Markandeya Purana · Chapter 63

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe svārociṣe manvantare dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ /
triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ- 63
mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ saha tathā so 'tha rarāma girisānuṣu /
phullakānanahṛdyeṣu manojñeṣu saraḥ su ca

kandareṣu ca ramyeṣu nimnagāpulineṣu ca /
manojñeṣu tathānyeṣu deśeṣu mudito dvija

vahninādhiṣṭhitasyāsīd yadrūpantasya tejasā /
acintayadbhogakāle nimīlitavilocanā

tataḥ kālena sā garbhamavāpa munisattama /
gandharvavīryato rūpacintanācca dvijanmanaḥ

tāṃ garbhadhāriṇīṃ so 'tha sāntvayitvā varūthinīm /
viprarūpadharo yātastayā prītyā visarjitaḥ

jajñe sa bālo dyutimāna jvalanniva vibhāvasuḥ /
svarocibhairyathā sūryo bhāsayan sakalā diśaḥ

svarocibhiryato bhāti bhāsvāniva sa bālakaḥ /
tataḥ svarocirityevaṃ nāmnā khyāto babhūta saḥ

vavṛdhe ca mahābhāgo vayasānudinantathā /
guṇaughaiśca yathā bālaḥ kalābhiḥ śaśalāñchanaḥ

sa jagrāha dhanurvedaṃ vedāṃścaiva yathākramam /
vidyāścaiva mahābhāgastadā yauvanagocaraḥ

mandarādrau kadācit sa vicaraṃścāruceṣṭitaḥ /
dadarśaikāṃ tadā kanyāṃ giriprasthe bhayāturām

trāyasveti nirīkṣyainaṃ sā tadā vākyamabravīt /
mā bhaiṣīriti sa prāha bhayaviplutalocanām

kimetaditi tenokte vīravākye mahātmanā /
tataḥ sā kathayāmāsa śvāsākṣepaplutākṣaram

kanyovāca
ahamindīvarākhyasya sutā vidyādharasya vai /
nāmnā manoramā jātā sutāyāṃ marudhanvanaḥ

mandāravidyādharajā sakhī mama vibhāvarī /
kalāvatī cāpyaparā sutā pārasya vai muneḥ

tābhyāṃ saha mayā yātaṃ kailāsataṭamuttamam /
tatra dṛṣṭo muniḥ kaścittapasātikṛśākṛtiḥ

kṣutkṣāmakaṇṭho nistejā dūrapātākṣitārakaḥ /
mayāvahasitaḥ kruddhaḥ sa tadā māṃ śaśāpa ha

kṣāmakṣāmasvaraḥ kiñcitkalpitādharapallavaḥ /
tvayāvahasito yasmādanārye duṣṭatāpasi

tasmāt tvāmacireṇaiva rākṣaso 'bhibhaviṣyasi /
datte śāpe matsakhībhyāṃ sa tu nirbhatsito muniḥ

dhik te brāhmaṇyamakṣāntyā hṛtante nikhilantapaḥ /
amarṣaṇairdharṣito 'si tapasā nātikarṣitaḥ

kṣāntyāspadaṃ vai brāhmaṇyaṃ krodhasaṃyamanantapaḥ /
etacchrutvā dadau śāpaṃ tayorapyamitadyutiḥ

ekasyāḥ kuṣṭhamaṅgeṣu bhāvyanyasyāstathā kṣayaḥ /
tayostathaiva tajjātaṃ yathoktaṃ tena tatkṣaṇāt

mamāpyevaṃ mahadrakṣaḥ samupaiti padānugam /
na śṛṇoṣi mahānādaṃ tasyādūre 'pi garjataḥ

tṛtīyamadya divasaṃ yanme pṛṣṭhanna muñcati /
astragrāmasya sarvasya hṛdajñāhamadya te

te prayacchāmi māṃ rakṣa rakṣaso 'smānmahāmate /
prādāt svāyambhuvasyādau svayaṃ rudraḥ pinākadhṛk

svāyambhuvo vasiṣṭhāya siddhavaryāya dattavān /
tenāpi dattaṃ manmātuḥ pitre citrāyudhāya vai

prādādaudvāhikaṃ so 'pi matpitre śvaśuraḥ svayam /
mayāpi śikṣitaṃ vīra ! sakāśād bālayā pituḥ

hṛdayaṃ sakalāstrāṇāmaśeṣaripunāśanam /
tadidaṃ gṛhyatāṃ śīghramaśeṣāstraparāyaṇam

tato jahi durātmānamenaṃ rākṣasamāgatam

mārkaṇḍeya uvāca
tathaityukte tatastena vāryupaspṛśya tasya tat /
astrāṇāṃ hṛdayaṃ prādāt sarahasyanivartanam

etasminnantare rakṣastattadā bhīṣaṇākṛti /
nardamānaṃ mahānādamājagāma tvarānvitam

mayābhibhūtā kiṃ trāṇamupaiṣi drutamehi me /
bhakṣāmi kiñcireṇeti bruvāṇaṃ taṃ dadarśa saḥ

svarociścintayāmāsa dṛṣṭvā taṃ samupāgatam /
gṛhṇātveṣa vacaḥ satyaṃ tasyāstviti mahāmuneḥ

jagrāha samupetyaināṃ tvarayā so 'pi rākṣasaḥ /
trāhi trāhīti karuṇaṃ vilapantīṃ sumadhyamām

tataḥ svarociḥ saṃkruddhaścaṇḍāstramatibhairavam /
dṛṣṭyāṃ niveśya tadrakṣo dadarśānimiṣekṣaṇaḥ

tadābhibhūtaḥ sa tadā tāmutsṛjya niśācaraḥ /
prasīda śāmyatāmastraṃ śrūyatāñcetyabhāṣata

mokṣitoṣa'haṃ tvayā śāpādatighorānmahādyute /
pradattādatitīvreṇa brahmamitreṇa dhīmatā

upakārī na me tvatto mahābhāgādhiko 'paraḥ /
yenāhaṃ sumahākaṣṭānmahāśāpādvimokṣitaḥ

svarociruvāca
brahmamitreṇa muninā kinnimittaṃ mahātmanā /
śaptastvaṃ kīdṛśaścaiva śāpo datto 'bhavat purā

rākṣasā uvāca
brahmamitro 'ṣṭadhā bhinnamāyurvedamadhītavān /
trayodaśādhikārañca pragṛhyātharvaṇo dvijaḥ

ahañcendīvarākhyeti khyāto 'syā janako 'bhavam /
vidyādharapateḥ putro nalanābhasya khaṅginaḥ

mayā ca yācitaḥ purvaṃ brahmamitro 'bhavanmuniḥ /
āyurvedamaśeṣaṃ me bhagavan ! dātumarhasi

yadā tu bahuśo vīra ! praśrayāvanatasya me /
na prādādyācito vidyāmāyurvedātmikāṃ mama

śiṣyebhyo dadatastasya mayāntardhānagena hi /
āyurvedātmikā vidyā gṛhītābhūttadānagha

gṛhītāyāntu vidyāyāṃ māsairaṣṭābhirantarāt /
mamātiharṣādabhavaddhāso 'tīva punaḥ punaḥ

pratyabhijñāya māṃ hāsānmuniḥ kopasamanvitaḥ /
vikampikandharaḥ prāha māmidaṃ paruṣākṣaram

rākṣasenaiva yasmānme tvayādṛśyena durmate /
hṛtā vidyāvahāsaśca māmavajñāya vai kṛtaḥ

tasmāttvaṃ rākṣasaḥ pāpa ! macchāpena nirākṛtaḥ /
bhaviṣyasi na sandehaḥ saptarātreṇa dāruṇaḥ

ityukte praṇipātādyairupacāraiḥ prasāditaḥ /
sa māmāha punarviprastatkṣaṇānmṛdumānasaḥ

yanmayoktamavaśyantadbhāvi gandharva ! nānyathā /
kintu tvaṃ rākṣaso bhūtvā punaḥ svaṃ prāpsyase vapuḥ

naṣṭasmṛtiryadā kruddhaḥ svamapatyañcikhādiṣuḥ /
niśācaratvaṃ gantāsi tadastrānalatāpitaḥ

punaḥ saṃjñāmavāpya svāmavāpsyasi nijaṃ vapuḥ /
tathaiva svamadhiṣṭhānaṃ loke gandharvasaṃjñite

so 'haṃ tvayā mahābhāga ! mokṣito 'smānmahābhayāt /
niśācaratvād yadvīra ! tena me prārthanāṃ kuru

imānte tanayāṃ bhāryāṃ prayacchāmi pratīccha tām /
āyurvedaśca sakalastvaṣṭāṅgo yo mayā tataḥ /
muneḥ sakāśāt saṃprāptastaṃ gṛhṇīṣva mahāmate

mārkaṇḍeya uvāca
ityuktvā pradadau vidyāṃ sa ca divyāmbarojjavalaḥ /
stragbhūṣaṇadharo divyaṃ purāṇaṃ vapurāsthitaḥ

dattvā vidyāṃ tataḥ kanyāṃ sa dātumupacakrame /
tamāha sā tadā kanyā janitāraṃ svarūpiṇam

anurāgo mamāpyatra tātātīva mahātmani /
darśanādeva saṃjāto viśeṣeṇopakāriṇi

kintveṣā me sakhī sā ca matkṛte duḥ khapīḍite /
ato nābhilaṣe bhogān bhoktumetena vai samam

puruṣairapi no śakyā kartumitthaṃ nṛśaṃsatā /
svabhāvarucirairmādṛk kathaṃ yoṣit kariṣyati

sāhaṃ yathā te duḥ khārte matkṛte kanyake pitaḥ /
tathā sthāsyāmi tadduḥ khe tacchokānalatāpitā

svarociruvāca
āyurvedaprasādena te kariṣye punarnave /
sakhyau tava mahāśokaṃ samutsṛja sumadhyame

mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ pitrā svayaṃ dattāṃ tāṃ kanyāṃ sa vidhānataḥ /
upayeme girau tasmin svarociścārulocavanām

dattāntu tāṃ tadā kanyāmabhiśāntya ca bhāminīm /
jagāma divyayā gatyāgandharvaḥ svapurantataḥ

sa cāpi sahitastanvyā sadudyānantadā yayau /
kanyakāyugalaṃ yatra tacchāpotthagadāturam

tatastayoḥ sa tattvajño rogaghnairauṣadhai rasaiḥ /
cakāra nīrujau dehau svarociraparājitaḥ

tato 'tiśobhane kanye vimukte vyādhitaḥ śubhe /
svakāntyodyoti digbhāgaṃ cakrāte tanmahīdharam