavyamityucyate /
agnihotreṇa vāsanādibhyāṃ * * * * sya kathamantyeṣṭiḥ kartavyā / na
saṃdhyāvandanādivat pūrvaṃ vaidikāgninā dagdhena
paścācchaivenāgninā dāhaḥ kathamanupapanna evaṃ pūrvaṃ
vaidikāgninā da * * * * vṛtasya dagdhaśeṣatvāt samagre śive kartavyaḥ /
tayoktyā yāntyeṣṭirviṣayābhāva eva / anyairvaidikaṃ karmadāhāt
pūrvaṃ kṛtvā paścādantyeṣṭiḥ /
p. २३४)
agniprakṣepaṃ vinā * * * kṛtvā paścādubhābhyāṃ agnibhyāṃ dāhaṃ
kṛtvā upasthānaṃ kāryamiti manyate / apare aviruddhānāṃ kartṛtayā
śruterviruddhasya pitṛmedhasya tyāgaḥ kartavya iti manvate /
daharaparyantaṃ kṛtvā dahanamapi mantrajapena kṛtvā paścādantyeṣṭiḥ
kartavyeti pare / kecittu pitṛmedhasaṃskāraṃ kṛtvā dvādaśāhaṃ
paramantyeṣṭiḥ kartavyetyevaṃ ca kṛtvā kṣā prathame pakṣe viśeṣāgne

sāmānyāgninā saṃskāre sati prāyaścittasya bhojadevenoktatvāddoṣabha
/ dvitīyasya yo yasmin āśramamiti ṣaṭ prāpto dīkṣāṃ * * tmikāṃ
satyaminne vasan tiṣṭhan śivadharmaṃ ca pālayedityādibhirvacanai
vaidikārasya kartavyatayoktatvāt tadvacanairvirodhaḥ /
tṛtīyaturyāviruddhatvāt pari * * gai
siddhāntasiddhāntimasaṃskāravadvaidikasaṃskāro
siddhāntaśāstrānumata eva / yathā yaḥ yasminnāśrame tiṣṭhan prāpnoti
dīkṣāṃ śivātmikāṃ sa tarvante vasan niṣṭhan ca mivañca pālayet /
p. २३५)
gṛhiṇo lokamārgasthā laṅghayeyurna laukikam /
ācāraṃ dīkṣitāstadvat kurvīran lokasaṃśrute //
yadyapi syāttrilokajñastrailokyākarṣaṇakṣamaḥ /
pi laukikācāraṃ manāpi na laṅghayediti laukikaprasiddho'yaṃ
sauvirodhadarśanāt /
pālyo niḥśreyase caiva saṃpratiścāpyaninditaiḥ //
gṛhī ca vaidikācāraṃ laṅghayenna kadācana /
sadyojyotiḥ pādairapi mokṣakārikāsūktam / iti
varṇāśramācārānabhyanujñate / yacca tat śrotriyairapyato grāsaṃ
tatphalādhikasādhana nyastānāṃ satapasvināṃ * * maloṣṭakānāṃ
cānānāṃ vaidikācārasya pākṣikatvaṃ yaduktaṃ
śrīmanmataṅgapārameśvare -
na caivādyantaniyamo niḥsaṅgānāṃ tapasvinām /
* * ktānānalajvālā pradhvastajñānacetasām iti /
śrīmatsvāyambhuve ca saṃdhāmatikṛtyokta -
mitarastu virāgātmā laukikārthaparāṅmukhaḥ /
kuryādbrāhmīṃ na vā kuryācchaivī me yā gata iti //
ato vaidikaśaivau saṃskārau avaśyaṃ karaṇīyau
p. २३६)
viśeṣataśca śrīmatsvāyambhuvaśāstre
śrīmadbrahmaśambhupaddhatyāṃ vimalaśivapaddhatyāṃ
cāntyeṣṭiprakā * nte darśitatvācca / ekādaśe varṣānta iti miti /
antardaśāhaśrāddhaikottaravṛddhyādayaḥ śarīrārambhakatvena
śrutatvāt siddhānte vihitā śivaśrāddhavadevātra kriyā deva e ti
ekādaśāhaśrāddhe viśvedevaparigrahāgnihomau na kartavyau / pūrvaṃ
pitṝn paścāt pūrvāsyānuttarānanāniti
rudrānantayoravasthānadakṣiṇottarakrameṇa īśānādīnāṃ tu
pūrvādārabhya paścimāntaṃ hutvā svadhā namaḥ svāhāparyantaiḥ
nāmabhistriyeti īśasadāśivaśāntānāṃ nāmabhi pratyekaṃ namaḥ
svadhā namaḥ svāhāparyantaistisra āhutayaḥ kartavyāḥ /
bhūmiṣṭhajānuriti gṛhastha viṣaye mātraglātasya pitṛvargasya
kūrcadvayaṃ kṛtvā piṇḍadānaṃ svadhāparyantairnāmabhiḥ kartavyā /
sāmānyārghyaduttara taddeśena kṛtamā karma karturabhyudayārthaṃ ta tu
tadarthaṃ tasya kṛtārthatvāt /
// ityantyeṣṭividhiḥ //
// atha pratiṣṭhāvidhiḥ //
śubhe dina iti / uttarāyaṇakāle śuklapakṣe śubhatithinakṣatravāra
gahorādrekakāṇāṃśakaśubhagrahodayayukte dine pratiṣṭhā itirtha
śilāgrahaṇaṃ kartavyam / śilādigrahaṇe tava iti ādigrahaṇena dāru
grīvyate / abinduśabalāmiti atra kārābinduśabdaḥ anyeṣāmapi
śilādoṣāṇāmapyupalakṣaṇam /
śrīmanmṛgendre -
dvitaṃ śīrṇāṃ tvacaṃ jahyāddāvadagdhāmapadhvanim /
citritāṃ lormigārā vimalabindubhiḥ //
hekamīrāhiśakalā hīnarekhāvatīmapi /
asya sūtrasya vṛttiḥ abhipretadiksthaṃ kṣetraṃ praviśyācāryaprokta
proktavacchilpinām / parīkṣayettatra mṛdvīṃ ṭaṅkāghātā samamatayā
bhinna pracadāvagnidagdhāṃ niḥsvarāṃ ca tyajet / tathā puṭaiḥ
śaktipuṭākārai kilairaṅkurāhairūrmibhi taraṅgasadṛśai gāhi
sphaṭikākārābhi bahulohabhāṇḍakṣayakāribhiḥ kāṇikābhimalaiḥ
sūkṣmairgarbhasthe pṛthakpāṣāṇe bindubhiśca vidyudrūpaiśca
tridhāsaṃkīrṇāttathā ghaṭanakāle maṇḍūkamatsya-
p. २३८)
sarpābhāni śakalāni yasyāḥ svasmāt parṇāt sitāratnapītātmakāt hitā
nā iti nyūnāsitāyā rāktā raktāyā pītā pītāyā rekhārāji vidyante
yasyāḥ tāṃ ca tyajet / taduktaṃ śrīmanmataṅgapiṅgalāmatte
mahinakhokta māhīnārekhoktamāśubheti jñāto raḥ pratiṣṭhā mūrdhā
primiti uraḥ śabdenordhvabhāgo vivakṣitaḥ / pṛṣṭha dho bhāgaḥ
mūrdhabhāgaḥ īśānabhāgo vā mūrtyai brahmāhutimokṣārthī
akroḍanaṃ brahmabhāgāditaḥ kuryāt / bhogārthī rudrabhāgādi kuryāt /
grāhayedīpsitaṃ liṅgameva stādi śilpineti / hastādi navahastāntāni nava
eteṣu adhamamadhyamottamam / bhedāttrihastaṣaḍḍhastanavahastabhinneṣu
liṅgeṣu adhamādhamabhūtādekahastādārabhya pavādavyadhyābhiḥ
saha trayastriṃśalliṅgāmiti kuryāt / aghorāstreṇa śuddhaya iti
bhūśuddhaya ityarthaḥ / śaktyādi śakticchāyayeti ādiśabdena
puṣyapauṣṇamaghādayo gṛhyante / japtvā kuśaiśca saṃspṛśeti
homasaṃkhyayā japaḥ kartavyaḥ /
p. २३९)
dhyātvā vāstu yathāśāstramiti vāstupuruṣalakṣaṇam /
śrīmatsomaśambhupaddhatyāmuktam / akuñcitakavacaṃ vāstumuktā
narmastu surākṛtiṃ smaret / pūjāsu kuḍyādiniveśa tvadharānanaṃ
jānunī kūrparāsakte diśi vātaṃ hutāśayoḥ /
paitryāṃ pādapuṭe raudryāṃ śirosya hṛdayañjaliḥ //
asya dehe samārūḍhā devatāḥ pūjitāḥ śubhāḥ / iti
vasuhastāditithyantamiti dvihastādārabhya ekaviṃśatyaṅgulyavṛddhyā
yāvannahastamaṣṭānāmanyeṣāṃ liṅgānāṃ snānamaṇḍapakaraṇam /
sūryādidviguṇamiti dvihastādārabhya sārdhakaravṛddhyā
anyeṣāmaṣṭānāṃ liṅgānāmadhivāsanamaṇḍapaḥ kāryaḥ /
vediṃ madhye tayoḥ sārdhavistārāṃ lakṣitāmiti //
tayoḥ snānamaṇḍapādhivāsanamaṇḍapayormadhye
maṇḍapārdhavistārāṃ dhāmalakṣitāṃ
aṣṭāṅgulādihastāntasaṃjñāyāmiti dvihastādārabhyāṅgulāt
paradvyaṅgulaprakhyā yāvanna hastaṃ vedyucchrāyaḥ kartavyaḥ /
sāmānyārghyakaro nyasya dikṣu prāgādiṣu kramāditi nā
maṇḍapapūjocyate / tatra pratiṣṭhāmaṇḍapasya dvārapūjāviṣaye
lokagrāha-
p. २४०)
vasudvāsthaśravatīnāṃ dvayaṃ dvayamityādinā anyatroktāni
devatāntarāṇyapi pūjanīyāni / tadyathā prāgdvāre śāntitoraṇaṃ
ṛgvedaḥ kṛtayugaḥ toraṇeti śūle pūṣā dhātṛvidhātṛsaṃjñāḥ
sūryāḥ tacchākhāsamīpasthakumbhayoḥ praśāntaśirau devau
bhūrlokabhuvarlokau somabhaumau grahau pratyūṣabhāsau vastra-
ūrdhvodumbare gaṇapatisarasvatimahālakṣmyaḥ
kumbhayornandimahākālau gaṅgāyamune nadyau kumbhendra
īśvaro'dhidaivataṃ avargakavargau vargau tatpuruṣaṃ brahma
athodumbaredastraṃ āgneyāṃ diśi kumbhe'gni evaṃ prāk dvārapūjā /
atha dakṣiṇadvāre bhūtikoṇaṃ yajurvedaṃ tretāyugaṃ toraṇatriśūle
bhagaparjanyendrākhyaṃ sūryatrayaṃ śākhāmūlasthakumbhayoḥ
parjanyākāśau devau svargamaharlokau / atha bṛhaspati /
tagrahajaghanyājaghanyau vastu / ūrdhvodumbare gaṇapatisarasvati
mahālakṣmyaḥ / vidyākalādvāraṃ kumbhayorbhṛṅgivināyakau
dvārapālau narmadāsarasvatyau nadyau / kumbhe yamārudrādhidaivataṃ ca
vargadavarga aghorasaṃjñaṃ brahma adhodumbare astrānnaiṛte kumbhe
nirṛtikumbhe
p. २४१)
vāstvadhipati brahmā kumbhe adholokapālo viṣṇuḥ / evaṃ
dakṣiṇadvārapūjā / atha paścimadvārapūjābalatoraṇaṃ sāmavedaḥ
dvāparo yugaḥ / toraṇatriśūle aryamamitratvaṣṭṭa saṃjñitaṃ
bhānutrayaṃ toraṇaśākhāsthakumbhayoḥ bhūtasaṃjīvanāmṛtau devau
janolokatapolokau śukraśanaiścarau grahau dhātṛvidhātṛsaṃjñitau
vastunivṛttikalādvāraṃ ūrdhvodumbare gaṇapatisarasvatimahālakṣmyaḥ
kumbhayorvṛṣabhaskandhau dvārapālau buddhagodāvaryau nadyau kumbhe
varuṇaḥ kumbhe mahālakṣmīśca brahmādhidaivate tavargapavargau
sadyojātaṃ brahma athodumbare'straṃ vāyukoṇe kumbhayorvāyugaṇapati

iti paścimadvārapūjā / athottaradvāraṃ ārogyatoraṇaṃ atharvedaḥ
kaliyugaḥ toraṇatriśūle viṣṇusavitraṃ śubhadākhyaṃ bhānutrayaṃ
tacchākhāmūlasthakumbhayordhanadaśrīpradau devau satyalokadhruvalokau
rāhuketugrahau pratiṣṭhā kalādvāraṃ kumbhe ūrdhvodumbare
gaṇapatisarasvati mahālakṣyaḥ kumbhayordevī caṇḍau dvārapālau
kumbheśānā gurava evaṃ maṇṭapapūjā / praṇavahṛdayayuktaiścaturthī
namaskārāntaiḥ svaiḥ svairnāmabhiḥ
p. २४२)
kāryā paścānnityavat paścimadvāreṇa pūjā ca kartavyā /
anyaccakramapyāntṛṇeṣvibandheṣu vaṃśestṛṇeṣvanumāṃ
pañcakṣityadādi tattvāni sadyojātādibhiryajet /
kumudaḥ kumudākṣaśca puṇḍarīko'tha vāmanaḥ /
śaṅkukarṇastathā śarvastriṇetrasumukhe //
saṃjñikasupratiṣṭhitanāmā ca dhvajānāmadhidevatāḥ /
pūrvādiṣu ca kāṣṭhāsu bhūtakoṭibhirāvṛtaḥ //
hetuhantripuraghnaśca vajrākhyaṃ dharmanijihvakam /
kālī karālinaṃ ṣaṣṭhamekāṅghriṃ mahimaṣṭadam //
tathaiva pūjayeddikṣu kṣetrapālānanukramāt /
etānapi pūjayecchayet /
śayane kiṃcidīśasthasaśiraskaṃ samānase / nyaset iti sāmānye nātra
īśānaśiraskatvamuktam / viśeṣatastu
paścimadvārapūrvadvāravibhāgena śayanakalpanaṃ
śrīmatsomaśambhupaddhatyāmuktam /
śaktyādiśaktiparyante vinyasedāsane śubhe //
prasāde paścimāsyaiva madhyātpūrvāśritaṃ śivam /
paścime piṇḍikāṃ tasya nyasedbrahmaśilāṃ tadā //
pūrvasyaiva bhavettasmin pūrvameva viparyayāt /
p. २४३)
utthāpyoktāsane liṅgaṃ śirasā pūrvamastakamiti / dvādaśāntāt
samānīyet jīvanyāsasamaye mantroccāraprakāra ācāryeṇa
somaśambhunoktam -
nābhikandāt samānīya ghaṇṭānādavisarpaṇam /
brahmādikāraṇatyāgāddvādaśāntasamāśritam //
mantraṃ ca manasābhinnaṃ prāptānandarasodgamam /
dvādaśāntāt samānīya ghaṇṭānādavisarpaṇam //
dvādaśāntāt samānīya niṣkalaṃ vyāpakaṃ śivam /
aṣṭatriṃśatkalopetaṃ sahasrakiraṇojjvalam //
sarvaśaktimayaṃ sāṅgaṃ dhyātvā liṅge niveśayet /
jīvanyāso bhavedevaṃ liṅge sarvārthasādhakam // iti /
ikṣvasvamūrtimūrtīśā kuṇṭheṣu sveṣu mūrtipā / iti pañcakuṇḍe pakṣe
mūrtipā upahotāraḥ prāgdakṣiṇottarapaścimeṣu svamūrtīśvaranyāsa
puruṣāntaṃ puruṣāghora vāmadevasadyojātamantrā saṃpūjya
tairjuhuyāt / navakuṇḍapakṣe eṣu prāgādikuṇḍeṣu āgneyeśānanai-
ṛtavāyavyeṣu ca kuṇḍeṣvaṣṭasu brahmacatuṣṭayaṃ
hṛdayaśiraśśikhākavacāṃ saṃpūjya juhuyādubhayatrāpi īśānakoṇa
ācāryasya kuṇḍa īśānasāsaṃgatāṃ
p. २४४)
brahmaśilāṃ śaktyāśrayāṃ nyasedityādinā brahmaśilānyāsasamaye -
adhvānaṃ ca tadārūḍhaṃ saṃcitya sakalaṃ gururityuktatvāt
kālatattvabhuvanavapadamantrātmanaḥ ṣaḍvidhasyādhvano'pi
brahmaśilāyāmavasthiterityuktatvāt / etaduparivartino pīṭhaliṅgayoḥ
sākṣyaśśaktyaḥ śivatattvameva jñāpyate / loke ca vācakairmantrairiti
lakārādibījayukterindrādināmabhiḥ dattavarāhutiṃ cicchaktiṃ
vinyaselliṅga iti liṅgacicchakternyasyatvenoktatvāt liṅgaṃ jñānaśaktiḥ /
na tu bindvādikaṃ kriyāśaktiṃ ca pīṭhagāmiti pīṭhe
kriyāśakternyasyatvāt pīṭhakriyāśaktiriti etadapi na mahāmāyātmakam /
taduktaṃ śrīmanmaye -
atha kriyātmakaṃ pīṭhaṃ bodhaśaktyātmanaḥ prabhoḥ / adhiṣṭheyamiti
śrīmanmṛgendre'pi -
pīṭhaṃ patyuḥ kriyāśaktiriti asya sūtrasya vṛttiḥ jñānaśaktyātmakasya
liṅgasya yadādhārarūpaṃ pīṭhaṃ kriyāśaktirasau parameśvarasya
saṃbandhanicodyavyāliṅgicāsyā śakterāśrayabhūtasvaniṣṭha na
cinmayaḥ śivaḥ / taduktaṃ ratnatraye -
p. २४५)
karaṇaṃ śaktivāsanaparyā mantrā na
santatatrādhāraśaktyānantāsanayorādhāraśilāyāṃ pūjā /
anantādīnāṃ tu pīṭha eva tatrānantasya tu kriyāśakteḥ
prathamaviṣayatayā tatrāvasthānaṃ yuktam / dharmādīnāṃ caturṇāṃ
tatsāmarthyarūpatvāt tatrāvasthānam / atha maśmadādīnāmapi
tathaivāvasthiti / adhaśchadanordhvacchādanerdānatvena
kriyāśaktervyāpyatvādavasthito
kandabījāṅkuranālapadmadalakesarakarṇikānāṃ tu mahāmāyātve
kriyaśaktekhyavahitiviṣayatvena tatrāvasthānam / vāmādiśaktayastu
tvānantādyadhiṣṭhānopādibhinnaśivaśaktireva manonmanitvanupahitā
śaktimaṇḍalāni trīṇi baindavāni tadadhipatayaśca
śuddhāśuddhanivāsino devatāviśeṣāḥ / śivāsanaṃ tu parameśvarasya
samaveta śaktyā nityādhiṣṭheyaṃ
nikhilajagadādhārabhūtakriyāśaktivijṛmbhaṇaviṣayaṃ tāsya
kuṇḍalinyasvarūpaṃ ye manantanadhiśivāsanāntameteṣāṃ sarveṣāṃ
mantrāṇāmasmin kriyāśaktisvarūpe pīṭhe kriyāśaktinimittatvāniveśam
/ atra śivaliṅgeti trikhaṇḍakalanavaśāt caturaṣṭāśra-
p. २४६)
vṛttatvaṃ dṛśyate / tatra brahmaviṣṇurudrabhāgavyapadeśaśca śrūyate /
tatra brahmabhāgasya caturaśratvaṃ brahmabhāgavyapadeśaśca śrūyate /
tatra brahmabhāgasya caturaśratvaṃ brahmabhāgavyapadeśaśca
jñānaśaktyātmanaḥ śivaliṅgasya
jñeyabhūtaśuddhaprapañcanirvāhakabrahmoparāgāt
brahmabhāgaśabdavācyatvaṃ caturaśratvaṃ ca brahmaṇaścaturmukha
tadupari viṣṇubhāgavācyatvaṣṭaśratve jñeyabhūtasya miśrapavasya
nirvāhakatvena śāstreṣu tasya viṣṇorūparāgāt tasya ca
paryaṅkayuktānāmātmanāṃ śrayiṣya tadupādināṣṭāśratvaṃ
taduktaṃ śrīmadvaruṇapaddhatau -
nīlāmbujanibhaṃ subhraṃ puryaṣṭāṣṭabhujānvitam /
ekavaktraṃ tu saumyāsyaṃ vidyātattvaṃ prakīrtitam //
tadupari tasya bhāgasya rudrabhāgavācyatvavṛttatve jñeyabhūtasya
śuddhaprapañcasya nirvāhasya rudrabhaṭṭāṅkasoparagātrasya ca rudrasya
ca binduvācyatvena bindorvṛttatvena vṛttatvaṃ bindurūpaśivo dhyeya iti
vacanāt / śivatattvādhipasya kāraṇasya rudraśabdavācyatvādvāta eva
brahmaviṣṇurudrākhyānvidantaramatra nāsti / tadadhiṣṭhāt jñānātmikā
p. २४७)
śivaśaktireva liṅgam / atra liṅgapīṭhe śilādiṣu adhivāsasamaye
pṛthivyādyaṣṭamūrtayaḥ ākāśādi pañcamūrtayaḥ /
śabdādyabrahmādyastadadhipatiśca nyasminte ce sarve parameśvarasya
mūrtitve parigṛhyamāṇasya vastunaḥ prakṛtatvānnivṛttyarthaḥ / sa tacca
sarveṣāṃ savastūnāṃ parameśvarasyādhiṣṭheyatvaśritaḥ na
sābhāvakalā kācit saṃtānadvavinivartini vyāptiśivakalā
yasyāmadhiṣṭhātrī na vidyata iti / evaṃ pṛthivyādisaṃvṛttāyā
vyapadiśyamānayā śaktyā sarvadisaṃjñayā padiśyamānena śivena ca
sarvavastusādhāraṇyenāsyāpi vyāpyatve'pi śaktirūpāṇi tāni tānyasya
pratiṣṭhāśaktoktaprakāreṇa snapanahomajapasamādhijñānādi na
saṃyogāt bījasyāṅkuraśaktivihatidasya prakṛtatvaṃ hanyate / na tu teṣāṃ
nyāsastasmāt liṅgapīṭhayoranena kriyāpradānena jñānakriyāśaktiḥ
prakaṭīkriyate / yathāraṇi sthito vahniḥ mathanena prakaṭīkriyate / tathā
tasmin sāmānye liṅge caitanyamiti dīkṣitairapūjyatāyā
lokasādhāraṇyāt sādhāraṇyam /
p. २४८)
liṅge tasmin liṅge caitanyajīvanyāsakāle yo mantranyāsaḥ kartavyaḥ /
caitanyamataṃ muktvā tadavasthāpya sthāṇuṃ visarjayet / sthāṇumiti
svasaṃtānaparamparayā tapasvasaṃhitāsiddho yo mantranyāsakāle
nyastaḥ namapi sarjaye śuddhaye asāmānye yathā pureti nityavat
sāpekṣavisarjanaṃ kartavyamityarthaḥ /
liṅgamūrtavadhāsyarci caṇḍeśadhyānapūrvakamiti / nanu pūrvaṃ
liṅgaṃ parameśvarasya pūrvaṃ sādhitam / idānīṃ tasmin liṅge

caṇḍeśvarasyāpi pūjā kartavyeti śrūyate / tat kathaṃ saṃgacchate / asau
caṇḍeśvaraparameśvaraḥ ita cidantaraṃ vā / parameśvaratve tu
adhikaraṇāntare'pi sadṛśadhyānapūrvameva saṃpūjya
niveditanivedanaṃ yuktam / ātmāntaratve tu liṅge
saṃpūjanamayuktamucyate / caṇḍeśvarastatadvijñānakaleṣu madhyāt
parameśvareṇānugṛhītanandyāditṛtīyāvaraṇe caraṃ bhūta
ātmāntarameva tasya liṅgasaṃpūjanaṃ rodhaśaktyadhiṣṭheyavaśāt * * *
reṇa rodhaśaktyādhiṣṭheya śa ca svarūpaṃ svayaṃ śambhu badhnāmīti
samayacyutāniti śruteḥ /
p. २४९)
samayaśrāvaṇaṃ patadu saṃsthāpya kartavyamiti dīkṣayānuktam /
śiṣyāṃstadagre saṃsthāpya samayāśravare dyayeti
śuddhasnānahavirnivedanapātrādikaṃ rodhaśaktyapekṣayā
niveditanivedanaṃ tu caṇḍeśvarasya parameśvarasya jaiyaiva
lehyaśoṣyānnapānāditāmbūlasragvilepanam / nirmālyabhojanaṃ tu
tubhyaṃ pradattaṃ tu śivājñayāṃ iti / evaṃ pratiṣṭhāpyate
pīṭhapurassarī calānāmapi bhaktānāṃ vidheyāsamādadhi / ki
vaitareṣāṃ sādhvā sā vatī ca sā eteṣāṃ vyāktādhīnāṃ liṅgānāṃ
vyāptiḥ śrīmatsomaśambhupaddhatyāmuktam -
yathānyadevadayaḥ sthāpya mantraiḥ svagamasaṃbhavaiḥ /
ādivarṇasya bhedādvā svatattvavyāpibhāvitā //
sārdhapramukhadevāśca sarito munayastathā /
kṣetrapāḥ kinnarādyāśca pṛthivītattvamāśritāḥ //
sthānaṃ sarasvatī lakṣmī nadīnāmambhasi kvacit /
bhuvanādhipatīnāṃ ca sthānaṃ yantravyavasthitiḥ //
ajabuddhipradānāntaṃ tritattvaṃ brahmaṇaḥ padam /
tanmātrādipradhānāntaṃ puṃstvametaṃ tritaṃ hare //
p. २५०)
nādyeśagaṇamātṝṇāṃ yakṣeśaśarajanmanām /
ajatīśuddhavidyānāṃ padaṃ gaṇapate sadā //
māyā sadeśaśaktyantaṃ śivā śivoṣṇarociṣām /
padamīśvaraparyantamavyaktācca sukīrtitam // iti //
varuṇapaddhatyāmapi -
liṅgapīṭhaśilānāṃ ca vyāptistattvāditi kramāt /
śaktisadeśāntaṃ trikhaṇḍaṃ kalpanaṃ punaḥ //
vidyāśaktiriva prāntaṃ māyā sā deśaśaktigam /
śabdacintasadeśāntaṃ liṅgapīṭhe'śmani kramāt //
māyātattvāntikaṃ vyāpti kumbhasya prakīrtitāḥ /
trikhaṇḍādvā punaścittakalāmāyāvasānakam //
puruṣasya trikhaṇḍādhvā śabdapuruṣāvadhi /
dvārāprāsādacyūlanāṃ vyāptiliṅgavadīritā //
vidyaśāsanake tatra nyasettatra trayaṃ kramāt /
svatattvāvadhikope mātmavidyāśivātmakam //
aṣṭau vā pañca vā santu mūrtipā niyamastvayam /
brahmaviṣṇukarā eva liṅge tattvakriyādhipaḥ //
ityuktoktam / ayameva kramaḥ sarvo diṣṭapratimāsvapi /
kiṃ tu tattvatrayanyāso jānukaṇṭhaśiro'vadhi /
dvārodumbaraśākhāsu vyāptistu tatra khaṇḍakam //
p. २५१)
jaṅghāgalakacūḍāntaṃ prāsāde'pi vicintayet /
gauryādīnāṃ pratiṣṭhārghyāṃ pīṭhe śaktiṃ kriyātmikām //
vinyasedvigrahe jñānīṃ śeṣaṃ pīṭhavadācaret /
mukhaliṅgapratiṣṭhāyāṃ vidhānamabhidhīyate //
madhye sadāśivaṃ tattvaṃ īśvaraṃ prāci vinyaset /
āgneye vinyasedvidyāṃ māyāṃ yāmye'tha nai-ṛte //
kāle yaṃ niyatimāpye vai vāyau raṅgāmudantaram /
pradhānamīśadigbhāge svāśāsu brahmapañcakam //
tritatvakalpanā prāgvat kiṃ tu vṛtte sadāśivam /
vinyasedadhitān prāgvat mūrtitvarānapi /
athaitāni tattvāni pṛthivyādi pratimāsvapi / mūrtimūrtīśvarādīnāṃ
vyāptiṃ bījaṃ ca nāma ca /
jñātvānurūpaṃ sarvatra nyāsaṃ kuryādyathāsthitam /
aptattve saṃsthitā pṛthvī avādisvasvagocare //
śabdatanmātramūrdhni dvau somasūryau vyavasthitau /
tayorūrdhve ca dharmākhyo gandhe śarvovyavasthitiḥ //
rūpasthaḥ paśubhūścaiva ugro'haṅkāragocare /
rasastatraiva boddhavyo rasatanmātragocaraḥ //
īśvarasparśatanmātre mahādevo manasthitiḥ /
bhīmaśca śabdatanmātre mūrtīśānāṃ vyavasthitiḥ //
p. २५१)
vidyeśvarāśca vijñeyā vidyātattve vyavasthitāḥ /
kṣmādi pramavadhau brahmamādimāyāntagocyate //
kṣmādividyāntagorudraḥ kṣmādibindvanta īśvaraḥ /
sāṃkhya kṣmādinādāntaṃ śaktikṣmādi parāvadhi //
anyeṣāmapi tatraiva vyāptirālocanīyā /
vyakte ca bāṇaratnādyāviti vyaktiliṅgaviṣaye bāṇaliṅgaviṣaye tu
liṅgamūrtau caṇḍaṃ saṃpūjya tataḥ prāṇapathā gṛhītvā ca
caṇḍapratiṣṭhā paraṃ na kartavyamiti bhāvaḥ na tu
caṇḍeśvarapratiṣṭhāniṣedhaḥ / tasmācchiṣyāstadagre saṃsthāpya
samacchrāvayediti samayaśrāvaṇasya caṇḍeśvarasaṃnidhau
kartavyatvaśrutosthaṇḍilā avyakte bāṇaratnādāvityatrādiśabdena
svayaṃbhūtasiddhaliṅgādayo vivakṣitāḥ / taduktaṃ
śrīmatsomaśambhupaddhatyāṃ -
bāṇaliṅge cale rohe siddhaliṅge bhuvi /
pratimāsu ca sarvāsu na caṇḍo'dhikṛto bhavet /
advaitabhāvanāyukte saṃdhileśavidhāvapi //
evaṃ saṃsthāpya caṇḍeśaṃ caṇḍadoṣanivṛttaye / iti /
pratimāliṅgavedināmityādinā pratiṣṭhāyā bhogasādhakatvaṃ
bubhukṣūṇāmeva mumukṣūṇāmabhisaṃdhānena
p. २५३)
dīkṣottarakālakartavyeti karacchedadvāreṇa mokṣasyāpi sādhikā /
jīrṇādidoṣaduṣṭasya liṅgasyoddhāra ucyate / ityādinocyamānasya
liṅgoddhārasya mānuṣaṃ liṅgaṃ mukhyato viṣayaḥ / na tu
svayaṃbhūtadaivārṣāṇi viṣayāḥ / taduktaṃ -
asurairmunibhirdaivaiḥ tattvavidbhiḥ pratiṣṭhitam /
jīrṇaṃ vāpyatibhagnaṃ vā vidhināpi na cālayet //
iti pratiṣṭhāvidhiḥ /
śrīnaṭeśvareṇa guruṇā vaktrādinā śambhunā śrīmacchaṅkarasūnunā
viracitā ṭīkā samāptā //
śrīmacchrīmṛgendrarājapaddhatiriti prāptaprathāyāḥ kṛtorādhyasya
dīyapāśavipinacchede kuṭhārātmanaḥ //
iti mṛgendrapaddhatiṭīkā samāptā //
srotaḥ

Original text: mṛgendrāgamapaddhatiṣṭīkā ca · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc