Language

ENहिગુ
Scripture Library

mantrakaumudī · Chapter 1

1

mantrakaumudī
mithilāvidyāpiṭhagranthamālā
prācinācāryagranthāvalī
aṣṭamaṃ puṣpam
mantrakaumudī
mahāmahopādhyāyadevanāthaṭhākuratarkapañcānanakṛtā
śrīramānātha śarmaṇā sampāditā
ḍā० janārdanamiśreṇa
prastāvanāsūcyādibhiḥ saṃskṛtā
prakāśitā ca
śaka १८८२ sam. २०१६ āḍ १९६०
// oṃ nama iṣṭadevatāyai //
oṅkāre militaśrutermṛgadṛśāṃ mānāvadāne raṇa-
tpañceṣorniśitaḥ śaro nidhuvanakrīḍātaroraṅkuraḥ /
ātodyadhvananaṃ manobhavamanorājyābhiṣekaśriyaḥ svānte
śātamurīkariṣyati cirātkaṃsārivaṃśīravaḥ

2

adharanihitavaṃśīnādapīyūṣasārai- rvrajayuvatijanānāṃ
mohayanmānasāni / hṛdayakamalamadhye yogibhirbhāvanīyo haratu
duritajātaṃ devakīnandano naḥ

3

yo'bhūtpurā ravikaraḥ sakalāgamajña- stasyātmajo budhikaro'sya
ca keśavastu [k: keśavo'pi] / tasyātmajaḥ
sakalatantrasarojabhāsvān [k: sūryaḥ] govinda eṣa bhuvane
viditaścakāsti

4

mīmāṃsāmavatārya yaḥ sadasatāmaddhā viveke guru- ryo
vedāntavicāracārucarite siddhāntavācaspatiḥ / ācāryo'pi [k:
udayana ācārya iti] vicāryate yadavadhirnaiyāyiko vā na vā
govindo'yamakhaṇḍamaṇḍalayaśaścandrao jagatprāptavān

5

yo govinda iti trilokavidito yadvāci mādhvīraso yadgātre
surasindhureva karayoḥ ke vā na kalpadrumāḥ /
tatsiddhāntasaroruhāntaralasanmādhvīkadhārāraso-
nmugdhasvāntamadhuvrato vijayate sattarkapañcānanaḥ

16

śrīgovindatanūdbhavena sakalaṃ tasmādadhītyāgamaṃ siddhāntaṃ
sarahasyamasya bahuśo vijñāya yatnādarāt / vistāreṣu
samarthatāvirahiṇāṃ siddhyarthināṃ prītaye mantrāṇāmayamatra
sādhanavidhiḥ saṃkṣepaḥ kathyate

7

govindapañcamasuto vidito jagatyā- matyādareṇa
viditākhilatantrasāraḥ / tarkāṭavīsaraṇisaṃbhramasāhasikya-
pañcānano vijayate bhuvi devanāthaḥ

8

vāgdevanāthaviduṣastanute svabhāvā- dānandameva pathi vā vipathe
sarantī / āsvādite mṛdutare śayane vane vā bimbādhare mṛgadṛśo
vada ko viśeṣaḥ

9

dhyānaṃ pūjanayantraṃ pūjāvaraṇāni devatāpīṭham /
vinyāsādiviśeṣān yo veda sa kaumudīṃ veda

1

sampradāyavirodhena siddhamapyujjhitaṃ mayā / sampradāyānurodhena
nirmāṇamapi kathyate

2

athāgame na pramāṇyaṃ visaṃvādini sarvataḥ /
pañcarātrāpramāṇatvabodhakād bhaṭṭavārtikāt

3

vedāntavacanenāpi tatrāprāmāṇyaniścayāt / na ca veda viruddheṣu
syādaprāmāṇyabodhakam

4

pañcarātreṣvidaṃ vācyaṃ saṃkoce mānahānitaḥ /
śiṣṭācāro'pi naivātra pramāṇaṃ paridṛśyate

5

tasya gaḍḍulikāsrotonyāyenaivopapattitaḥ / tasmādanavadheyatvaṃ
kiṃ kimarthaṃ nirūpyate

6

ucyate smṛtivedāderevaṃ syādapramāṇatā / niyāmakasya virahāt
kvacitsaṃvādaśūnyatā

7

tulyaiva bījavaiguṇyāt śiṣṭācāro niranvayaḥ / bhavataiva
kṛtaḥ kiṃ ca vacanādapi siddhyati

8

tatprāmāṇyaṃ tathāhyuktaṃ vārāhe pañcalakṣaṇe / alābhe
vedamantrāṇāṃ pañcarātroditovidhiḥ

9

strīśūdrayorna tacchrotra padavīmapi yāsyati /
brahmakṣatraviśāṃ caiva pañcarātraṃ vidhīyate

10

śūdrādīnāṃ na tacchrotrapadavīmapi yāsyati / uktaṃ
brahmapurāṇe'pi carite pauruṣottame

11

pañcarātravidhānena saṃpūjya madhusūdanam /
vedāntavākyaviṣayāstasmādveda virodhinaḥ

12

p. ४) āgamāḥ syustadanyo'tra vidhireṣa nirūpyate / vāmaṃ
pāśupatācārāstathā vai pāñcarātrakāḥ

13

bhaviṣyanti kalau tasmin brāhmaṇaḥ kṣatriyā ratāḥ / vāmaṃ
pāśupataṃ somaṃ lakṣmaṇañcaiva cauravam

14

asabhyametat kathitaṃ vedabāhyaṃ tathaiva tat / yadpyevaṃ
purāṇeṣu nindārthaṃ tatparaṃ ca tat

15

ata eva purāṇeṣu noktaṃ pāśupatādikam / proktāni
pañcarātrāṇi saptarātrāṇi vai mayā

16

vyastāni munibhirloke pañcaviṃśatisaṃkhyayā / hayaśīrṣaṃ
tantramādyaṃ tantrantrailokyamohanam

17

bhairavaṃ pauṣkaraṃ tantraṃ prāhlādaṃ gārgyagotamam /
nāradīyaṃ ca māṇḍavyaṃ śāṇḍilyaṃ raiṇukaṃ tathā

18

satyoktaṃ śaunakaṃ tantraṃ vāsiṣṭhaṃ jñānasāgaram /
svāyambhuvaṃ kāpilaṃ ca tārkṣyaṃ nārāyaṇātmakam

19

ātreyaṃ nārasiṃhākhyamānandākhyaṃ tathāruṇam / baudhāyanaṃ
tathāṣṭārṇamityuktastasya vistaraḥ

1

ādau mantrasya jijñāsā prakāraḥ kathyate mayā / siddhādikaṃ
budho mantraṃ sadgurorupadeśayet

2

tathā nakṣatrarāśībhyāmanukūlaṃ dhanādikam /
kaṭapottheyavargotthaiḥ piṇḍāntairaṅkamakṣaraiḥ

3

vidyāt ṅi ni punaḥ śūnyaṃ tathoktaṃ kevale svare / prāpa
lobhātpaṭuḥ prāyaḥ rudraḥsyātra ruruḥ karam

4

lokalopapaṭuḥ prāyaḥ khalaughā bheṣu bheditāḥ / varṇāḥ
kramāt svarānmautu revatyaṃ sagatau tadā

5

svajanmarāśinakṣatrād gaṇayet sādhakaḥ kramāt / janma saṃpad
vipat kṣema pratyariḥ sādhako vadhaḥ

6

mitraṃ paramamitraṃ ca janmādīni punaḥ punaḥ / [nanu
nāmādyavarṇasya rāśinakṣatraśodhanam

7

kathaṃ na syādyathā mantre] ([ ] koṣṭhāntaritaḥ pāṭhaḥ) ucyate
yena janmanaḥ / gṛhyete [k: pustake nāsti; śodhyate] rāśinakṣatre
tayoḥ prādhānyametayoḥ

8

jyotiḥ śāstre tathācoktaṃ nava tārāḥ svajanmabhāt / [jyotiḥ
śāstreṣu sarvatra kiṃcoktaṃ dīpikākṛtā / nānāhvaya
janmabheṣu guṇasaṃkalane manoḥ

9

nacaitadapi nā (maikaṃ) nānānakṣatrarā(śi)kam / tathātve
janmapadagā nirmūlā lakṣaṇā bhavet

10

nirūḍhā lakṣaṇā caiṣā yā cātrāvaśyakīṣyate / na
cobhayavicārārthaṃ vākyametadbhaviṣyati

11

p. ६) tathāpi janmanakṣatravicārastāvadiṣyate / bhavatāpi
tathācedaṃ nāmno grāhyaṃ kathaṃ bhavet

12

vastuta (stu) padaṃ (cedaṃ) pṛthagevānvitaṃ bhavet / ataḥ
siddhādyapekṣāpi nāstyatretyavagamyate

13

ata eva na siddhyādiśuddhiratreti tāntrikāḥ] (k: vicintayet) / iti
cetaḥ samādhāya vilokayatu yuktimān

14

prakaṭaṃ janmabhaṃ yasya tasya janmarkṣato bhavet / praṇaṣṭaṃ
janmabhaṃ yasya tasya nāmarkṣamūhayet

15

vipadvadhaḥ pratyariśca parityājyā manīṣibhiḥ / anyatra
tvanyathā proktaṃ māntrikairmantravedibhiḥ

16

rasāṣṭanavamā bhadrā vedayugmagatā api / itarāṇi na bhadrāṇi
jñātavyaṃ mantrakovidaiḥ

17

bāṇaṃ gauraṃ khuraṃ śoṇaṃ śami śobheti rāśiṣu / krameṇa
yojitā varṇāḥ kanyāyāṃ śādayaḥ sthitāḥ

18

kecidatrānyathā prāhuḥ (varṇaḥ) parapadaṃ gataḥ /
caturbhiryādibhiḥ sārdhaṃ kṣakāro mīnagastviti

19

rāśayaḥ syuḥ parityājyā vasuvedadivākarāḥ / evaṃ hi
śāradādau yaḥ pāṭhaṃ paṭhati tāntrikaḥ

20

nigadyate mayā so'pi rāśitattvavicārakaḥ / lagno dhana
bhrātṛbandhu putraśatrukalatrakāḥ

21

maraṇaṃ dharmakarmāyatyayā dvādaśa rāśayaḥ /
pūrvapāṭhasyāviruddhamatra pāṭhaṃ paṭhatvasau [k: vicintayet]

22

[yadi vobhau parityājyau rāśī sādhakasattamaiḥ / nanu
tatrāviruddho'sya pāṭhaḥ kinnahi paṭhyate

23

kartumasyānyathā śakyaṃ mūlavākye na śakyate / atra
vyatyayamātraṃ syāt padayostu padāntaram

24

kalpanīyaṃ bhavettatretyevaṃ vāllādhavād (bāndhavād) bhavet /]
([ ] koṣṭhāntargataḥ pāṭhaḥ (k) pustake nāsti /) lagno rogaprado
nityaṃ dhanaṃ dhanavivṛddhidam

25

p. ७) bhrātari bhrātṛvṛddhiṃ ca śatrau śatruvivardhanaḥ / putre
putra vivṛddhiḥsyād bandhau bāndhavavatpriyam

26

kramo'yaṃ bhairave tantre tamapyevaṃ samarthayet / candre vahnau
tathā rudre grahe netre yuge ravau

27

dikṣu ṣaṣṭheṣṭame candrakalāsu śrutisomake / bhautike valigehe
ca śaracandre trayodaśe

28

vikārasaṃkhyakoṣṭheṣu varṇāṃllipigatā&llikhet / krameṇānena
matimān vidyāt siddhādikaṃ tataḥ

29

kṛtvā catuścatuḥkoṣṭhaṃ svanāmādyarṇakoṣṭhakāt /
mantrādyarṇacatuḥkoṣṭhaparyantaṃ gaṇayed budhaḥ

30

siddhasādhyasusiddhārikrameṇaiva pradakṣiṇam / siddhaḥ sidhyati
kālena sādhyastu japahomataḥ

31

susiddho grahamātreṇa ripūrmūlāni kṛntati / tatrāpi
gaṇayenmantrī nāmakoṣṭhānusārataḥ

32

siddhasiddhādibhedena phalameṣāṃ pracakṣate / siddhasiddho
yathoktena dviguṇāt siddhasādhyakaḥ

33

siddhasusiddho'rdhajapāt siddhārirhanti gotrajān [k: bāndhavān] /
dviguṇāt sādhyasiddhastu sādhyasādhyo nirarthakaḥ

34

triguṇāt [k: trighnāt] sādhyasusiddhastu sādhyārirhanti
bāndhavān / susiddhasiddho'rdhajapāt tatsādhyatriguṇājjapāt

35

grahaṇāttatsusiddhastu taccatrurjātihā smṛtaḥ / arisiddhaḥ sutaṃ
hanyādarisādhyastu kanyakām // patnīmarisusiddhastu śatru śatru
rathātmahā

36

tārāśuddhirvaiṣṇavānāṃ koṣṭhaśuddhiḥ śive bhavet / traipure
rāśiśuddhiḥsyāda vārāhītantramabravīt

1

dhanādikaṃ viditvā tu mau siddhādike'pi ca / pravartitavyaṃ
dhīmadbhirvaiphalyaṃ yadato'nyathā

2

dakṣottarāyataṃ kuryāt sūtrapañcakamuttamam / prāk
pratyagāyatāścaivaṃ bhānurekhāḥ prakalpayet

3

dvī dvau svarau likhed vidvān pañcakoṣṭhe tathāparān /
ṣaṭsvekamekamālikhya kādihāntaṃ tato'kṣaram

4

ekaikamekādaśasu trikeṣu matirmāllikhet /
digbhūgiriśrutigajarāmarṣiṣvabdhiṣaṭatrikaiḥ

5

guṇayet sādhakasyārṇān svaravyañjanabheditān /
indranakṣatranayanaravipañcadaśaturbhiḥ

6

śrutyagnyāyudhanāgendranavabhiśca tathā manoḥ /
nāmārṇakoṣṭhāṅkamatho ādyāntanihitaṃ kramāt

7

hanyātkoṣṭhaguṇenaiva pañcamaṃ pañcabhiryathā / evaṃ
paryavasannāste guṇakāṅkāḥ samāsataḥ

8

rurumīnanarodyānabhāvakāḥ sādhakākṣare / mantravarṇeṣu
tattattu nagabhūbhānunimnagāḥ

9

nāmājjhalādakacavād gajabhaktādikaṃ budhaḥ /
jñātvobhayor-ṛṇaṃ vidyāt adhikaṃ śeṣamaṅkavit

10

u(bha)ktaṃ ca vasubhirbhāgamāharedubhayorapi / bāhulyaṃ yatra
dṛśyeta so'dhamarṇaḥ prakīrtitaḥ [k: samīritaḥ]

11

p. ९) dhāryate yasya yairmantrairgṛhnīyāttān manūn sa vai /
tadbhāve samadhanaṃ dhanikaṃ na kadācana

12

athavānyaprakāreṇa kurvīta ṛṇaśodhanam / nijanāmādimaṃ
varṇamādāya paramaṃ tu [k: paratastu] ye

13

mantrādyakṣaraparyantaṃ gaṇanīyāstu sarvaśaḥ /
saptabhirguṇanīyāstu haraṇīyāstribhistribhiḥ

14

śeṣībhavati yā saṃkhyā ṛṇaṃ tāvadudāhṛtam /
mantrasyādimamādāya varṇamanye pare tu ye

15

nijanāmādivarṇāntā gaṇanīyāśca te budhaiḥ / yāvatī tāvatī
saṃkhyā guṇanīyāstribhistataḥ

16

saptabhirharaṇīyā ca śeṣaṃ taddhanamucyate /
kulākulaparīkṣāyāṃ prakāraḥ kathyate'dhunā

17

vāyvagni bhūjalākāśāḥ pañcāśallipayaḥ kramāt /
pañcahrasvāḥ pañcadīrghā bindvantāḥ sandhisambhavāḥ

18

pañcaśaḥ kādayaḥ ṣakṣalasahāntāḥ samīritāḥ /
sādhakasyākṣaraṃ pūrvaṃ mantrasyāpi yadakṣaram

19

yadyekabhūtadaivatyaṃ jānīyāt sakulaṃ ca tat / pārthive
vāruṇaṃ mitramāgneyamapi mārutam

20

pārthivāpyakṣarāṇāṃ ca śatrutve mārutaṃ matam /
āgneyasyāmbhasaṃ śatrurnabhasastaijasaṃ tathā

21

eṣāmapitu sarveṣāmaribodhi tu nābhasam / parasparaviruddhānāṃ na
kuryānmelanaṃ budhaḥ

22

hastasvātī śrutimṛgapuṣyamaitrāśvarevatī / punarvasurjaguriti
bhāni daivāni māntrikāḥ

23

pūrvottarātrayaṃ cārdrā bharaṇī rohiṇī tathā /
martyāhvayagaṇaḥ prokto bhānyetāni viśāradaiḥ

24

p. १०) citrāśleṣe mūlamaghe dhaniṣṭhā jyeṣṭhike tathā /
varuṇaḥ kṛttikendrāgnī rakṣogaṇa udāhṛtaḥ

25

ekayoruttamāprītirdaivapuṃsostu madhyamā / devairmatyairapi mahad
rakṣasāṃ vairamucyate

26

evaṃ buddhā budho mantraṃ vidhinātmani yojayet /
mātṛkāvarṇabhedebhyaḥ sarve mantrāḥ prajajñire

27

mantravidyāvibhāgena dvividhā mantra jātayaḥ / mantrāḥ
puṃdevatāmantrāḥ vidyāḥ strīdevatā matāḥ

28

strīpuṃnapusakātmāno mantrāste trividhā matāḥ / svāhāntāḥ
strīsvarūpāśca namo'ntāśca napuṃsakāḥ

29

hū&phaḍantāśca ye mantrāḥ pumāṃsaste prakīrtitāḥ / śastāste
trividhā mantrā vaśyaśāntyabhicārike

30

suptiprabodhakālādi mantrāṇāmabhidhīyate / agnīṣomātmakā
mantrā vijñeyāḥ krūrasaumyayoḥ

31

karmaṇorvahnitārāntyaviyatprāyāḥ samīritāḥ / āgneyāmanavaḥ
saumyā bhūyiṣṭhendvamṛtākṣarāḥ

32

āgneyāḥ samprabudhyante prāṇe carati dakṣiṇe / bhāge'nyasmin
sthite prāṇe saumyā bodhaṃ prayānti ca

33

nāḍīdvayagate prāṇe sarve bodhaṃ prayānti te / prayacchanti
phalaṃ sarve prabuddhā mantriṇāṃ sadā

34

sampuṭīkṛtya mantreṇa lāntān varṇān savindukān / punaśca
savisargāṃstān kṣakāraṃ kevalaṃ paṭhet

35

evaṃ japtvopadiśyeta prabuddhaḥ sarvasiddhidaḥ /
nṛsiṃhārkavarāhāṇāṃ prāsādapraṇavasya ca

36

sampiṇḍākṣaramantrasya siddhādīnnaiva śodhayet / svapnalabdhe
striyā datte mālāmantre tathaiva ca

37

p. ११) vaidikeṣu ca sarveṣu siddhādīnnaiva śodhayet / siddhe kūṭe
tribīje ca śaktirekākṣare manau

38

iṣṭe mantre'pi naiteṣāṃ śuddhyapekṣeti kecana /
viṃśatyarṇādhikā mantrā mālāmantrā udīritāḥ

39

daśākṣarādhikā mantrāstadadho bījasaṃjñakāḥ /
sāpiṇḍākṣaramantrāśca śrī cintāmaṇikādayaḥ

40

vādharke siddhidā mālāmantrā mantrāśca yauvane /
pañcākṣarādhikā vānye (bālye)sarvadā siddhidāḥ pare

1

atha mantragrahe māsatithinakṣatrakādikān / praśastān
sarvatantrāṇāmanurodhena vacmyaham [k: bravīmyaham]

2

mantrārambho māsi caitre sarvaduḥkhaphalapradaḥ / vaiśākhe
ratnalābhaḥ [k: nāśaḥ] syāt jyeṣṭhe ca maraṇaṃ dhruvam

3

āṣāḍhe bandhulābhaḥ syācchrāvaṇe ca śubhodayaḥ / prajānāśo
bhādrapade sarvataḥ sukhamāśvine

4

kārtike jñānavṛddhiḥ syānmārgaśīrṣe śubhodayaḥ / pauṣe ca
jñānahāniḥ syānmāghe medhāvivardhanam

5

phālgune sarvasiddhiḥ syānmantrārambhaṃ tu kārayet / dvitīyā
śuklapakṣīyā putravṛddhikarī matā

6

tṛtīyā madhyaphaladā caturthī hānidā matā / pañcamī siddhidā
proktā ṣaṣṭhī sarvatra ninditā

7

saptamyāṃ dhanalābhaḥ syādaṣṭamyāṃ gurunāśanam / navamī
ṝkthanāśā ca daśamī sukhaśaṃsinī

8

ekādaśyāṃ bhavellābho balasya vṛṣabhasya ca / dvādaśyāṃ
gosamṛddhiḥ syāt trayodaśyāṃ śubhodayaḥ

9

śiṣyanāśaścaturdaśyāṃ paurṇamāsī ca buddhihā / amāvāsyā
tu balahā pratipadbuddhināśinī

10

śuklapakṣasya daśamī saptamī ca viśeṣataḥ / nindyā sadaiva
ṣaṣṭhī syāditi śaivāgamāntare

11

kṛṣṇapakṣe'śubhaṃ vāpi na śubhaṃvāpi dṛśyate / śukle
vāñchitasiddhistu ratnalābhaḥ śubhodayaḥ

12

p. १३) śukle vāpyathavā kṛṣṇe mantrārambhantu kārayet /
sarvakāmārthamiti tu proktaṃ śrīmantradarpaṇe

13

kujākatanayau hitvā sarve vārāḥ śubhāmatāḥ / citrā tathā
mṛgaśiro rohiṇī ca divākaraḥ

14

uttaratritayaṃ maitra eṣu mantragraho mataḥ / śubhadaṃ sukhadaṃ
nityaṃ kanyādyaṃ mīnakāvadhi

15

ito'nyathā vadantyeke tadapīha nirūpyate / turaṅge
raṅgasaṃpannaḥ sukhabhojī dhanāśrayaḥ

16

bharaṇyāṃ maraṇaṃ śīghraṃ dhanahāniḥ prajākṣayaḥ /
rogaśokākulo nityaṃ kṛttikāyāṃ sadā bhavet

17

rohiṇyāṃ rohiṇīsvāmi sadṛśo bhāgyamandiram / mṛgaśīrṣe
bhavellābho nṛpatīṣṭaḥ sabāndhavaḥ

18

ārdrāyāṃ rājapīḍāsyādarthahāniḥ prajāyate / punarvasau
prajāvṛddhiḥ kāryārambhe sadāsthitiḥ

19

puṣye puṣpāyudhaḥ tuṣṭaḥ sukhabhukkāminīpriyaḥ /
aśleṣāyāṃ tathā mantrī vināśaṃ yāti nityaśaḥ

20

maghāyāṃ sumahābhāgyaḥ sadāprāptadhanaḥ sukhī /
pūrvatraye'pi saṃpūrṇavedatritayapāragaḥ

21

uttaratritaye dāna vedavidyā samanvitaḥ / haste caiva sadā vṛddhiḥ
vidyālābhastathaiva ca

22

citrāyāṃ śobhanajñānaprāptirlokapriyaḥ kṛtī / svātau
mṛtyuvaśaṃ yāti balahānistathā bhavet

23

viśākhāyāṃ kṣayaṃ nityaṃ prāpnoti vadhabandhanam /
anurādhāgate candre bhāskarābhaḥ śubhaḥ priyaḥ

24

jyeṣṭhāyāṃ jyeṣṭhahāniḥ syādarthahānistathaiva ca / mūle
mahāmatiḥ prājño bahusantatireva ca

25

śravaṇāyāṃ sadā dono dhananāśastathā bhavet / dhaniṣṭhāyāṃ
dhanāḍhyastu yuvatīlāsakaḥ kṛtīḥ

26

p. १४) śatabhiṣaji satyadhano dhanadhyānyasamanvitaḥ / revatyāṃ
caiva dīrghāyurdhanadhānyasamāśrayaḥ

27

bhavatīha naraḥ satyaṃ mantrārambhādasaṃśayam / ārdrāyāṃ
kṛttikāyāṃ ca mantrārambhaḥ praśasyate

28

yadīśasya kṛśānorvā mantrārambho yathākramam / meṣe śucārto
bhavati vṛṣe rogasamanvitaḥ

29

dīno mithunalagne syāt kulīre'pi ca tādṛśaḥ / siṃhe
kavikulārātiḥ kanyāyāṃ phalabhāgbhavet

30

sukhopabhoktā taulini vṛścike nāśamāpnuyāt / dhanāḍhyo dhanuṣi
śreyān makare nirdhano ghaṭe

31

ṣaṭkarmābhirato mīne dhanī vaktā sadā bhavet / ebhirguṇaiḥ
susaṃpanne dīkṣāmahani kārayet

32

vaiṣṇave vaiṣṇavaṃ śaive śaivaṃ śākte tu śāktakam /
mahāgurau tu sarvajñe viparīte na yojayet

33

sampradāyānurodhane vakṣye dīkṣāṃ kalāvatīm / saṃkṣepādapi
saṃkṣepānmantriṇāṃ hitahetave

34

vinānayā na labhyeta sarvamantraphalaṃ yataḥ /
mananātsarvabhūtānāṃ trāṇāt saṃsārasāgarāt

35

mantrarūpo hyubhayato mananatrāṇakarmaṇi / mantramārgānusāreṇa
sākṣātkṛtveṣṭadevatām

36

gururudbodhayecchiṣyaṃ tasmāddīkṣeti socyate / jñānaṃ divyaṃ
yato dadyāt kuryātpāpakṣayaṃ yataḥ

37

tasmāddīkṣeti saṃproktā daiśikaistantrakovidaiḥ / dadāti
jñānasarvasvaṃ kṣiṇoti pāpapañjaram

38

tasmāddīkṣeti sā proktā pāpacchedakarī śubhā /
brāhmaṇāditrayāṇāṃ ca svakarmādhyayanādiṣu

39

yathādhikāro nāstīha syāccopanayanādanu / tathaivādīkṣitānāṃ
ca mantrayantrārcanādiṣu

40

p. १५) nādhikāro'styataḥ kuryādātmānaṃ mantrasaṃskṛtam /
yadṛcchayā śrutaṃ mantraṃ chadmanātha balena vā

41

patrekṣitaṃ ca gāthāvat prajaptamapi niṣphalam / tasmādāvaśyakī
dīkṣā tatprakāro nigadyate

42

ekabhuktaṃ ca pūrvedyuḥ kurutāṃ guruśiṣyakau /
kṛtanityakriyo'nyasmin divase gurusattamaḥ

43

upacārairyajed bhaktyā deyamantrasya devatām / tataḥ
śaṅkhamupādāya taṃ prakṣālya phaḍambunā

44

hṛdā tatra likhedbījaṃ hṛllekhāyāḥ susaṃyataḥ [k: vidhānavit]
/ mūlena manunā dadyājjalaṃ gandhāṣṭakaṃ hṛdā

45

candanāgurukarpūracorakuṅkumarocanāḥ / jaṭāmāṃsī kapiyutā
śaktergandhāṣṭakaṃ biduḥ

46

candanāguruhrīberakuṣṭhakuṅkumasaicyakāḥ / jaṭāmāṃsīmuramiti
viṣṇorgandhāṣṭakaṃ matam

47

candanāgurukarpūratamālajalakuṅkumam / kuśītaṃ
kuṣṭhasaṃyuktaṃ śaivaṃ gandhāṣṭakaṃ matam

48

kalāstatra samāvāhya sthāpanīyāḥ kalānidheḥ /
ṣoḍaśasvarasaṃbhūtā amṭādyā vidhikramāt

49

tataḥ saṃpūjyavidhivadasusthāpanamācaret / tathā dvādaśa
bhānostā vahnerdaśakalāstathā

50

kabhādyā vasudāḥ saurā ṣaḍantā dvādaśeritāḥ / āgnayā yā
daśakalā yādyādyāstāḥ prakīrtitāḥ

51

etāsāṃ pūjanaṃ prāhurekadaiva yathākramāt / pratyeka pūjane
tāsāṃ nāmnaḥ pūrvamanukramāt

52

varṇān sabindukān bījabhāvena viniyojayet / ekadaiva tu pūjāyāṃ
bhavet svarabhavā iti

53

amṛtādaya ityuktvā ṣoḍaśeti padaṃ vadet / tataścandrakalā
ebhiḥ padaiḥ pūjākhilaiḥ kramāt

54

p. १६) evamagre'pi vidhivadabhidhāya prapūjayet / evaṃ
prāṇapratiṣṭhādāveṣa eva vidhirmataḥ

55

tatastvakārasaṃbhūtā daśāvāhya kalābudhaḥ / haṃsaśca
prajapenmantraṃ saṃpūjya sthāpayedasūn

56

tathokārasamudbhūtā daśābāhya kalā budhaḥ / etadviṣṇuḥ
paṭhenmantraṃ saṃpūjyasthāpayedasūn

57

tato makāra saṃbhūtā [k: samudbhūtā] daśāvāhya kalā budhaḥ /
tryambakaṃ prajapenmantraṃ saṃpūjya sthāpayedasūn

58

tataḥ pañca samāvāhya kalā bindusamudbhavā /
tatsaviturjapenmantraṃ saṃpūjya sthāpayedasūn

59

tataśca ṣoḍaśāvāhya kalānādasamudbhavāḥ / viṣṇuryoniṃ
paṭhenmantraṃ saṃpūjya sthāpayedasūn

60

kādivarṇādikāḥ proktā bindujāntāḥ kalāḥ kramāt / nādajāḥ
kramato jñeyāḥ ṣoḍaśasvarapūrvikāḥ

61

amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭīratirdhṛtiḥ / śaśinī
candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā

62

pūrṇā pūrṇāmṛtā kāmadāyinyaśca yathā kramāt /
ṣoḍaśendukalāḥ proktā bhānumaṇḍalagāḥ kramāt

63

tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ / suṣumnā bhogadā
viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā

64

dvādaśaitāḥ kalāḥ proktā vahnardaśakalā punaḥ /
dhūmrārcirūṣmā [k: rukmā] jvālinījvālinīvisphuliṅginī

65

suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahe api / tārasya
pañcabhedebhyaḥ pañcāśadvarṇagāḥ kalāḥ

66

sṛṣṭir-ṛddhiḥ smṛtirmedhā kāntirlakṣmīrdhṛtiḥ sthirā /
sthitiḥ siddhiriti proktā daśākārakalāḥ kramāt

67

jarā ca pālinī śāntiraiśvarī ratikāmike / varadā hlādinī
prītirdīrghā cokārajāḥ kramāt

68

p. १७) tīkṣṇā raudrī bhayā nidrā tandrākṣutkrodhinī kriyā /
utkārī mṛtyuretāḥ syurmakārātmakalāḥ kramāt

69

bindujāḥ pañca saṃproktāḥ pītāśvetāruṇāsitāḥ / anantā ca
svavargasthā nādajāścakalāḥ kramāt

70

nivṛttiḥ sa pratiṣṭhā syādvidyā śāntiranantaram / indhikā
dīpikā caiva rocikā mocikā parā

71

sūkṣmāsūkṣmāmṛtā jñānāmṛtācāpyāyino matā / vyāpinī
vyomarūpāḥ syuranantāḥ svaraśaktayaḥ

72

candrārkādikalānāṃ tu nyāsādīnāmanantaram / tryambakaṃ caiva
gāyatrīṃ jātavedo manuṃ tathā

73

nyastvā saṃpūjya vidhivadetāsāṃ sthāpayedasūn / iti
kecidvadantyatrāpyupadeśajaḍagrahāt

74

pāśāṅkuśena puṭitāṃ śaktimādau samuddharet / yakārādi
sakārāntān bindubhūṣitamastakān

75

tadanta uddharetprājño vyomasadyendusaṃyutam / tato
haṃsaparātmānau tato'muṣyapadaṃ vadet

76

prāṇā iti vadetpaścādiha prāṇāstataḥ param / amuṣya jīva
ihata (tu) sthito'muṣyapadaṃ vadet

77

sarvendriyāṇyamuṣyānte vāṅmanaścakṣurantataḥ /
śrotraghrāṇapade prāṇā ihāgatya sukhaṃ ciram

78

tiṣṭhantvagnivadhūḥ pūrvaṃ pratyamuṣyapadaṃ punaḥ /
pāśādyāni prayojyaivaṃ prāṇamantraṃ samuddharet

79

amuṣyetipadasthāne sādhyanāma samuddharet / trirjapet sparśanaṃ
kṛtvā sakṛdevāthavā japet

80

sarvatantrānusāreṇa prokto'susthāpane vidhiḥ / athavānena
mantreṇa mantrī saṃsthāpayedasūn

81

amuṣyapamudaddhṛtya prāṇā iha vadettataḥ / prāṇā api tathā
jīva iha sthita itīrayet

82

p. १८) tathā sarvendriyāṇīti tadvadvāṅmanasī api / tataḥ
prāṇā ihāyāntu svāhānto manurīritaḥ

83

sādhyanāmādikaṃ tulya [k: prapañcasārakathitam] manyatsarvaṃ
puroktavat / brahmaviṣṇuśivāḥ proktā munayaśchanda īritam

84

ṛgyajuḥ sāma caitanyarūpāśaktistu devatā / prāṇātmikā
kavargeṇa viyatpūrvairhṛdīritam

85

śiraścavargaśabdādyaiṣṭavargādyaiśca dhīndriyaiḥ /
śikhākarmendriyaistadvattavargādyaistanucchadam

86

vacanādyaiḥ pavargādyairvilocanamudīritam /
buddhyādyairyādisaṃyuktairastramasya prakīrtitam

87

ātmanentāḥ samākhyātā aṅgamantrāḥ sajātayaḥ /
praṇavo'gnivadhūrbījaṃ śaktiruktā maniṣibhiḥ

88

raktābdhipote raktābje sthitāṃ pāśāṅkuśau dhanuḥ / ikṣujaṃ
bāṇaśūle ca kapālaṃ dadhatīṃ karaiḥ

89

raktāṃ trinetrāṃ prabhajed devīṃ dainyārtināśinīm /
pratilomena saṃjapya mūlamantraṃ tataḥ sudhīḥ

90

svakīyahṛdayānmūlamantratejo yathāvidhi / śaṅkhe samāvāhya
varairupacāraiḥ prapūjayet

91

kalaśasthāpanāpakṣe sarvatobhadramaṇḍalam / saṃpūjya
śālidhānyādi yathāvattatra vinyaset

92

ādhāra śaktimārabhya pīṭhamantrāntamarcayet / hemādiracitaṃ
kumbhamastrābbhiḥ kṣālitāntaram

93

tantubhistriguṇairvītaṃ gandha puṣpādipūjitam /
dūrvākṣatānvitaṃ mantrī navaratnodaraṃ śubham

94

o&kāramuccara&statra sthāpayet pūrayettataḥ /
kṣīradrumakaṣāyeṇa palāśatvagbhavena vā

95

tīrthodakena śuddhena gavāṃ dugdhena vā guruḥ / vilomamātṛkāṃ
japtvā mūlamantraṃ tathaiva ca

96

tataḥ proktavidhānena śaṅkhaṃ saṃskṛtya tajjajalam / kumbhe
nikṣipya cūtādyaiḥ pidhāya saphalākṣatam

97

śarābaṃ tanmukhe nyasya suradrumaphalātmakam / tato gururnirmalena
kṣaumayugmena veṣṭayet

98

kumbhavaktre yajettatra yathāvatsveṣṭa devatām / āsanādyaiḥ
ṣoḍaśabhirviśeṣo'yamudīritaḥ

99

muktāmāṇikyavaidūryagomedā vajravidrumau / padmarāgaṃ marakataṃ
nīlaṃ ca navaratnakam

100

kanakaṃ kuliśaṃ nīlaṃ padmarāgaṃ samauktikam / etāni
pañcaratnāni yadvā kumbhe viniḥkṣipet

101

atha śiṣyo guruṃ dhyānyadhanagovasanādibhiḥ / saṃtoṣya
brāhmaṇāṃścaiva tanuṃ tasmai samarpayet

102

tataḥ saṃnihitaṃ śiṣyaṃ divyadṛṣṭyā vilokayet / taccaitanyaṃ
svahṛdayamānayedgurusattamaḥ

103

tatonivṛttimājānu vinyasyānābhijānunoḥ / pratiṣṭhāṃ
kaṇṭhikāṃ yāvannābhervidyāṃ pravinyaset

104

kaṇṭhāllalāṭaparyantaṃ śāntiṃ tasmācchirovadhi /
śāntyatītāṃ pravinyasya vyutkrameṇa ca bodhayet

105

ātmasthitaṃ taccaitanyaṃ punaḥ śiṣye niyojayet / tasya śiṣyasya
śirasi dattvā dūrvākṣataṃ guruḥ

106

mātṛkāṃ mūlamantrasya vyutkramānmanasā japan / abhiṣiñcet
priyaṃ śiṣyaṃ tuṣṭo deśikasattamaḥ

107

tataḥ śiṣyaḥ samutthāya vāsasī paridhāya ca / ācamya
vyastahastābhyāṃ pādau saṃgṛhya daiśikau

108

alaṅkṛtaśarīro'sau tiṣṭheddakṣiṇato guroḥ /
bhūtaśuddhikalānyāsau tataḥ śiṣye samācaret

109

mantranyāsaṃ tataḥ kuryāttattvanyāsādimādarāt / ātmano
devatāṃ śiṣye saṃkrāntāṃ paricintayet

110

p. २०) pūjayedgandhapuṣpādyaistataḥ prathamato guruḥ / śiṣyahaste
jalandattvaiṣāmuko mantra āvayoḥ

111

samānaphalako'stvitthaṃ vadecchiṣyo'pyathāstviti /
devatāgurumantrāṇāmaikyaṃ saṃbhāvya daṇḍavat

112

praṇamecca guruṃ śiṣyo gandhapuṣpādibhiryajet / kāruṇyanilaye
devi sarvasaṃpattisaṃśraye

113

śaraṇye vatsale mātaḥ kṛpāmasmin śiśau kuru / āṇavapramukhaiḥ
pāśaiḥ pāśitasya sureśvari

114

dīnasyāsya dayāsāre kuru kāruṇyamīśvari /
aihikāmuṣmikairbhāgyairabhisaṃvarddhyatāmasau

115

prāñjaliḥ prārthayedārye nityamatra sthirā bhava / atha
ṛṣyādisaṃyuktaṃ mantraṃ śravasi dakṣiṇe

116

brūyāntrisro gurustasmai dadyācchiṣyo'tha dakṣiṇām / taduktaṃ
sarvatantreṣu māntrikaistantravedibhiḥ

117

sarvasvaṃ vā tadardhaṃ vā daśāṃśaṃ vā suvarṇakam /
vittaśāṭhyaṃ parityajya śiṣyaḥ saṃtuṣṭamānasaḥ

118

gurave dakṣiṇāṃ dadyānmantradīkṣāprasiddhaye / sarvasvaṃ vā
tadardhaṃ vā yathāśaktyathavā budhaḥ

119

gurave dakṣiṇāṃ dadyādardharājyaṃ mahīpatiḥ / ityāha
dakṣiṇāmūrtitantre śrī gārgyasaṃhitā

120

dīkṣāto hyanavāptaśca prāptaścādatta dakṣiṇaḥ / tāvubhau
vyarthakarmāṇau sāṅgācchrautātphalaṃyataḥ

121

śatavāraṃ tato japyāt prāptamantraṃ svaśaktitaḥ / aṣṭavāraṃ
budho japtvā mantrī mantrārthasiddhaye

122

śaṅkhavastrādikaṃ sarvaṃ gurave viniyojayet / dvijebhyo
dakṣiṇāndadyādbrāhmaṇānapi bhojayet

123

tryahaṃ ca brahmacaryādiniyamānapi notsṛ(je)t / anena vidhinā
śiṣyo dīkṣitaḥ kṣīṇakalmaṣaḥ

124

p. २१) aihikāmuṣmikān bhogānavāpnoti na saṃśayaḥ /
mantrāśaktiḥ prasaktā yā dattamantrasya mantriṇaḥ

125

aṣṭottara sahasreṇa sā japena nivarttate / śiṣyo mantrasya
ṛṣyādīnnyāsādīnarcanāmapi

126

śakti pracyavasaṃtrastastvarayaiva nirūpayet / sūryoparāgasamaye
nānyadanveṣituṃ bhavet

127

sūryagrahaṇakālena samāno nāsti kaścana / tatra yadyatkṛtaṃ
sarvamanantaphaladaṃ bhavet

128

nānuśāsati vārādiśodhanaṃ sūryaparvaṇi / dadātīṣṭaṃ
gṛhītaṃ yattasmin kāle gurornṛṣu

129

siddhirbhavati mantrasya nirāyāsena vegataḥ / atastatraiva kartavyaṃ
dīkṣādi sati saṃbhave

130

sattīrthe'rkavidhugrāse tantadāmanaparvaṇoḥ (?) / mantradīkṣāṃ
prakurvāṇo māsarkṣādi na śodhayet

131

tatra sūryagrahaḥ prokto na tu candragraho mataḥ / evaṃ
yatkaiścidityuktaṃ tadamūlakamiṣyate

132

eṣā nigaditā dīkṣā saṃkṣepeṇa satāṃ mude /
sadyodhivāsavidhinā sarvaśiṣṭānusārataḥ

133

[* * * * * * * * na tāvanmantravedanam / atiprasaṅgadoṣeṇa na vā
taddānamapyasau

134

sāmānādhikaraṇyena phalabījatvanirṇayaḥ / * * * * tathā cātra
kuryātpāpakṣayaṃ yataḥ

135

ityādi phalakūṭantu dātureva prasajyate /
dīkṣāyāgavihīno'pītyādau kā (vā) gatirbhavet

136

api ca vyadhikaraṇasya na pravṛttinimittataḥ / gauraveṇa
tathācedaṃ pravarteta gurorapi

137

na śiṣye dīkṣitapadaṃ na vā tallābha ityapi / karoti
dīkṣāmityādiśiṣyavākyavirodhataḥ

138

p. २२) atrocyate manordīkṣā yathāvidhi manorgrahaḥ / yathāvidhīti
ca vidhābupalakṣaṇamucyate

139

na viśeṣaṇamevaitadanyathā vidhi vaiśasāt / dīkṣāyāgena
yakṣye'haṃ tatra tvaṃ me gururbhava

140

ratnākarādike proktamata eveti mantribhiḥ /] ([ ] koṣṭhāntaritaḥ
pāṭhaḥ ka pustake nāsti) /
dīkṣāsāmānyakālo'thamantrāṇāmabhidhīyate

141

tattvasāgarasaṃdiṣṭo mantriṇāṃ hitakāmyayā / yadaivecchā tadā
dīkṣā gurorājñānurūpataḥ

142

na tithirna vrataṃ homo na snānaṃ na japakriyā / dīkṣāyāḥ
kāraṇaṃ kintu svecchāvāpte tu sadgurau

143

dīkṣāṃ kārayituṃ dhīrāḥ śakuvanti na vistarāt / athavā'nena
vidhinā saṃkṣiptena pravarttayet

144

maṇḍale sarvatobhadre navaṃ kumbhaṃ nidhāpayet / sodakaṃ
gandhapuṣpābhyāmarcitaṃ vastrabhūṣitam

145

sarvauṣadhīpañcaratnapañcapallavasaṃyutam / tato devārcanaṃ
kṛtvā hunedaṣṭottaraṃ [jepedityarthaḥ] śatam

146

śiṣyaṃ svalaṅkṛtaṃ vedyāmānīya viniveśayet / mantrī taṃ
prokṣaṇītoyaiḥ śāntikumbhajalaistathā

147

mūlamantreṇāṣṭaśataṃ mantritairabhiṣecayet / atha
sampādayanmantraṃ hastaṃ śirasi dhārayan

148

namo'stvityakṣataṃ dadyādatha śiṣye manuṃvadet / surāmāṃsī
vacā kuṣṭhaṃ śaileyaṃ rajanīdvayam

149

tathā campakamustañca sarvauṣadhigaṇaḥ smṛtaḥ / atrāpyaśaktaḥ
kaściccedabjamabhyarcya [śaṃkhamityarthaḥ] sākṣatam

150

tadambunāmiṣicyāṣṭavāraṃ mūlena kevalam / vinyasyāṣṭau
japetkarṇe upadeśe tvayaṃ vidhiḥ

151

candrasūryagrahe tīrthe viśuddhe ca śivālaye /
mantramātraprakathanamupadeśaḥ sa ucyate

152

p. २३) darpaṇe'pi sa ca prokta upadeśavidhirbudhaiḥ /
śaṅkhatoyamupādāya sapuṣpakuśacandanaiḥ

153

bhaktaṃ medhāvinaṃ śāntaṃ prokṣayitvā pradāpayet / pūjānte
saṃvadatyenaṃ manuṃ śrīgārgya saṃhitā

154

kṛtanityakriyo mantraṃ mantrī ṛṣyādisaṃyutam / śiṣyasya
dakṣiṇe karṇe kathayettrirgurūttamaḥ

155

vittaśāṭhyaṃ parityajya deśikāyātha dakṣiṇām / dadyācchiṣya
samutthāya daṇḍavatpraṇamedgurum

156

śarīramarthaṃ prāṇaṃ ca gurave vinivedayet / tataḥ prabhṛti
kurvīta gurupriyamananyadhīḥ

157

brāhmaṇebhyonnavastrādīn yathāśakti parityajet /
brahmacaryādiniyamān dīkṣākarmavadācaret

158

arimantraṃ pramādādyo gṛhṇīyādathavā japet / gavyakṣīre
droṇamite japenmantraṃ sahasrakam

159

pītvā kṣīre (raṃ) jale tadvat samuttārya tyajettathā / anenaiva
vidhānena tvarimantrādvimucyate

160

vaṭapatre likhitvārimantraṃ srotasi niḥkṣipet / evaṃ
mantravimuktaḥ syāditi śiṣṭaparamparā

1

atho hitāya jagatāṃ prathitaṃ mitacetasām / adya saṃkṣipya
vakṣyāmi lakṣaṇaṃ guruśiṣyayoḥ

2

svacchandacarito'tucchaḥ śuddhadhīstyakta hṛcchayaḥ /
deśakālādividdeśe deśe deśika ucyate

3

agragaṇyaḥ samagrajño nitāntaṃ śāntavigrahaḥ /
svaduḥkhakaraṇenāpi paraṃ parasukhodyataḥ

4

ādarśa iva vidyānāṃ na tu darśanadūṣakaḥ / devatopāsakaḥ
śānto viṣayeṣvapi nispṛhaḥ

5

apyātmavidbrahmavādī vedaśākhārthakovidaḥ / uddhartuṃ caiva
saṃhartuṃ samartho brāhmaṇottamaḥ

6

tantrajño'yaṃ na mantrāṇāṃ marmabhettā rahasyavit /
ṣaḍaṅgavijayavyagro'nugro vitatamānasaḥ

7

śuddhaḥ śuddhāṅgako'kliṣṭakarmāviklavamānasaḥ / sadārataḥ
saparyāsu paraḥ puramuradviṣoḥ

8

vargopetasamārambho gambhīro dambhavarjitaḥ /
puraścaraṇakṛtsiddhaḥ siddhamantraḥ prayogavit

9

tapasvī satyavādī ca gṛhastho gururucyate /
madhyadeśakurukṣetralāṭāṅkola samudbhavāḥ

10

antarvedipratiṣṭhānāmāvantyāśca gurūttamāḥ / gauḍāḥ
sāndhodbhavāḥ saurā māgadhāḥ keralāstathā

11

kośalāśca daśārṇāśca guravaḥ saptamadhyamāḥ /
kārṇṇāṭanarmadārāṣṭa (ṣṭra) kacchā tīrodbhavāstathā

12

p. २५) kaliṅgāśca kadambāśca kāmbojāśca tathādhamāḥ / āstiko
gurubhaktaśca jijñāsuḥ śraddhayā saha

13

kāmakrodhādiduḥkhotthavairāgyo vanitādiṣu /
cirantadārādhanakṛddehena draviṇena ca

14

tasya pādāravindottharajaḥ kaṇavibhūṣitaḥ / snānamaprāpya na
prāpyaṃ prāyo vṛddhimateṅgitam

15

nityaśaḥ kāyavākacittaistridvyekābdādhikāvadhi / paricaryārataḥ
śiṣyaḥ syāt svayaṃ yatamānasaḥ

16

tantathāvidhamālakṣya sadā'vitathavādinam / mātṛtaḥ pitṛtaḥ
śuddhiṃ buddhimantamalolupamam

17

asteyavṛttimāstikyayuktaṃ yuktakṛtodyamam / akalmaṣaṃ
mṛṣāhīnamahīnadravyamānasam

18

brahmacaryavrataṃ nityaṃ paricaryāparaṃ guroḥ / adhītavedaṃ
svādhīnamanādhiṃ vyādhivarjitam

19

suprasannamasannāṅgaṃ sadā saṃnihitaṃ guroḥ / paropakāranirataṃ
virataṃ paradūṣaṇe

20

mātṛvad gurupatnīṃ ca bhrātṛvat tatsutānapi /
smarantamasmarābādhaṃ smitopetamavismitam

21

parigrahet parīkṣyaiva śiṣyamevaṃ vidhaṃ guruḥ / anīdṛśaṃ
guruḥ śiṣyaṃ na gṛhṇīyātkadācana

22

yadi gṛhṇāti taddoṣaḥ prāyo gurumapi spṛśet / prajādoṣo yathā
rājñi patyau jāyākṛto yathā

23

tathāśiṣyakṛto doṣo gurumeti na saṃśayaḥ / snehādvā yadi vā
lobhād yo'nugṛhṇātyadīkṣayā

24

tasmin gurau saśiṣye tu devatāśāpa āpatet / madhudviṣi mahādeve
mātāpitrormahībhṛti

25

bhaktiryā sā padāmbhoje kāryā nijaguroḥ sadā / iṣṭaṃ
vāniṣṭamādiṣṭaṃ guruṇā yattu gurvapi

26

p. २६) tvarayā parayā kuryād bhaktyā samyagajihnayā / karmaṇā
manasā vācā sadā bhaktiparo gurum

27

nirvyājaṃ pūjayecchiṣyo nijakāryaprasiddhaye / lokodvegakarī yā
ca yā ca marmanikṛntinī

28

sthityudvegakarī yā ca tāṃ giraṃ naiva bhāṣayet /
ramyamatyutkaṭaṃ cāpi manaso'pi samīpsitam

29

lokavidveṣaṇaṃ rūpaṃ na gṛhṇīyāt kadācana / ityācāryaparaḥ
samyagācāryaṃ yaḥ samarcayet

30

kṛtakṛtyaḥ sa vai śiṣyaḥ paratreha ca nandati

1

atha pravakṣye dīkṣādau pūjārthaṃ maṇḍalottamam / caturasre
catuṣkoṣṭhe koṇasūtracatuṣṭayam

2

madhye madhye yathā matsyā bhaveyuḥ pātayettathā / pūrvāparāyate
dve dve mantrī yāmyottarāyate

3

pātayedeṣu matsyeṣu samaṃ sūtracatuṣṭayam

4

pūrvavatkoṇakoṣṭheṣu tadvatsūtraṃ nipātayet / tadudbhūteṣu
matsyeṣu dadyātsūtracatuṣṭayam

5

tataḥ koṣṭheṣu matsyāḥ syustatra sūtrāṇi pātayet /
yāvacchatadvayaṃ mantrī ṣaṭ pañcāśatpadānyapi

6

tāvattenaiva vidhinā tatra sūtrāṇi pātayet / ṣaṭtriṃśatā
padairmadhye likhetpadmaṃ salakṣaṇam

7

bahiḥ paṃktyā likhetpīṭhaṃ paṃktiyugmena vīthikā /
dvāraśobhopaśobhādīn śiṣṭābhyāṃ parikalpayet

8

śāstroktavidhinā mantrī tataḥ padmaṃ samālikhet / padmakṣetrasya
saṃtyajya dvādaśā (śāṃ) śaṃ tataḥ sudhīḥ

9

tanmadhye vibhajed vṛttaistribhiḥ samavibhāgataḥ / ādyaṃ syāt
karṇikāsthānaṃ kesarāṇāṃ dvitīyakam

10

tṛtīyaṃ tatra patrāṇāṃ muktāṃse (śe) na dalāgrakam /
bāhyavṛttāntarālasya mānaṃ yadvidhinā sudhīḥ

11

nidhāya kesarāgreṣu paritordhaniśākarān / likhitvā
sandhisaṃsthāni tatra sūtrāṇi pātayet

12

dalāgrāṇāṃ ca yanmānaṃ tanmānaṃ vṛttamālikhet / tadantarāle
tanmadhyasūtrasyobhayataḥ sudhīḥ

13

p. २८) ālikhedbāhyahastena dalāgrāṇi samantataḥ / dalamūleṣu
yugaśaḥ kesarāṇi prakalpayet

14

etatsādhāraṇaṃ proktaṃ pañkajaṃ tantravedibhiḥ / padāni trīṇi
pādārthaṃ pīṭhakoṇeṣu mārjayet

15

avaśiṣṭaiḥ padairvidvān pīṭhagātrāṇi kalpayet / padāni
vīthisaṃsthāni mārjayetpaṃktyabhedataḥ

16

dikṣu dvārāṇi racayet dviścatuṣkoṣṭhatastataḥ /
padaistribhistathaikena śobhāḥ syurdvārapārśvayoḥ

17

upaśobhāḥsyurekena tribhiḥ koṣṭhairanantaram / avaśiṣṭaiḥ
padaiḥṣaḍbhiḥ koṇānāṃ syāccatuṣṭayam

18

rañjayetpañcabhirvarṇairmaṇḍalaṃ tanmanoharam / pītaṃ
haridrācūrṇaṃ syāt sitaṃ taṇḍulasaṃbhavam

19

kusumbhacūrṇamaruṇaṃ kṛṣṇaṃ dagdhapulākajam / bilvādipatrajaṃ
śyāmamityuktaṃ varṇapañcakam

20

aṅgulotsedhanistārāḥ sīmārekhāḥ sitāḥ śubhāḥ / karṇikāṃ
pītavarṇena kesarāṇyaruṇena ca

21

śubhravarṇena patrāṇi tatsandhī śyāmalena ca / rajasā
rañjayenmantrī yadvā pītaiva karṇikā

22

kesarāḥ pītaraktāḥ syuraruṇāni dalānyapi / saṃdhayaḥ
kṛṣṇāvarṇāḥ syuḥ pītenāpyasitena vā

23

rañjayet pīṭhagarbhāṇi pādāḥ syuraruṇaprabhāḥ / gātrāṇi
tasya śuklāni vīthiṣvapi catasṛṣu

24

ālikhetkalpalatikā dalapuṣpaphalānvitāḥ /
varṇairnānāvidhaiścitrāḥ sarvadṛṣṭimanoharāḥ

25

dvārāṇi śvetavarṇāni śobhā raktāḥ samīritāḥ / upaśobhā
pītavarṇā koṇānyasitabhāni ca

26

tistro rekhā bahiḥ kuryāt sitaraktāsitāḥ kramāt / maṇḍalaṃ
sarvatobhadrametat sādhāraṇaṃ matam

27

p. २९) caturastraṃ bhuvaṃ bhittvā digbhyo dvādaśadhā sudhīḥ /
pātayettatra sūtrāṇi koṣṭhānāṃ dṛśyate śatam

28

catuścatvāriṃśadāḍhyaṃ pañcāt ṣaṭtriṃśatāmbujam /
koṣṭhaiḥ prakalpayet pīṭhaṃ paṃktā naivātra vīthikā

29

dvāraśobhe yathā pūrvamupaśobhā na dṛśyate / avaśiṣṭaiḥ
padaiḥ kuryāt ṣaḍbhiḥ koṇāni mantravit

30

vidadhyāt pūrvavaccheṣamevaṃ vā maṇḍalaṃ matam / dīkṣādau
devapūjārthaṃ sarvatobhadramaṇḍalam / sarvatantrānusāreṇa
proktaṃ sarvasamṛddhidam

31

anukūlaṃ manuṃ labdhvā gurorevaṃ susaṃyataḥ / puraskriyāṃ
prakurvīta sapramāṇaṃ nigadyate

32

dīkṣitastu śucaudeśe guruśukrodaye śubhe / lagne copacayasthe'pi
vihīne pāpavīkṣitaiḥ

33

puṇyamāse'tha divase śubhe riktādivarjite / śubhagrahādi
saṃyukte puraścaraṇamācaret

34

japo homastarpaṇaṃ ca mārjanaṃ dvijabhojanam / puraścaraṇamevaṃ
hi pañcāṅgakamudīritam

35

kaiścittumārjanasthāne dattvātraikālikārcanam /
puraścaraṇamākhyātaṃ pañcāṅgaṃ mantrisattamaiḥ

36

yadicchati labhetaitanmanasāpi tapodhana (ḥ) / asādhyamapi devānāṃ
dvīpāntaragataṃ ca yat

37

pañcāṅgopāsanaṃ kṛtvā yadyadiṣṭaṃ tadāpnuyāt /
pañcāṅgametatkurvīta yaḥ puraścaraṇaṃ budhaḥ

38

sa vai vijayate loke vidyaiśvaryasutādibhiḥ / gurorlabdhasya
mantrasya suprasannāntarātmanaḥ

39

pañcāṅgopāsanaṃ siddheḥ puraścaitadvidhīyate / yaḥ
puraścaraṇaṃ kuryāt sa sarveṣu viśiṣyate

40

vidyayā putrapautraiśca dhanadhānyādisampadā / nānena sadṛśo
dharmo nānena sadṛśaṃ tapaḥ

41

p. ३०) nānena sādhakaṃ kiṃcidiṣṭārthasya kadācana

42

atha kiṃ tāvadeteṣāṃ puraścaraṇamucyate / japādipañcakaraṇaṃ
tadityetanna yujyate

43

pratyekaṃ karaṇe teṣāmativyāpteḥ pṛthak pṛthak / militānāṃ
tathātvaṃ cenmelakaṃ nātiricyate

44

japādyā militāḥ pañca tathetyapi nirasyate / etenāvyavadhānena
kṛtāḥ pañcatatheti cet

45

maivaṃ pañcāṅgatābādhāt * * * naṅgatāsthiteḥ / pratyekaṃ
militāṅgaḥ syāditi cennoktadoṣataḥ

46

bhavedaṅgadvayenaivetyādau vā kā gatirbhavet / atha
pañcāṅgatetyetat pañcāvayavatārthakam

47

ṣaḍaṅgayāgavidhinā tvetadapyamanoramam /
amūlalakṣaṇāpatterdṛṣṭānto naiva saṃgataḥ

48

yāgasyecchāviśeṣatvā ducyatetadupāsanam / yathāvidhi
japādīnāṃ pañcāṅgāni japādayaḥ / icchārūpo yathā yāgaḥ
saṃkalpo vratamucyate

49

bhavedaṅgadvayenetyādyuktaṃ yattadasaṅgatam / anukalpamupādāya
tatra pañcāṅgatāsthiteḥ

50

ekatvādanukalpasya sarveṣāntvya (ndvya)ṅgatāśrutiḥ / yadyadaṅga
vihīyetetyādyapyetena yujyate

51

etatkaṇṭharaveṇaiva prāha cāgastyasaṃhitā / pañcāṅgopāsanaṃ
bhaktyā puraścaraṇamucyate

52

mantrasiddhyantarāpekṣāṃ vinā vā yena siddhyati / mantra
sakalasaṃmatyā tatpuraścaraṇaṃ matam

53

vinā na yena siddhaḥ syānmantro varṣaśatairapi / ityādi
nānātantreṣvapyetadeva vyavasthitam

54

siddhiḥ prayogayogyatvaṃ mantrāṇāmiha kīrtitā / yadvā
iṣṭaviśeṣo'sāviti tarkavido viduḥ

1

nigadyate gurorbhaktiḥ prathamaṃ jagatāṃ hitā / prātaḥ śirasi
śukle'bje trinetraṃ dvibhujaṃ gurum

2

varābhayayutaṃ śāntaṃ smarettannāmapūrvakam / namo'stu gurave
tubhyamiṣṭadeva svarūpiṇe

3

yasyavākyāmṛtaṃ hanti viṣaṃ saṃsārasaṃjñakam / gururbrahmā
gururviṣṇurgururdevo maheśvaraḥ

4

gurureva paraṃbrahma tasmādādau tamarcayet / suprasanne gurau yasya
na siddhistasyanānyathā

5

yasya mantre ca deve ca gurau ca triṣu niścalā / na vyavacchidyate
bhaktistasya siddhiradūrataḥ

6

yathā śivastathā vidyā yathā vidyā tathā guruḥ / guruṇā
darśite tattve tatkṣaṇāttanmayo bhavet

7

śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana / avidyovā
savidyovā gurureva sadā gatiḥ

8

yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau / tasyaite kathitā
hyarthāḥ prakāśante manīṣiṇaḥ

9

pratipadya guruṃ yastu mohād vipratipadyate / sa kalpakoṭi narake
pacyate puruṣādhamaḥ

10

yathā siddharasasparśāttāmraṃ bhavati kāñcanam / saṃnidhāne
gurorevaṃ śiṣyaḥ śivamayo bhavet

11

guruśayyāsanaṃ yānaṃ pādukāṃśukapīṭhakam / snānodakaṃ
tathā chāyāṃ laṅghayenna kadācana

12

p. ३२) guroragre pṛthakpūjāmadvaitaṃ ca vivarjayet /
dīkṣāvyākhyāṃ prabhutvādi guroragre parityajet

13

nārakāścaiva dehānte tiryakṣu prabhavanti te / ye gurvavajñāṃ
kurvanti pāpiṣṭhāḥ puruṣādhamāḥ

14

eteṣāṃ narakakleśanistāro jāyate kadā / yaiḥ śiṣyaiḥ
śaśvadārādhyā guravohyavamānitāḥ

15

putramitrakalatrādisampadbhūyaḥ pacyutāhite / adhikṣipya guruṃ
mohāt paruṣaṃ pravadanti ye

16

śūkaratvaṃ bhavatyeva teṣāṃ janmaśateṣvapi / ye gurudrohiṇo
mūḍhāḥ satataṃ pāpakāriṇaḥ / teṣāṃ ca yāvatsukṛtaṃ
duṣkṛtaṃ tanna saṃśayaḥ

17

mantre ca devatāyāṃ ca tathā mantraprade gurau / triṣu bhaktiḥ
sadā kāryā sā hi prathamasādhanam

18

tīrthānmantropadeśaśca śraddhā ca japakarmaṇi / phaliṣyatīti
viśvāsaścaitat siddheśca lakṣaṇam

2

puraskriyāṃ prakurvīta tantroktaphalasiddhaye / vinānayā na
siddhyeta mantro varṣaśatairapi // १ /
yasyāṃ kṛtāyāṃ labhate sādhako vāñchitaṃ phalam / kiṃ homaiḥ
kiṃ japaiścaiva kiṃ mantranyāsavistaraiḥ

3

rahasyānāṃ hi mantrāṇāṃ yadi na syāt puraskriyā / puraskriyā
hi mantrasya prathamaṃ bījamucyate

4

vīryahīno yathādehī sarvakarmasu na kṣamaḥ / puraścaraṇahīno hi
tathā mantraḥ prakīrtitaḥ

5

puraskriyāmatho kartuṃ sthānanaiyatyamucyate / puṇyakṣetraṃ
nadītīraṃ guhā parvatamastakam

6

tīrthapradeśāḥ sindhūnāṃ saṅgamaḥ pāvanaṃ vanam / udyānāni
viviktāni bilvamūlaṃ taṭaṃ gireḥ

7

tulasīkānanaṃ goṣṭhaṃ vṛṣaśūnyaḥ śivālayaḥ /
aśvatthāmalakīmūlaṃ gośālā jalamadhyataḥ

8

devatāyatanaṃ kūlaṃ samudrasya nijaṃ gṛham / gurūṇāṃ
saṃnidhānaṃ ca cittaikāgrasthalaṃ tathā

9

pretabhūmyādikaṃ caiva tattatkalpapradarśitam / eṣāmanyatamaṃ
sthānamāśritya japamācaret

1

uktāni munibhiryāni cāsanāni niśāmaya / kuśāsanaṃ puṣṭikaraṃ
kāmbalaṃ duḥkhamocanam

2

mṛgājinaṃ jñānakaraṃ velajaṃ śrīvivardhanam / vastrāsanaṃ
rogaharaṃ vaiyāghraṃ sarvasiddhidam

3

abhicāre kṛṣṇavarṇaṃ raktaṃ vaśyādikarmaṇi / śāntike
dhavalaṃ proktaṃ vicitraṃ sarvakarmasu

4

stambhane gajacarma syān māraṇe māhiṣaṃ tathā / meṣīcarma
tathoccāṭe khaḍgijaṃ vaśyakarmaṇi

5

vidveṣe jāmbukaṃ proktaṃ bhavedgocarma śāntike / vaṃśāsane ca
dāridryaṃ daurbhāgyaṃ dārujāsane

6

dharaṇyāṃ duḥkhasaṃbhūtiḥ pāṣāṇe vyādhisaṃbhavaḥ /
tṛṇāsane yaśohāniḥ pallave cittavibhramaḥ

7

iṣṭakāyāmathādhiḥ syādetat sādhāraṇe jape /
taduktamāgamārthānāṃ siddhaśaivāgamādiṣu

8

vaṃśāśmadharaṇīdārutṛṇapallavanirmitam / varjayedāsanaṃ
śrīmān dāridryādyādhiduḥkhadam

9

kṛṣṇājinaṃ vyāghracarma kauśeyaṃ vetranirmitam / vastrāsanaṃ
kambalaṃ vā kalpayedāsanaṃ mṛdu

10

nādīkṣito viśet kaścit kṛṣṇasārāsane gṛhī /
viśedyatirvanasthaśca brahmacārī ca snātakaḥ

11

kuśājināmbareṇāḍhyaṃ caturaṅgalamucchritam / ekahastaṃ
dvihastaṃ vā caturasraṃ samantataḥ

12

p. ३५) svastikādikrameṇetthaṃ viśettatra nirāmayaḥ /
svāstikādīni vakṣyāmi cāsanānyatha sattama

13

svastikaṃ padmakaṃ vīraṃ vajraṃceti catuṣṭayam / jape
praśastameteṣu pūjite punarādime

14

athaiṣāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye svastyādīnāṃ yathākramam /
jānūrvorantare kṛtvā samyak pādatale ume

15

ṛjukāyaḥ samāsīnaḥ svastikaṃ tadudāhṛtam / vāmorūpari
vinyasya dakṣiṇaṃ caraṇaṃ budhaḥ

16

vāmaṃ punardakṣiṇorau vyutkramasya vidhānavit / dhṛtvā
karābhyāmaṅguṣṭhe nidhāya cibukaṃ hṛdi

17

nāsāgraṃ vīkṣayedvidvān padmāsanamidaṃ matam / japādau
naivamākhyātaṃ padmāsanamidaṃ budhaiḥ

18

kṛtāñjalipuṭobhūtvetyādivākyāvalokanāt / vāmorau dakṣiṇaṃ
pādaṃ nyasedvāmaṃ tathānyataḥ

19

etāvadeva nirvāhya japahomādikaṃ caret / vacanādapi siddhaṃ
syādidamityavagamyatām

20

nāradīye yataḥ prāha nārāyaṇamatau muniḥ /
ubhābhyāmūrūmūlābhyāmagrapādāvubhāvapi

21

uparyāropya cāsīta padmaṃ nāma tadāsanam / ekaṃ pādaṃ
tathaikasmin vinyasyoruṇi saṃsthitam / itarasmin tathā corau
vīrāsanamudīritam

22

meḍhrādupari vinyasya savyaṃ gulphaṃ tathopari / gulphāntaraṃ ca
vinyasya vajrāsanamudīritam

1

atha mudrāḥ pravakṣyāmi darśanīyāḥ prayatnanaḥ /
yābhirviracitābhiśca modante mantradevatāḥ

2

kāścitkāścit prakāśyante kutrakutrāpi mudrikāḥ / bilvākhyā
vidadhau veṇuṃpadmamālāgadāḥ kramāt

3

jñānamudrā bhagavato rāmasya saśaraṃ dhanuḥ /
śrīvatsakaustubhau parśurgāruḍī mohanī parā

4

nārasiṃhī ca vārāhī hayagrīvī ca tatpriyā / kāmamudrā tathā
cāsya viṣṇoretāḥ prakīrtitaḥ

5

liṅgayonī triśūlākṣe varābhītimṛgātmikā / khaṭvāṅgā ca
kapālā ca ḍamaruḥ śivamudrikāḥ

6

sūryasyaikaiva padmākhyā dantavighnāvapi kramāt / pāśāṅkuśau
parśulaḍḍū bījapūrā gaṇeśituḥ

7

pāśāṅkaśavarābhītikhaḍgāḥ śakterdhanuḥ śarau / carmākhyā
mausalī daurgī lakṣmīmudrāstadarcane

8

vīṇāvyākhyākṣapustāni vāgvādinyāḥ prapūjane /
saptajihvāhvayā mudrā vijñeyā vahnipūjane

9

tripurāyāstu pūjāyāṃ daśamudrāḥ prakīrtitāḥ /
saṃkṣobhamudrā prathamā dvitīyā karṣiṇīmatā

10

tṛtīyā drāviṇī jñeyā trikhaṇḍāvāhinī matā / unmādinī
tathā yonistathāveśakarī parā

11

mahāṅkaśā khecarī ca bījamudrāparā kramāt /
kumbhamudrābhiṣekesyāt prārthane prārthanāhvayā

12

p. ३७) vāsudevāhvayā dhyāne tantravidbhirudīritā /
kālakarṇīkumbhanādabinduvismayasaṃjñikāḥ

13

karakacchapikā mudrā tattvamudrā parā bhavet / yuktā yā mudrikā
yatra tatra tāṃ viniyojayet

14

uddeśānukramādāsāmucyante lakṣaṇāni ca

15

uddhṛtaṃ vāmakāṅguṣṭhaṃ dakṣāṅguṣṭhena yojayet /
tasyāgraṃ pīḍayitvā ca dakṣahastāṅgulīgaṇaiḥ

16

pīḍayettā vāmahastaśākhābhirhṛdi saṃyataḥ /
sthāpayeduccaranmantraṃ māraṃ bilvāhvayā matā

17

cakramudrābhidhātavyā nivedyārpaṇakarmaṇi / vāmāṅguṣṭhantu
saṃgṛhya dakṣiṇena tu muṣṭinā

18

kṛtvottānāṃ tato muṣṭimaṅguṣṭhantu prasārayet /
vāmāṅgulyastathā śliṣṭāḥ saṃyutāḥ suprasāritāḥ

19

dakṣiṇāṅguṣṭhasaṃśliṣṭā mudraiṣā śaṅkhasannibhā /
oṣṭhe vāmakarāṅguṣṭho lagnastasya kaniṣṭhikā

20

dakṣiṇāṅguṣṭhasaṃyuktā tatkaniṣṭhā prasāritā /
tarjanīmadhyamānāmāḥ kiṃcitsaṅkocya cālitāḥ

21

veṇumudrā bhavedeṣā suguptā preyasī hareḥ / padmākhyā yā
bhavenmudrā sā vācyānupadaṃ punaḥ

22

spṛśetkaṇṭhādipādāntaṃ tarjanyāṅguṣṭhaniṣṭhayā /
karadvayenamālāvanmudreyaṃ vanamālikā

23

anyonyābhimukhau kṛtvā hastau tu grathitāṅgulī / aṅgulyau
madhyame bhūyaḥ saṃlagne saṃprasārite / gadāmudreyamuditā
viṣṇoḥ santoṣavarddhinī

24

tarjanyaṅguṣṭhakau saktāvagrato hṛdi vinyaset / jñānamudrā
bhavedeṣā vaktavyaṃ saśaraṃ dhanuḥ

25

anyonyaspṛṣṭakarayormadhyamānāmikāṅgulī / aṅguṣṭhena tu
badhnīyāt kaniṣṭhāmūlasaṃśrite

26

p. ३८) tarjinyaukārayedeṣā mudrā śrīvatsasaṃjñikā /
anāmāspṛṣṭasaṃlagnā dakṣiṇasya kaniṣṭhikā

27

kaniṣṭhāmanyayā baddhvā tarjanyā dakṣayā tathā /
vāmānāmāñcabadhnīyāddakṣāṅguṣṭhasya mūlake

28

aṅguṣṭhamadhyame bhūyaḥ saṃyojya saralāḥ parāḥ /
catasro'pyagrasaṃlagnā mudrākaustubhasaṃjñikā

29

hastau tu vimukhau kṛtvā grathayitvā kaniṣṭhike / mithastarjanike
śliṣṭe śliṣṭāvaṅguṣṭhakau tathā

30

madhyamānāmike dve tu dvau pakṣāviva cālayet / eṣā
garuḍamudrāsyād viṣṇoḥ santoṣakāriṇī

31

mūrddhasthāṅguṣṭhamuṣṭī dve mudrā sā mohinī bhavet /
jānumadhye karau kṛtvā cibukoṣṭhau samāvṛtau

32

mukhaṃ vivṛtakaṃ kuryād lelihānāñca jihvikām / nārasiṃhī
bhavedeṣā mudrā tatprītivardhinī

33

devopari karaṃ vāmaṃ kṛtvottānamadhaḥ sudhīḥ / nāmayediti
saṃproktā mudrā vārāhasaṃjñikā

34

vāme hastatale dakṣāṅgulīstu tāstvadhomukhīḥ / saṃrodhya
madhyamāṃ tāsāmunnamyātha vikuñcayet

35

hayagrīvāhvayāmudrā tanmūrteranukāriṇī / hastau tu
saṃpuṭīkṛtya prasṛtāṅgulikau tathā

36

tarjanyau madhyamāpṛṣṭhe aṅguṣṭhau madhyamāsthitau /
kāmamudreyamuditā sarvadevapriyaṅkarī

37

mahādevapriyāṇāṃ tu kathyante lakṣaṇāni tu / ucchritaṃ
dakṣiṇāṅguṣṭhaṃ vāmāṅguṣṭhena veṣṭayet

38

taṃ ca tatkaraśākhābhirgāḍhaṃ baddhvā viśāradaḥ /
vāmāṅgalīrdakṣiṇābhiraṅgulībhiśca bandhayet

39

liṅgamudreyamākhyātā śivasāṃnidhyakāriṇī / mithaḥ
kaniṣṭhike baddhvā tarjanībhyāmanāmike

40

p. ३९) anāmikordhvasaṃśliṣṭadīrghamadhyamo (mayo) radhaḥ /
aṅguṣṭhāgradvayaṃ nyasyedyonimudreyamīritā

41

aṅguṣṭhena kaniṣṭhāṃ tu baddhvā śliṣṭāṅgulitrayam /
prasārayedakṣamālā'nupadaṃ ca varābhaye

42

pañcāṅgulyo dakṣiṇāstu militā hyūrdhvamunnatāḥ /
khaṭvāṅgapātravadvāmahastaṃ vāmāṅgake nyaset

43

tataścocchritavat kuryāt mudrā kāpālikī bhavet / muṣṭiṃ ca
śithilāṃ baddhvā kiṃciducchiritamadhyamām

44

dakṣiṇāntūrdhvamunnamya karṇadeśe pracālayet / eṣā mudrā
ḍamarukā mṛgamudrā juhotiṣu

45

hastau tu sammukhau kṛtvā sannatāvunnatāṅgulī /
talāntarmilitāṅguṣṭhā padmamudrā vivasvataḥ

46

atho gaṇeśamudrāṇāmucyante lakṣaṇāni ca / uttānordhvamukhī
madhyā saralābaddhamuṣṭikā

47

dantamudrā nigaditā sarvāgamaviśāradaiḥ /
tarjanīmadhyamāsandhinirgatāṅguṣṭhamuṣṭikā

48

adhomukhī dīrgharūpā madhyamā vighnamudrikā /
vāmamuṣṭisthatarjanyā dakṣamuṣṭisthatarjanī

49

saṃyojyāṅguṣṭhakāgrābhyāṃ tarjanyagre svakekṣipet / eṣā
pāśāhvayā mudrā vidvadbhiḥ parikīrtitā

50

aṅkuśākhyā tu yā mudrā sā vācyā śaṃkhasaṃskṛtau / tale
talaṃ ca karayostiryak saṃyojya cāṅgulīḥ

51

saṃhatāḥ prasṛtāḥ kuryān mudreyaṃ parśusaṃjñikā / laḍḍukā
bījapūrā ca prasiddhatvādupekṣitā

52

śākteyīnāṃ ca mudrāṇāṃ kathyante lakṣaṇāni tu /
pāśāṅkuśau nigaditau pūrvameva yathāvidhi

53

adhaḥ kṛto dakṣahastaḥ prasṛto varamudrikā / ūrdhīkṛto
vāmahastaḥ prasṛto'bhayamudrikā

54

p. ४०) kaniṣṭhānāmikebaddhvā svāṅguṣṭhe naiva dakṣataḥ /
śiṣṭāṅgulī tu prasṛte saṃmṛṣṭe khaḍgamudrikā

55

vāmasya madhyamāgraṃ tu tarjanyagre niyojayet / anāmikāṃ
kaniṣṭhāṃ ca vāmāṅguṣṭhena pīḍayet

56

darśayedvāmake skandhe dhanurmudreyamīritā / dakṣamuṣṭistha
tarjanyā dīrghayāvāṇamudrikā

57

vāmahastaṃ tathā tiryakkṛtvā caiva prasārayet /
ākuñcitāṅguliṃ kuryāccarmamudreyamīritā

58

muṣṭiṃ kṛtvā tu hastābhyāṃ vāmasyopari dakṣiṇam / kurvīta
mauśalī mūrdhni kṛtā daurgyeva sā bhavet

59

cakramudrāṃ tathā baddhvā madhyme dve prasārya ca / kaniṣṭhike
tathānīya tadagreṅguṣṭhakau kṣipet

60

lakṣmīmudrā parāpyeṣā sarvasampatkarī bhavet /
vīṇāvādanavaddhastau kṛtvā saṃcārayecchiraḥ /
vīṇāmudreyamākhyātā sarasvatyāḥ priyaṅkarī

61

dakṣiṇāṅguṣṭhatarjanyāvagralagne parāṅgulīḥ / prasārya
saṃhatottānā proktā vyākhyānamudrikā

62

vāmamuṣṭiṃ svābhimukhaṃ kuryāt pustakamudrikā /
maṇibandhasthitau kṛtvā prasṛtāṅgulikau karau

63

kaniṣṭhāṅguṣṭhayugale militvāntaḥ prasārayet /
saptajihvākhyamudreyaṃ vaiśvānarapriyaṅkarī

64

tripurāyāḥ pravakṣyāmo mudrāḥ saṃkṣepato'dhunā /
madhyamāmadhyage kṛtvā kaniṣṭhe'ṅguṣṭhabo (ro) dhite

65

tarjanyau daṇḍavat kuryān madhyamoparyanāmike / eṣaiva prathamā
mudrā sarvasaṃkṣobhakāriṇī

66

madhyamātarjanībhyāṃ tu kaniṣṭhānāmike same /
aṅkuśākārarūpābhyāṃ madhyage parameśvari

67

p. ४१) iyamākarṣiṇīmudrā sarvākarṣaṇakāriṇī / prathamāyāstu
mudrāyā madhyame sarale yadā / jāyete parameśāni sarvavidrāviṇī
matā

68

parivartya karau spṛṣṭāvaṅguṣṭhau kārayetsamau / anāmāntargate
kṛtvā tarjanyau kuṭilākṛtī

69

kaniṣṭhike niyuñjīta nijasthāne maheśvari / trikhaṇḍeyaṃ
samākhyātā tripurāhvānakarmaṇi

70

sammukhau tu karau kṛtvā madhyamāmadhyage'ntaje / anāmike tu sarale
tadbahistarjanīdvayam

71

daṇḍākārau tato'ṅguṣṭhau madhyamāmadhyadeśagau /
mudraiṣonmādinī proktā kledinī sarvayoṣitām

72

madhyame kuṭile kṛtvā tarjanyuparisaṃsthite / anāmikāmadhyagate
tathaiva hi kaniṣṭhike

73

sarvā ekatra saṃyojya aṅguṣṭhaparipīḍitāḥ / yonimudrā
bhavedeṣā tripurātoṣakāriṇī

74

puṭākārau karaukṛtvā tarjanyāvaṅkuśākṛtī /
varivartyakareṇaiva madhyame tadadhogate

75

krameṇa devi tenaiva kaniṣṭhānāmikādayaḥ / saṃyojya nibiḍāḥ
sarvāḥ aṅguṣṭhāvagradeśataḥ

76

mudreyaṃ parameśāni sarvāveśakarīmatā / unmādinyāstvanāme dve
adhaḥ kṛtvāṅkuśākṛtī

77

tarjanyāvapi tenaiva krameṇa viniyojayet / asau mahāṅkuśā mudrā
sarvakāmārthasādhinī

78

savyaṃ dakṣiṇadeśe tu savyadeśe tu dakṣiṇam / bāhuṃ kṛtvā
maheśāni hastau saṃparivartayet

79

kaniṣṭhānāmike devi yuktvā tena krameṇa ca / tarjanībhyāṃ
samākrānte sarvordhvamapi madhyame

80

aṅguṣṭhau tu maheśāni saralāvapi kārayet / iyaṃ sā khecarī
nāmnā mudrā sarvottamottamā

81

p. ४२) parivarttya karau spaṣṭāvardhacandrākṛti priye /
tarjanyaṅguṣṭhayugalaṃ yugapatkārayettataḥ

82

adhaḥ kaniṣṭhāvaṣṭabdhe madhyame viniyojayet / tathaiva kuṭile
yojye sarvādhastādanāmike

83

bījamudreyamacirāt sarvasiddhikarīmatā / daśāṅguṣṭhaṃ
parāṅguṣṭhe kṣiptvā hastadvayena tu

84

sāvakāśātmakaṃ muṣṭiṃ kuryāt sā kumbhamudrikā /
prasṛtāṅgulikau hastau mithaḥ śliṣṭe (ṣṭau) ca saṃmukhau

85

kuryātsvahṛdaye seyaṃ mudrā prārthanasaṃjñikā / añjalyā
dhyānamudrāsyādvāsudevāhvayā ca sā

86

aṅguṣṭhāvunnatau kṛtvā muṣṭyoḥ saṃlagnayordvayoḥ /
tāvevābhimukhau kuryāt bālakarṇyabhirakṣaṇe

87

muṣṭyorūrdhvakṛtāṅguṣṭhau tarjanyagre tu saṃnyaset /
sarvarakṣākarīhyeṣā kuntamudrā samīritā

88

muṣṭirūrdhvīkṛtāṅguṣṭhā dakṣiṇā nādamudrikā /
tarjanyaṅguṣṭhasaṃyogādagrato bindumudrikā

89

dakṣiṇā nibiḍā muṣṭiḥ nāmikārpitatarjanī / mudrā
vismayasaṃjñā syāt vismayāveśakāriṇī

90

hastau tu saṃmukhau śliṣṭau tiryak saṃyojyacocchritau /
aṅguṣṭhau saṃhatau kāryau hṛdi kacchapikā bhavet

91

aṅguṣṭhānāmike śliṣṭe vāme vāmakrameṇa cet /
tattvamudreyamuditā mahāpātakanāśinī

1

japakartuśca yatkṛtyaṃ yaccākṛtyaṃ śṛṇuṣvatat / mantraṃ
sādhayamānastu trisandhyaṃ devamarcayet

2

dvisandhyamekasandhyaṃ vā na mantraṃ kevalaṃ japet / devī
cittagatā kāryā kāryaṃ va hṛdayaṃsthiram

3

tattvajaptānnapānīyaiḥ kuryātpānādibhojanam / ekagrāmasthito
nityaṃ gatvā vandeta svaṃgurum

4

praṇāmastu diśānyatra devatāvandanaṃ sadā / nityaṃ naimittikaṃ
kuryāt saṅgamaṃ sādhubhiḥ saha

5

snāyācca pañcagavyena kevalenāmalena vā / ājyena dadhnākṣīreṇa
tilakalkena vā kṛtī

6

puraścaryāvidhau tadvat snānaṃ kuryādviśuddhaye / śaktau
triṣavaṇaṃ snānamaśaktau dviḥ sakṛttathā

7

asnātasya phalaṃ nāsti na cātarpayataḥ pitṝn / anyāni
kāmyakarmāṇi tathā sādhusamāgamam

8

strīśūdrapatitavrātyanāstikocchiṣṭabhāṣaṇam /
asatyabhāṣaṇaṃ coktiṃ kuṭilāṃ parivarjayet

9

satyenāpi na bhāṣeta japahomārcanādiṣu / yadi bhāṣati tatkāle
satyaiḥ prastutasādhakaḥ

10

anyathānuṣṭhitaṃ sarvaṃ bhavatyeva nirarthakam / vāṅmanaḥ
karmabhirnityaṃ niḥspṛho vanitādiṣu

11

abhyaṅganṛtyagītādidarśanādikamutsṛjet / varjayedgandhalepaṃ ca
puṣpadhāraṇameva ca

12

p. ४४) maithunaṃ tatkathālāpaṃ tadgoṣṭhīṃ ca vivarjayet /
smaraṇaṃ kīrttanaṃ keliḥ prekṣaṇaṃ guhyabhāṣaṇam

13

saṃkalpovyasāyaśca kriyāniṣpattireva ca / evamaṣṭavidhaṃ
proktaṃ maithunaṃ tantravedibhiḥ

14

nādadyāt kasyacitkiṃcit na vinodī bhavedbudhaḥ / asnātāṃśca
dvijāñchūdrān striyo naiva spṛśettadā

15

tyajeduṣṇodakasnānamanivedita bhojanam / prāṇahiṃsānna kurvīta
puraścaraṇakṛdbījaḥ

16

gośuśrūṣādikaṃ caiva kalpoktaṃ vidhivaccaret

1

tato bhakṣyamabhakṣyaṃ ca tadānī yadvadāmyaham / nānā
tantrānusāreṇa mantriṇāṃ hitakāmyayā

2

bhai (bhā) kṣyaṃ haviṣyaṃ dugdhānnaṃ śākaṃ ca dadhiyāvakam /
payo mūlaṃ phalaṃ vāpi yadyadyatropapadyate

3

anyatrāpi samākhyātaṃ bhakṣyāṇāṃ lakṣaṇaṃ budhaiḥ /
bhakṣyaṃ haviṣyaṃ śākāni payomūlaṃ phalaṃ tathā

4

śaktukaṃ kṣīramātraṃ vā puraścaraṇakṛdbijaḥ / haimantikaṃ
sitāsvinnaṃ dhānyaṃ mudgāstilā yavāḥ

5

kalāyakaṅkunīvārāḥ vāstūkaṃ hilamocikā /
ṣaṣṭikākālaśākaṃ ca mūlakaṃ kemuketarat

6

kandaṃ saindhavasāmudre lavaṇe dadhisarpiṣī /
payo'nuddhṛtasāraṃ ca panasāmraharītakī

7

pippalī jīrakaṃ caiva nāgaraṅgaṃ ca tittalī (tintiṇī) / kadalī
lavalīdhātrīphalānyaguḍamaikṣavam

8

atailapakvaṃ munayo haviṣyānnaṃ prakṣate / haviṣyeṣu yavā
mukhyāstadanu vrīhayaḥ smṛtāḥ

9

māṣakodravasiddhārthān caṇakoddālakānapi / masūracīnakulatthān
sarvābhāve'pi varjayet

10

śrīmatāṃ dānayuktānāṃ śucīnāṃ dharmadhījuṣām /
satkulasthānajātānāṃ bhikṣāśīlo'grajanmanām

1

brahmapatre tu bhuñjīta madhyapatraṃ tu varjayet / dakṣaṃ
brahmottaraṃ viṇṇurmadhyapatraṃ maheśvaraḥ

2

grāhyaṃ vahniṃ vināvastu nānyasmāt sati sambhave / asambhave
vahistīrthāt pragṛhṇīyādaparvaṇi

3

tatrāsamartho'nudinaṃ gṛhṇīyāddinabhojanam /
viśuddhādadhikerāgādgṛhīte naiva sidhyati

4

mṛdu koṣṇaṃ supakvaṃ ca kuryādvailabdhabhojanam / nendriyāṇāṃ
yathā vṛddhistathābhuñjīta sādhakaḥ

5

anyathā bhojanāddoṣāt siddhihāniśca jāyate / yadvā tadvā
parityājyaṃ duṣṭānnaṃ mantribhiḥ sadā

6

praśastānnaṃ samaśnīyān mantrasiddhisamīhayā /
jalādvṛddhistaroryadvadindriyāṇāṃ tathānnataḥ

7

tasmātsarvaprayatnena śastānnāśī bhavennaraḥ / madhu māṃsaṃ
tathā kṣāralavaṇaṃ tailameva ca

8

svinnaṃ paryuṣitaṃ caiva niḥsnehaṃ kīṭa dūṣitam / kāñjikaṃ
gṛñjanaṃ bilvaṃ kalañjaṃ laśunaṃ tathā

9

masūraṃ kodravaṃ māṣaṃ mantūkaṃ caṇakādikam / tāmbūlaṃ
kāṃsyapātre ca divābhojanameva ca

10

evamādīni cānyāni japakāle vivarjayet / anyathā bhojanātteṣāṃ
siddhiṃ nāpnoti sādhakaḥ

11

japamālāvidhānaṃ ca saṃkṣepeṇa nigadyate / tadbhedastatphalaṃ
cāpi mantriṇāṃ hitakāmyayā

12

p. ४७) alpāyāsaprasādhyā yā bahusiddhipradāyinī / prathamaṃ
varṇamālaiva gadyate siddhikāṃkṣiṇām

13

anulomavilomaistairbinduvanmātṛkākṣaraiḥ / kṣamerukaiḥ
sāṣṭavargaiḥ kliptayā varṇamālayā

14

pratyekaṃ varṇayuṅmantrāḥ japtāḥ syuḥ kṣiprasiddhidāḥ /
vairimantrā api nṝṇāmanye mantrāśca kiṃ punaḥ

15

akacaṭatapayaśā vargādyārṇāḥ samīritāḥ / mantrāṇāṃ
varṇayuktatvaṃ prathamaṃ varṇamuccaret

16

tataḥ samuccarenmantramevamanyatra darśanāt / anayā yojapaṃ kuryāt
tasya siddhiradūrataḥ

17

atrāṅgulijapaṃkurvan sāṅguṣṭhāṅgulibhirjapet / aṅguṣṭhena
vinā karma kṛtaṃ tadaphalaṃ bhavet

18

kaniṣṭhānāmikā madhyā caturthī tarjanī matā /
tistroṅgulyāstriparvāḥ syurmadhyamācaika parvikā

19

parvadvayaṃ madhyamāyā japakāle vivarjayet / etaṃ meruṃ
vijānīyādbrahmaṇā dūṣitaṃ svayam / ārabhyānāmikāmadhyāt
pradakṣiṇamanukramam

20

tarjanīmūlaparyantaṃ japeddaśasu parvasu / athavā
madhyamānāmāmadhyaparvayugātmakam

21

meruṃ pradakṣiṇīkurvannanāmāmūlaparvaṇi /
ārabhyamadhyamāmūlaparyantaṃ gaṇayedbudhaḥ

22

aṅgulīrna viyuñjīta kiṃcitsaṅkocayettalam / aṅgulīnāṃ viyoge
tu kṣidreṣu sravate japaḥ

23

aṅgulyagre tu yajjaptaṃ yajjaptaṃ merulaṅghane / parvasandhiṣu
yajjaptaṃ tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhavet

24

gaṇanāvidhimullaṅghya yo japettu pramādataḥ / gṛhṇanti rākṣasā
yasmānniyataṃ gaṇayedbudhaḥ

25

nityaṃ japaṃ kare kuryānna tu kāmyamabodhanāt / mālābhistu
prakurvīta nityaṃ kāmyaṃ ca sādhakaḥ

26

p. ४८) ādikṣāntārṇayogitvādakṣamāleti kīrtitā /
tadvarṇasaṃkhyamālābhirjapamālā prakalpayet

27

rudrākṣaiḥ sarvakāmāptiḥ śaṅkhaiḥ kīrtidhanāptaye /
padmākṣāḥ puṣṭilakṣmīdāḥ śatrunāśakarāḥ sadā

28

putrañjīvabhavāḥ putra paśudhīdhānyavṛddhidāḥ / muktābhī
racitā mālā saubhāgyaṃ vipulāṃ śriyam

29

mantrapratyakṣatāsiddhiṃ śāntikaṃ cānupauṣṭikam / muktiṃ ca
tanute tadvat sphāṭikyapyakṣamālikā

30

sārasvate padmarāgāḥ puṣkale ca dhane tathā / sauvarṇī rājatī
mālā sarvān kāmān prayacchati

31

sārasvate prabālotthā vaśye'dhikadhanāgame / pāpakṣayakarī
kauśī rudrākṣādikuśāntakaiḥ

32

sarvairebhirviracitā mālā syānmuktaye nṛṇām /
uccāṭane'śvadantānāṃ mālāḥ protāścabālakaiḥ

33

kharadantairadhobhūtairmanuṣyasnāyutantunā /
grathitairnirmitāmālā śatrūṇāṃ nāśinī matā

34

pretadantairadhobhūtaiḥ kartavyā japamālikā / sādhyadehabhavaiḥ
keśaiḥ protavyā dveṣakarmaṇi

35

vaiṣṇave tulasīmālā gajadantairgaṇeśvare / tripurāyā jape
śastā indrākṣairaktacandanaiḥ

36

mahāśaṅkhamayījñeyā nīlasārasvate manau /
aṅgulījapasaṃkhyānamekamevamudāhṛtam

37

putrañjīvairdaśaguṇaṃ śataṃ śaṃkhaiḥ sahastrakam / prabālai
maliratnaiśca daśasāhasrakaṃ smṛtam

38

tadeva sphāṭikaiḥ prokataṃ mauktikairlakṣamucyate /
svarṇairdaśaguṇā saiva sarvaiḥ śataguṇaṃ tathā

39

kuśagranthyā ca rudrākṣairanantaguṇitaṃ bhavet /
śuddhapadmākṣamālābhirapisyādamitaṃ phalam

40

p. ४९) mātṛkāvarṇasaṃbhūtamālayāpi ca tatphalam / athavā tāṃ
śataiḥ kuryātsarvasādhāraṇe jape

41

pañcāśadbhiḥ kāmyakarmasiddhiḥ syāccaturuttaraiḥ /
aṣṭottaraśataiḥ sarvasiddhiruktā kṛtasrajā

42

mokṣārthī pañcaviṃśatyā dhanārthī triṃśatājapet /
puṣṭyarthī saptaviṃśatyā pañcadaśyābhicārike

43

nāradīye tu saṃproktaṃ na pañcadaśa kasyacit / anayoḥ
pakṣayostasmādvikalpaḥ syādvyavasthitaḥ

44

vyavasthā ceyamatrasyānnasyādaṣṭākṣare manau / puruṣasyeti
tasyātho yā kasyaciditiśrutam / athavā yojanīyantanmatabhedena
mantribhiḥ

45

athāto grathanaṃ vakṣye mālānāṃ tantradarśtitam / ekabhuktaṃ
vidyāyādau sādhako grathayet svayam

46

svayaṃ ca mālā grathitetyādinā yanniṣidhyate /
taccandanasakāśena puṣpasrakparamiṣyate

47

kṛtanityakriyaḥ śuddhaḥ ukteṣveteṣu mantravit / yathālābhaṃ
yathākāmamakṣāṇyānīya yatnataḥ

48

mithaḥ sadṛśarūpāṇi nātisthūlakṛśānyapi /
kīṭādibhiraduṣṭāni na jīrṇāni navāni vai

49

prakṣālya pañcabhirgavyaistānyakṣāṇi pṛthak pṛthak / vigranthi
dvijapuṇyastrīnirmitaṃ triguṇīkṛtam

50

triguṇīkṛtya tatsūtraṃ kṣālayedvidhivatpunaḥ / śuklaṃ raktaṃ
tathā kṛṣṇaṃ vaśyaśāntyabhicārike

51

sūtraṃ saṃpādayedvidvān paṭṭasūtramathāpi vā /
sthāpayetpadmaūpeṇāśvatthanavapallavān

52

sūtraṃ maṇīṃśca gandhāmbhaḥ kṣālitā&statraniḥkṣipet /
tāraṃ śaktiṃ mātṛkāṃ ca sūtrai caiva maṇiṣvatha

53

vinyasya prayajedājyairjuhuyāccaiva śaktitaḥ / homāśaktau
homasaṃkhyādviguṇaṃ japamācaret

54

p. ५०) iti kecidvadantyatra vakṣyāmo bāhyapūjane /
maṇimekaikamādāya sūtre vai yojayetsudhīḥ

55

mukhaṃ mukheṣu saṃyojya pucchaṃ pucche tu yojayet /
gopucchasadṛśī kāryā yadvā sarpākṛtiḥśubhā

56

tatsajātīyamekākṣaṃ merutvenāgrato nyaset / ekaikamaṇimadhye tu
brahmagranthiṃ prakalpayet

57

gāyatrī japane kecinmālāṃ granthanti māntrikāḥ /
gāyatrīmantrakathanaṃ brahmagranthiprakalpane

58

sāmānyataḥ kathaṃ bādhyamiti teṣāmihāśayaḥ / japamālāṃ
vidhāyetthaṃ tasyāstvatiśayārthakān

59

kuryurvācyavidhānena saṃskārān kramabodhitān /
kṣālayetpañcagavyena sadyojātena sajjalaiḥ

60

candanāgurugandhādyairvāmadevena gharṣayet / dhūpayettāmaghoreṇa
tarpayet puruṣeṇa tu

61

mantrayedīśamantreṇa pratyekaṃ ca śataṃ śatam / sumeruṃ
pañcamenaiva tato mantreṇa mantrayet

62

saṃskṛtyaivaṃ budho mālāṃ tatprāṇāṃsthāpayettataḥ / evaṃ
kṛtākṣamālāyāṃ japenmātṛkayā sudhīḥ

63

mātṛkāvarṇabhedebhyaḥ sarve mantrāḥ prajajñire / ataḥ
sakalamantrāṇāṃ japaḥ kāryo'nayāsrajā

64

guruṃ saṃpūjya tasmāttāṃ gṛhṇīyātsarvasampade / aśucirna
spṛśedenāṃ karabhraṣṭāṃ na kārayet

65

aṅguṣṭhasthāmakṣamālāṃ cālayenmadhyamāgrataḥ / tarjanyā na
spṛśetso'yaṃ muktido gaṇanakramaḥ

66

bhuktau muktau tathā'kṛṣṭau madhyamāyāṃ japetsudhīḥ /
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu japeduttama karmaṇi

67

japānyakāla imāṃ mālāṃ pujayitvā tu gopayet / gopayecca nijaṃ
mantraṃ gopayecca nijaṃ gurum

68

p. ५१) gopayedakṣamālāṃ tu gopayennijamudrikām / guruṃ
prakāśayedvidvān mantraṃ naiva prakāśayet

69

akṣamālāṃ tu mudrāṃ ca gurorapi na darśayet /
bhūtarākṣasavetālāḥ siddhagandharvacāri(ra)ṇāḥ

70

haranti prakaṭaṃ yasmāttasmādguptaṃ japetsudhīḥ / dṛḍhaṃ
sūtraṃ prayuñjīta na truṭyati jape yathā

71

hastānnacyavate yadvajjapataḥ srak tathācaret / hastāccyute
bhavedvighnaṃ chinnāyāṃ maraṇaṃ dhruvam

72

jīrṇe sūtre punaḥ sūtraṃ grathayitvā śataṃ japet /
pramādātpatite hastācchatamaṣṭottaraṃ japet

73

tāvanniṣiddhasaṃsparśe kṣālayitvā yathoditam /
śatādijapasaṃkhyātra mātṛkāyā vidhīyate

74

prakramāttajjapasyaiva sarvatrāsyaiva bodhanāt / apavādakabādhena
siddhavaccandrikākṛtaḥ / candrikāyā vivaraṇeṣvimamarthamudāharan

1

japamālāṃ nigadyetthaṃ vakṣyāmi japalakṣaṇam / japaḥ
syādakṣarāvṛttiḥ sa ca trividha īritaḥ

2

vācikaśca upāṃśuśca mānasaśca tridhā smṛtaḥ / trayāṇāṃ
japayajñānāṃ śreyānsyāduttarottaraḥ

3

yaduccanīcasvaritaiḥ spaṣṭaśabdavadakṣaraiḥ /
mantramuccārayedvyaktaṃ vācikaḥ sa japaḥ smṛtaḥ

4

śanairuccārayenmantramīṣadoṣṭhau pracālayet /
kiṃcicchravaṇayogyaḥ syādupāṃśuḥ sajapaḥ smṛtaḥ

5

dhiyā yaduccarenmantraṃ sa japo mānasaḥ smṛtaḥ /
uccairjapo'viśiṣṭaḥ syādupāṃśurdaśabhirguṇaiḥ

6

sahasro mānasaḥ proktaḥ phalameṣāṃ pracakṣate / vāciko māraṇe
caiva puṣṭikāma upāṃśukaḥ

7

mānasaḥ siddhikāmasya praśasto japa īritaḥ / gṛhejapaḥ
samaḥprokto goṣṭhe daśaguṇaḥ smṛtaḥ

8

puṇyāraṇye tathārāme sahasraguṇa īritaḥ / ayutaṃ parvate puṇye
nadyāṃ lakṣamudīritam

9

koṭiṃ devālaye prāhuranantaṃ śivasannidhau / asaṃkhyātācca
saṃkhyātaḥ sahasraguṇa ucyate

10

saṃkhyātādapi sāhasra urdhvapuṇḍrāvṛto japaḥ / devatāṃ
hṛdgatāṃ kṛtvā kṛtvā ca hṛdayaṃ sthiram

11

śivādīṃśca guruṃ natvā japenmantraṃ samāhitaḥ / śanaiḥ
śanairavispaṣṭamadrutaṃ na vilambitam

12

p. ५३) na nyūnaṃ nādhike vāpi jaṣaṃ kuryāddine dine /
nairantaryavidhiḥ prokto na dinaṃ vyatilaṅghayet

13

divasātikramātteṣāṃ siddhirodhaḥ prajāyate / brahmacaryaparaḥ
śānto virataḥ paradūṣaṇe

14

vṛthā kathāsu sanmaunī sakṛdeva haviṣyamuk / ananyamānasaḥ
prātaḥkālānmadhyaṃdināvadhi

15

krodhādidoṣarahito japenmantramananyadhīḥ / japastu sarvakarmebhyaḥ
paramodharma ucyate

16

ahiṃsayā hi bhūtānāṃ japayajñaḥ pravartate / kruddho
bhrāntastvarāyuktaḥ śayāno vā nirāsanaḥ

17

upānadūḍhapādovā rathyāyāmāsavasthale / uṣṇīṣī kañcukī
vāpi muktakeśo galāvṛtaḥ

18

apavitrakaro'śuddhaḥ pralapanna japenmanum / yānaśayyāgatovāpi
gacchannutthita eva vā

19

aprāvṛttau karau kṛtvā śirasā prāvṛto'pi vā /
cintāvyākulacitto vā na mantraṃ prajapedbudhaḥ

20

na vadannabrajannānyamāśrayaṃ kamapi smaran / na
kṣajjṛmbhaṇahikkādivikalīkṛtamānasaḥ

21

mantrasiddhimavāpnoti tasmādyatnaparobhavet / śayanaṃ
darbhaśayyāyāṃ vinyasecchucirātmanaḥ

22

tadvāsaḥ kṣālayennityamanyathā vighnamāvahet /
uparyadhobahirvastraviparyāsaṃ na kārayet

23

viparyāsavidhānena bhavedaniyamaḥ kvacit / puraścaraṇakārye ca
varjayettaṃ prayatnataḥ

24

atiprayāsajanakaṃ varjayetkarmasādhakaḥ / prasārya na
japetpādāvutkaṭāsana eva vā

25

naikavāsājapenmantraṃ bahuvastrākulo'pivā / evamādīni cānyāni
japakāle vivarjayet

26

p. ५४) patitānāmantyajānāṃ darśane bhāṣaṇeśrute /
śrute'dhovāyugamane jṛmbhaṇejapamutsṛjet

27

utthāyācamya tatprāptau prāṇāyāmaṃ ṣaḍaṅgakam / kṛtvā
samyagjapeccheṣaṃ yadvā sūryādidarśanam

28

mantrī mantrajapaṃ kurvannśuciṃ yadi paśyati / prāṇāyāmaṃ
sakṛtkṛtvā japaśeṣaṃ samāpayet / aṣṭākṣaravidhāvuktamiti
śrīnāradīyake

1

atha chinnādi doṣāṇāṃ śāntaye vidhirucyate / tathā chinnādayo
doṣāḥ kathyante siddhibodhinaḥ

2

ādau doṣasya heyatvāttasya lakṣaṇamucyate /
manoryasyādimadhyānteṣvānilaṃ bījamucyate

3

saṃyuktaṃ vā viyuktaṃ vā svarākrāntaṃ tridhā punaḥ / caturdhā
pañcadhāvātha samantraśchinnasaṃjñakaḥ

4

ādimadhyāvasāneṣu bhūbījadvandvalāñchitaḥ / ruddhamantraḥ sa
vijñeyo bhuktimuktivivarjitaḥ

5

māyātritattvaṃ vā bījarāvahīnastu yo manuḥ / śaktihīnaḥ sa
kathito yasya madhyena vidyate

6

kāmabījaṃ mukhe māyā śirasyaṅkuśameva vā / asau parāṅmukhaḥ
prokto hakāro bīja saṃyutaḥ

7

ādyantamadhyeṣvindurvā na bhavedvadhiraḥ smṛtaḥ / pañcavarṇo
manuryaḥ syādrephārkenduvivarjitaḥ

8

netrahīnaḥ sa vijñeyo duḥkhaśokāmayapradaḥ /
ādimadhyāvasāneṣu haṃsaḥ prāsādavāgurau

9

hakāro bindumān jīvo vāraṃ vāpi catuṣkalam / māyā namāmi ca
padaṃ nāsti yasmin sa kīlitaḥ

10

ekaṃ madhye dvayaṃ mūrdhni yasminnastrapurandarau / na vidyete sa
mantraḥsyāt stambhitaḥ siddhibo(ro)dhakaḥ

11

vahnirvāyusamāyukto yasya mantrasya mūrdhani / saptadhā dṛśyate
taṃ tu dagdhaṃ manvīta mantravit

12

p. ५६) astraṃ dvābhyāṃ tribhiḥ
ṣaḍbhiraṣṭārbhidṛśyatekṣaraiḥ / srastaḥ so'bhihito yasya
mukhena praṇavaḥ sthitaḥ

13

śivo vā śaktirathavā bhītākhyaḥ sa prakīrtitaḥ /
ādimadhyāvasāneṣu bhavennārṇacatuṣṭayam

14

yasya mantraḥ sa malino mantravittaṃ vivarjayet / yasya madhye dakāro
vā krodho vā mūrdhani dvidhā

15

astraṃ tiṣṭhati mantraḥ sa tiraskṛta udīritaḥ / bhyodvayaṃ
hṛdaye śīrṣe vaṣaṭvauṣaṭ ca madhyataḥ

16

yasyāsau bhedito mantrastyājyaḥ siddhiṣu sūribhiḥ / trivarṇo
haṃsahīno yaḥ suṣuptaḥ sa udāhṛtaḥ

17

mantrovā'pyathavā vidyā saptādhikadaśākṣaraḥ / phaṭkāra
pañcakādiryo madonmatta udāhṛtaḥ

18

tadvadastraṃ sthitaṃ madhye yasya mantraḥ sa mūrchitaḥ /
virāmasthānagaṃ yasya hṛtavīryaḥ sa kathyate

19

ādau madhye tathā mūrdhni caturastrayuto manuḥ / jñātavyo hīna
ityeṣa yaḥ syādaṣṭādaśākṣaraḥ

20

ekonaviṃśatyarṇo vā yo mantrastārasaṃyutaḥ /
hṛllekhāṅkuśabījāḍhyastaṃ prasuptaṃ pracakṣate

21

saptavarṇo manubaliḥ kumāro'ṣṭākṣarastu yaḥ / ṣoḍaśārṇo
yuvā prauḍhaścatvāriṃśallipirmanuḥ

22

triṃśadarṇaścatuḥ ṣaṣṭivarṇo mantraḥ śatākṣaraḥ /
catuḥśatākṣaraścāpi vṛddha ityabhidhīyate

23

navākṣaro dhruvayuto manurniścitraśa īritaḥ / yasyāvasāne
hṛdayaṃ śiro mantrau ca madhyataḥ

24

śikhā varma ca saṃsyātāṃ vauṣaṭ phaṭkāra eva vā /
śivaśaktyarṇahīno vā sa nirbīja iti smṛtaḥ

25

eṣu sthāneṣu phaṭkāraḥ ṣoḍhā yasmin pradṛśyate / sa mantraḥ
siddhihīnaḥ syānmandaḥ paṃktyakṣaro manuḥ

26

p. ५७) kūṭa ekākṣaro mantraḥ sa evokto niraṃśakaḥ / dvivarṇaḥ
śaktihīnaḥ syāccaturvarṇastu kekaraḥ

27

ṣaḍakṣaro bījahīnastvabandhaḥ saptākṣaro manuḥ /
sārdhadvādaśavarṇo vā dhūmitaḥ sa tu ninditaḥ

28

sārdhabījastrayastadvadekaviṃśativarṇakaḥ /
viṃśatyarṇastriṃśadarṇo yaḥ syādāliṅgitastu saḥ

29

dvātriṃśadakṣaro mantro mohitaḥ parikīrtitaḥ /
caturviṃśativarṇo yaḥ saptaviṃśativarṇakaḥ

30

(kṣudhārtaḥ sa tu vijñeyaścaturviṃśati varṇakaḥ) /
ekādaśākṣarī vāpi pañca viṃśatisaṃkhyakaḥ

31

trayoviṃśativarṇo vā mantro dṛpta udāhṛtaḥ /
ṣaḍviṃśatyakṣaro ṣaṭtriṃśadvarṇakastathā

32

triṃśadekonavarṇovā'pyaṅgahīno'bhidhīyate /
aṣṭāviṃśadakṣaro yaḥ ekatriṃśadathāpi vā

33

atikruddhaḥ sa gadito ninditaḥ sarvakarmasu / (triṃśadakṣarako
mantrastrayastriṃśadathāpi vā

34

atikrūraḥ sa gadito ninditaḥ sarvakarmasu /) catvāriṃśatamārabhya
triṣaṣṭiryāvadāpatet

35

tāvatsaṃkhyā nigaditā mantrāḥ savrīḍasaṃjñakāḥ /
pañcaṣaṣṭyakṣarāyesyurmantrāste śāntamānasāḥ

36

ekonaśataparyantaṃ pañcaṣaṣṭyakṣarāditaḥ / ye mantrāste
nigaditāḥ sthānabhraṣṭāhvayābudhaiḥ

37

trayodaśākṣarā ye syurmantrāḥ pañcadaśākṣarāḥ /
vikalāste'bhidhīyante śataṃ sārdha śatastu (ntu) vā

38

śatadvayaṃ dvinavatirekahīnāthavāpi sā / śatatrayaṃ vā
yatsaṃkhyā nisnehāste samīritā

39

catuḥ śatānyathārabhya yāvadarṇasahasrakam / ativṛddhaḥ sa
yāgeṣu parityājyaḥ sadā budhaiḥ

40

p. ५८) sahasrādadhikā mantrā daṇḍakāḥ pīḍitā matāḥ /
dvisahasrādhikā mantrāḥ khaṇḍaśaḥ śatadhā matāḥ

41

jñātavyāḥ stotrarūpāste mantrāste syustathā matāḥ / tathā
vidyāśca boddhavyā mantribhiḥ sarvakarmasu

42

bandhena yonimudrāyā doṣān chinnādikān haret /
tadāvaśyakamevātra tadvyaktaṃ śāradādike

43

doṣānimānavijñāya yo mantraṃbhajate janaḥ / siddhirna jāyate
tasya kalpakoṭiśatairapi

44

ityādidoṣaduṣṭāṃstānmantrānātmani yojayet /
śodhayedūrdhvapavano baddhayā yonimudrayā

45

athavā doṣaśuddhyarthaṃ prakāramimamācaret / mantrādiṣu ca
sarveṣu hṛllekhā kāmabījakam

46

śrībījaṃ vā viniḥkṣipya japenmantraṃ viśuddhaye /
tārasaṃpuṭito vātha duṣṭamantro'pi siddhyati

47

atha vakṣye yonimudrābandhayogamanuttamam / jitvādāvātmanaḥ
śatrunkāmādīn yogamabhyaset

48

kāmakrodhau lobhamohau tatparaṃ madamatsaram / vadanti
duḥkhadānetānariṣaḍvargamātmanaḥ

49

yogāṣṭāṅgairimān jitvā yogino yogamāpnuyuḥ /
yamaniyamāsanaprāṇāyāmāḥ tataḥ param

50

pratyāhāraṃ dhāraṇāṃ ca dhyānaṃ sārdhaṃ samādhinā /
aṣṭāṅgānyāhuretāni yogino yogasādhane

51

ahiṃsāsatyamasteyaṃ brahmacaryaṃ kṛpārjavam / kṣamā
dhṛtirmitāhāraḥ śaucaṃ ceti yamā daśa

52

tapaḥ santoṣa āstikyaṃ dānaṃ devasyaṃ pūjanam /
siddhāntaśravaṇaṃ caiva hrīrmatiścajapodga(vra)tam

53

daśaite niyamāḥ proktā yogaśāstraviśāradaiḥ / indriyāṇāṃ
vicaratāṃ viṣayeṣu nirargalam

54

p. ५९) balādāharaṇaṃ tebhyaḥ pratyāhāro vi(bhi)dhīyate /
aṅguṣṭhagulphajānūrusīvanīliṅganābhiṣu

55

hṛdgrīvākaṇṭhadeśeṣu lambikāyāṃ tato nasi / bhrūmadhye
mastake mūrdhni dvādaśānte yathā vidhi

56

dhāraṇaṃ prāṇamaruto dhāraṇeti nigadyate / samāhitena manasā
caitanyāntaravartinā

57

ātmanyabhīṣṭadevasya dhyānaṃ dhyānamihocyate / samatvabhāvanā
nityaṃ devātmaparamātmanoḥ

58

samādhimāhurmunayaḥ proktamaṣṭāṅgalakṣaṇam /
yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu

59

yuktasvapnāvabodhasya yogobhavati duḥkhahā / prāṇāyāmaṃ
samārabhya viśudhāntaranāḍikaḥ

60

āsane sādhako dakṣapādapārṣṇiṃ niveśayet / gudamārge tathā
liṅge vāmapārṣṇima (tha) nyaset

61

nivartayedindriyāṇi viṣayebhyaḥ samāhituḥ / ṛjukāyaśirogrīvaḥ
kākacañcuyutakramāt

62

samāhṛtyajagatprāṇamudaraṃ paripūrayet / aṅguṣṭhābhyāmatho
karṇau tarjanībhyāṃ tu locane

63

nāsārandhre madhyamābhyāmavaśiṣṭābhirānanam /
aṅgulībhirnātidṛḍhamavarudhya svakaṃ manaḥ

64

mūlādhāre sthirīkṛtya yathāśvo gudapaddhatim / saṃkocayati
saṃtyajya purīṣantu punaḥ punaḥ

65

tathā saṅkocayedenamaṅgalagnakarastataḥ / bhūyo bhūyo
hū&kṛtenoccārayedgudamārutam

66

unmīlayati suṣumnā su(mu)khamabhyasa (sya)taḥ kramāt / vāyustatra
praviśyājagranthiṃ bhitvājapaṅkajam

67

karotyūrdhvamukhaṃtasmin praviṣṭe'ntarathodhvaniḥ /
kramānmeghaninādābho jāyate tena budhyate

68

p. ६०) suprasuptā kuṇḍalinī tato yonyantake smaram / bhramantaṃ
vikasadbandhujīvapuṣpābhamujjvalam

69

śivasvarūpaṃ saṃcintya haṃsarūpaṃ vicintayet /
tayaikīkṛtamātmānaṃ yogī kuṇḍalinīṃ tataḥ

70

vidhāya citkalāyuktāṃ haṃsena sahitāṃ nayet / etāmūrdhvaṃ
citranāḍyā sahasradalapaṅkajam

71

cakrāṇi ṣaṭ ca liṅgāni trīṇi bhitvā pṛthak pṛthak / gatvā
tatkarṇikāsaṃsthaśivasāyujyamāpnuyāt

72

sahasrārordhvasargākhyasthānasthitasudhākarāt /
nipataṃtrīṃ(ntīṃ)mantramayīṃ lohitāmṛtaviśru(sru)tim

73

pītvā tenaiva mārgeṇa tāstāḥ ṣaṭcakradevatāḥ / prā (parā)
vṛtya prīṇayantī svasthānamadhigacchati

74

itthaṃ gatāgataṃ yogī bhūyo bhūyaḥ samācaran /
mantrajāpavidhānena doṣān chinnādikān haret

75

abhyasedyonudivasaṃ yogamenaṃ samāhituḥ / jitvā duritarogādīn
ciraṃjīvetsmarātmakaḥ

76

sādhayetsakalānmantrānmaunī nīlaśiroruhaḥ / gudadhvajāntare
padmaṃ brahmaṇo bhūṣitaṃ dalaiḥ

77

caturbhirhemasaṃkāśairvādisāntairvibhūṣitaiḥ / sabindubhiriyaṃ
prāhurmūlādhāraṃ tu yoginaḥ

78

dhvajamūle rasadalairbādilāntaiḥ sabindubhiḥ / varṇairyutaṃ
śivasthānaṃ svādhiṣṭhānasamāhvayam

79

nīlāñjanābhairdaśabhiryuktairḍādyaiḥ sabindubhiḥ /
daśākṣarairdalairyuktaṃ nābhisthaṃ maṇipūrakam

80

hṛdīndragopasandhyāmbuvāhasindūradīdhiti /
dalairādityasaṃkhyābhiḥ kādivarṇairvibhūṣitaiḥ

81

sadantaiḥ kamalaṃ prāhuranāhatamidaṃ budhāḥ / viśuddhākhyaṃ tu
nalinaṃ kaṇṭhe'lirucibhiryutam

82

p. ६१) dalaiḥ ṣoḍaśabhiryuktaṃ svarairbhagavatīgṛham /
śaraccandramayukhābhamājñānāmasaroruham

83

bhrūmadhyedvidalaṃ senduvarṇāntyadvayabhūṣitam /
ṣaṭcakrakamidaṃ proktaṃ yogaśāstraviśāradaiḥ

84

brahmā śivo gadāpārṇihaṃsobhagavatī tathā / binduḥ krameṇa
cakreśāḥ ṣaḍatra parikīrtitāḥ

85

brahmāviṣṇustathārudra īśvaro'tha sadāśivaḥ / binduḥ krameṇa
cakreśāḥ kvacidevamudīritāḥ

86

ḍākinī rākinī caiva lākinī kākinī tathā / śākinī hākinī
ceti kramāt ṣaṭcakradevatāḥ

87

svayambhunā svayaṃ liṅgaṃ yonimadhyavilāntare /
hṛdibālā(ṇā)dvayaṃ liṅgamitarañcā(ccā)ntarālake

88

sargādho raktakiñjalkasahasradalapaṅkajam / niṣkalaṅkaṃ
sphuradraśmi triśṛṅga(ṅgaṃ)himaraśmikam

89

gudadhvajāntare liṅgamutsedhāddvyaṅgulaṃ viduḥ / tasya
dviguṇavistāravṛttarūpeṇa veṣṭitam

90

nāḍyastatra samutpannā mukhyāstisraḥ prakīrtitāḥ / iḍā nāḍī
śritābhāgaṃ tanorvāmaṃ tu dakṣiṇam

91

piṅgalātha tanormadhye pṛṣṭhavaṃśasamāśritā / suṣumnā
brahmarandhraṃ tu citrā nāḍī tadantare

92

pañcavarṇojjvalā sūkṣmā devairyuktātha pañcabhiḥ / brahmā
janārdano rudraḥ śivasādākhyakāvapi

93

citrākhyanāḍyantarasthā pañcabhūtādhidevatāḥ / kandamadhye
trikoṇāsti yonirlohitadīdhitiḥ

94

bālārkakoṭikiraṇaśampeva capaladyutiḥ / kāmaḥ pariśramastatra
cintanīyastaḍinnibhaḥ

95

atisūkṣmābhamūrdhve syācchaktirdīpaśikhākṛtiḥ / parisphurantī
tanmadhye śivaśaktisvarūpiṇī

96

p. ६२) sūryakoṭipratīkāśā sarvadevamayī vibhuḥ /
prasuptabhujagākārā śaṃkhāvartabhramānmukham

97

veṣṭayantī suṣumnāyā dhyeyā kuṇḍalinī śubhā / saṃkṣipya
yonimudrāyā bandha evaṃ prakīrtitaḥ

1

kathyante mantrasaṃskārā śāradātilakā daśa / jananaṃ jīvanaṃ
paścāttāḍanaṃ bodhanaṃ tathā

2

athābhiṣeko vimalīkaraṇāpyāyane tathā / tarpaṇaṃ dīpanaṃ
guptirdaśaitā mantrasaṃskriyāḥ

3

candanādibhirālikhya pātre svarṇādinirmite /
mantrīsauvarṇalekhinyā mātṛkārṇān yathākramam

4

tatokṣarāṇi saṃgṛhya likhedabhimataṃ manum /
avaśiṭairmātṛkārṇaiḥ saṃpuṭīkṛtya taṃ japet

5

etajjananamākhyātaṃ sampradāyānusāribhiḥ / praṇavāntaritān
kṛtvā mantravarṇān japetsudhīḥ

6

etajjīvanamityāhurmantraśāstraviśāradāḥ / mantravarṇān
samālikhya tāḍayeccandanāmbhasā

7

pratyekaṃ vāyunā mantrī tāḍanaṃ tadudāhṛtam / mantravarṇān
samālikhya prasūnaiḥ karavīrajaiḥ

8

tanmantrākṣarasaṃkhyātairhanyātsyāttena bodhanam /
aśvatthapallavairmantramabhiṣiñcedviśuddhaye

9

saṃcintyamanasā mantraṃ mūle tejastrayātmakam /
yonibandhorddhvapavanastadutthajyotiṣā tataḥ

10

hṛdambhojasthite vācyajyotirmantreṇa nirdahet / mantre malatrayaṃ
mantrī vimalīkaraṇaṃ tvidam

11

tāraṃ vyomāgnimanuyugdantījyotirmanurmataḥ / kuśodakena japtena
pratyarṇaṃ prokṣaṇaṃ manoḥ

12

tena matreṇa vidhivadetadāpyāyanaṃ matam / mantreṇa vāriṇā
tantre tarpaṇaṃ tarpaṇaṃ matam

13

tāramāyāramāyogo manordīpanamucyate / japyamānasya mantrasya
gopanaṃ tvaprakāśanam

14

iti mantrasya saṃskārā daśoktāḥ siddhidāyakāḥ / yān kṛtvā
vidhinā mantrī yathoktaphalamaśnute

1

atha śaivāgamādyuktāstranyāsavidhirucyate / abhayaṃ vāmato
dadyād varaṃ dakṣe niveśayet

2

devasya pṛṣṭhadeśe tu tūṇaṃ samyaṅniveśayet / śāliṃ ca
navanītaṃ ca dadhibhāṇḍaṃ tathā guḍam

3

akṣamālāṃ mṛgaṃ ṭaṅkaṃ dakṣiṇe viniveśayet / śukaṃ
vīṇāṃ tathā nāgaṃ vyañjanaṃ ca kamaṇḍalum

4

tarjanīṃ vāmatastadvadāsanaṃ dakṣato nyaset / vedaṃ ca
pakṣiṇaṃ mudrāṃ dakṣiṇe viniyojayet

5

śaṃkhaṃ cakraṃ nyasettadvat kuśān padmaṃ dvayorapi / dvayoḥ
pāśaṃ ca pustaṃ ca pātraṃ vāme vicintayet

6

kapālaṃ vāmato dakṣe japamālāṃ samarpayet / dakṣe śaktiṃ
phalaṃ khaḍgaṃ triśūlaṃ ḍamaruṃ tathā

7

vanamālāṃ surāpātraṃ śṛ (sṛ)ṇiṃ cāpi śaraṃ nyaset /
dhanurvāṇaṃ cobhayorhastakaṅkaṇaṃ mudrikāṃ gadām

8

kaśāṃ tu vāmato nyasya kheṭakaṃ śṛṅkhalaṃ tathā /
arghapātraṃ cobhayostu dadyātpuṣpāñjaliṃ tathā

9

bhūṣānyubhayordadyādvastraṃ citritamīritam / śubhraṃ vā
sarvadevānāṃ pītaṃ viṣṇoḥ samīritam

10

śaṃ ca gopīśa paṃ gaṃ ca śa pa caṃ gaṃ śa go pa caṃ / śa pa
caṃ gaṃ ga paṃ śaṃ ca śaṃkhādyāḥ ṣaṭ pradakṣiṇāḥ

11

ke ma saṃ dā rāma pradyuvibhā'ni purvadhojanāḥ / go tri śrī hṛ
nṛsiṃhācyu vā nā go pe ha kṛ kramāt

1

atha jāpyavidhānaṃ tu kramoktaṃ pratipadyate / yena
siddhirbhavedāśu abhāgyasyāpi dehinaḥ

2

bhūmeḥ parigrahaṃ kuryāt parimāṇaṃ ca sarvavit /
tathāsyāmukagotrasya puraścaraṇasiddhaye

3

mayeyaṃ gṛhyate bhūmirmantro me sidhyatāmiti / viṣamaṃ maṇḍalaṃ
vāpi krośaṃ gavyūtimeva vā

4

nadī parvatavṛkṣādau parimāṇe nakhāntatam / puraścaryābhuvo
mānaṃ kvacinmānaṃ na vidyate

5

tadāha candrikākāro nānāmantrānusārataḥ / grāme krośamitaṃ
sthānaṃ krośayugmamathāpi vā

6

ahorātrivihārārthaṃ tāvatīṃ bhūmimākramet / vitastipramitān
kṛtvā pratyekaṃ vai kadāpi vā

7

kṣīravṛkṣodbhavān kīlānastramantrābhimantritān / teṣu
cāstraṃ samabhyarcya mantrī pañcopacārakaiḥ

8

tānaṣṭau sarvadigbhāge nikhanenmadhya uddharet / kṣetre tu kīlite
mantrī na vighnaiḥ paribhūyate

9

aśvatthodumbaraplakṣanyagrodhāḥ kṣīraśākhinaḥ / kṣetrapālaṃ
svavargeṇa saṃpūjya vidhivattataḥ

10

dikpatibhyo baliṃ dadyāt tataḥ kṣetraṃ samāśrayet / japasthānaṃ
samāśritya kūrmacakraṃ vicintayet

11

vartulaṃ navakoṣṭhaṃ tat kṛtvā kūrmākṛtiṃ likhet / kādīn
vargān lakṣamīśe madhyakoṣṭhe tathā likhet

12

p. ६७) svarānanukrameṇaiva pūrvādyaṣṭaharidgatān /
kṣetranāmādyavarṇaṃ (rṇaḥ) tu yasmin koṣṭhe sthito bhavet

13

mukhaṃ tattasya jānīyāt hastāvubhayataḥ sthitau / koṣṭhe kukṣī
ubhe pāṇau dve śiṣṭaṃ pucchamīritam

14

mukhastho labhate siddhiṃ karasthaḥ svalpajīvanaḥ / kukṣisthito
hyudāsīnaḥ pārśvasthoduḥkhamāpnuyāt

15

pucchasthaḥ pīḍyate mantrī bandhanoccāṭanādibhiḥ /
kūrmacakramidaṃ proktaṃ mantriṇāṃ siddhisādhanam

16

mukhaṃ tasya samāśritya japahomādikaṃ caret / grāme vā vipine
vāpi yatra kutrāvaloyan

17

dīpasthāne japaḥ kāryaḥ sarvakāmamabhīpsatā /
kūrmacakramavijñāya yaḥ kuryājjapahomakam

18

tasya jāpyaphalaṃ nāsti sarvānarthāya kalpate / dehaśuddhiṃ
vidhāyādāvekabhuktaṃ samācaret

19

prātaḥ snātvātha gāyatrīṃ yathāśakti sucirjapet /
svarṇadānādikaṃ kuryādathavā sarvakāmadam

20

jñātājñātasya pāpasya kṣayārthaṃ prathamaṃ tataḥ / viprān
santarpayet samyak bhojanācchādanābhiḥ

21

paścāt tadanujñāpurassaram

22

purāpi na viruddhaṃ syādanujñāgrahaṇaṃ guroḥ / asannidhāne
svagurormanasaiva samācaret

23

athavā gurusambaddhaṃ guruṃ kañcana kalpayet / ekabhuktaṃ
prakurvīta haviṣyānnena taddine

24

atha prātaḥ samutthāya śrīmān brāhmamuhūrttake /
kṛtāvaśyakriyo dhīraḥ upaviśyāsane śubhe

25

sahasradalasaṃśobhibrahmarandhrasthapaṅkaje / śrīguruṃ
paramātmānaṃ vyākhyāmudrālasatkaram

26

p. ६८) dhyāyeddvinetraṃ dvibhujaṃ prītaṃ sakalasiddhidam / evaṃ
dhyātvā ca tatpādasrutapīyūṣadhārayā

27

sthiradhīḥkṣālitaṃ dehaṃ nijaṃ saṃcintya devatām / svakīya
hṛdaye dhyātvā dehaṃ svaṃ paricintayet

28

tatkāntipaṭalavyāptaṃ natvā devaṃ tadājñayā / ṛṣyādīn
vinyasetpaścān mantrārthaṃ saṃsmaranbudhaḥ

29

gatvā tīrthaṃ svaśākhotthavartmanā snānamācaret /
paścātsvamantra-ṛṣyādinyāsapūrvakamādarāt

30

dhyātveṣṭadevatāṃ tīrthamāvāhyāṅkuśamudrayā / amṛtīkṛtya
tattīrthaṃ mudrayā dhenusaṃjñayā

31

vamityamṛtabījena rakṣayettacchareṇa vai / tajjale devatāmūrtiṃ
dhyātvā taccaraṇasṛ(sru)te

32

tīrthe nimajya trirvidvānmanasā mantramuccaran /
kṛtvāghamarṣaṇaṃ paścādutthāyācamya vāsasī / paridhāya tato
mantrī kuryātsandhyādikāṃ kriyām

33

yathāśākhaṃ samāpyaitadṛṣyādinyāsapūrvakam / japtvā
mūlamanuṃ tvaṣṭāviṃśati pramitaṃ tataḥ

34

mantrī vaktavyamārgeṇa tāvadeva pratarpayet / abhiṣiñcettriśo
mūrdhni tadvatkalaśamudrayā

35

tattaddevasya gāyatrīṃ prajapetpaṃkti saṃkhyayā / kāmānte
tripurādevi vidmahe padamīrayet

36

kāmeśvari vadetpaścāt dhīmahīti vadettataḥ / tanna
ityabhidhāyātha vadet klinne pracodayāt

37

tripurāyā iyaṃ proktā gāyatrī sarvasiddhidā /
trailokyamohanāyeti vidmahe padamīrayet

38

smarāya dhīmahi tatastanno viṣṇuḥ pracodayāt / gāyatrī
śrīhareḥ proktā sakalārthapradāyinī

39

dāśarathāya vidmahe sītākāntāya dhīmahi / tanna
ityabhidhāyānte vadedrāmaḥ pracodayāt

40

p. ६९) rāmasyaiṣā samuddiṣṭā gāyatrī sarvasiddhidā /
kāmadevāya vidmahe puṣpabāṇāya dhīmahi

41

ityuccārya vadetpaścāttato'naṅgaḥ pracodayāt / kāmadevasya
gāyatrī proktā sakalasiddhidā

42

tatpuruṣāya vidmahe vāmadevāya dhīmahi / abhidhāya punarbruyāt
tanno rudraḥ pracodayāt

43

śaṅkarasya samākhyātā gāyatrī sakalārthadā / sudarśanāya
vidmahe mahājvālāya dhīmahi

44

abhidhāya budho brūyāttannaścakraḥ pracodayāt / sudarśanasya
gāyatrī proktā sarvasamṛddhidā

45

caṇḍaghaṇṭāya vidmahe caṇḍeśvarā (ya) dhīmahi / uktvā tadante
pravadettannaścaṇḍaḥ pracodayāt

46

iyaṃ caṇḍeśa gāyatrī sarvasiddhikarī matā / ṣakholkāya vidmahe
divākarāya dhīmahi

47

tataḥ samuccareddhīmān tannaḥ sūryaḥ pracodayāt / sūryasyaiṣā
samuddiṣṭā gāyatrī sarvasiddhidā

48

yasya mantrasya gāyatrī kalpe na paridṛśyate /
tanmantradevatānāmnā gāyatrīṃ tatra kalpayet

49

mantriṇā mantra gāyatrī procyate'tra nidarśanam / oṃ ghṛṇi (ḥ)
sūrya-ādityetyaṣṭārṇena ca bhānave

50

arghaṃ dattvātha mūlena daśadhā mantritairjalaiḥ / ācamya
dikpatīnnatvā tataḥ saṃkalpamācaret

51

siddhikāmo'sya mantrasya iyatsaṃkhyaṃ japaṃ tataḥ / daśāṃśaṃ
havanaṃ homāddaśāṃśaṃ tarpaṇaṃ tataḥ

52

daśāṃśaṃ mārjanaṃ tasmāddaśāṃśaṃ viprabhojanam /
puraścaraṇamevaṃ hi kariṣye prāgudaṅmukhaḥ

53

kuśākṣatajalairevaṃ kariṣye prāgudaṅmukhaḥ /
kuśākṣatajalairevaṃ saṃkalpaḥ śāstradarśitaḥ

54

p. ७०) anyeṣāṃ tu yathāyogyaṃ saṃkalpya vacanaṃ matam /
ito'nyathā vadantyeke sampradāyānusāriṇaḥ

55

daśāṃśatā punasteṣāṃ japasyaiva viśeṣataḥ / na tu sannidhi
bhāvenāpyuttarottaraśaṃsitā

56

aśvayukkṛṣṇapakṣe tu śrāddhaṃ kuryāt dine dine /
tribhāgahīnaṃ pakṣaṃ vā tribhāgaṃ tvardhameva vā

57

ityādau sarvaśiṣṭānāṃ sammate tadadarśanāt / bhojanaṃ
brāhmaṇānāṃ tu na karmaviniveśitam

58

sarvakriyāṇāmaṅgatvādanyathā ca tadiṣyate / parantu mantradevasya
japasyaiva daśāṃśataḥ

59

cintanaṃ mantribhiḥ kāryaṃ taduktaṃ mantrisattamaiḥ /
daśāṃśenāpi vidyāyā devatāṃ cintayedapi

60

pañcāṅgatā tu tenaiva puraścaraṇakarmaṇaḥ / pādau
prakṣālayedgatvā tato maṇḍapasaṃnidhim

61

ācamya vidhinā kuryātsāmānyarghaṃ tu tadyathā / astreṇa pātraṃ
saṃśodhya hṛnmantreṇa prapūrya ca

62

tīrthamantreṇa cāvāhya tīrthaṃ savitṛmaṇḍalān / tajjale
gandhapuṣpāṇi niḥkṣipettāramuccaran

63

astreṇa śodhayitvaitat spṛṣṭvā mūlaṃjapettriśaḥ /
darśayettatvamudrāṃ ca sāmānyārghamidaṃ bhavet

64

tajjalairastramantreṇa dvāramabhyukṣya pūjayet / dvārasya dakṣiṇe
vāme gaṇeśaṃ ca sarasvatīm

65

ūrdhvodumbarake madhye tayodvāraśriyaṃ yajet / tato
dakṣiṇaśākhāyāṃ vighnaṃ kṣetreśamanyataḥ

66

tayoḥ pārśvagate gaṅgāyamune puṣpavāribhiḥ / dhātāraṃ ca
vidhātāraṃ śaṃkhapadmanidhī tathā

67

dehalyāmarcayedastraṃ pratidvāramiti kramāt / tatastaddevatāyāstu
tattadvārādhipān yajet

68

p. ७१) viṣṇordvārādhipānandasunandacaṇḍasaṃjñakāḥ /
pracaṇḍo'thabalaścaiva prabalo bhadra ityapi

89

subhadraścaiva saṃproktaḥ śaivā dvārādhipāḥ punaḥ /
nandisaṃjño mahākālo gaṇeśo vṛṣabhastathā

70

ghṛṅgī riṭistathā skanda umā caṇḍeśvarastvamī /
vakratuṇḍaścaikadaṃṣṭro mahodaragajānanau

71

lambodaro'tha vikaṭo vighnarājāhvayo'paraḥ / dhūmravarṇastvime
vighnāḥ śākteyāḥ mātaraḥ smṛtāḥ

72

brāhmī māheśvarī bhūyaḥ kaumārī vaiṣṇavī tathā /
vārāhyanantarendrāṇī cāmuṇḍā saptamī tathā

73

aṣṭamī syānmahālakṣmī proktā viśvasya mātaraḥ / indro
yamo'tha varuṇaḥ kuberastraipurā matāḥ

74

dvāraṃ yadyekamevasyāttadā sādhāraṇo vidhiḥ /
sakṛtsyāddvārapālāṃśca sarvāṃstatraiva pūjayet

75

dvārapūjāṃ vidhāyetthaṃ mūlamantraṃ japan dhiyā /
divyāntarikṣabhaumāṃstu sarvavighnānnivārayet

76

śivājñayā ito'nyatra vrajantu sarva eva hi / pārṣṇidhātatrayaṃ
kṛtvā svāṅgaṃ saṃkocayan sudhīḥ

77

vāmaśākhāṃ spṛśannantaḥ praviśeddakṣiṇāṅghriṇā /
dvārāpekṣaṃ tu vāmatvamityetannānu manyate

78

puruṣāpekṣayā tasmin bādhakānāmabhāvataḥ / dakṣāṃśena
spṛśedetadvyākhyānamapi mantriṇām

79

[ajñānagahanadhvāntasaṅgatannaiva yujyate] / tūrṇṇāyāge tu
saṃproktaṃ pārṣṇighātapuraḥsaram / siddhārthākṣatasaṃyuktaṃ
nārācāstradhiyā budhaḥ

80

apasarpantu te bhūtā ye bhūtā hyatrasaṃsthitāḥ / vighnakartāro
ye bhūtāste naśyantu śivājñayā

81

ityante'straṃ samuccārya maṇḍapāntaḥ parikṣipet / nair-ṛtyāṃ
diśi vāstvīśaṃ brāhmaṇaṃ ca samarcayet

82

p. ७२) pañcagavyārghatoyābhyāṃ prokṣayedyāgamaṇḍapam / athāvā
ye bhavantyatra sālasā mitabuddhayaḥ

83

dvārapūjāvasānaṃ te vidadhyurnnaiva mānavāḥ / evaṃ vidhāya
vidhinā japasthāne samācaret / pūjādikaṃ japasyāṅgaṃ tatkṛtvā
japamācaret

84

pariṣkṛtya sthalaṃ ramyaṃ gomayenopalepitam / upacārān prakurvīta
tānāhustrividhān budhāḥ

85

āsanaṃ svāgataṃ cārghaṃ pādyamācamanīyakam /
madhuparkācamanasnānavasanābharaṇāni ca

86

sugandhasumanodhūpadīpanaivedya vandanam /
prayojayedarcanāyāmupacārā&śca ṣoḍaśa

87

arghapādyācamana madhuparkā ca mānyatha / sugandha
sumanodhūpadīpanaivedyavandanam

88

prayojayedarcanāyāmupacārān daśa kramāt / gandhādayo nivedyāntā
pūjā pañcopacārikī

89

pūrvoktamāsanaṃ mantrī vedikāyāṃ pravinyaset /
prakṣālyapāṇicaraṇau supavitrakaraḥ śuciḥ

90

āgatya vedikāsthānaṃ pūjāṅgaṃ vidhivaccaret /
tīkṣṇadaṃṣṭra mahākāya kalpāntadahanopama

91

bhairavāya namastubhyamanujñāṃ dātumarhasi / ityanujñāṃ
gṛhītvāsya sthānaśodhanamācaret

92

vīkṣaṇādicatuṣkeṇa samprokṣyāsanamādarāt /
ādhāraśaktimārabhya pṛthivyantāḥ prapūjayet

93

devatāstatra mantrajño gandhapuṣpākṣatairjalaiḥ / merupṛṣṭha
ṛṣiścchandaḥ pṛthivyāḥ sutalaṃ matam

94

devatā kūrma ākhyātaḥ saṃsmaredṛṣipūrvakān / viniyogo'sya
mantrasya āsane parikīrtitaḥ

95

pṛthvitvayā dhṛtā lokā devitvaṃ viṣṇunā dhṛtā / tvaṃ ca
dhāraya māṃ bhadre pavitrīkuru cāsanam

96

p. ७३) iti mantraṃ japan pīṭhe prāṅmukhovā'pyudaṅmukhaḥ /
svastikādikrameṇaiva ṛjukāyo viśedbudhaḥ

97

guroḥ śivasya sūryasya yathā vibhavato budhaḥ / dīpasya
jvalitasyāpi saṃnidhānaṃ prakalpayet

98

pīṭhāgnyeyādikoṇeṣu pūrṇakumbhacatuṣṭayam / saṃprāpya
pūjayetteṣu gaṇeśaṃ ca sarasvatīm

99

durgāṃ kṣetrādhipaṃ cāpi vidhivatsādhakottamaḥ / kumbhānāṃ
sthāpanaṃ caitat puraścaryāparaṃ matam

100

sthāpayeddakṣiṇe bhāge pūjādravyāṇi sādhakaḥ /
suvāsitāmbusampūrṇaṃ savye kumbhaṃ suśobhanam

101

prakṣālanāya karayoḥ paścāt pātraṃ niveśayet /
ghṛtaprajvalitāndīpān sthāpayetparitaḥ śubhān

102

darpaṇādikamanyadyat vidhivattat prakalpayet / kṛtāñjalipuṭo
bhūtvā vāmadakṣiṇapārśvayoḥ

103

namedguruṃ gaṇeśānaṃ purataḥ sveṣṭadevatām / yadvā vāme
guruṃ dakṣe gaṇeśaṃ purato'mbikām

104

paścime kṣetrapālaṃ ca namaskuryādvidhānavit / sudarśanasya
mantreṇa rakṣāṃ kuryāt samantataḥ

105

oṃ sahasrāravarmāstraṃ sudarśanamanurmataḥ / sugandhipuṣpamadde
(rdde)na surabhīkṛtya hastakau

106

kṣipeduttarataḥ puṣpaṃ mantrī nārācamudrayā / astramantreṇa
saṃśodhya kuryāttālatrayaṃ tataḥ

107

kṛtvordhvoddhvaṃ ca tenaiva digbandhanamathācaret /
jyotirjñānasamudbhūtaṃ satyajñānasukhātmakam

108

ātmanaḥ parito vahniprākāraṃ trāṇanāya ca /
bhūtapretapiśācebhyo vidhāya tadanantaram

109

adbhiḥ puṣpākṣataiścaiva vahnibījāstramantritaiḥ /
prakṣipetparito vahnivigamāyātha sādhakaḥ

110

p. ७४) bhūtaśuddhiṃ prakurvīta tatprakārān bravīmyaham / pādato
jānuparyantaṃ caturasraṃ savajrakam

111

laṃ saṃyutaṃ pītavarṇaṃ bhūmisthānaṃ vicintayet /
jānvorānābhi candrārdhanibhaṃ padmena lāñchitam

112

śuklavarṇaṃ svabījena yutaṃ dhyāyedatho jalam / nābhitaḥ
kaṇṭhaparyantaṃ trikoṇaṃ raktavarṇakam

113

sasvastikaṃ svabījena yutaṃ vahnestu maṇḍalam /
kaṇṭhādbhrūmadhyaparyantaṃ kṛṣṇaṃ vāyostu maṇḍalam

114

ṣaṭkoṇaṃ bindubhiḥ ṣaḍbhiryuktaṃ bījena cintayet /
bhrūmadhyādbrahmarandhrāntaṃ vartulaṃ dhvajalāñchitam

115

dhūmravarṇaṃ svabījena yuktaṃ dhyāyennabhaḥ shalam / evaṃ
dhyātvā punastāni būtāni pravilāpayet

116

pṛthvīmapsu ca tā vahnau vahniṃ vāyau samīraṇam / pravilāpya
tathākāśe ākāśaṃ prakṛtau punaḥ

117

aparabrahmarūpāṃ tāṃ māyāśaktiṃ parātmani / pravilāpya
parabrahmarūpastiṣṭhet kiyatkṣaṇam

118

punarutpādayeddehaṃ pavitraṃ paramātmanaḥ / śabdabrahmātmikā yā
sā mātṛkā prakṛtiḥparā

119

ajāyata jaganmāturākāśaṃ nabhaso'nilaḥ /
samīraṇādabhūdagnirvahnerāpastato mahī

120

svīyamebhyo'pi bhūtebhyastejorūpaṃ kalevaram /
devatārādhanenaivamutpannamiti cintayet

121

tasmin dehe parātmānaṃ sarvajñaṃ sarvaśaktimat /
samastadevatārūpaṃ sarvadevamayaṃ vibhum

122

ātmarūpeṇa dehe sve bījabhāvena tiṣṭhati / ityeṣā bhāvanā
mukhyā bhūtasuddhirudīritā

123

[pūrṇamacchidramavyaktaṃ tejastatpraṇavātmakam /
sarvamantranidānaṃ tu guṇatrayavivarjitam

124

p. ७५) ādhārahṛdayāccaiva bhrūmadhyānmantrisattamaiḥ /
dvādaśāntapade nītvā sthāṇuvadbhāvayedvapuḥ

125

nābhisthānavāyunā mantrī sapāpaṃśodhayettataḥ / vahninā
hṛdayasthena dahechuṣkaṃ kalevaram

126

sahasrāre mahāpadme lalāṭe ca sthitaṃ vidhum /
saṃpūrṇamaṇḍalaṃ śubhraṃ cintayedamṛtātmakam

127

tasmādgalitadhārābhiḥ plāvayedbhasmasādvapuḥ /
apivarṇamayaiścaiva pañcabhūtātmakaṃ vapuḥ

128

pūrvavadbhāvayeddevi śrutaṃ vijñānamantritam / maṇḍalāni ca
bhūtānāṃ dehe sve paricintayet

129

pūrvavanmohane voktamevaṃ bhūtaviśodhanam /] athavānyaprakāreṇa
bhūtaśuddhirvidhīyate

130

ānandakandasaṃbhūtaṃ jñānanālaṃ suśobhanam /
aiśvaryāṣṭadalaṃ caiva paraṃ vairāgyakarṇikam

131

svīyahṛtkamalaṃ dhyāyetpraṇavena prakāśitam / kṛtvā
tatkarṇikāsaṃsthaṃ pradīpakalikānibham

132

suṣumnāvartmanātmānaṃ paramātmani yojayet / yogayuktena vidhinā
so'haṃ mantreṇa sādhakaḥ

133

ākāśavāyutejāṃsi jalapṛthvīnabhāṃsi ca /
tvakcakṣūrasanaghrāṇamukhapāṇipuraḥsaram

134

pādaṃ pāyuṃ tathopasthaṃ śabdasparśau yathāyatham / rūpaṃ
rasaṃ ca gandhaṃ ca vāgādāne gatiṃ tathā

135

visargaṃ ca tathānandaṃ tathānyetāni saṃyutam / vyutkramād
bījabhāvena tatra līnāni cintayet

136

vāmanāsāpuṭe vāyorbījaṃ yamiti cintayet / dhūmraṃ
kandagatairvātairekībhūtaṃ nabhasvatam

137

maṇḍalasthaṃ pūrakākhye kumbhaketu vicintayet / śuṣkaṃ
śarīraṃ sthiradhīrdakṣiṇena tu recayet

138

p.७६) tato dakṣapuṭe vahnerbījaṃ ramiti cintayet / raktaṃ
vilīnapavanaṃ vahnimaṇḍalasaṃsthitam

139

hṛdisthavahninā mantrī sambhāvyaikaṃ tanuṃ tataḥ /
dhyāyedanalasampūrṇāṃ kumbhake recake ca tām

140

dagdhāṃ vicintayedyogī bhasmanā saha recayet / vāmanāsāpuṭe
caivaṃ niścalāṅgo jitendriyaḥ

141

tato vāmapuṭe somabījaṃ ṭhamiti cintayet / śvetaṃ
pāthomaṇḍalasthamamṛtenaikatāṃ gatam

142

sambhāvyapūrake bījaṃ nītvā bhālasudhārucim / pīyūṣabījaṃ
prajapa - [nnatha kinnahi rūpyate

143

tadeva pūrakaṃ bījaṃ dhyāne kiñca niyāmakam /
kiñcātramantrajāpeṣu dhyānamva niyāmakam

144

varṇānāṃ yādisaṃjñānāṃ japyatvaṃ kathamanyathā / atrocyate
śāradādinibandha svaraso yataḥ

145

dhyānamātramatastasya svadhābījaṃ japaṃ matam /
viśeṣavidhimutsṛjya taduktaṃ śāradādike

146

tato vamiti bījena plāvayetsakalāṃ tanum / pakṣayoranayordhīra
vikalpaḥ kiṃ na kalpyate

147

na bhavatyekavākyatvaṃ yatra yatra vikalpyate / dīpikādau sphuṭaṃ
caitat] kumbhake varṇamiśritām

148

candrānnipātayed vṛṣṭimamṛtasya punaḥ punaḥ /
śarīradoṣajātāni viśleṣaṃ kārayettanum

149

divyāmutpādyācaraṇamāmastakamudāradhīḥ / amṛtena pariplāvya
vāyuṃ dakṣeṇa recayet

150

kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhairyannāsāpuṭadhāraṇam /
prāṇāyāmaḥ sa vijñeyastarjanīmadhyame vinā

151

aṃśatrayātmakaḥ proktaḥ pūrakumbhakarecakaiḥ /
bāhyādāpūraṇaṃ vāyorudare pūrako mataḥ

152

p. ७७) saṃpūrṇakumbhavadvāyordhāraṇaṃ kumbhako mataḥ /
bahiryadrecanaṃ vāyorudarā (dre) cakopi saḥ

153

prāṇāyāmamimaṃ dvedhā prāhuryoga viśāradāḥ / sagarbhaṃ
tadvigarbhaṃ ca taddvayaṃ kathyate yathā

154

japadhyānādibhiryuktaṃ sagarbhaṃ taṃ vadantyamī / tadapetaṃ ca
vigarbhaṃ ca yogaśāstraviśāradāḥ

155

sagarbhe japasaṃkhyānamīritaṃ dīpikādiṣu / ādye
ṣoḍaśadhājapyāt kumbhake taccaturguṇam

156

tadadharmavasāne tu vigarbhaṃ mātrayeritam / kālena yāvatā svīyo
hastaḥ svaṃ jānumaṇḍalam

157

paryeti mātrā sā tulyā svayaikaśvāsamātrayā / bhūyo bhūyaḥ
kramāttasya vyatyāsena samācaret

158

yenaiva saṃtyajettena pūrayeddhārayettataḥ / recayecca tato'nyena
śanairevaṃ punaḥ punaḥ

159

yathā siṃho gajo vyāghro bhaveddhāryaḥ śanaiḥ śanaiḥ / tathaiva
calito vāyuranyathā hanti sādhakam

160

prāṇāyāmena yuktena sarvarogakṣayo bhavet / ayuktābhyāsayogena
sarvarogasamudbhavaḥ

161

hikkā śvāsaśca kāsaśca śiraḥ karṇākṣivedanāḥ / bhavanti
vividhā rogāḥ prāṇāyāma vyatikramāt

162

ataḥ śāstrokta mārgeṇa prāṇāyāmaṃ samabhyaset / tato līnāni
tattvāni svasvasthānaṃ samānayet

163

haṃsena jīvaṃ paramātmanaḥ svasthānamānayet / kecidatrānyathā
prāhurna svadehaṃ viśodhayet

164

tataḥ puruṣanibhaṃ pāpamanādibhavasaṃcitam /
brahmahatyāśiraskaṃ ca svarṇasteyabhujadvayam

165

surāpāna hṛdā yuktaṃ gurutalpakaṭidvayam /
tatsaṃyogipadadvandvamaṅgapratyaṅga pātakam

166

p. ७८ ) upapātakaromāṇaṃ raktaśmaśruvilocanam /
khaḍgacarmadharaṃ kṛṣṇaṃ kukṣau dakṣiṇataḥ smaret

167

tataḥ saṃśodhayedenaṃ pūrakādikrameṇa vai / bhūtaśuddhiriyaṃ
proktā yogaśāstraviśāradaiḥ

168

athavānya prakāreṇa bhūtaśuddhirvidhīyate / suṣamnāvartmanā
jīvaṃ puṣkarasthe sadāśive

169

saṃyojya haṃsamantreṇa vahnibījena bhasmasāt / vidadhīta dhiyā
gātraṃ sarvaṃ tadbhasma vāyunā

170

apanayan vāyubījena akhilaṃ bhuvanaṃ budhaḥ / saṃplāvayan
balabhidā svamātmānaṃ vicintayet

171

jaleti budbudākāraṃ dṛḍhaṃ yogaviśāradaḥ / tato
budbudamadhyasthaṃ prasphuratkāntimaṇḍalam

172

aṇḍamājaṃ budho dhyāyettadantarbhuvanānyapi / vicintya bhūtalaṃ
ramyaṃ tadantaścintayedbudhaḥ

173

śobhitaṃ smitapuṣpeṇa hṛdyagandhena cotkaṭam / samantato
yatamanāścintayennīpakānanam

174

tadantarmaṇḍitaṃ ratnaiḥ sauvarṇaṃ maṇḍapaṃ budhaḥ /
mārttaṇḍamaṇḍalaruciṃ caturdvārasuśobhanam

175

toraṇairmaṇisambhinnaiścaturbhiḥ pariśobhitam /
udyadindudyutisitaṃ vitānavaralāñchitam

176

dvāri dvāri sthitau yasya mālyāmbaravibhūṣitau / anvitau
parivāreṇa kṣetreśvara gaṇeśvarau

177

dvārapālistha devasya svasvadvāri vicintayet /
tato'ntaramarastrīṇāṃ gaṇān dhyāyedanākulaḥ

178

saṅgītādiratānmantrī gandharvapramukhānapi / madhye siṃhāsane
tasya padmamaṣṭadalaṃ budhaḥ

179

udyadādityasaṃkāśaṃ dhyāyedaruṇakesaram / karṇikāyāṃ
svāsanasthāṃ cintayitveṣṭadevatām

180

p. ७९) ātmanaikatayā dhyāyedyogaśāstraviśāradaḥ /
anyatrāpyevamevasyādyadrūpāṃ sveṣṭadevatām

181

yogayuktena manasā tadabhedaṃ vicintayet / hṛdambhojaṃ punarjīvaṃ
sādhako haṃsarūpiṇam

182

ānayet puṣkarāmbhojaniviṣṭaparamātmanaḥ / bhūtaśuddhiriyaṃ
proktā tattvajñairmāntrikottamaiḥ

183

eṣāmanyatamaṃ pakṣamāśritya pariśodhayet / evaṃ vapuḥ
sādhakavaro devatārādhanodyataḥ

184

bhūtaśuddhiriyaṃ kāryā pūjādau sarvathā budhaiḥ /
bhūtaśuddhiṃ vinā karturjapahomārcanakriyāḥ

185

bhavanti niṣphalāḥ sarvāḥ prakāreṇāpyanuṣṭhitāḥ /
prāṇapratiṣṭhayā paścājjīvaṃ dehe nidhāpayet

186

iti jñānārṇavaprokta vacanādātmano'pyasūn /
sthāpayeduktamantreṇa yathāvaditi māntrikāḥ

1

atho vakṣyāmi vinyāsaṃ mātrikāyā yathāvidhi / japādyaṃ
sarvamantrāṇāṃ vinyāsena vinā lipeḥ

2

kṛtaṃ tanniṣphalaṃ vidyāttasmātpūrvaṃ lipiṃ nyaset / nyāsaṃ
vinā japaṃ prāhuḥ niṣphalaṃ sakalāsuram

3

ṛṣirbrahmā samuddiṣṭo gāyatrī chanda īritam / sarasvatī
samākhyātā devatā deśikottamaiḥ

4

aklībahrasvadīrghāntargataiḥ ṣaḍvargakaiḥ kramāt / ṣaḍaṅgāni
vidheyāni jātiyuktāni deśikaiḥ

5

lalāṭamukhavṛttākṣiśrutighrāṇeṣu dantayoḥ /
oṣṭhadantottamāṅgāsye doḥpatsaṃdhyagrakeṣu ca

6

pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau jaṭhare hṛdayeṃ'sake / kakudyaṃ se
ca hṛtpūrvaṃ pāṇipādayuge tataḥ

7

jaṭharānanayornyasyenmātṛkārṇān yathākramam / yādivarṇeṣu
sarveṣu hṛtpūrvatvasamanvayaḥ

8

etajjñānārṇavaḥ prāha mālāmantre sphuṭakramāt / dīpikāyāṃ
mātrikāyā vinyāse'pīti kecana

9

[caturṇāmeva tatrāpi hṛtpūrvatvasamanvayaḥ /
naitatsamāsākrāntatvāt pṛthaganvayavaiśasāt]

10

nyasetsargānvitāṃ sṛṣṭyā dhyātvā devīṃ yathāvidhi /
sargarbindvantikāṃ nyaset ṭārṇādyāṃ sthitivartmanā

11

vidyātpūrvoditānmantrī ṛṣyādīnaṅgasaṃyutān /
sarvaṃkartumaśaktaścet sṛṣṭimātraṃ lipiṃ nyaset

12

p. ८१) devabhāvārpakāvetau pūjanādiṣu mantriṇām / āvaśyakau
tato jñeyo pūjanādiṣu mantribhiḥ

13

ityacyutīkṛtatanurityādi kramadīpikā - - vākyena devatābhāva
kāritā gamyate tayoḥ

14

devo bhūtvā yajeddevaṃ nādevo devamarcayet / ityādi śrutivākyena
nityatvamavagamyate

15

japādyaṃ sarvamantrāṇāmityādivacanādapi /
pratyekādubhayorāvaśyakatvamiti gamyate

16

nityatvameva caikasya vinyāsaśceti kaścan / tadasatphalabādhena
caturṇāmapi kīrtanāt

17

yathānukalpasaṃprāpteranityatvamiheṣyate /
snānasaṃdhyādikepyevamanityatvaṃ bhaviṣyati

18

bahunā kimihoktena pūjānāvaśyakī bhavet / phalamastīti
cedvācyaṃ tattvanyāse'pi kā gatiḥ

19

tataḥ kalpasthitānmantrī nyāsānanyān samācaret / yathā hi
vaiṣṇavītantre tattvanyāsaṃ vidurbudhāḥ

20

prāṇāyāmaṃ tataḥ kuryānmantrī jitajitendriyaḥ / te naiva
manuvaryeṇa yaṃ mantraṃ japtumicchati

21

athavā sādhakaḥ kuryātpraṇavenāsusaṃyamam / strībhiḥ
śūdraiśca kartavyo laukikenāsusaṃyamaḥ

22

na vaidikaṃ paṭhecchūdraḥ striyaścaiva kadācana / tatra śaktasya
pūrvoktā saṃkhyā'śaktasya cānyathā

23

yuktaṃ yuktaṃ pibadvāyuṃ yuktaṃ yuktaṃ ca dhārayet / yuktaṃ
yuktaṃ tyajedenamevaṃ siddhimavāpnuyāt

24

ityanena yathāśakti japasaṃkhyānamīritam / parantu yāvatā pūraḥ
kumbhakaśtaccaturguṇaḥ

25

pūrakadviguṇastyāgaḥ sarvasādhāraṇo vidhiḥ /
recakādikameke'tra prāṇāyāme kramaṃ viduḥ

26

p. ८२) recakāditrayaṃ ca syāditi vākyapramāṇakāḥ /
tadasatpūrakābhāve recakānupapattitaḥ

27

śārīrasyaiva vāyoḥ syādrecanaṃ neti yujyate /
iḍayākarṣayedvāyuṃ bāhyaṃ ṣoḍaśamātrayā

28

ityādau pūrakādyeṣu bāhyesmin karmatāśruteḥ /
prāṇāyāmamimaṃ prāhuriti ca kramabodhanāt

29

nāpi nānārthataivāsya gauraveṇāvasīyate / prāthamye recake
kiṃca śeṣe pavanasaṃyame

30

kumbhake recakākāṃkṣā pavanena nivartate / tasmānna recakāditi
kramatātparyakaṃ vacaḥ / tadetat ṣaṇḍhamudvāhya mugdhayā
putrayācanam

31

ṛṣyādīnvisenmantrī prāṇāyāmaṃ tataścaret /
tataścamātṛkāṃ nyasyediti tantreṣu keṣucit

32

antaḥ pūjāmatho kartuṃ pīṭhanyāsaṃ samācaret /
ādhāraśaktimārabhya vedikāntaṃ hṛdinyaset / dharmādīnaṃ
sayorūrvoradharmādīn pravinyaset

33

mukhapārśvanābhipārśveṣu prādakṣiṇyena sādhakaḥ / śeṣādi
pīṭhamantrāntaṃ hṛdivinyasya taṃ smaret

34

dharmamārabhya saṃproktaṃ pūjanaṃ nyasanaṃ kvacit / tato mantrasya
ṝṣyādīnviniyogāvadhi smaret

35

yadyena ṛṣiṇā dṛṣṭaṃ siddhiḥ prāptā ca yena vai / mantreṇa
tasya tatproktamṛṣerbhāvastadārṣakam

36

chādanācchanda uddiṣṭaṃ vāsasī iva cākṛteḥ / ātmā
saṃchādito devaiḥ purā mṛtyostu vai bhayāt

37

ādityairvasubhi rudraistena chandāṃsi tāni vai / yasya yasya tu
mantrasya taddiṣṭā yā tu devatā

38

tadākāraṃ bhavettasya devatvaṃ devatocyate / purākalpe samutpannā
mantrāḥ karmārthameva ca

39

p. ८३) anenedaṃ tu karttavyaṃ viniyogaḥ sa ucyate /
ṛṣicchandodaivatāni śirovadanahṛtsu ca

40

vinyasya karavinyāso yadi kalpo bhavettadā / nyasya
tatkalpasaṃproktairaṅgamantraiḥ karadvaye

41

aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ talayostat pravinyaset / hṛdayāya
namaḥ pūrva śirase vahnivallabhā

42

śikhāyai vaṣaḍityuktaṃ kavacāya hūmitīritam /
netrayorvauṣaḍityuktam astrāya phaḍiti kramāt

43

aṅgamantrāḥ sakṛddiṣṭāḥ sarvatrāgamavedibhiḥ /
mantraśāstraṃ tathā coktaṃ prāptamantreṇa dhīmatā

44

yasya mantrasya ye nyāsāḥ kartavyāḥ siddhimicchatā /
japatarpaṇahomārcāsiddhamantrakṛtā api

45

aṅganyāsādibhirhīnā na dāsyanti phalānyamī / ataḥ kartavyatā
teṣāṃ sarvathaiva prakīrtitā

46

astraṃ ca tatrayornyasya kuryāttālatrayaṃ tataḥ / diśastenaiva
badhnīyācchoṭikābhiḥ samantataḥ

47

pañcāṅge'stramanunyāsaṃ kaniṣṭhāyāṃ samācaret /
dīpikāyāṃ vinyasetpañcāṅgamaṅgulipañcake

48

iti vākyānusāreṇa cāstraṃ tu talayornyaset / iti
yacchāradāvākyaṃ tatṣaḍaṅgaparaṃ bhavet

49

ityāhuḥ kecidapare lakṣamantre ca mantriṇaḥ / sāmānyasya hi
saṅkoco bādhakena vidhīyate

50

na cātra bādhakaṃ kiñciddīpikātra na bādhikā /
upakramānusāreṇa viśeṣaparatā bhavet

51

tasyāḥ sāmānyasaṃprāpteḥ saṅkoco'nupapattitaḥ / kalpyo'to
virahāttasyāstadabhāvaviniścayāt

52

iti cittaṃ samādhāya vilokayatu yuktimān / uraḥ śiraḥ śikhā
varmma netra pāṇitaleṣvapi

53

p. ८४) aṅgamantrāṃstato nyasyetpañcāṅge nayanaṃ tyajet /
aṅgahīnasya mantrasya svenaivāṅgāni kalpayet

54

japārambhe tu mantrāṇāṃ sāmānye yaṃ prakalpanā /
karayoraṅgavinyāse'grāṅguṣṭhādyaṅgamullikhet

55

sarvatra hṛdayādibhyaḥ karādīnāṃ yathāyatham / aviśeṣāditi
prāhuḥ keciduttānavedinaḥ

56

ucyate hṛdayādīnāṃ ṅeyutānāṃ namomukhaiḥ / jātitvaṃ
tatkathaṃ tatrāṅguṣṭhādyullekha iṣyate

57

ādhāratvena teṣāṃ cettarhisyānmātṛkālipeḥ / vinyāse'pi
lalāṭāderullekhastulyatābalāt

58

arthāsaṅgatirapyatra na tathā tannigadyate

59

hṛdayaṃ buddhigamyatvaṃ praṇāmaḥ syānnamaḥ padam / kriyate
hṛdayenāto buddhigamyanamaskriyā

60

tuṅgārthakaṃ śiraḥ proktaṃ viṣayāharaṇe dviṭham /
śiromantreṇa cottuṅgaṃ viṣayāhṛtirīritā

61

śikhā tejaḥ samuddiṣṭā varṣā'tyaṅgamucyate / tattejā
(jo')sya tanuḥ proktā śikhāmantreṇamantriṇaḥ

62

kavagrahaṇa ityasmāddhātoḥ kavacasaṃbhavaḥ / hūṃtejastejasā
devo gṛhyate kavacantataḥ

63

netraṃ dṛṣṭiḥ samuddiṣṭā vauṣaḍdarśanamucyate / darśanaṃ
dṛśiyena syāttattejo netravācakam

64

amutra sādikau dhātūstaḥ kṣepacalanārthakau /
tābhyāmaniṣṭamākṣipya cālayetphaṭpadāgninā

65

proktānītyaṅgamantrāṇi sarvatantreṣu sūribhiḥ /
śrīgārgyasaṃhitāpyenamarthaṃ sākṣāduvāca vai

66

aṅganyāsakaranyāsāvaṅgamantraiḥ samācaret / chinnamastāmanau
tantre proktaṃ kaṇṭharaveṇatat

67

atha pravakṣa te mudrāḥ ṣaḍaṅgānāṃ yathāvidhi /
aṅguṣṭharahitāḥ pāṇiśākhā hṛdayaśīrṣayoḥ

68

p. ८५) adhoṅguṣṭhā kṛtāmuṣṭiḥ śikhāyāṃ mudrikā matā /
karayorubhayoḥ śākhāḥ kavace parikīrttitāḥ

69

yatrākṣiṇī mate tatra tarjanī madhyame mate / netratrayaṃ
bhavedyatra tatrānāmāpi saṃsmṛtā

70

nārā ca muṣṭinotthāpya bāhuyugmaṃ vidhānavit /
aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ ya(t) viṣvagjanayati dhvanim

71

vibhaktamastramudrā sā kīrtitāgamavedibhiḥ / etāḥ
ṣaḍaṅgamudrāstu sarvamantreṣu yojayet

72

tato mantrādivinyāso yadā tamapi sādhakaḥ /
kuryādviśeṣakalpoktaṃ padanyāsādikaṃ tathā

73

tattatkalpaviśeṣoktānanyān nyāsān samācaret

1

manunā puṭitairvarṇairmātṛkāyāḥ sabindubhiḥ / vartmanā
śāstradṛṣṭena vinyasenmantravittataḥ

2

atharṣyaṅgakaranyāsastato mudrāḥ pradarśayet / tato'stramanunā
mantrī kuryāddigbandhanaṃ sudhīḥ

3

o& namaḥ sudarśanāstrāyāstrāntaṃ manurīritaḥ /
dhyātveṣṭadevatārūpamātmānamathapūjayet

4

mānasairarghapādādyairvidhinā bhaktibhāvitaḥ / mānasaiḥ
kusumairartryā (rcā) sāttvikī sāśubhā matā

5

anirmālyāparā śuddhā mokṣadā siddhidāśubhā /
tasmātsarvaprayatnena mānasaṃ pūjanaṃ śubham

6

ātmāntaryāgayorvaiśvadevamicchanti kecana / bhojanānantaraṃ
cāntarvaiśvadevaṃ samācaret

7

mūlādhāragate kuṇḍe devatāgnisamujjvale / dharmādharmānvite
tryaste mūlamantrapurassaram

8

idantāpātrasampūrṇa mahantāparamāmṛtam / parāhantāmaye vahnau
juhomi śivarūpataḥ

9

evaṃ saṃcintyamanasā yahāvanmāntrikottamaḥ / amuṃ juhomi svāheti
pratyekaṃ juhuyāttataḥ

10

ahantāsatyapaiśunya kāmakrodhādikaṃ haviḥ / mana eva sruvaḥ
proktaḥ suṣumnā sragudīritā

11

tadante tanmayo bhūtvā japedicchānurūpataḥ / taṃ japaṃ
sarvasampattyai guhyetyādi samarpayet

12

p. ८७) tatastu devatārūpo bhūtvā tiṣṭhetkiyatkṣaṇam /
vijñāneśvarasiddānte tvanyathāmārcaneritā

13

dehadhīvāyuvṛttīnāṃ devatāyāṃ yadarpaṇam / cittayāge
tadevasyādarghādi trayamuttamam

14

dvādaśāntamahāpadmasitadīdhitimaṇḍalāt / galitaiḥ salilaiḥ
sekakriyā snāna miheṣyate

15

arcanāyāḥ samastāyāḥ saguṇāyāḥ samarpaṇam / devatāyā
bhavedgandhaḥ saparyāsu maheśvari

16

samastaśabdasaṃyukta gaganasyāpi cetasā / devatāyāṃ nabhaḥ
puṣpapūjāsyādiha kathyate

17

bhavetāṃ dhūpadīpau ca pavanāgnyātmakau dhiyā /
samarpayetsamantāttau manuvit sthiramānasaḥ

18

rasairanekairyuktasya jalatattvasya sādaram / samarpaṇaṃ
syātsarvasya nivedyaṃ prītidāyakam

19

home bhedonva (nu) lakṣyo'tra devatāyai śivānane (nale) /
nṛtyamajñatvadhi * * * gītaṃ vāk paripūrṇatā

20

evaṃ yanmānasaṃ proktaṃ dīpikādau samarcanam / tadevamapi
sampannamityāhuḥ sāmpradāyikāḥ

1

tatorghasthāpanaṃ kuryādiṣṭadevārthamādarāt /
gandhapuṣpākṣatayavakuśāgratilasarṣapaiḥ

2

sadūrvaiḥ sarvadevānāmetadardhya mudīritam / astreṇa śaṃkhaṃ
prakṣālyavāmato vahnimaṇḍale

3

sthāpayitvā hṛdā tatra gandhapuṣpākṣatādikān / niḥkṣipya
pratilomena mūlānte mātṛkāṃ japan

4

sabindukāṃ jagadbīja bindusrutasudhādhiyā /
toyairāpūrayecchuddhaiḥ yogaśāstraviśāradaḥ

5

dīpikādimatetvatra mūlamantro na paṭhyate / kecinmūlaṃ
paṭhantyeva vidhāne mātṛkāmanoḥ

6

ādhāraṃ pāvakaṃ śaṃkhaṃ sūryaṃ toyaṃ sudhākaram /
cintayitvā kalāsteṣāṃ tatra tatra vicintayet

7

tato daśakalātmānaṃ vahnimaṇḍalamāśrayet /
divākarakalātmānaṃ tathā vai bhānumaṇḍalam

8

niśākarakalātmānaṃ tathā naiśākaraṃ yajet / mamādyabījaṃ
vijñeyamaṃ dvitīyaṃ prakīrtitam

9

tṛtīyambaṃ (muṃ) samākhyātametānyādau niyojayet /
āvāhayettatto mantrī tīrthamaṅkuśamudrayā

10

mārtaṇḍamaṇḍalāttīrthamanustatraiva kalpyate / gaṅge ca yamune
caiva godāvari sarasvati / narmade sindhu kāberi jale'smin
sannidhiṃkuru

11

ayaṃ tīrthamanuḥ prokto duritaugha vināśanaḥ / ṛjvīṃ ca
madhyamāṃ kṛtvā tarjanīmadhyaparvaṇi

12

p. ८९) saṃyojyākuñcayetkiñcit mudraiṣāṅkuśa saṃjñikā /
tatreṣṭa devatāṃ mantrī svīyahṛtkamalādapi

13

āvāhya gālinīṃ mudrāṃ śikhāmantreṇa darśayet /
kaniṣṭhāṅguṣṭhakau saktau karayoritaretaram

14

tarjanīmadhyamānāmasaṃhatā bhugnavarjitāḥ / mudraiṣā gālinī
proktā śaṅkhasyoparicālitā

15

karābhyāmavaguṇṭhyaitadamṛtīkṛtya mudrayā /
surabhermūlamantreṇa mantrayetsalilaṃ tataḥ

16

dakṣiṇā nibiḍā muṣṭirdīrghādhomukha tarjanī /
avaguṇḍanamudreyamabhito bhrāmitā matā

17

anyonyābhimukhāśliṣṭakaniṣṭhānāmike punaḥ / tathaiva tarjanī
madhyā dhenumudrā samīritā

18

vinyāsenāṅgamantrāṇāṃ sakalīkṛtya rakṣayet / astramastreṇa
gandhādyairhṛdā tatreṣṭadevatām

19

saṃpūjya devatārūpaṃ tajjalaṃ matsyamudrayā / ācchādya
saṃspṛśannaṣṭavāraṃ mūlaṃ japettataḥ

20

adhomukho dakṣahaste tādṛśo vāmahastakaḥ / matsyamudrā nigaditā
śaṃkha saṃskaraṇe matā

21

dakṣiṇe prokṣaṇīpātraṃ nidhāyābbhiḥ prapūrayet /
kiñcidarghāmbu dattvātra hastenāṅgāni cātmanaḥ

22

sādhanānyabhiṣiñceyurdehapūjāmathācaret / nijanāthaṃ śirodeśe
ādhāre gaṇapaṃ yajet

23

iṣṭvā nyāsavidhānena pīṭhārthaṃ tamathādarāt / ādhāre
hṛdaye madhye bhruvo mūlamanoryajet

24

mūlena tejastritayaṃ bījenaikīkṛtastu (ntu) tat /
tattatkalpaviśeṣokta prakārānyantavigraham

25

abhyarcayedāsanādyairbhūṣāṃ tairatha tattanau / yajedaṅgādikaṃ
mantrī tattatkalpaprakāśitam

26

p. ९०) vinā nivedyaṃ gandhādyairupacāraiḥ samarcayet / abhyarcya
gandhapuṣpābhyāṃ bindusrutasudhārasaiḥ

27

devaṃ tu prīṇayedetaduvāca kramadīpikā / abhyarcya prāṇamāyamya
japenmantraṃ yathākṣaṇam

28

prāṇāyāmaṃ punaḥ kṛtvā japameva samarpayet /
bījamaṣṭottaraśataṃ japet praṇavasaṃpuṭam

29

śeṣaṃ vaktavyamārgeṇa vidadhyādavirodhinam / agastya
saṃhitāyāṃ tu proktamāvaraṇārcanam

30

ātmayāgaṃ vidhāyoktaṃ tathā vāntara pūjanam / tato vijñāpya
deveśaṃ parivārā&śca pūjayet

31

evaṃ saṃpūjito devaḥ sarvān kāmān prayacchati / bāhyapūjāṃ
tataḥ kuryāddai(dai) hikābhyudayāya vai

32

yuktaṃ caitat pradhāne tu pūjyamāneṅgapūjanam / bādhyate kena
mānena nāpyanuktirnivedanāt

33

yo yadbhakta itinyāyānmahādānādikarmaṇi / yathā grahapadenaiva
sādhipratyadhidevatāḥ / gṛhyante devatāstadvaditi tantravido viduḥ

34

sarvametatprayuñjīta prokṣaṇīsthena vāriṇā / visṛjya
prokṣaṇītoyaṃ salilaiḥ paripūrayet

35

kiñcidarghāmbu dattvātra upacārān prakalpayet / arghasyottarataḥ
pādyaṃ kāryamācamanīyakam

36

tathaiva madhuparkaśca punarācamanādikam / ātmanaḥ purataḥ
śaṃkhaṃ pūrvataḥ susamāhitaḥ

37

pādyādyarthaṃ nyasetpātrāṇyevaṃ kvacidudīritam / ekasminnathavā
pātre pādyādīni prakalpayet

38

tattva sāgarasamproktaṃ pātralaksaṇamuttamam / hairaṇyaṃ rājataṃ
tāmraṃ kāṃkṣyaṃ pālāśapatrakam

39

ratnodbhavaṃ śaṃkhajaṃ vā padmapatramathāpi vā /
pātramaṣṭavidhaṃ proktaṃ sarvasiddhikaraṃ param

40

p. ९१) sarveṣveva ca pātreṣu śaṃkhapātraṃ viśiṣyate /
ṣaṭtriṃśadaṅgulīpātramuttamaṃ parikīrtitam

41

madhyamaṃ tatribhāgona madhamaṃ dvādaśāṅgulam /
vasvaṅgulivihīnaṃ tu na pātraṃ kārayetkvacit

42

dakṣabhāge pravinyasyet puṣpapātraṃ puraḥ punaḥ /
gandhākṣatādikaṃ mantrī sādhanaṃ sakalaṃ nyaset

43

bāhyapūjāmatho vakṣye mantriṇāṃ hitakāmyayā / ādau
likhedyantrarājaṃ tattatkalpoktarūpavat

44

kāmakrodhādi niḥśeṣamanomalaniyantraṇāt / yantramityāhuretasmin
devaḥ prīṇāti pūjitaḥ

45

tattatkalpoktadravyeṇa likhedyantramanuttamam / sauvarṇe rājate
tāmre pīṭhe bhūrje paṭe bhuvi

46

vinā yantreṇa cetpūjā devatā na prasīdati / noktaṃ yantraṃ yadā
kalpe tadā bhūpurasaṃyutam

47

aṣṭapatraṃ śubhaṃ padmaṃ caturdvāraṃ vibhūṣitam / tantrokta
vidhinālikhya pūjayediṣṭadevatām

48

padmasaṃlikhanaṃ caitacchaktipūjānurodhataḥ /
pūjādhāratayoktatvādāvaśyakamihocyate

49

uttarasyāmatha gurūn dakṣiṇe gaṇanāyakam / ūrdhvamūrdhvaṃ
madhyabhāge tataḥ sampūjayedbudhaḥ

50

adhaḥ kūrmaśilārūḍhāṃ śatacandranibhaprabhām /
ādhāraśaktiṃ prayajetpaṅkajadvayadhāriṇīm

51

prakṛtiṃ pūjayenmantrī tataḥ kalpoktavartmanā / mūrdhnitasyāḥ
samāsīnaṃ kūrmaṃ nīlābhamarcayet

52

ūrdhvaṃ brahmāsanāsīnamanantaṃ kundasannibham / yajeccakradharaṃ
mūrdhni dhārayantaṃ vasundharām

53

tamālaśyāmalāṃ tatra nīlendīvaradhāriṇīm /
abhyarcayedvasumatīṃ sphuratsāgaramekhalām

54

p. ९२) kṣīrasindhuṃ ratnadvīpaṃ tataḥ kalpamahīruhān / adhastāt
pūjayetteṣāṃ vedikāṃ maṇḍalojjvalām

55

raktaśyāma haridrendranīlābhān pādarūpiṇaḥ /
vṛṣakesaribhūtebharūpān dharmādhikān bhajet

56

gātrāṇi pūjayettā&stu apūrvānuktalakṣaṇān / āgneyādiṣu
koṇeṣu dikṣu cāthāmbujaṃ yajet

57

ānandakandaṃ prathamaṃ saṃvinnālamanantaram / sarvatattvātmakaṃ
padmamabhyarcya tadanantaram

58

mantrī prakṛti patrāṇi vikāramayakesarān /
pañcāśadvarṇabījāḍhyāṃ karṇikāṃ ca prapūjayet

59

dharmādipūjanānte tu procyānantasamarcanam / kecitpadmapadenaiva
padmapūjanamūcire

60

praṇavāṃśaistribhiḥ sūryamaṇḍalādīni pūjayet / ādyena
sauraṃ saṃpūjya taṃ tāpinyādi tatkalāḥ

61

pareṇābhyarcya śāśāṅka(ṅkā) mamṛtādikalāṃ yajet / oṃṣa
(uṣa)rbudhaṃ tṛtīyena dhūmrārciḥ prabhṛtīḥ kalāḥ

62

sitaraktāsitāḥ proktā guṇāḥ pīṭhoparisthitā / sattvaṃ
rajastamaḥ proktā ādibījaiḥ samarcayet

63

ātmānamantarātmānaṃ paramātmānamādarāt / ādibījādikānetān
yathāvidhi samarcayet

64

jñānātmānaṃ yajenmantrī māyādimatha saṃyajet / kiñjalkeṣu
tathā madhye śaktīrnaṃva yathākramam

65

svamantreṇa tataḥ pīṭhaṃ mūrtiṃ mūlena kalpayet /
kalpoktairathavā mantrairmūlamuccārya sādhakaḥ

66

chāyāyāṃ kalpavṛkṣasya gandhādyairmūrtimarcayet / devatāṃ
kalpasaṃproktarūpāṃ dhyāyettataḥ param

67

dhyānamātmeṣṭadevasya manasā vedanaṃ matam / tadapi dvividhaṃ
proktaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ tathā

68

p. ९३) yajjīvabrahmaṇoraikye so'haṃsyāmiti vedanam / tadevaṃ
nirguṇaṃ dhyānamiti brahmavido viduḥ

69

ātmano hṛdayāmbhojaṃ karṇikākesarānvitam / praphullaṃ
somasūryāgnimaṇḍalena virājitam

70

svīyeṣṭadevatāṃ tatra dhyāyedāgamaveditām / evaṃ yadvedanaṃ
taddhi saguṇaṃ dhyānamucyate

71

mūlādhāre pradīpābhaṃ devatejo vicintayet / mūlamantreṇa
tattejaḥ suṣumnāvartmanā śive

72

saṃyojyānīya bhālāntaṃ cintayitvendusannibham /
nāsikārandhramārgeṇa nirgataṃ sumanoharam

73

karaṇḍapuṣpasaṃbhāre mātṛkāmbhojarūpiṇi / saṃyojya
brahmarandhreṇa mūrtau tasyāṃ vidhānataḥ

74

āvāhanaṃ budhaḥ kuryādāvāhanasya mudrayā / āvāhya sthāpayet
samyak saṃsthāpanākhyamudrayā

75

paścāttaṃ sannidhīkṛtya sannidhāpanamudrayā / saṃnirudhya
nirodhinyā sammukhīkṛtya mudrayā

76

sammukhīkaraṇyā paścāt sakalīkṛtya sādhakaḥ / sakalīkaraṇyā
paścādavaguṇṭhanamudrayā

77

avaguṇṭhyāmṛtīkṛtyāmṛtīkaraṇamudrayā / paramīkaraṇīṃ
baddhvā vidadhyāt paramīkṛtim

78

uddeśānukramādāsāmucyante lakṣaṇāni tu / hastābhyāmañjaliṃ
baddhvānāmikāmūlaparvaṇoḥ

79

aṅguṣṭhaṃ niḥkṣipetseyaṃ mudrātvāvāhanī matā / adhomukhī
tviyaṃ cetsyātsthāpinī mudrikā matā

80

ucchritāṅguṣṭhamuṣṭyośca saṃyogātsannidhāpinī / antaḥ
praveśitāṅguṣṭhā saiva saṃbo(ro)dhinī matā

81

uttānamuṣṭiyugalā sammukhīkaraṇī matā / devatāṅge
ṣaḍaṅgānāṃ nyāsaḥ syātsakalīkṛtiḥ

82

p. ९४) avaguṇṭhanikā mudrā dhenumudrā prakīrttitā / anyonya
grathitāṅguṣṭhā prasārita parāṅguliḥ

83

mahāmudreyamuditā paramīkaraṇe budhaiḥ / prayojayedimā mudrā
devatāhvānakarmaṇi

84

śālagrāme sthāvare ca nāvāhana visarjane / śālagrāmaśilāyāṃ
tu nityaṃ sannihito hariḥ

85

iti kecidvadantyatra baudhāyana nidarśanāt / sarvatra paripūrṇasya
tattvarūpasya tejasaḥ

86

sādaraṃ sammukhībhāva āvāhanamudīritam / iti
siddhāntasārīyavacanasyānurodhataḥ

87

śilādāvapi kurvanti kecidāvāhanaṃ budhāḥ /
śivasyāvāhitasyāsya vidyāddehe'tra sannidhim

88

sthirīkaraṇamuddiṣṭaṃ sthāpanaṃ bhaktito'rcane / pūjāṃ
prapūjyamānāṃ tu gṛhītvā nigrahādikam

89

kartuṃ sāmarthyamasyeha tatsānnidhyaṃ pracakṣyate / āsamāptestu
pūjāyāṃ tānnidhyaṃ hi śivasya yat

90

sa sannibo (ro) dha uddiṣṭo vibhorapyasya bhaktitaḥ /
ānandāyatanaṃ tattvaṃ saccidānandalakṣaṇam / tadatra sakale
vyāptaṃ dhyeyaṃ syādavaguṇṭhanam

91

api bhinnasvabhāvānāṃ tadabhinnaprayojanam / aṅgānāmaṅginā
sārdhamamṛtīkaraṇaṃ matam

92

kṣamā tasyāparādhānāṃ vijñeyā paramākṛtiḥ /
āvāhanādikāryāṇāmayamarthaḥ prakāśitaḥ

93

vyomendvaurasa mā (nā lā) varṇaiḥ karṇikābhirdvidhā dvidhā /
kesarāḥ pañcavargeṇa yaśanā (lā)rṇādikairapi

94

patrāṇi bhūṣitānisyurāśāsvāśraṣu (svastreṣu) ca kramāt /
nāstānāṅgalinaujñeyātadvat kṣoṇīpurasya vai

95

p. ९५) mātṛkāmbhojamākhyātaṃ sarvāpadvinivāraṇam

96

devadehādbahirbhūtaṃ parivāragaṇaṃ budhaḥ / sphuliṅgarūpiṇaṃ
sthāne sve sve mantryupaveśayet

97

athopacārān kurvīta mūlamantrapuraḥsaram / mūlamantraṃ
samuccārya pīṭhaṃ tasyai nivedayet

98

tatra tatra jalaṃ dadyādupacārāntarāntare / nanvetajjaladānaṃ
syāt kvaca (kvāci) tkovā niyāmakaḥ

99

niyamavyatirekeṇa dānaṃ nātiprasaṅgataḥ / tasmātkutra jalaṃ
deyaṃ kathaṃ syādeṣa nirṇayaḥ

100

ucyate tatra tatreti vākye vīpsādvayaśruteḥ / sthānaṃ
niyamayatyekā parā sākalyabodhikā

101

tathā ca yatra dānaṃ syādupacārasya vā yathā / tathā tatraiva
dātavyaṃ jalamityavagamyate

102

sarvopacāravastūnāmabhāve bhāvayeddhiyā / upacārapradāneṣu
viśiṣṭo nāsticenmanuḥ

103

tārādyāṃ ṅesamāyuktāṃ namo'ntāṃ devatābhidhām /
samuccaredayaṃ mantro mūlādiḥ parikīrtitaḥ

104

svāgataṃ kuśalaṃ cāpi nigadedatha sādhakaḥ / ardhaṃ diśettato
mūrdhni śiromantreṇa saṃskṛtam

105

pādyaṃ pādāmbuje dadyāddevasya hṛdayānunā / tacca
śyāmākadūrvābjaviṣṇukrāntājalairmatam

106

svadhānunā tatastuṇḍe dadyādācamanaṃ tridhā /
jātīlavaṅgakakkolaistaduktaṃ mantravedibhiḥ

107

kvacidarghapradānānte pādyamācamanīyakam / prayacchediti
saṃproktaṃ vikalpastvanayordvayoḥ

108

tūrṇāyāgādike proktaṃ kuryādarghādikeṣvapi /
mantrānnamonvitāneva taduktaṃ tatra mantribhiḥ

109

namaḥ svadhā ca svāhā ca vauṣaḍiti yathākramam / hṛt puraḥ
saramuccārya pādyādīni prakalpayet

110

p. ९६) hṛnmantreṇātha śirasi arghaṃ dūrvākṣatānvitam / arghyaṃ
nama iti procya dadyātpādyaṃ ca pādayoḥ

111

hṛtpuraḥsaramityetadanyathāsaṅgataṃ bhavet / yadi na
syātpunastasyoccāraṇārthamidaṃ vacaḥ

112

svadhāpadena tadbījaṃ lakṣyamityapi kaścana / svadhetyā
camanīyaṃ ca trivāraṃ mukhapaṅkaje

113

evaṃ vidhādivākyānāmanu rodhānmanurmataḥ /
svadhetyārādhyacaraṇāḥ pradīpe vyaktamūcire

114

svadhānunā tataḥ kuryānmadhuparkaṃ mukhāmbuje / ājyaṃ
dadhimadhūnmiśraṃ madhuparkaḥ samīritaḥ

115

yathoktavastvatlābhe tu grāhyaṃ tadanukāri yat / yavānāmiva
godhūmā vrīhīṇāmiva śālayaḥ

116

tadalābhe'pi gandhādyaiḥ sadṛśaṃ parikalpayet / tenaiva manunā
dadyādabbhirācamanīyakam

117

snānāya prārthya yaccheta snānavastraṃ suśobhanam /
abhyaṅgodvartanaṃ kuryānmahārājopacāravat

118

gandhābbhiḥ kārayet snānaṃ dadyādācamanīyakam /
keśāngamārjanaṃ vastraṃ dattvā sūkṣme dukūlake

119

yajñasūtraṃ tato dattvā dadyādācamanaṃ punaḥ /
saṃsthāpyamaṇḍale ramye divyamālyānulepanaiḥ

120

anyairābharaṇairdivyairnānāratnasamanvitaiḥ / alaṅkṛtya tato
mantrī tattatkalpaprakāśitam

121

aṅgādikaṃ yajeddehe devatāyā vidhānavit / candanaṃ
malayotpannamanāghrātaṃ suśītalam

122

karpūrāgurusanmiśraṃ tato mantrī nivedayet / nyāsakrameṇa manunā
puṭitairmātṛkākṣaraiḥ

123

taṃ yajedgandha puṣpādyairiti tantreṣu keṣu cit /
uttamāṅgahṛdādhārapādasarvāṅgakaiḥ kramāt

124

p. ९७) pañcakṛtvastataḥ kuryātpuṣpāñjalimananyadhīḥ / kamale
karavīre dve kumude tulasīdvayam

125

jātīdvayaṃ ketake dve kalhāraṃ campakotpale /
kundamandārapuṃnāga pāṭalānāga campakam

126

āragvadhaṃ karṇikāraṃ pārantī navamālikā / saugandhikaṃ
sakoraṇṭaṃ palāśāśokamallikāḥ

127

dhūtthuraṃ sarjakaṃ bilvamarjunaṃ munipatrakam / anyānyapi
sugandhīni puṣpapatrāṇi sādhakaḥ

128

upadiṣṭāni pūjāyāmādadīta vicakṣaṇaḥ / malinaṃ
bhūmisaṃspṛṣṭaṃ kṛmikeśādi dūṣitam

129

spṛṣṭamaṅgena cāghrātaṃ mukulaṃ coṣitaṃ tyajet / devasya
mastakaṃ kuryātkusumopahitaṃ sadā

130

pūjākāle devatāyā nopari bhrāmayet karam / gopālasya tu
pūjāyāṃ kusumāñjalipañcake

131

anyathā kīrtito dhīraiḥ prakāraḥ sa nigadyate / tulasīyugalaṃ
dadyātpādadvandve vidhānavit

132

madhye hayāriyugalaṃ śīrṣe padmayugaṃ tathā / sarveḥ sarvatanau
dadyātparivārānathārcayet

133

[pādayoreka eva syādañjaliḥ paramārthataḥ / kintu
ṣaḍbhirapītyuktermūrdhnisyādañjalidvayam

134

dīpikārtha iti spaṣṭo niraṭaṅkīha māhaśaiḥ /]
atheṣṭadevatānujñāṃ gṛhītvāṅgāni pūjayet / prāyaḥ
prathamatā teṣāṃ kvacidevānyathā bhavet

135

kesareṣvagnikoṇādi hṛdayādīni pūjayet / netramagre
dikṣucāstramaṅgamantrairnamo'ntakaiḥ

136

astramantraṃ mahādikṣu netramīśānagocare / sphuṭemeveti yatprāha
pūjane gārgyasaṃhitā

137

aṅgānyeva prakurvīta namontānīti kecana / tuṣāra
sphaṭikaśyāmanīlakṛṣṇāruṇatviṣaḥ

138

p. ९८) varadābhayadāyinyaḥ pradhānatanavaḥ striyaḥ / dhyātavyā
viduṣā'nena krameṇaivāṅgadevatāḥ

139

nanu pūrvādikaṃ grāhyaṃ kiṃ devasyāthavātmanaḥ / niyāmakasya
virahāt sandeho'tra vijāyate

140

atrocyate devatāyā grāhyaṃ pūrvādikaṃ budhaiḥ / ja
(ya)ṣṭurabhimukhādevā devābhimukhato daśa / prācyādi harito
jñeyāḥ pūjāhomādikarmaṇi

141

iti sarvābhyupetasya vacanasyānurodhataḥ / yatraivānupapattiḥ
syāttatraivaṃ dikprakalpanā

142

anyatra prakṛtā eva grāhyāḥ prācyādikādiśaḥ / ityeke
mantriṇaḥ prāhurapare tu samantataḥ

143

proktavākyānurodhena diśāṃ niyamamūcire /
paścādabhyarcanāyāḥsyuḥ kalpoktā vṛttayaḥ kramāt

144

tato yajellokapālānmūlapāriṣadānvitān /
hetijātyādhipopetānanthathā kaścidicchati

145

patrādhīśvaravarṇāstra parivārāṅga saṃyutān / indrāya
vajrahastāya surādhipataye padam

146

savāhanapadaṃ paścāt parivārāya ityapi / namontaṃ
caivamanyeṣāṃ vāhanādikamuddharet

147

tūrṇāyāgeṣu samproktamevamindrādipūjanam / indro vahniryamo
yakṣo varuṇaḥ pavano vidhuḥ

148

īśānaḥ pannagādhīśastvadha ūrdhvaṃ pitāmahaḥ / pīto
rakto'sito dhūmraḥ śuklo dhūmrasitāvubhau

149

gauroruṇaḥ kramādete varṇataḥ parikīrttitāḥ

150

karapadmasthitasvāstrā divyaveśāḥ sragujjvalāḥ / vajraṃ śaktiṃ
daṇḍamasiṃ pāśamaṅkuśakaṃ gadām / śūlaṃ cakraṃ
padmameṣāmāyudhāni kramādviduḥ

151

pītaśukla sitākāśa vidyudrakta sitāsitāḥ / kuruvinda
pāṭalābhā vajrādyāḥ parikīrttitāḥ

152

p. ९९) svasvāyudhābhayayutapāṇipadmāḥ suśobhanāḥ /
airāvatastathā meṣo mahiṣaḥ pretasaṃjñakaḥ

153

makarākhyo mṛgaḥ paścādurago vṛṣabhastathā / kūrmo haṃsaḥ
kramādeṣāṃ vāhanāni vidurbudhāḥ

154

kvacinnaivedyadānānte proktamāvaraṇārcanam / sāmpradāyika evāsau
vikalpenānvito bhavet

155

samastaparivārāṇāṃ yo na pūjāvidhau kṣamaḥ / sa
ihāṅgendravajrādyaiḥ pūjayediṣṭadevatām

156

prāvṛtīḥ paripūjyātha dhūpādīn vinivedayet / nīcairdhūpaṃ
prakurvīta tāmrakāṃsyādinirmite

157

bhājane dvipade bhugnanālapadmākṛtau śubhe /
sārāṅgāraviniḥkṣiptairguggulvaguruvṛkṣajaiḥ

158

niryāsādyutthitairanyairgandhadravyairathoditaiḥ /
ananyārpitadhūpo'yaṃ śasyate'rcanakarmaṇi

159

dīpo'pi dhūpavat pātre padmākāra vinirmite / pratipatraṃ
pradīptaśca vartyā gavyaghṛtāktayā

160

karpūragarbhayā dīpta uccairdeyaḥ susaurabhaḥ /
śāradāyāmatispaṣṭaṃ lakṣaṇaṃ dhūpadīpayoḥ

161

saguggulvagurūśīraśarkarāmadhucandanaiḥ /
dhūpayedājyasaṃmiśrairnīcairdevasya deśikaḥ

162

vartyākarpūra garbhiṇyā sarpiṣā tilajena vā / āropya
darśayeddīpānuccaiḥ saurabhaśālinaḥ

163

tataḥ puṣpāñjaliṃ dattvā pādyamācamanīyakam / naivedyasya
pradānārthaṃ prārthayediṣṭa devatām

164

sauvarṇe rājate tāmre kāṃsye ratnādi nirmite / pātre nidhāya
naivedyaṃ mṛdu soṣṇaṃ supācitam

165

svādūpadaṃśaṃ vimalaṃ pāyasaṃ sahṛśarkaram /
kadalīpanasāmrādi dadhi dugdhaṃ prapānakam

166

p. १००) saṃsthāpya purataḥ prokṣya tāreṇa sumano nyaset /
astrokṣitaṃ cakramudrārakṣitaṃ vāyuvāriṇā

167

viśoṣya vahninā dagdhvā dakṣiṇapāṇinā / vāmahaste
sudhādhārāpūrṇaṃ mūlāmṛtīkṛtam

168

spṛṣṭvā triśo japenmantraṃ mudrayā dhenusaṃjñayā /
amṛtīkṛtya gandhādyairnaivedyamatha pūjayet

169

atha samprārthayedevamasyasyādvisarenmaha (syādvisaranmahaḥ) /
svāhāntaṃ mūlamuccārya jalaṃ dattvā nivedayet

170

nivedayāmi bhavate juṣāṇedaṃ havirhare / nivedyārpaṇamantro'yaṃ
sarvārcāsu nijākhyayā

171

athāmṛtopastaraṇamasītyācamayettataḥ / grāsamudrāṃ
vāmadoṣṇā vikacotpatrasannibhām

172

pradarśayeddakṣiṇena prāṇādīnāṃ ca darśayet / mudrāḥ
kaniṣṭhikānāme aṅguṣṭhaśirasā spṛśet

173

tenādyā jāyate tāsu parā tarjanimadhyame / tṛtīyānāmikāmadhye
madhyātarjanyanāmikāḥ

174

caturthī sakaniṣṭhāstāḥ pañcīsamudīritā / prāṇāpāna
vyānodānasamānāstārapūrvikāḥ

175

caturthyagnivadhūyuktāḥ prāṇādimanavastvamī / uktāḥ
prāṇādikā mudrā darśanīyāḥ krameṇa vai

176

hastau tu sammukhau kṛtvā saṃlagnau samprasāritau /
kaniṣṭhāṅguṣṭhakau yuktau mudraiṣā cakrasaṃjñitā

177

tato nivedyamudrikāṃ pradhānayā karadvaye / spṛśannanāmikāṃ
nijāṃ manuṃ japan pradarśayet

178

dhvau& namaḥ parāya padamābhāṣya vāmane vadet / aniruddhāya
cābhāṣya nivedyaṃ kalpayāmi ca

179

mantro'yaṃ vaiṣṇave tantre śaivādāvevamūhayet / tataḥ
piṣṭakasaṃjātān samavartisamanvitān

180

p. १०१) ghṛtādijvālitānmantrī uccairdīpān pradarśayet /
pārāvatabhramākārānatidīptisamanvitān

181

ādāya pāṇinā dhyāyan mūrdhninīrājayet prabhum / ārātrikamiti
proktaṃ ghaṇṭāvādanapūrvakam

182

dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kuryāttatrādhāya hutāśanam / saṃskṛtya
vidhivadvidvān vaiśvadevaṃ samācaret

183

tatra sampūjya gandhādyairdevatāmuktavigrahām /
tāravyāhṛtibhirhutvā mūlamantreṇa mantravit

184

sasarpiṣā pāyasena pañcaviṃśati saṃkhyayā /
punarvyāhṛtibhirdattvā gandhādyaiḥ punararcayet

185

tāṃ yojayitvā pīṭhasthāṃ mūrtauvahniṃ visarjayet /
avaśiṣṭena haviṣā vikiret parito balim

186

devatāyāḥ pāriṣadebhyo gandhapuṣpākṣatānvitam / homāśaktau
homasaṃkhyādviguṇaṃ japamācaret

187

yadyadaṅgaṃ vihīyeta tatsaṃkhyādviguṇo japaḥ / iti
vākyānusāreṇa sarvatrāhurmanīṣiṇaḥ

188

kecinnāsmākamatrārthe sammatistadvaco yataḥ /
puraskriyāṅgavaiguṇyapravṛttiṃ naiva gacchati

189

anyatrātipraṅgena na cenna niyamo bhavet / nāpyasya
vacananyāyasaṅkoco niṣpramāṇakaḥ

190

prayogādyanurodhena tasyāvaśyakatāsthiteḥ / kadāpi
bhūtaśuddhyādau tvetacchiṣṭairna sammatam

191

na vācyaṃ nityahome'sminnanukalpasthalo (laṃ) bhavet /
iṣṭāpatternatasyāsti niyamo nityakarmaṇaḥ / tasmādācāra evāsya
karaṇe śaraṇībhavet

192

pānīyamamṛtīkṛtya mudrayā dhenusaṃjñayā /
cullukodakamamṛtāpidhānamasi ṭhadvayam

193

p. १०२) anena devatā haste tato dattvā mukhodbhavam /
mukhamudvāsayettejojalaṃ dattvā vicintayet / gatasāraṃ ca
naivedyaṃ tataścaitatsamuddharet

194

ucchiṣṭaṃ tadbhuje dattvaiśānyāṃ sthānaṃ viśodhayet /
viṣvakṛsenaḥ smṛto viṣṇostejaścaṇḍo vivaśvataḥ

195

caṇḍeśvarī tathā śakteḥ caṇḍeśaḥ śaṅkarasya ca / lambodaro
gaṇapaterabhī ucchiṣṭabhojinaḥ

196

gaṇḍūṣaṃ dantadhavanamācāmammukhamārjanam / hastānulepanaṃ
tuṇḍavāsakaṃ mālyabhūṣaṇam

197

arpayitvā budhastāni jaladānapuraḥsaram / karpūrasakalairmiśraṃ
tāmbūlaṃ ca nivedayet

198

candanādi pradīpāntairupacāraiḥ punaryajet /
prasannārceyamākhyātā sarvadevaprasādinī / arghaṃdattvā
prayaccheta puṣpāñjalimananyadhīḥ

199

pañcopacāraiḥ pūjeyamityevamapare viduḥ / pūjane
pārṣadārcāyāṃ vivadante'tra kecana

200

gandhādibhiḥ saparivārametena kramadīpikā / vākyenaivānukalpāḥ
syurato neha bahūcyate

201

tattaddevaṃ stavaiḥ stutvā pradakṣiṇamathācaret /
ekahastapraṇāmaṃ ca ekaṃ vāpi pradakṣiṇam / akāle darśanaṃ
viṣṇoḥ hanti puṇyaṃ purākṛtam

202

tataḥ praṇāmaṃ kurvīta vasvaṅgaṃ vā śarāṅgakam / dorbhyāṃ
padābhyāṃ jānubhyāmurasā vacasā dṛśā

203

śirasā manasā ceti praṇāmoṣṭāṅga īritaḥ / bāhubhyāṃ (ca)
sajānubhyāṃ śirasā vacasā dhiyā / pañcāṅgakaḥ praṇāmaḥ
syātpūjāsu pravarāvimau

204

athopacāramudrāṇāṃ lakṣaṇaṃ samyagucyate / padmamudrā nigaditā
hṛtsthā saivāsane bhavet

205

p. १०३) īṣannamrāṅgulirdakṣā saṃyojyāṅgulakaṃ varam /
svāgatasvastikā mudrā madhyāmūlagalā (tā)ṅguliḥ

206

svastimudrā dvihastena mudrā tvarghasya kīrtitā / tau ca prasāritau
hastau pādyamudrā samīritā

207

deśinīmūlagāṅguṣṭhā dakṣiṇādhaḥ kanīyasī / prasārya
madhyamāstisro mudrācāme prakīrttitā

208

yuktāvanāmikāṅguṣṭhau tisro'nyāḥ samprasāritāḥ / madhuparke
tu sā mudrā saṃkalpya kalasaṃ kare

209

kṛtvā muṣṭiṃ tathā snāne madhyamāṅguṣṭhakau yutau / anyāḥ
prasāritāstisro mudrā vastrasya kīrttitā

210

kaniṣṭhāṅguṣṭhakau lagnau tisro madhyāḥ prasāritāḥ /
yajñopavītamudreyaṃ kathitā vedapāragaiḥ

211

madhuparkī samuttānā mudrālaṅkaraṇī matā / muktā
nirnāmikāmuṣṭirgandhamudreti kīrtitā

212

utthitādhomukhī madhyā baddhāṅguṣṭhā yadītarāḥ / puṣpamudrā
samākhyātā puṣpadānavivardhinī

213

aṅguṣṭhastarjanīlagnāstisraḥ saṅkucitāparāḥ / mudrā
dhūpapradāne syād devānāṃ tuṣṭikāriṇī

214

uttānā pauṣpikī mudrā dīpamudreti kīrtitā /
pañcāṅgulyagrasaṃlagnā grathitordhvamukhī yadi

215

tridhā nibaddhā mudreyaṃ naivedyasya prakīrttitā / dvau karau
pṛṣṭhasaṃlagnau bhrāmayedgrathitāṅgulī / chotiketi samākhyātā
praṇāme tāṃ vinirdiśet

1

athāto viṣṇupūjāyāṃ vibudhaśculukodakaiḥ /
brahmārpaṇākhyamanunā kuryādbrahmārpaṇakriyām

2

prāṇāyāmatrayaṃ kuryāt purataḥ parato jape / manaḥ saṃyamanaḥ
śuddho maunī mantrānu cintanaḥ / avyagracitto nirdoṣo devatāṃ
samanusmaran

3

sūryādisannidhaukuryājjapaṃ sadhakasattamaḥ / sarvasiddhyai tathā
cāha mantradevaprakāśikā

4

sūryasyāgre gurorindordīpasya ca jalasya ca / viprāṇāṃ ca gavāṃ
caiva sannidhau sammukhojapet

5

yathāśaktyā japaṃ kṛtvā taṃ japaṃ sarvasiddhaye / dakṣiṇe
devatā haste manunānena cārpayet

6

guhyātiguhyagoptrī tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam / siddhirbhavatu
me mātastvaṃ gatiḥ parameśvari

7

ayaṃ śākte manau mantro vaiṣṇavādāvathohayet / suchatracāmarai
rājñāmupacāraiḥ pratoṣayet

8

upacāreṣu sarveṣu yatkiṃciddurlabhaṃ bhavet / tatsarvaṃ manasā
dhyātvā puṣpakṣepeṇa kalpayet

9

yatvo (dvo) pacāravastūnāmabhāve jalamarpayet / toyena vimalenaiva
pūrṇatetyāha nāradaḥ

10

puṣpāñjaliṃ punardatvā sāṣṭāṅgaṃ praṇamedbudhaḥ /
tattaddevastavaiḥ stutvā taṃ taṃ devaṃ yathāvidhi

11

atha samprārthayedenāṃ mantrī prārthanamudrayā / ajñānādvā
pramādādvā vaikalyāt sādhanasya ca / yannyūnamatiriktaṃ ca
tatsarvaṃ kṣantumarhasi

12

p. १०५) dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ śraddhāmantravivarjitam /
tatsarvaṃ kṛpayā tāvat kṣamasva tvaṃ dayānidhe

13

yanmayā kriyate karma jāgratsvapnasuṣuptiṣu / tatsarvaṃ tāvakī
pūjā bhūyātdbhūyai ca me prabho

14

yanmayā kriyate karma sumahat svalpameva vā / tatsarvaṃ
karuṇāhetoḥ kṣantavyamayamañjaliḥ

15

utthāyāsanamāruhya tanmūrttāvupasaṃharet / parivāragaṇaṃ
sarvamupasaṃhāramudrayā

16

adhomukhe vāmahaste urdhvāsyaṃ dakṣahastakam /
kṣiptvāṅgulīraṅgulibhiḥ saṃyojya parivartayet

17

eṣā saṃhāramudrāsyādvisarjana vidhau matā / kṣamasveti
vadanmūla mantreṇa vyāpakaṃ triśaḥ

18

vidhāya devatāṃ paścātsvīyahṛtsarasīruhe / suṣumnāvartmanā
puṣpamāghrāyodvāsayetsudhīḥ

19

śiṣṭaṃ gandhaṃ śaṃkhatoye dattvāloḍya candanena ca / pāṇau
kṛtvā saptavāraṃ mantraṃ mūlaṃ japetsudhīḥ

20

sarvatīrthakṛtaṃ dhyātvā svamaṅgaṃprokṣayedbudhaḥ /
devārcanāvaśiṣṭaṃ yat salilaṃ śaṅkhamadhyagam

21

aṅge lagnaṃ manuṣyāṇāṃ brahmahatyāṃ vyapohati / nirmālyaṃ
mastake dhāryaṃ sarvāṅge cānulepanam

22

naivedyaṃ copabhuñjīta dattvā tadbhaktiśāline /
gandhādyairmānasairiṣṭvā ṛṣyādinyāsapūrvakam

23

dhyātveṣṭadevatārūpamātmānaṃ prajapenmanum / śāstradṛṣṭena
vidhinā bhaktimān sthiramānasaḥ

24

saṃkhyā pūrtau punaḥ kuryādṛṣyādiprāṇasaṃyamān /
ityāhodvāsanasyānte puraścaraṇa candrikā

25

vidhidṛṣṭaṃ ca yatkarma karotyavidhinā naraḥ / phalaṃ na
kiñcidāpnoti kleśamātraṃ hi tasya tat

26

p. १०६) śraddhābhaktisamāyuktaṃ yatkarma kriyate nṛbhiḥ /
suviśuddhena bhāvena tadānantyāya kalpate

27

vidhihīnaṃ bhāvaduṣṭaṃ kṛtamaśraddhayā ca yat /
tadgṛhṇantyasurāstasya gū (mū)ḍhasya dṛṣkṛtātmanaḥ

28

pūjākarmaviśeṣeṇa daśakālānurodhataḥ / yathāśakti
yathānyāyaṃ yathālokāvigarhitam

29

svasthaḥ samarthaḥ kurvīta uttamaireva sādhanaiḥ / madhyamo
madhyamaireva nyūno hīnaiḥ samācaret

30

agnikāryeṇa haviṣā bhūṣaṇaiśca samanvitam /
dravyaśuddhisamāyuktamuttamaṃ pūjanaṃ bhavet

31

agnikāryavihīnaṃ tu kālasargaṃ nivedayet / upacārairyutaṃ sarvaṃ
madhyamaṃ pūjanaṃ bhavet

32

vastrālaṅkāraśobhādi varjayitvā pṛthagvidham / kevalaṃ
puṣpayāgaṃ tu kaniṣṭhaṃ pūjanaṃ hi tat

33

etatkartuṃ na śaknoti sādhako yadi pūjanam / tadā hi
devatāmātraṃ dhyātvā samyak prapūjayet

34

athavā mānasāṃ kuryādātmapūjāmathāpi vā / athavā kevalāṃ
bāhyāṃ pūjāṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

35

arcāmātrāsamarthastu dadyādarcanasādhanam / yo dātuṃ nāpi
śaknoti kuryādarcanadarśanam

36

pūrvapūrvasya cāśaktau uttarottaramāśrayet / yadyetadanyathā
kuryattadaniṣṭaphalaṃ śrutau

37

prabhuḥ prathamakalpasya yo'nukalpena varttate / nā sāgparāyikaṃ
tasya durmaterjāyate phalam

38

naikaṃ ca vidyate yasya so'dho yāti na saṃśayaḥ / evaṃ yat kena
citproktamakṛtvāmānasārcanam

39

devatābhāvajanakaṃ na bāhye devamarcayet / bāla pralapitaṃ
tvetanna (vā) taddevatātmatām

40

p.१०७) sampādayet kalānyāsāvasānenaiva karmaṇā / tatsiddheriti hi
proktaṃ vinyāse mātṛkā manoḥ

41

viśeṣaṃ sūtake tvāha tattvasāgarasaṃhitā / atha sūtakinaḥ
pūjāṃ vakṣyābhyāgamabodhitām

42

snātvā nityaṃ ca nirvarttya mānasyā kriyayā param /
bāhyapūjākrameṇaiva dhyānayogena pūjayet

43

yadi kāmī na cet kāmī nityakarmavadācaret / niyamavyatirekeṇa yaḥ
kuryāddevatārcanam

44

kiñcidapyasya na phalaṃ bhasmarāśau hutaṃ yathā /
yo'rcayedvidhivadbhaktyā parānītaiśca sādhanaiḥ

45

pūjā phalārdhamevāsya na samagraṃ phalaṃ bhavet / yastu bhaktyā
prayatnena svayaṃ sampādya cākhilam / sādhanaṃ cārcayeddhīmān sa
samagraṃ phalaṃ labhet

46

svayamānīya cotpādya pūjopakaraṇāni ca / pūjayettadvaraṃ
hyetaduttamaṃ prārthitārthadam

47

kalatraputramitrāditattatsampāditaṃ ca yat / madhyamaṃ cārcanaṃ
tena taiḥ sārdhaṃ tatphalaṃ bhavet

48

anyaiḥ sampādya yaddattaṃ krayakrītaṃ ca tena vā /
gauṇamārādhitaṃ tena pādamātraphalaṃ bhavet

49

pararopitavṛkṣebhyaḥ puṣpāṇyānīya cārcayet / avijñāpyaiva
taṃ yastu niṣphalaṃ tasya pūjanam

50

vihitaṃ ye'nutiṣṭhanti ta eva phalabhājanam /
sarveṣāmīpsitārthānāmanyathā cettathā nahi

51

nyāyārjitaiḥ sādhanaiśca dānahomārcanādikam / kuryānnacedadho
yāti bhaktayā kurvannapi dvijaḥ

52

iti pūjāvidhiḥ samyak sādhāraṇa udīritaḥ / tato
japadaśāṃśena homaṃ kuryāddine dine

53

daśāṃśatā punasteṣāṃ kvacidevānyathā bhavet / athavā
lakṣasaṃkhyāyāṃ pūrṇāyāṃ homamācaret

54

p. १०८) yadvā yasya japo yāvān tatpūrṇe homamācaret / homaṃ
daśāṃśataḥ kuryāt svāhāntaṃ mantramuccaran

55

homakārye'gnijāyāntāḥ pūjāyāṃ te tano'ntakāḥ /
mantreṇoṅkārapūtena svāhāntena vicakṣaṇaḥ

56

svāhāvasāne juhuyāddhyāyan vai mantradevatām / ityādivākyaiḥ
sarveṣu svāhāntatvaṃ vyavasthitam

57

svāhānte'pi manau svāhāṃ punaruccārayedidam / keṣāṃ
cinmatamajñānagāḍhāntardhvāntasaṅgatam

58

namaḥ svāhā svadhā vauṣaṭvaṣaṭāṃ vinivedane / viniyogo
bhavedetadekayaiva kimanyayā

59

mantrastadanta ityetadante taditi bodhakam /
adṛṣṭārthakatāpattāvanyathā gauravaṃ bhavet

60

agnau karaṇahome'pi chandogācārasaṃmataḥ / ata eva vinā
svāhāmatiriktāṃ samarthitaḥ

61

namaḥ padādāvapyevaṃ buddhimānavadhārayet / śiṣṭācāra
viśiṣṭaṃ ca vākyamapyanupaṭhyate

62

vāk ca kāmaśca śaktiśca praṇavaḥ śrīśca kathyate /
etadādyeṣu mantreṣu praṇavaṃ naiva yojayet

63

ṭhadvayānte ṭhadvayaṃ na namo'nte na namo vadet

1

atha homa vadhiṃ vakṣye sarvatantrānusārataḥ / kalpānapi
samālokya saṃhitāḥ śāradādikam

2

caturasrādike kuṇḍe homaṃ kuryādvidhānataḥ / sarvārthaprāptaye
mantrī tadvidhānaṃ pravakṣyate

3

nityaṃ naimittikaṃ homaṃ sthaṇḍile vā samācaret / yadyapi
sthaṇḍile kāmyahomasya na vidhiḥ kvacit

4

tathāpyasyāniṣiddhatvād vyavahārānurodhataḥ / kāmyo'pi homaḥ
karttavyaḥ sādhakaistatra kutracit

5

homakṛccaraṇau samyak prakṣālyācamya bodhite / āsyāsane ca
gurvādīnnatvā bhūtaviśodhanam

6

kṛtvā tu mātṛkānyāsaṃ tattatkalpaprakāśitam /
tattvanyāsādikaṃ kṛtvā tathaiva prāṇasaṃyamam

7

sthānaṃ saṃskṛtya tanmatrī kuṇḍaṃ vā sthaṇḍilaṃ caret /
ekahastaṃ prakurvīta caturaṅgulamucchritam

8

aratnimātramānaṃ vāṅguṣṭhaparvasamucchritam / suśobhanaṃ
vālukābhiścaturasraṃ samantataḥ

9

saṃskuryādvācyavidhinā yadvā tadvīkṣaṇādibhiḥ / vīkṣaṇaṃ
mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam

10

tenaiva tāḍanaṃ darbhairvarmaṇā'bhyukṣaṇaṃ matam / tisrastisro
likhellekhā hṛdā prāgudagagragāḥ

11

prāgagrāṇāṃ smṛtā devā mukundeśapurandarāḥ /
rekhāṇāmudagagrāṇāṃ brahmavaivasvatendavaḥ

12

p. ११०) pakṣa prāptaparaṃ vākyaṃ likhecchākhānusārataḥ /
likhedrekhāḥ svaśākhoktā iti yallaghudīpikā

13

prapañcasāre'pyatroktaṃ svaśākhānugatā likhet / darbhadvayaṃ tu
barhiḥ syāttenedamiti kaścana

14

athavā ṣaṭkoṇavṛtaṃ trikoṇaṃ tatra saṃlikhet / bāhye
sakesaraṃ tvaṣṭadalaṃ padmaṃ tato bahiḥ

15

caturasraṃ caturdvāramu (yu)ktaṃ kṛtvā tadantaram / trikoṇe
śaktimālikhya madhye sadhakasattamaḥ

16

karmayogyān bhūtaratnān sādhyanāmākṣarāṇi ca / vidarbhitāni
mantrārṇaiḥ śaktibījābhito likhet

17

mekhalāsu tathā mantrī cakrādyarṇān yathāvidhi / sahasrārapadaṃ
pūrvaṃ kaumodaki tato bhavet

18

mahāśaṅkhapadaṃ paścān mahāśaṅkhapadaṃ tataḥ / proktāni
varmāstrāntāni nijamantrāṇi vai kramāt

19

pūrvaṃ mahāpāñcajanyaṃ mahāhalamanantaram / tato mahāmuśalakaṃ
mahāśūlaṃ tataḥ param

20

svāhāntāni ca mantrāṇi śaṅkhādīnāṃ kramādviduḥ /
cakrādayastu diksaṃsthāḥ śaṃṅkhādyāḥ koṇasaṃsthitāḥ

21

tāreṇa prokṣayetpaścāt sādhanaṃ havirādikam / sarvaṃ
vāgīśvarīpīṭhaṃ tato mantrī prapūjayet

22

ādhāraśaktimārabhya pīṭhamantrāntamādarāt / vakṣyāmi
bhuvaneśvaryāḥ śaktīḥ pīṭhamanuṃ tathā

23

jayākhyā vijayā paścādajitā cāparājitā / nityā vilāsinī
dogdhrī aghorā maṅgalā nava

24

vāgīśvarīśvarayoryogapīṭhātmane namaḥ / hrīmādyaḥ
pīṭhamantro'yamāvāhyāsmin prapūjayet

25

vāgīśvarīmṛtusnātāṃ nīlendīvaradhāriṇīm /
vāgīśvareṇasahitāmupacārairanukramāt

26

p. १११) tato vāgīśvarīdehaṃ cintayettadvidhānavit / yaccoktaṃ
tattvasāgara saṃhitādiṣu pūjayet

27

lakṣmīmṛtumatīṃ tatra prabhornārāyaṇasya ca / grāmyadharmeṇa
saṃjātamāgniṃ tatra vicintayet

28

avagacchedviśeṣe tattadupacārairanukramāt /
sūryakāntādisambhūtaṃ yadvā śrotriyagehajam

29

ānīya vahniṃ pātreṇa kāṃsyādiracitena ca / astreṇa
kiñcidaṅgāramādāya kavacāṇunā

30

kravyādāṃśaṃ tyajettasmānmantrī sarvārthasiddhaye /
kravyādāṃśaṃ tyajāmīti kecittyāgamihocire

31

avaśiṣṭaṃ tu saṃskuryāccaturbhirvīkṣaṇādibhiḥ /
audaryavaindavāgnibhyāmaikyaṃ saṃbhāvayanavasoḥ

32

ramityanena bījena caitanyaṃ yojayedvasau / oṅkāramantritaṃ mantrī
dhenumudrāmṛtīkṛtam

33

rakṣitaṃ śaramantreṇa varmamantrāvaguṇṭhitam / arcitaṃ triḥ
paribhrāmya pradakṣiṇamatandritaḥ

34

praṇavasya yathānyāyamuccāraṇapurassaram / ātmano'bhimukhaṃ
vahniṃ jānuspṛṣṭamahītalaḥ

35

vāgīśvaryāḥ sakāmāyāḥ svapantyāḥ śivasannidhau /
śivavīryadhiyā devyā yonāvenaṃ viniḥkṣipet

36

prādeśasaṃmitāṃ mantrī samidhaṃ ghṛtasaṃplutām / agnau
niḥkṣipya vidhivaddagdhvāsmin homakarmaṇi

37

kṛtākṛtāvekṣakastvamatra brahmā bhavetyapi / abhidhāyāsane
mantrī vahnerdakṣiṇataḥ kuśe

38

kamaṇḍaluṃ cottarīyaṃ kauśeyaṃ baṭukaṃ tathā / brahmāṇaṃ
kalpayedetānyaśaktau sādhakottamaḥ

39

śaktau tu vṛṇuyādeva brāhmaṇaṃ brahmakarmaṇi /
puṣpacandanatāmbūlasahitaṃ vāsasāṃ trayam

40

p.११२)
alaṅkaraṇamityahurbudhā varaṇasaṃbhṛtim / mauthunāntadhiyā
tābhyāṃ dadyādācamanīyakam

41

dīpikādau tu saṃproktamiha kaṅkaṇabandhanam / astreṇa vahniṃ
samprokṣya yonimācchādya satkuśaiḥ

42

dikṣu kāṇḍa puṭaṃ nyasyedastramantreṇa sādhakaḥ / tenaiva
garbharakṣārthaṃ mūlamantrābhimantritam

43

kautukaṃ tu nibadhnīyāddarbhakaṅkaṇakaṃ kare / rakṣārthaṃ
garbhiṇīṃ śaktiṃ rakṣa rakṣeti coccaran

44

darśayejjvālinīṃ mudrāmiti ratnāvalīmatam / tasyāstu lakṣaṇaṃ
proktaṃ tatraiva tadihocyate

45

maṇibandhau samau kṛtvā karau pravitatāṅgulī / madhyame milite
kṛtvā tanmadhyeṅguṣṭhakau kṣipet

46

vahniṃ saṃdīpayenmudrā jvālinyuddīpikā matā /
jvālayenmanunānena tamagnimatha sādhakaḥ

47

citpiṅgala hala daha pacayugmānyudīrya ca / sarvajñājñāpaya
svāhā mantraḥ pāvakavallabhaḥ [citpiṅgala hala daha paca paca
sarvajñājñāpaya svāhā]

48

juhūṣaṃśca hute caiva pāṇiśūrpāsyadārubhiḥ / na
kuryādagnidhamanaṃ kuryācca vyajanādinā

49

mukhenaiva dhamedagniṃ mukhādeṣo'dhyajāyata / na mukheneti
yaccoktaṃ laukike yojayanti tat

50

saptajihvāhvayāṃ mudrāṃ tato mantrī pradarśayet / agniṃ
prajvalitaṃ vande jātavedaṃ hutāśanam

51

suvarṇavarṇamanalaṃ samiddhaṃ viśvatomukham / anenāgnimupasthāya
trividhā rasanā vasoḥ

52

vinyasedātmano dehe vakṣyamāṇā vidhānavit / liṅga pāyuśirovakra
prāṇanetreṣu sarvataḥ

53

vahnirardhāṃśasaṃyuktāḥ sādiyāntāḥ sabindavaḥ / varṇā
mantrāḥ samuddiṣṭā jihvānāṃ sapta ca kramāt

54

p. ११३) padmarāgāsuvarṇānyā tṛtīyā bhadralohitā / lohitā ca
tataḥ śvetā dhūminī ca karālikā

55

rājasyo rasanā vahnervihitā vaśyakarmaṇi / hiraṇyā gaganā raktā
kṛṣṇānyā suprabhā matā

56

bahurūpā cātiraktā sāttvikyo rasanāḥ smṛtāḥ /
viśvamūrtisphuliṅginyo dhūmravarṇā manojavā

57

lohitā ca karālākhyā kālī tāmasajihvikāḥ / sātvikyo
divyapūjāsu rājasyaḥ kāmyakarmasu

58

tāmasyaḥ krūrakāryeṣu prayoktavyā vipaścitā / surāḥ
sapitṛgandharvayakṣanāgapiśācakāḥ

59

rākṣasāśca kramādagnerāśritā rasanāsvamī / vahneḥ
karāṅgavinyāsāvebhirmantrairyathā purā

60

sahasrārciḥ svastipūrṇa uttiṣṭhapuruṣastataḥ / dhūmavyāpī
saptajihvo dhanurdhara itīritāḥ

61

nyastavyā jātisaṃyuktā aṅgamantrā yathākramāt / mūrtīraṣṭau
tanau tadvadātmano jātavedasaḥ

62

mūrdhāṅgapārśvakaṭyandhukaṭipārśvāṃsakeṣu ca /
prakṣiṇakramānnyasyeducyante tā yathā kramāt

63

jātavedāḥ saptajihvo havyavāhanasaṃjñakaḥ / aśvodaraja
saṃjño'nyastathā vaiśvānarāhvayaḥ

64

kaumāratejāḥ syādviśvamukho devamukhastathā / tārāgnaye
padādyāḥ syurnamo'ntā vahnimūrtayaḥ

65

ādhāraśaktimārabhya vahnimaṇḍalakāvadhi / pīṭhaṃ
sampūjayenmantrī navaśakti samanvitam

66

pītā śvetā'ruṇā kṛṣṇā pṛṣātīvrāsphuliṅginī / rucirā
jvālinī proktāḥ kṛśānornavaśaktayaḥ

67

bījenaivāsanaṃ dattvā mūrtiṃ mūlena kalpayet /
varaśaktisvastyabhītīrdadhānaṃ karapallavaiḥ

68

p. ११४) haimākalpaṃ javākāntiṃ padmasaṃsthaṃ trilocanam /
jihvābhirvakṣyamāṇābhiryuktaṃ karmasu taṃ kramāt

69

baddhamaulijaṭājūṭairevaṃ dhyāyedvidhānavit / hemavarṇā
hiraṇyeśe kṛṣṇā rakṣasi nīlaruk

70

vaidūryavarṇā kanakā prācyāṃ raktā kṛśānugā /
taruṇārkaprabhā padmarāgaprakhyā jale sthitā

71

suprabhā vāyubhāgetiraktikā rajanaprabhā / yathārthā bahurūpā
ca dakṣottaranivāsinī

72

kuṇḍamadhye praśastā sā phalameṣāṃ pracakṣate /
hiraṇyā'karṣaṇādau syāt kanakā stambhanādiṣu

73

dveṣaṇādau matā raktā kṛṣṇā māraṇakarmaṇi / suprabhā
gaditā śāntā tūccāṭe cātiraktikā

74

bahurūpottare siddhimṛddhiṃ dakṣiṇatastathā / sā śubhāni sadā
madhye tanotīti na saṃśayaḥ

75

pariṣiñcettatastoyairviśuddhairmekhalopari /
darbhairagabhairmadhyasthamekhalāyāṃ paristaret

76

paristaraṇakārye hi tyajedgopucchamīṣikām / taduktaṃ
bhaṭṭanāgena tripurāsārasaṃgrahe

77

gopucchamīṣikāṃ tyaktvā tṛṇamanyat paristaret / niḥkṣipeddikṣu
paridhīn prācivarjaṃ vicakṣaṇaḥ

78

prādakṣiṇyena sampūjyāsteṣu brahmādayastrayaḥ /
ekavṛkṣasamudbhūtānārdrānati-ṛjūn śubhān

79

dormātān mekhalātulyamānān vā khadirodbhavān / audumbarānvā
gṛhṇīyāt pūrvābhāve paraṃ param

80

dhyātaṃ vahniṃ yajenmadhye vahnimantreṇa sādhakaḥ / madhye ṣaṭsu
ca koṇeṣu jihvā bījādikā yajet

81

kesareṣūktamārgeṇa pūjayedaṅgadevatāḥ / daleṣu
pūjayenmūrttīḥ śaktisvastikadhāriṇīḥ

82

p. ११५) lokapālāṃstato dikṣu tadastrāṇi tato bahiḥ /
paścādādāya pāṇibhyāṃ sruksu (sru) vau tāvadhomukhau

83

triśaḥ pratapya dahane darbhānādāya sādhakaḥ /
tadagramūlamadhyāni śodhayettairyathākramam

84

gṛhītvā vāmahastena prokṣayeddakṣiṇena tau / punaḥ
pratāpayenmantrī darbhānagnau viniḥkṣipet

85

ātmano dakṣiṇe bhāge sthāpayettau kuśāntare /
ājyasthālīmathādāya prokṣayedastravāriṇā

86

prādeśamātre pātre dve pavitre tatra niḥkṣipet / tasyāmājyaṃ
viniḥkṣipya saṃskṛtaṃ vīkṣaṇādibhiḥ

87

uddhṛtya vāyave'ṅgārān hṛdā tatra viniḥkṣipet / idaṃ
tāpanamuddiṣṭaṃ sādhakaistantrakovidaiḥ

88

sandīpya darbhayugalamājye kṣiptvānale kṣipet / budho
hṛdayamantreṇa pavitrīkaraṇaṃ tvidam

89

dīptena darbhayugmena nīrājyājyaṃ savarmaṇā / agnau
visarjayeddarbhamabhidyotanamīritam

90

ghṛte prajvālitān darbhān pradarśyāstrānunā tataḥ / jātavedasi
tānnyasyet pradyotanamidaṃ matam

91

gṛhītvā ghṛtamaṅgārān prakṣipyāgnau jalaṃ spṛśet /
aṅguṣṭhopakaniṣṭhābhyāṃ darbhau prādeśa sammitau

92

dhṛtvotpunīyādastreṇa ghṛtamutpavanaṃ matam /
tadvaddhṛdayamantreṇa kuśābhyāmātmasaṃmukham

93

ghṛte samplavanaṃ kuryāt saṃskārāḥ ṣḍudīritāḥ /
prādeśamātraṃ sagranthi darbhayugmaṃ ghṛtāntare

94

niḥkṣipya bhāgau dvau kṛtvā pakṣe śukletare smaret / vāme
nāḍīmiḍāṃ bhāge sakṣiṇe piṅgalāṃ tataḥ

95

suṣumnāṃ madhyato dhyātvā kuryāddhomaṃ vidhānataḥ / sruveṇa
dakṣiṇādbhāgādādāyājyaṃ hṛdā budhaḥ

96

p. ११६) juhuyādagnaye svāhetyagnerdakṣiṇalocane /
vāmatastadvadādāya vāme vahnivilocane

97

juhuyādatha somāya svāheti hṛdayānunā / madhyādājyaṃ samādāya
vahnerbhālavilocane

98

juhuyādagni somābhyāṃ svāheti ca na vaiṣṇave / vahnau
trinetrasadbhāvo vidyate nṛhariṃ vinā

99

kecittu vaiṣṇave'pyetāmāhutiṃ sarvato viduḥ / na hi
vahnestrinetratvaṃ devatāpekṣamucyate

100

tathā satyanyamantreṇa kathameṣāhutirbhavet / hṛnmantreṇa
sruveṇājyaṃ bhāgādādāya dakṣiṇāt

101

juhuyādagnaye sviṣṭakṛte svāheti tanmukhe / heti sampātayed
bhāgeṣvājyasyādvā (dyā) hutikramāt

102

srī somaśambhunāpyetaduktaṃ śaivāgamāntare /
kramādbhāgatrayādājyaṃ sruveṇādāya sādhakaḥ

103

svetyagnau heti tadbhāge śeṣamājyaṃ kṣipetkramāt /
ityagnivaktranetrāṇāṃ kuryādudghāṭanaṃ budhaḥ

104

madhyaprāgyāmyavaruṇodīcyabhāgānvicintayet /
īśatatpuruṣāghorasadyovāmasvarūpiṇaḥ

105

homakāle'gnimūrttau tu dhyātvā homo vidhīyate / paścime vadane
mantrī nityahomaṃ samācaret

106

vaśyākarṣaṇasaubhāgyapuṣṭyādau sādhakottamaḥ / śāntike
pākaśuddhau ca vāme homaṃ samācaret

107

nistriṃśāpādanādau tu tathaiva vijigīṣayā /
iṣṭasañjananārthaṃ tu prācīnavadane yajet

108

māraṇoccāṭanadveṣastambhanārthaṃ ca dakṣiṇe / prāyaścittaṃ
tu tatraiva pañcame tu vimuktaye

109

mantramuktāvalī granthe samproktaṃ bhāgakalpanam /
satārābhirvyāhṛtibhirājyena juhuyāttataḥ

110

p. ११७) juhuyādagnimantreṇa trivāraṃ sādhakottamaḥ /
garbhādhānādikā vahneḥ kriyā nirvarttayetkramāt

111

aṣṭābhirājyāhutibhiḥ praṇavena pṛthak pṛthak / jñānārṇave
tu mūlena garbhādhānādikāḥ kriyāḥ

112

mantramuktāvalīgranthe'pyemeva prakīrttitam / hṛdā
saptāhutīrdattvā garbhādhānādikāḥ kriyāḥ

113

pratyekaṃ kārayedevamāhuḥ kecana māntrikāḥ / garbhādhānaṃ
puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tataḥ

114

anantaraṃ jātakarma syānnāmakaraṇaṃ tathā / bahirniṣkramaṇaṃ
paścādannaprāśanamīritam

115

cūḍopanayane bhūyo mahānāsyaṃ (myaṃ) mahāvratam / tatho (thau)
paniṣadaṃ paścād godānodvāhakau mṛtiḥ

116

śubheṣu syurvivāhāntāḥ kriyāstāḥ krūrakarmasu / maraṇāntāḥ
samuddiṣṭā vahnerāgamavedibhiḥ

117

saṃskārāḥ ṣoḍaśaiveti prasiddheścandrikākṛtā /
godānāntetyataḥ proktaṃ samāvartanamucyate

118

tūrṇāyāgādike prokto viśeṣo nāmakārmaṇi /
ājyāhutyaṣṭakairdattvā nāmakarma tathaiva ca

119

deśikastvaṃ hutāśeti mūlamantreṇa kalpayet / tataśca pitarau
tasya saṃpūjyātmani yojayet

120

samidhaḥ pañca juhuyānmūlāgre ghṛtasaṃplutāḥ /
śleṣmātāpiśācatarusamudbhūtāḥ parityajet

121

taduktaṃ bhaṭṭanāgenāpyarthāt sārasamuccaye /
śleṣmātāpiśācataruṃ tyaktvā'nyebhyastu tāṃ haret

122

mantrairjihvāṅgamūrttīnāṃ kramādvahneryathāvidhi / pratyekaṃ
juhuyādekāmāhutiṃ mantravittamaḥ

123

natyādīnaṅgamantrā&śca kecidicchanti tāntrikāḥ /
kecinmūlamanoraṅgamantrāṃstantrārthavedinaḥ

124

p. ११८) arghādikaṃ tathā homaḥ parasparanidarśanam /
sampradāyo'traśaraṇaṃ na kiñcidavaśiṣyate

125

avadāya sruveṇājyaṃ catuḥ sruci pidhāyatām / sruveṇa
tiṣṭhannevāgnau sādhako yatamānasaḥ

126

juhuyādvahnimantreṇa vauṣaḍantena sampade / vighneśvarasya
mantreṇa juhuyādāhutīrdaśa

127

vyastena ca samastena catasro juhuyāttataḥ / sāmānyaṃ
sarvamantrāṇāmetadagnimukhaṃ matam

128

athābhyarcyeṣṭamantrasya pīṭhaṃ vahnau saśaktikam /
arcayedagnirūpāṃ tāṃ devatāmiṣṭadāyinīm

129

tanmukhe juhuyānmantrī pañcaviṃśati saṃkhyayā / ājyena
mūlamantraiṇa vaktraikīkaraṇaṃ smṛtam

130

vahnidaivatayoraikyamātmanā saha bhāvayan / mūlamantreṇa
juhuyādājyenaikādaśāhutīḥ

131

nāḍīsandhānamuddiṣṭametadāgamavedibhiḥ /
juhuyādaṅgamukhyānāmāhutīnāmanukramāt

132

ekaikāmāhutiṃ samyak sarpiṣā sādhakottamaḥ /
tatastrimadhuropetaistilairvā kalpadeśitaiḥ

133

dravyervā'bhīṣṭasiddhyarthaṃ homaṃ kuryādyathepsitam /
mahāvyāhṛtibhiḥ kuryādatha homaṃ vidhānavit

134

bhūrbhuvaḥsvarbhūbhuvaḥsvaḥ pūrvaṃ svāhāntameva ca / agnaye ca
pṛthivyai ca mahate ca samanvitam

135

candramase nakṣatrebhyo digbhyaśca mahatenvitam /
mahāvyāhṛtayastvetāḥ sarvaśo devatāmayāḥ

136

śāradāyāṃ tu samproktaṃ tato vyāhṛtibhirhunet / tatra
vyāhṛtibhiḥ proktā mahāvyāhṛtayo yathā

137

vikalpa eva mantavyo vidvadbhiḥ pakṣayordvayoḥ / srucā
pūrṇāhutiṃ dadyānmūlamantreṇa sādhakaḥ

138

p. ११९) tasyāstu lakṣaṇaṃ proktaṃ pūrṇayāge viśeṣataḥ /
ājyena sruvamāpūrya tenāpūrya srucaṃ tataḥ

139

tadūrdhve'dhomukhaṃ kṛtvā sruvamutthāya mantravit /
ṛjukāyastayormūlaṃ nābhimūle nidhāya ca

140

mūlannādāntamuccārya vāmapādapuraḥsaram /
phalapuṣpākṣatopetamavichinnājyadhārayā

141

kuryātpūrṇāhutiṃ mantrī parāmṛtadhiyā punaḥ /
śrīsomaśambhunā proktaṃ sampūrṇāhuti lakṣaṇam

142

ghṛten sruci pūrṇāyāṃ nidhāyādhomukhaṃ sruvam / srugagre
puṣpamāropya paścādvāmena pāṇinā

143

punaḥ savyena tau dhṛtvā śaṅkhasannibhamudrayā /
samaṅgatordhvakāyaśca samapādaḥ samanvitaḥ

145

nābhau tanmūlamādhāya srugagravyagralocanaḥ /
durgādikāraṇatyāgādviniḥsṛtya suṣumnayā

146

vāmasthalāntamānīya tayormūlamatandritaḥ /
mūlamantramatasyordhvaṃ vauṣaḍantaṃ samuddharet

147

tadagnau juhuyādājyaṃ yavasammitadhārayā /
brahmārpaṇākhyamanunā punaraṣṭāvathāhutīḥ

148

juhuyānmantravaryeṇa karmabandhavimuktaye / itaḥ sarvaṃ
prāṇabuddhidehadharmādhikārataḥ

149

jāgratsvapna suṣuptīnāmante vastāmudīrayet / tataḥ sumanasā
vācā karmaṇā ca prabhāṣayet

150

sahastābhyāṃ tathā padbhayāmudareṇeti bhāṣayet / śiṣṇā ca
yat smṛtaṃ coktvā yaduktaṃ yatkṛtaṃ tathā

151

tatsarvamiti saṃbhāṣya vadedbrahmārpaṇaṃ padam / bhavatvante
dvicā (ṭhā) ntoyaṃ brahmārpaṇamanurmataḥ

152

tatastu sāṅgāvaraṇāmudvāsya sveṣṭadevatām / punaḥ
proktavidhānena jihvādīnāṃ vibhāvasoḥ

153

p. १२०) ekaikāmāhutiṃ dattvā pariṣicyādbhirātmani / pāvakaṃ
yojayitvā sve paridhīn saparistarān

154

naimittike dahenmantrī nitye tu na dahedimān / hute tu deśikaḥ
paścānmaṇḍale balimāharet

155

nakṣatrāṇāṃ sarāśīnāṃ savārāṇāṃ yathā kramāt /
dadyādbaliṃ gandhapuṣpadhūpapūrvakamādarāt

156

tārāṇāmaśvinyādīnāṃ rāśiḥ pādādhikaṃ dvayam /
meṣādimuktvā nakṣatrasaṃjñāpūrvamanantaram

157

devatābhyaḥ padaṃ coktvā divānaktaṃ padaṃ vadet /
cāribhyaścātha sarvebhyo bhūtebhyaśca namo vadet

158

evaṃ rāśau tu sampūrṇe tasmiṃstatra prayojayet / tathā
rāśyadhipānāṃ ca grahāṇāṃ tatra tatra tu

159

saptānāṃ karaṇānāṃ tu dadyānmīnāhvameṣayoḥ / antarāle
balistvevaṃ samprokto homakarmaṇi

160

antarbahirvibhāgena racayedrāśimaṇḍalam / vṛttaṃ cakramuśantyeke
caturasraṃ ca tadvidaḥ

161

yadi vā vartulākārāḥ syuśca dvādaśarāśayaḥ / te syuḥ
pipīlikākārā mātuluṅganibhā api

162

cakraṃ ca caturasraṃ ce * * dvādaśa rāśayaḥ / bhaveyuḥ
paṅkajadalanibhā vā kathitā budhaiḥ

163

kujaḥ śukro budhaḥ somo ravirbudhayuto bhṛguḥ / kujo
bṛhaspatirmanda śanigīṣpatayaḥ kramāt

164

proktā rāśyadhipāstvete rūpameṣāmihocyate / aruṇaśca
sitaścaiva haritaḥ pāṭalastathā

165

pāṇḍuścaiva vicitraśca sitetara piśaṅgakau / piṅgalaḥ karburo
vabhruḥmalino rucibhiḥ kramāt

166

vārāḥ sarāhavaḥ saptaketvantāḥ syurnavagrahāḥ / vavaśca
mānavastadvat kaulavastaittirastathā

167

p. १२१) gadaśca vāṇijo viṣṭiruktaṃ karaṇasaptakam / tatastu
vidhivanmantrī devatāṃ paripūjayet

168

brāhmaṇānvastrabhūṣādyairatha santoṣayedbudhaḥ /
proktamagnimukhaṃ mantrī nityahome'pi yojayet

169

uttānāḥ kecidatrāhurnitye naiṣa vidhirbhahvet /
nityātkāmyavidherbhedaḥ sarvatraiva hi dṛśyate

170

api cāsya vidhernityakartavyatve gataṃ dinaiḥ / anenaiva vidhānena
kimanyaiḥ śāradādike

171

dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kṛtvetyādi vaiśeṣiko vidhiḥ /
śeṣānanujñāphalako nāto garbhādikā kriyā

172

atrāstyatrocyate yena kāryā garbhādikāḥ kriyāḥ / sarvaṃ
homavidhiṃ coktvā śeṣe yacchāradādike

173

naimittike dahenmantrī nitye tu na dahedimān / adāha eva
paridherviśeṣaḥ kevalo mataḥ

174

tāvāneva viśeṣo'tra ubhayoravagamyate / no cedanyaḥ kathaṃ nokto
viśeṣastena homayoḥ

175

saṃhitāyāmagastyasya samastavidhiśeṣataḥ / nitye naimittike
kāmye'pyetadagnimukhaṃ matam

176

jñānārṇave'pi kurvīta garbhādhānādikāḥ kriyāḥ / nityahomaṃ
tataḥ kuryāt kāmya homamanantaram

177

ityādi nānāvākyānāmanurodhena tāḥ kriyāḥ /
nitye'pītyavagantavyaṃ yacca vaiśeṣiko vidhiḥ

178

[śeṣānanujñāphalakaḥ tadayuktamitīṣyate / vidhyantaramiti
proktaṃ na tu vaiśeṣiko vidhiḥ]

179

samastāgnimukhaprāptāvadhikaṃ vyāhṛtidvayam / ādāvante ca
homasya vyāhṛtyorvādvayoḥ svakāt

180

sthānāt sthānāntaraṃ proktaṃ vakttraikīkaraṇaṃ ca vā /
nāstāñca nāḍī sandhānaṃ pratipakṣaśiraḥ svidam

181

p. १२२) vākyaṃ vipakṣadaṇḍaḥ syāditi tarkānusāriṇaḥ / atha
saṃskāraśabdasya vīkṣaṇādi catuṣṭaye

182

tātparyamitivaktavyaṃ lāghavādvidhibhedataḥ / mukhyakalpaḥ sa
evāstāmanukalpe dva (tva)yaṃ vidhiḥ

183

iti ceducyate nāyaṃ vīkṣaṇādiparo bhavet /
ādhānapūrvakālatvādvīkṣaṇādeḥ śrutakrame

184

mānābhāvena na tyāgo na cādhānapuraḥsaram / vīkṣaṇādiparaṃ
bhūyāttanmūlāntarakalpane

185

gauravātsaṃskṛte vahnāvityādiṣvapi karmasu / kāmyeṣu tena
nirvāhādapi cādhānakarmaṇaḥ

186

iti kartavyatākāṃkṣā sāmānye na nivartate / prakāreṇānyathā
tatra mantrapātrasamanvayaḥ

187

pūrṇāhutirvā no bhūyādabhidhāna vilokanāt / na vā
saṃskāraśabdārthaścatvāro vīkṣaṇādayaḥ

188

etadagnimukhaṃ proktamiti yacchāradāvacaḥ / uktaṃ ca
bhaṭṭanāgenāpyamunā tu susaṃskṛte

189

evaṃ vidhādivacanairiti śabdādiyogibhiḥ / tāvatkriyākalāpasya
tadarthadvārabodhanāt

190

anyathāstaraṇādīnāmabhāve nityahomake / asaṅgataṃ
bhavedetannityeṣu na dahedimān

191

saṃskṛtya vidhivadvidvāniti vā yujyate katham /
tasmādetadvadhūmāṣamāpanenopamīyate

1

atha sānatkumārīyo home saṃkṣepa ucyate / kathyate
vahnisaṃskāraḥ sarvasādharaṇo mayā

2

yena sidhyanti kāryāṇi śṛṇu nārada sāmpratam / nitye naimittike
kāmye puraścaraṇakarmaṇi

3

prayoge devatāprītyai sarvatrāyaṃ praśasyate / prāṇāyāmaṃ
vidhāyādau sāmānyārghaṃ vidhāya ca

4

kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi madhyato viṣṭaraṃ nyaset /
mūlamantreṇa saṃśodhya saṃskārairvīkṣaṇādibhiḥ

5

devena sahitāṃ devīmṛtusnātāṃ prapūjayet / vahniṃ saṃskṛtya
vidhinā kṣiptvā prajvālya bodhayet

6

paristīrya kuśairdikṣu paridhīnapi vinyaset / viṣṭareṣu ca
saṃpūjya brahmādīnagnimarcayet

7

srukasruvau śodhayitvājyaṃ śodhayitvā yathāvidhi / hutvā pañca
samidho'gnau ghṛtāhuti catuṣṭayam

8

garbhādhānādisaṃskārān kuryātpratyekamaṣṭabhiḥ /
āhutibhirghṛtairhutvā yathāvatsādhakottamaḥ

9

evaṃ vahniṃ tu saṃskṛtya mūlamantraṃ nyasettanau / dhyātvā
taddevatāṃ vahnau vidhinā pūjayedapi

10

tanmukhe juhuyātproktadravyaṃ saṃkhyā yathoditā / hutvā
daśāṃśamaṅgeṣu dadyāt pūrṇāhutiṃ tataḥ

11

evaṃ sanatkumārokto home saṃkṣepa īritaḥ / homāśaktau japasyaiva
japaṃ kuryuścaturguṇam

12

p. १२४) ṣaḍguṇaṃ vāṣṭaguṇitaṃ yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ /
kecittu homasaṃkhyāyāścāturguṇyamihocire

13

prakramanyāya siddhatvāllāghavādanurodhataḥ /
saṃhitāderaśaktānāmityādau dīpikodite

14

atrocyate japasyaiva cāturguṇyaṃ vidhīyate / adhyāhāraprasaṅgena
viśiṣṭavidhigauravāt

15

sa homaścedevamādivākya saṃdaṃśavaiśasāt / teneha home viṣaye
sa home kāmateritā

16

na ca nyāya virodho'pi hīnāṅgasyānukalpataḥ / astu vā
śaktyapekṣo'yaṃ vikalpo homapakṣataḥ

17

yathā grahādi pūjāyāṃ homasaṃkhyānupūrvataḥ / uttarasyeti
guravo'pyamumarthamavādiśan

18

homānusārato jñeyā tarpaṇāderdaśāṃśatā / tasyaiva
prakṛtatvena na tu jāpadaśāṃśataḥ

19

tarpaṇādyanukalpastu dviguṇādijapādbhavet / homānukalpamātraṃ hi
dīpikāvākyagocaraḥ

20

dvijastrīṇāṃ tu vijñeyo dvijānāmahuto japaḥ / svāminyukto
japaḥ śūdre proktastannaviśāradaiḥ

21

puraskriyādisamprāptestasya homāṅgatāsthitau / strīśūdrāvapi
kuryātāṃ homamityapaceṣṭatā

22

tayostu homarahito ya uktetyādidīpikā / vākyena homarahite
pauraścaraṇake vidhau

23

adhikārāvagamato hyanyahā tadviśeṣaṇam / nopādadītopādāne
tadaprāptiḥ sahomake

24

yadā sahomasyaivāyaṃ vidhirityucyate tadā / tadaprāptirahome
syādvirodhaḥ prakṛte bhavet

25

prakrānte homavirahe puraścaraṇabodhanāt / api
cāmnāyamantrāṇāṃ sādhye syādadhikāritā

26

p. १२५) kuto'rthāpattivirahātpuraścaraṇakarmaṇaḥ /
anyathaivopapatteśca pūjāhomo (me)'pi sā bhavet

27

na ca praṇavasaṃyuktamannabādhe tu kā gatiḥ / iti vācyaṃ vina
mantraṃ na taṃ pūjā yadā bhavet

28

puraścaraṇasaṃprāptau pūjāprāptivaśāttadā / tatrādhikāra
evāstu puraścaraṇakarmaṇaḥ

29

vināpi homaṃ saṃsiddhiriti bhedo mahān dvayoḥ / evamapyadhikāraḥ
syādyadā home tayordvayoḥ

30

tadā kātīyakalpena snānaṃ ko vārayiṣyati / tadidaṃ
mūḍhavikrītagavāṃ rakṣaṇamucyate

31

śiṣṭācāraviśiṣṭaṃ tu vākyamatra paṭhanti ca / praṇavasya
japāddhomāt śālagrāmaśilārcanāt

32

brāhmaṇīgamanāccaiva śūdraścāṇḍālatāṃ vrajet /
trayāṇāmeva varṇānāṃ home vidhirudīritaḥ

33

śūdrastu tatphalākāṃkṣī homāttu dviguṇaṃ japet /
vāyavīsaṃhitā'pyāha sphuṭamarthamimaṃ yathā

34

sarveṣāmeva varṇānāṃ dīkṣā kāryā kriyāvatī / strīṇāṃ
tathaiva śūdrānāṃ praśasyeta na haumikī

35

evaṃ prayogavidhyādau yadi kvāpyavagamyate / tayorhomādhikāritvaṃ
tadā tatrāstu kā kṣatiḥ

36

svāhoccaraṇavat kṛṣṇamantrādau vidhi darśanāt / athavā
yadyaśaktiḥ syāddhome vā tarpaṇe'pi vā

37

tāvatsaṃkhyājapenaiva brāhmaṇārādhanena ca / bhavedaṅga
dvayenaiva puraścaraṇa karma vai

38

yadyadaṅgaṃ vihīyeta tatsaṃkhyādviguṇo japaḥ / kartavyaḥ
sāṅgasiddhyarthaṃ tadaśaktena bhaktitaḥ

39

na cedaṅgaṃ vihīyeta tato neṣṭamavāpnuyāt / yeṣāṃ jape ca home
ca saṃkhyā noktā manīṣibhiḥ

40

p. १२६) teṣāmaṣṭasahasrāṇi saṃkhyā syājjapahomayoḥ /
saṃkhyānuktau śataṃ sāṣṭaṃ sahasraṃ vā daśāpi vā

41

nārayaṇyāmiti proktaṃ mānaṃ puraskriyāṃ vinā / mānaṃ
saṃmohane proktamanukte kāmyakarmaṇaḥ

42

lakṣaṃ vāpyayutaṃ vāpi sahasraṃ śatameva vā / karmaṇāṃ
gauravānmantrī tattaddhomaṃ samācaret

43

tattvasāgare saṃjapyāt sahasraṃ śatameva vā / athavā viṃśatiṃ
caitaduktaṃ prātyahike jape

44

ṣaṭsahasraṃ sahasraṃ vā śatamaṣṭottaraṃ japet /
agastyasaṃhitāyāmapyeṣa vaiśeṣiko vidhiḥ

45

nanu yatra viśeṣasya vidhirnāsti karādiṣu / diśāṃ vā niyamo
nāsti na vā prahvādikalpanam

46

viśeṣavidhyabhāvena vyavahārapravartanam / kathaṃ
syādityapekṣāyāmucyate munibhāṣitam

47

yatropadiśyate karma karturaṅgaṃ na cocyate / dakṣiṇastatra
vijñeyaḥ karmaṇāṃ pāragaḥ karaḥ

48

yatra diṅ niyamo nāsti japahomārcanādiṣu / tisrastatra diśaḥ
proktā aindrī saumyāparājitā

49

āsīna ūrdhvaḥ prahvo (vā) niyamo yatra nedṛśaḥ / tadāsīnena
kartavyaṃ na prahvena na tiṣṭhatā

50

homāddaśāṃśataḥ kuryāttarpaṇaṃ devatāmukhe /
tarpayettaddaśāṃśena vidyānandakṛtāgame

51

uktaṃ vidyādharācāryai ratnāvalyākhya-āgame / tathaiva
tripurāsārasaṃgrahe'pi prakīrttitam

52

nāto japadaśāṃśena tarpaṇādi vidhīyate / tarpaṇasya vidhiṃ
vakṣye sampradāyānusārataḥ

53

homānte devatāyāśca pīṭhaṃ toye vicintayet / tarpayitvā
jalenaiva pīṭhamantrāntamādarāt

54

p. १२७) tatrāvahyārcayeddevaṃ pādyādyairudakātmakaiḥ /
homāddaśāṃśato devavadane salilaiḥ śubhaiḥ

55

tarpayedvakṣyamāṇena manunā yatamānasaḥ / tarpayāmi padaṃ
yojyaṃ mantrānte sveṣu nāmasu

56

dvitīyānteṣviti budhaistarpaṇasya manurmataḥ / añjalisthajalenaiva
tarpaṇaṃ vidadhīta vai

57

tarpaṇaṃ tajjale kāryaṃ taduktaṃ saṃhitādiṣu / tarpayecca
vidhānena daśāṃśaṃ śuddhavāriṇā

58

puṣpākṣatādiyuktena jale saṃpūjya pūrvavat / sampūrṇāyāṃ tu
saṃkhyāyāṃ budhastvekaikamañjalim

59

aṅgādi parivārebhyo dattvā devaṃ visarjayet / ādye'pi
kecidicchanti parivārasya tarpaṇam

60

mūlamantraṃ samuccārya tadante devatābhidhām / dvitīyāntāmahaṃ
padāttarpayāmi namo'ntataḥ

61

kaiścidevaṃ manuḥproktaścāṅgādīnāṃ ca kalpayet / tarpaṇasya
daśāṃśena mārjayedātmamūrdhani

62

mārjanasya vidhiṃ vakṣye sarvatantrānusārataḥ / devarūpatayā
dhyātasyātmano mūrdhni sādhakaḥ

63

jalakṣepātmakaṃ kuryādabhiṣekaṃ svamudrayā / namo'ntaṃ
mūlamuccārya kuryāditi cirantanāḥ

1

yeṣāṃ mate pañcamāṅgaṃ karmaṇi dvijabhojanam / tatprakāramato
vakṣye tanmatasyānusārataḥ

2

brāhmaṇāmantraṇaṃ kṛtvā bhakṣyaṃ sampādya ṣaḍrasam /
samāvāhyāsanaṃ dattvā mūlenaiveṣṭadevatām

3

dhyātvā cāvāhayenmantrī brāhmaṇāṅge yathoditām /
pādyādyairarcayediṣṭadevatārūpabhūsurān

4

bhakṣyairnānārasopetairbhojayeddevatādhiyā / subhojiteṣu vipreṣu
tatsāṅgaṃ saphalaṃ bhavet

5

viprārādhanamātreṇa vyaṅgaṃ sāṅgaṃ bhavedyataḥ / sarvathā
bhojayedvidvān kṛtasāṅgārthasiddhaye

6

aṅgahīnaṃ bhavedyadyatkāryaṃ tanne (ṣṭa) sādhanam / ato yatnena
viduṣo bhojayet sarvakarmasu

7

yānyanyānyapi karmāṇi hīyante dvijabhojanaiḥ / nirarthakāni tāni
syuḥ pathi rājñāṃ gajā iva

8

yeṣāṃ na karmaṇyariṣṭaṃ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam / parantu
japamātrasya daśāṃśādeva cintanam

9

te yathoditāṃ sadrūpāṃ devatāṃ cintayantvatha / puraścaryāṃ
vidhāyetthaṃ samyak sādhaka sattamaḥ

10

tadante mahatīṃ pūjāṃ kuryād brāhmaṇabhojanam /
bahubhirvastrabhūṣābhiḥ pūjayedgurumātmanaḥ

11

dīnānāthāṃśca santoṣya mantrāḥ siddhyantimantriṇām

1

athavālpadhiyāmeṣa prakāro mantrasiddhaye / candrasūryoparāge tu
snātvā saṃyatamānasaḥ

2

ekaṃ panthānamāśritya budhaḥ proktaprakārayoḥ /
kuśākṣatajalaiḥ kuryāt saṃkalpaṃ devatāntataḥ

3

ananyacittaḥ saṃpūjya prakāreṇātha kenacit /
sparśādvimuktiparyantaṃ japenmantraṃ samāhitaḥ

4

homādikaṃ tataḥ kuryādyathāvidhi yathāsukham / tadante mahatīṃ
pūjāṃ kuryādbrāhmaṇatarpaṇam

5

tato mantraprasiddhyarthaṃ guruṃ sampūjya toṣayet / evaṃ kṛte tu
mantrasya jāyate siddhiruttamā

6

nadyāṃ samudragāminyāṃ yadvā pūrvamupoṣitaḥ / nābhimātrodake
sthitvā japenmantramananyadhīḥ / eṣa uttamapakṣaḥ
syātpauraścaraṇake vidhau

7

dakṣiṇāmūrttitantre tu trirātropoṣitaḥ śuciḥ / ityuktaṃ
dakṣiṇāmūrtimantre taditi tāntrikāḥ

8

evaṃ kṛte na siddhaḥsyādyadi mantraḥ kadācana /
tāvatpuraskriyāṃ kuryādyāvatsiddho bhavenmanuḥ

9

kalpoktānakhilān kāmān prayogān sādhayettataḥ / japato'pi sadā
puṃso viniyogamajānataḥ

10

mantraḥ pracyavate vīryāttasmādyatnaparo bhavet / evaṃ ca
saṃhitādau yat prayogaḥ pratiṣidhyate

11

tadrāmamantraviṣayaṃ tadupakramyabodhanāt / ata evāha mantrasya
prayogavidhiśeṣataḥ

12

p. १३०) yathā śrīrāmamantrāṇāṃ prayoktuḥ pāpasaṃbhavaḥ / na
tathā lakṣmaṇamanoḥ kintu yāti parāṃ gatim

13

athavā pratiṣedho'yaṃ niṣiddhaviṣayo mataḥ / ata-evopasaṃhāre
māraṇādirudāhṛtaḥ

14

nāyaṃ muktiprado mantro māraṇādau niyujyatām / uktaṃ
prayogakartṝṇāṃ paraloko na vidyate

15

niṣiddhaviṣayaṃ nocetkathaṃ tadupapadyatām /
paralokārthavihitaprayoge naiva tatphalam /
bhaviṣyatītyanyatarabādhāvaśyaṃ bhaviṣyati

16

seyaṃ cobhayataḥ pāśārajjurityabhidhīyate / tasmādavaśyaṃ
svīkāryaṃ niṣiddha viṣayaṃ hi tat

17

kiṃ ca tanmātraviśrāntipratiṣedhaparaṃ ca tat /
nānāvidhavacobādhābhayena parikalpyate

18

pravṛttamanyathā kuryādyadi mohāt kathaṃcana /
yatastadanyathābhūtaṃ tata eva samāpayet

19

samāpte yadijāniyānmayaitadanyathā kṛtam / tāvadeva punaḥ
kuryānnāvṛttiḥ sarvakarmaṇaḥ

20

pradhānasyākriyā yatra sāṅgaṃ tat kriyate punaḥ /
tadaṅgasyākriyā (yāntu) santu nāvṛttirnaiva tatkriyā

21

mantrāṇāmatha siddhyarthaṃ pravakṣye vīrasādhanām / yasminmantre
śrameṇāpi naiva siddhiḥ samīhitā

22

jāyate tatra kartavyā yatnato vīrasādhanā / samyak
siddhaikamantrasya nāsādhyaṃ vidyate kvacit

23

bahumantravataḥ puṃsaḥ kā kathā śiva eva saḥ / yaḥ kaścitkurute
vīrasādhanāṃ susamāhitaḥ

24

prāpnoti paramāṃ siddhiṃ nātra kāryā vicāraṇā /
tasmātsarvaprayatnena kartavyā vīrasādhanā

25

nirbhayenaiva śucinā bhūtvā sarvārthasiddhidā / nāsyāḥ
parataraṃ kiñcidvidyate śīghrasiddhidam

26

p. १३१) tasmātsarvaprayatnena kartavyā vīrasādhanā / kathyate caiva
lokoktyā tadvidhānamanuttamam

27

bhairaveṇa purā proktaṃ sarvasiddhikaraṃ param / gṛha eva
samutpādya madhumāṃsaguḍaudanaiḥ

28

sapiṣṭakairbalicchāgamakṣataṃ kusumādikam / ādāya dugdhasahitaṃ
sārdhayāmottaraṃ niśi

29

ekāvekṣakasaṃyukto'pyastrapāṇirbhayojjhitaḥ / citāmāgatya taṃ
dūre dṛṣṭvā dhṛtvā kiyati paścime

30

upaviśya citābhāge prāṅmukhovottarāmukhaḥ /
ācamyāñjalimābaddhya mantramenaṃ japetsudhīḥ

31

yecātraiva sthitā devā rākṣasāśca bhayānakāḥ / te prayacchantu
me siddhiṃ mamatvenānukampayā

32

iti vāratrayaṃ kṛtvā baliṃ pātreṣu kalpayet / udīcyādi
citādvāracatuṣke taccatuṣṭayam

33

dhṛtvā pradakṣiṇaṃ dugdhairmantreṇa balimutsṛjet / hū&
śmaśānaṣambha imaṃ sāmiṣānnabaliṃ vadet

34

gṛhṇa gṛhṇāpayadvandvaṃ tato vighnaṃ nivāraya / mama siddhiṃ
prayaccheti svāhānteti manurmataḥ

35

māyānte bhairavetyuktvā bhayānakapadaṃ vadet / śmaśānādhipa
ityuktvā imamityādiko paraḥ

36

hū& kālabhairavetyuktvā śmaśānādhipa īrayet /
imamityādikastvanyo dakṣiṇasyāṃ manurmataḥ

37

hū& mahākāla ityuktvā śmaśānetyādi pūrvavat / pratīcyāmeṣa
mantraḥ syāttato'nena nivedayet

38

śmaśānavāsini mahābhīme kālike ghoraniśvane / gṛhāṇevaṃ
(maṃ) baliṃ mātardehi me siddhimuttamām

39

hū& kālike dvicā (ṭhā)ntena mahākālasamīpataḥ /
prāṇāyāmādikaṃ kuryāttato dhyātveṣṭa devatām

40

[hū& śmaśānaṣambha imaṃ sāmiṣānnabaliṃ gṛhṇa gṛhṇāpaya
gṛhṇāpaya vighnaṃ nivāraya mama siddhiṃ prayaccha svāhā /]
p. १३२) japedavyagrahṛdayo nirbhayaḥ śuddhamānasaḥ /
ekākṣare'yutaṃ jāpo dvyākṣare'(ṣṭa) sahasrakam

41

tryakṣaretvayutārdhaṃ syādataḥ sāṣṭasahasrakam / sarvamantreṣu
saṃkhyoktā japānte devatā yadi

42

sākṣādbhavati tāmiṣṭvā dehi dehīti bhāṣate / tadā
chāgabaliṃ dattvā varaṃ samprārthayedbudhaḥ

43

athavā mṛtake kuryātsādhako vīrasādhanām / taṃ
pañcavatsarādūrdhvama (ṣṭo)rddhvamiti kaścana

44

sārdhayāmordhvato rātrau nirbhayastu samānayet / dhṛtvā
catuṣpathe tīre nadyā vā mṛtakaṃ budhaḥ

45

hūmityānīya tenaiva snāpayedupaveśayet / mṛtakopari saṃpūjya
vidhivatsveṣṭa devatām

46

balyādikaṃ yathāpūrvaṃ sarvatraivāyutaṃ japet /
dadyācchāgabalintvante bhairave'nāmikā matā

47

tarjanīmadhyamānāmā yoginyāṃ tarjanī matā / kṣetrapāle
gaṇeśe tu madhyānyatra yatheṣṭa (ccha) yā

48

nāsmātparataraṃ kiṃcidvartate śīghrasiddhidam /
munibhirdaivataiścaiva kathitaṃ sādhakepsitam

49

nirbhayaśca śuciścaiva akrodho vijitendriyaḥ / mahābalo dayāluśca
kathito'yamavekṣakaḥ

50

tataḥ prayogān kurvīta sādhako nijavāñchitān

1

athātra homadravyāṇāṃ pramāṇamabhidhīyate / vistareṇāpi
saṃkṣepānnānātantrānusārataḥ

2

karṣamātraṃ ghṛtaṃ home śuktimātraṃ payaḥ smṛtam / uktāni
pañcagavyāni tatsamānaṃ manīṣibhiḥ

3

tatsamaṃ madhudugdhānnamakṣamātramudāhṛtam / payaśculukamātraṃ
syāttathā madhviti kecana

4

nanu (nva) saṅgatametatsyāddravadravye sruvaḥ sruteḥ / tatkathaṃ
madhudugdhāderbhavecculukamātratā

5

ucyate'śvatthapatrādervidhinā tatparaṃ bhavet / mūlavākyaṃ
sruvālābhe nityahomādikarmaṇi

6

cullukenāpi hotavyamiti sūcakamucyate / cullukagrahaṇaṃ
kecidityāhuḥ sāmpradāyikāḥ

7

dadhi prasṛtimātraṃ syāllājāḥsyurmuṣṭisammitāḥ /
pṛthukāstatpramāṇāḥ syuḥ saktavo'pi tathoditāḥ

8

guḍaḥ palārdhamānaṃ syāccharkarāpi tathoditā / grāsārdhaṃ
carumānaṃ syādikṣuḥ parvāvadhirmataḥ

9

ekaikaṃ patrapuṣpāṇi tathāpūpāni kalpayet /
kadalīphalanāraṅgaphalānyekaikaśo viduḥ

10

mātuluṅgaṃ catuḥkhaṇḍaṃ panasaṃ daśadhākṛtam / ekaikaṃ
mātuluṅgānītyevaṃ kecidihocire

11

aṣṭadhā nārikerāṇi khaṇḍitāni vidurbudhāḥ / tridhākṛtaṃ
phalaṃ bailvaṃ kapitthaṃ khaṇḍitaṃ dvidhā

12

p. १३४) urvārukaphalaṃ home kathitaṃ khaṇḍitaṃ tridhā /
phalānyanyāni khaṇḍāni samidhaḥ syurdaśāṅgulāḥ

13

nāṅguṣṭhādadhikā grāhyā samitsthūlatamā kvacit / na viyuktā
tvacā caiva na sakīṭā na pāṭritā

14

prādeśānnādhikā nonā tathā na syādvi (ddvi) śākhikā / na
saparṇā na nirvīryā homeṣu ca vijānatā

15

śāntyarthaṃ satvacaścārdrā viparītā jighāṃsatā / viśīrṇā
vidalā hrasvā vakrāḥ sasuṣirāstathā

16

dīrdhāḥ sthūlā ghuṇairyuktāḥ sarvasiddhivināśikāḥ /
śrīsomaśambhurapyāha pramāṇaṃ mūlakādiṣu

17

khaṇḍatrayaṃ ca mūlānāṃ phalānāṃ svasvamānataḥ /
grāsārdhamātramannānāmakṣāṇi pañcahomayet

18

ikṣorāparvikaṃ mānaṃ latānāmaṅguladvayam / kandānāmaṣṭamaṃ
bhāgaṃ juhuyādvidhinā param

19

dūrvātrayaṃ samuddiṣṭaṃ gulūcī caturaṅgulā / vrīhayo
muṣṭimātrāḥ syurmudgamāṣayavā api

20

ito'nyathā vadantyeke pramāṇaṃ mudgakādiṣu / mudgāḥ (kāḥ)
karṣamātrāḥ syuḥ saptāṣṭau vā yavā matāḥ

21

pañcaṣā bhālatāre(ve ṇuyavāḥ pūpani (pūpāni) kai (cai)kaśaḥ
/ muṣṭyardhaṃ taṇḍulāḥ proktā muṣṭyardhārdhāstu ka(kai)
ścana

22

kodravā muṣṭimātrāḥ syuryavāgvāḥ payaso mitiḥ / godhūmā
raktakalamā vihitā muṣṭimānataḥ

23

rājamāṣāḥ ṣoḍaśaśaḥ godhūmā raktaśālayaḥ /
rājamāṣamitāḥ proktā ityanye tantravedinaḥ

24

tilāśculukamātrāḥsyuḥ sarṣapo'pitathoditaḥ / kaiścidāhutiṣu
proktāḥ karṣārdhārdhāstu sarṣapāḥ

25

jñānārṇave tu samproktā śataṃ saṃkhyā tayordvayoḥ /
śuktipramāṇaṃ lavaṇaṃ marīcānyekaviṃśatiḥ

26

p. १३५) gururbadaramātraṃsyādrāmaṭhaṃ tatsamaṃ smṛtam /
caturaṅguṣṭhamānaṃ syādvyañjanaṃ kṛśaraṃ tathā

27

tilakalkaṃ tathā proktaṃ mantratantraviśāradaiḥ /
candanāgurukarpūrakastūrīkuṅkumāni ca

28

tintiṇībījamānāni kathitāni manīṣibhiḥ / śrīsomaśambhunā
proktaṃ pramāṇaṃ candanādiṣu

29

kalāyasammitānetān gugguluṃ badarāsthivat / ghanasāraścandanāni
kastūrīkuṅkumāni ca

30

caṇakapramitānyanyaiḥ proktānyāgamavedibhiḥ / anukte tu
havirdravye tilājyaṃ havirucyate

31

anukte cāñjanadravye ghṛtamevāñjanaṃ viduḥ / saṃkhyānuktau
sahasraṃ syaddravyānukto ghṛtaṃ tathā

32

samidho'nuktaviṣaye pālāśyaḥ parikīrtitāḥ /
dakṣiṇāmūrtitantre tu prāhaitadgārgyasaṃhitā

33

ājyaṃ dravyamanādeśe juhotiṣu vidhīyate / samu(mba) datyetadetena
smṛtidṛṣṭena vartmanā

34

lājādihomo hastena sāṅguṣṭhena vidhīyate /
samitpuṣpaphalādīnāṃ kartavyo mṛgamudrayā

35

dravadravye sruvaḥ prokto mantratantraviśāradaiḥ /
militvānāmikāṅguṣṭhamadhyamāgrāṇi yojayet

36

śiṣṭāṅgulyucchrite kuryāt mṛgamudreyamīritā / vaiśvānaraṃ
sthitaṃ dhyāyet samiddhomeṣu sādhakaḥ

37

śayānamājyahomeṣu niṣaṇṇaṃ śeṣavastuṣu / karṇe homād
bhavedvyādhiḥ netre'ndhatvamudīritam

38

nāsikāyāmathādhiḥ syaddravyacchedo'tha mastake / tena homaṃ
prakurvīta mukhe nityaṃ vibhāvasoḥ

39

yataḥ kāṣṭhaṃ tataḥ śrotraṃ yato dhūmo'tra nāsikā /
yatrālpajvalanaṃ netraṃ yatrāṅgārastataḥ śiraḥ

40

p. १३६) yatra prajvalitā jvālā jihvā sā jātavedasaḥ /
kṣuttṛṭakrodhatvarāyukto hīnamantrairjuhoti yaḥ

41

apravṛddhe (buddhe) sadhūme vā so'ndhaḥ syādanyajanmani / svalpe
rūkṣe sasphuliṅge vāmāvartte bhayānake

42

ārdrakāṣṭhena sampūrṇe tathā lihati medinīm / kṛṣṇārciṣi
sudurgandhe phūtkāravati pāvake

43

āhutīrjuhuyādyastu tasya nāśo bhaveddhruvam / yo'narciṣi
juhotyagnau vya * vini ca mānavaḥ

44

mandāgnirāmayāvī ca daridraścaiva jāyate / tasmātsamiddhe
hotavyaṃ nāsamiddhe kadācana / ārogyamicchatāyuśca
śriyamātyantikīṃ tathā

45

svarṇasindūra bālārka kuṅkumakṣaudrasannibhaḥ / suvarṇaretaso
varṇaḥ śobhanaḥ parikīrttitaḥ

46

bherī vāridahastīndradhvanirvahneḥ śubhāvahaḥ / nāgacampaka
punnāga pāṭalāyūthikānibhaḥ

47

padmendīvarakalhārasarpirguggulusannibhaḥ / pāvakasya śubhogandha
ityuktaṃ tantravedibhiḥ

48

pradakṣiṇāstyaktakampāḥ chatrābhāḥ śikhinaḥ śikhāḥ /
śubhadā yajamānasya rāṣṭrasyāpi viśeṣataḥ

49

śubhadaḥ kāśasaṃkāśo dhūmo'gneḥ kundasannibhaḥ / piṅgo
rogakaro nityaṃ raupyābho rāṣṭrahānidaḥ

50

kṛṣṇo hutabhujo varṇo yajamānaṃ vināśayet /
kharavāyasasaṃrāva sadṛśo dhvaniriṣṭahā

51

viṣṭhāyāḥ sadṛśo gandho vahnerduḥkhāni kārayet / mūtrasamo
balahāniṃ svedābhaḥ śubhanāśakaḥ

52

pūtigandho hutabhujo hoturduḥkhaprado bhavet / chinnāvṛtā śikhā
kuryānmṛtyuṃ dhanaparikṣayam

53

śukapakṣasamo dhūmaḥ pārāvatasamaprabhaḥ / hāniṃ
turagajātīnāṃ gavāṃ ca kurute cirāt

54

p. १३७) āvartaḥ śubhado nityaṃ prādakṣiṇyavidhikramāt / dardure
vidyutāṃ pāte visphuliṅge tathaiva ca /
kṛśānorhomakālesyādanarthamaśubhodayaḥ

55

evamādiṣu doṣeṣu prāyaścittāya sādhakaḥ / mūlamantreṇa
juhuyātpañcaviṃśatisaṃkhyayā

56

ājyairaṣṭādhikaśataṃ juhuyācchāntaye budhaḥ / astreṇa
sādhakavaraścakrapūjāṃ samācaret

57

prāyaścittamidaṃ proktaṃ tripurāsārasaṃgrahe

1

atha praśaṅgācchāstroktaṃ pramāṇamabhidhīyate /
pañcakṛṣṇalako māṣaste suvarṇastu ṣoḍaśa

2

[palaṃ suvarṇāścatvāro niṣkamaṣṭottaraṃ śatam] /
dvārtriśatpalakaṃ prasthaṃ svayamuktaṃ svayambhuvā

3

[niṣkamakṣaṃ vadantyeke niṣkaṃ palamathāpare / dve guñje
rūpyamāṣaḥ syātpalāni dharaṇo daśa]

4

āḍhakaṃ tu catuṣprasthaṃ caturbhirdroṇa āḍhakaiḥ /
rāśimānaṃ tadevasyāt khārī ṣoḍaśabhiśca taiḥ

5

viṃśatyā ca bhavet kumbho vāhaḥ syāddaśabhiśca taiḥ /
khārīṇāṃ tritayaṃ bhāra uditaḥ śāstrataḥ kramāt

6

dve sahasre palānāṃ tu bhāraḥ samyagudīritaḥ / bhārasya
daśamāṃśena hāramicchanti kecana

7

muṣṭiḥ palapramāṇaṃ syāddve pale prasṛtirbhavet /
aṣṭamuṣṭirbhavetkuñcaḥ kuñceraṣṭau tu puṣkalam

8

puṣkalāni ca catvāri āḍhakaṃ tadanukramāt / aṣṭau tu
puṣkalānyevaṃ pūrṇapātramathocire

9

catuḥ saṣṭyā palaiḥ kumbhaṃ catuṣprasthamudīrayet / dve pale ca
prakubjaṃ syāt prasaraṃ tadyugaṃ bhavet / tadyugaṃ kulavaṃ
dviṣṭaṃ prasthaṃ pātramanukramāt

10

tathāḍhakaṃ śivamatha droṇaṃ khārīti kecana / pañcaguñjo
bhavenmāṣaḥ te'kṣaḥ karṣastu ṣoḍaśa

11

p. १३९) māṣāstu dvādaśaivākṣa iti viṣṇurihābravīt / vaidike
paribhāṣaiṣā nāgameṣūpayujyate

12

tasmāt prasṛtimuṣṭyādi śuktivacculukādivat / laukikaṃ
tadupādeyamiti cāgamavedinaḥ

1

homasya kuṇḍasādhyatvādinānīṃ tannirūpyate /
homānusāratastacca kāmanāvaśatastathā

2

nānāvidhaṃ prasaṅgena maṇḍapasyāpi lakṣaṇam / saṃkṣepādapi
saṃkṣepādyathāśāstraṃ prakāśyate

3

indreśasomadigbhāge pūjāmaṇḍapataścaret / maṇḍapaṃ
tatphalākāṃkṣī śubhārthasiddhayaḥ kramāt

4

dīkṣāpuraskriyādīnāṃ sākṣādyadupakārakam / adhunā tat
samāsena kaṇṭhanābhisameṣaṇam (khalam)

5

sayonimaṇḍapaṃ bhūribhedaṃ kuṇḍaṃ prakāśyate / nyūnādhike tu
tasyoktā bhūridoṣā viśāradaiḥ

6

yatnamāsthāya kartavyaṃ taduktaṃ viśvakarmaṇā / khāte'dhike
bhavedrogī hīne dhenudhanakṣayaḥ

7

vakrakuṇḍe tu santāpo maraṇaṃ chinnamekhale / mekhalārahite
śoko'tyadhike vittasaṃkṣayaḥ

8

bhāryāvināśanaṃ proktaṃ kuṇḍaṃ yonivinākṛtam /
apatyadhvaṃsanaṃ proktaṃ kuṇḍaṃ yatkaṇṭhavarjitam

9

mānādhikye bhavenmṛtyurmānahīne daridratā / bhairave'pi ca te
proktāḥ kuṇḍadoṣāḥ prayatnataḥ

10

sūtrādhike bhaveddveṣo mānahīne daridratā / sakrodhaḥ
kaṇṭhahīne syādasiddhirnyūnamekhale

11

uccāṭastruṭite chidrasaṅkule vācyatā bhavet / bhūmiśuddhiṃ
vidhāyādau khananādi vidhānataḥ

12

p. १४१) jñātvā ca samatāṃ bhūmermaṇḍapādi samācaret /
śuddhoktaḥ sāmyakaraṇe prakāraḥ kalpyate mayā

13

koṇenaikīkṛte mūle pṛthak sūkṣmasamāgrayoḥ /
daṇḍayoragranaikaṭye'rnyastiryak madhyacihnitaḥ

14

kīlādinā yojanīyo daṇḍaḥ samatayā dvayoḥ / mūladeśena
svasūtramaspṛśadbhāravadgurum

15

bhūsthe'grayugme madhyāṅkāttiryagdaṇḍagatādyataḥ /
khanettatpūrayedanyannimnayedvāpi yuktitaḥ

16

aṅke yāvatsūtrameti bhūrevaṃ samatāṃ vrajet

17

athavānyaprakāreṇa jānīyāt samatāṃ bhuvaḥ / gṛhītavāstuṃ
khātvā tu śalyoddhāraṃ tu kārayet

18

sarvataḥ susamaṃ kṛtvā sthalaṃ darpaṇasannibham / chidramadhyantu
kalaśaṃ sārāmbuparipūritam

19

susamādhārakaṃ kṛtvā sthalamadhye samaṃ nyaset / tataḥ parisruto
(tā)mbhobhiḥ samāṃsikte (samāsikte) tu bhūtale / nyūnādhikaṃ tu
saṃsthānaṃ yathā jñeyaṃ tadambhasā

20

atha prācyādibuddhyarthaṃ vidhānaṃ samyagucyate / sūcyagraṃ
śaraṇaṃ śaṅkumṛjuṃ saṃsthāpyamadhyataḥ

21

tanmānaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tacchāyā praviśedyataḥ / niryāti ca
yatastadvaddadyāccihnaṃ dvayorapi

22

sūtraṃ prāksūtramevaṃ syādataḥ prācyādinirṇayam / vidhāya
maṇḍapādīni racayedapyatandritaḥ

23

dīkṣā puraskriyādau yo maṇḍapaḥ satu kathyate /
nakṣatravārarāśīnāmanukūle śubhe dine

24

puṇyāhaṃ vācayitvā tu maṇḍapaṃ racayecchubham / saṃpūjya
gandhapuṣpādyairbrāhmaṇān svasti vācayet

25

soṅkāraṃ brāhmaṇe brūyānniroṅkāraṃ mahīpatau / upāṃśu ca
tathā vaiśye svasti śūdre prayojayet

26

p. १४२) pañcabhiḥ saptabhirvāpi navabhirvā si(mi) tāntaram /
ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catvārasteṣu madhyagāḥ

27

aṣṭahastasamucchrāyāḥ saṃsthāpyā dvādaśābhitaḥ /
pañcahastapramāṇāste vicchidrā ṛjavaḥ śubhāḥ

28

tatpañcamāṃśaṃ nikhanenmedinyāṃ tantravittamaḥ /
nārikeradalairvāṃśaiśchādayettaṃ samantataḥ

29

dvābhyāṃ dvābhyāṃ karābhyāṃ syāddikṣu dvāracatuṣṭayam /
caturaṣṭāṅgulādhikyāt proktaṃ madhyamapūjyayoḥ

30

dvāreṣu toraṇāni syuḥ krameṇa kṣīrabhūruhām / stambho vrājaḥ
smṛtasteṣāṃ pañcaṣaṭsaptabhiḥ karaiḥ

31

hīnādiprakramādevaṃ pariṇāho daśāṅgulaiḥ /
tiryakkāṣṭhaniveśārthaṃ mūrdhnicūḍāṃ niveśayet

32

tiryakkanakamānaṃ syāt stambhānāmardhamānataḥ / vaiṣṇave
maṇḍape dvāre kīlānevaṃ prakalpayet

33

stambheṣu proktamānena śaṅkhacakragadāmbujān /
prāgādikramayogena nyasetteṣāṃ sudārujān

34

śūlāni kalpayecchaive toraṇe hastamānataḥ / śūle navāṅgulaṃ
dairghyaṃ turīyāṃśena vistṛtiḥ

35

ṛju vai madhyaśṛṅgaṃ syāt kiñcidvakraṃ ca pārśvayoḥ / hīne
caivaṃ samākhyātaṃ dvyaṅgulaṃ ropayettathā

36

anyatra dvyaṅgulādvṛddhiraiśasyāṅgulivṛddhitaḥ / dikpatākā
nibadhnīyāllokapālasamaprabhāḥ

37

madhye dhvajaḥ kiṅkiṇikāyuto dvāreṣu yugmaśaḥ /
sugandharatnamālyādiyuktāḥ kumbhāḥ prakīrttitāḥ

38

patākānāṃ tu vistāro vitastirdīrghatā karaiḥ / pañcabhistu
dhvajasyeto dviguṇaṃ mānamucyate

39

vicitro varṇataḥ kāryaḥ sarvadṛṣṭimanoharaḥ / vitāna
darbhamālyādyairalaṅkurvītamaṇḍapam

40

p. १४३) tattribhāgamite kṣetre'ratnimātrasamucchritām /
caturasrāṃ tato vedīṃ maṇḍalāya prakalpayet

41

yathoktamaṇḍape vidvān vedikāyā bahistridhā / kṣetraṃ vibhajya
madhyāṃśe pūrvādi parikalpayet

42

aṣṭāsvāśāsu kuṇḍāni ramyākārāṇyanukramāt / caturasraṃ
yonimardhacandraṃ tryasraṃ suvartulam

43

ṣaḍasraṃ paṅgajākāramaṣṭāsraṃ tāni nāmataḥ /
ācāryakuṇḍaṃ madhye syāda gaurīpatimahendrayoḥ

44

aindryāṃ stambhe catuṣkoṇaṃ agnau bhoge (bhāge) bhagākṛti /
candrārdhaṃ māraṇe yāmye tryasraṃ dveṣetu nair-ṛte

45

vāruṇyāṃ śāntike vṛttaṃ ṣada (sramu) ccāṭane'nile /
udīdīcyāṃ pauṣṭike padmaṃ raudryāmaṣṭāśri muktidam

46

pañcāśrikuṇḍaṃ vāyavye bhūtādigrahanigraham /
abhicāropaśāntyarthaṃ īśe saptāśri vinyaset

47

bhujau (bhuktau) muktau tathā puṣṭau jīrṇoddhāre tathaiva tat /
sadā home tathāśāntāvekaṃ varuṇadiggatam

48

sarvasiddhikaraṃ kuṇḍaṃ caturasraṃ suśobhanam / arddhendvābhaṃ
ripuharaṃ tryastraṃ māraṇakārmaṇi

49

ṣaḍasraṃ rogaśamanamaṣṭāsramiti kecana / caturasraṃ tu
viprāṇā rājñāṃ vartulamiṣyate

50

vaiśyānāmardhacandrābhaṃ śūdrāṇāṃ tryasramīritam /
caturasraṃ ca sarveṣāṃ kecidicchanti tāntrikāḥ

51

pūrvāparāyataṃ sūtraṃ vinyaseddhastamānataḥ / tasyārdhārdhaṃ
parityajya matsyau dvau parito likhet

52

pūrvāparāgramālambya ardhacandradvayena tu / tayormadhyagataṃ
sūtraṃ vinyaseddakṣiṇottaram

53

udaksūtraṃ tvidaṃ vidyāccaturasaraṃ tataścaret / catuḥ
sūtrāgramālambya madhyato dikcatuṣṭaye

54

p. १४४) varttuṃlārdhāni nirmāya matsyānkoṇagatāṃllikhet / matsye
vakragatāgrāṇi tatrasūtrāṇi pātayet

55

caturasraṃ bhavedevamaśuddhaṃ tvanyathā bhavet / homānusārato
yāvat pramāṇaṃ kuṇḍamiṣyate

56

mūlabhūtaṃ tadanyeṣāṃ caturasraṃ prakalpayet / tato
yonyādikuṇḍāni tāvatkṣetramitāni ca

57

kārayedatiyatnena nyūnādhikye'tidoṣaṭaḥ / brahmasūtrasya
vedonaśataṃ bhāgān nidhāya ca

58

ekonaviṃśatiṃ bhāgānagrato vardhayedvahiḥ / cihnaṃ kṛtvā tathā
sūtraṃ pratīcyāṃ dakṣiṇottaram

59

pārśvayorvardhayedvidvānardhādhikanavāṃśakaiḥ / cihnaṃ kṛtvā
tayoḥ pārśve sāvadhānatayā sudhīḥ

60

prācīcihnaṃ samārabhya śroṇyościhnadvayāvadhi / datte
sūtradvaye paścāttrikoṇaṃ jāyate tataḥ

61

prāksūtrasya parāgatra śroṇīsūtrāgrakāṅkayoḥ / yanmānaṃ
vidyate tasya tvardhamānena sādhakaḥ

62

śroṇyoragraṃ samārabhya madhyasūtrasya paścimam / agraṃ
yāvatparibhrāmyedardhacandradvayaṃ bhavet / yonikuṇḍaṃ
bhavedetadanyūnānadhikaṃ śubham

63

caturasrīkṛtaṃ kṣetraṃ caturviṃśatibhāgataḥ / pravibhajya
tataścādhaḥ sārdhabhāgadvayaṃ tyajet

64

aṅkaṃ kṛtvā tataścordhvaṃ sārdhabhāgadvayaṃ punaḥ / bhāgasya
ṣoḍaśāṃśonaṃ muktvā tatrāpi cihnayet

65

pūrvacihnamavaṣṭabhya jyāsūtraṃ dakṣiṇottaram / pātayitvā
tataścādhaścihnamānena pūrvataḥ

66

karkaṭenātha sūtreṇa bhrāmayedardhacandrakam / ardhacandranibhaṃ
kuṇḍaṃ śobhanīyamidaṃ bhavet

67

caturasramitaṃ kṣetraṃ caturviṃśatidhā bhajet /
pañcabhirvardhayedagre śroṇyāḥ sūtraṃ pṛthak pṛthak

68

p. १४५) prācyāṃ sūtraṃ daśāṃśena nyūnāṣṭamanavena ca /
saṃvardhya triṣu sthāneṣu cihnaṃkṛtvā trisūtrakam /
pātayetteṣu cihneṣu trikoṇaṃ kuṇḍamuttamam

69

ṣoḍaśāṃśairvibhajyāsya madhyasūtraṃ bahirnyaset / ekaṃ
bhāgaṃ karkaṭena mānenānena madhyataḥ / bhrāmayedvṛttametatsyāt
sarvadṛṣṭimanoharam

70

madhyasūtraṃ jināṃśena vibhajya puratonyaset / sārdhān
pañcanavān madhyāt tena mānena vartulam

71

bhrāmayettadvibhajyātha ṣoḍhā cihneṣu ṣaṭsvapi / sūtraṣaṭkaṃ
tato dadyāt ṣaḍasraṃ kuṇḍamuttamam

72

caturasrīkṛtaṃ kṣetraṃ vibhajedaṣṭadhā sudhīḥ / aṣṭamāṃśa
pramāṇena karkaṭena tu madhyataḥ

73

bhrāmayedvartulaṃ seyaṃ karṇikā kesarāḥ punaḥ /
aṣṭamāṃśadvayenaiva madhyato bhramaṇe kṛte

74

tṛtīyenāṣṭamāṃśena patrāṇāṃ madhyabhūrmatā /
caturthenordhvabhūḥ kṣetranyāsatulyena ca kramāt

75

caturviṃśatidhā bhuṃ (bhaṃ) ktvā kṣetrasya madhyamaṃ guṇam /
tasyaikaṃ bhāgamādāya bhuṃ (bhaṃ) ktvā ṣoḍaśadhā punaḥ

76

pañcabhiḥ ṣoḍaśairbhāgairnyūnaṃ pañcamamaṣṭamam /
bhāgamādāya tadbāhye pañcamaṃ maṇḍalaṃ sudhīḥ

77

madhyato bhrāmayetsāvai patrāṇāmagra bhūrmatā / prāgukta
vidhinā mantrī tataḥ padmaṃ samālikhet

78

khananaṃ sarvakuṇḍānāmagre yadyapi darśitam / tathāpyasya
viśeṣārthaṃ khananaṃ procyate'dhunā

79

karṇikāvyāsamānena parityajya taduccatām / nikhanedavaśiṣṭaṃ
tat kesarāṇāṃ ca maṇḍalam

80

khanedantastadākāraṃ kurvan patrabhuvaṃ khanet / patrākārā yathā
samyagjāyante nipuṇastathā

81

p. १४६) padmakuṇḍamidaṃ proktaṃ kaiścittu bahiriṣyate / padmasya
likhanaṃ tanna yuktaṃ kuṇḍasya tādṛśam / anusandhīyate rūpaṃ
yata ityavagamyate

82

caturasrīkṛtaṃ kṣetraṃ caturviṃśatidhā bhajet / dvātriṃśatā
vibhaktasya bhāgaikasya trayodaśa

83

bhāgaiśca sahitānanyāṃ (rnyāṃśca) caturasteṣu vardhayet /
tāvanmānamitaṃ madhyasūtraṃ kṛtvānyadā likhet

84

caturasrāntaraṃ bāhye diksūtradvayasaṃyutam / dikkoṇayorantarāle
aṣṭau cihnāni kārayet

85

ekaikamantarā cihnaṃ tyaktvā * *ṣṭasu pātayet /
saralānyaṣṭasūtrāṇi sampātānītaretaram

86

caturasrobhayasyāpi rekhāḥ sarvāḥ pramārjayet / aṣṭasūtrya
(tryā)śca sūtrāṇi koṇāṣṭādadhikāni ca

87

mārjayedaṣṭakoṇākhyaṃ kuṇḍametadudīritam

88

pūrvoktabrahmasūtrasya ardhaṃ dvādaśadhā bhajet / navāṃśānāṃ
ca yo viṃśopyaṃśastena samanvitān

89

trīṃstu bhāgānsamādāya brahmasūtrantu vardhayet /
tāvadvyāsārdhamānena maṇḍalaṃ racayetsudhīḥ

90

tadvyāsaṃ pañcadhā kṛtvā hitvā bhāgadvayaṃ tataḥ /
jyāsūtraṃ śeṣamānaṃ tu kṛtvā pañca prapātayet

91

parasparāgrasampātā jyāsūtrāṇi ca maṇḍale / yathā pañca
dhanūṃṣi syurjyāṣaṣṭhāṃśaśarāṇi ca

92

jyāpañcakāvaśeṣāttu pañcāsraṃ kuṇḍamuttamam

93

pūrvokta brahmasūtrasya ardhaṃ ṣaṭtriṃśatā bhajet / anyān
saptana (la) vāṃstasminsūtre saṃvardhya tāvatā

94

vyāsārdhena tataḥ kuryānmaṇḍalaṃ tasya vistaram / vibhajya
bhāgairviṃśatyā viṃśāṃśo viśikhoyathā

95

p. १४७) bhavetsarvadhanuḥṣvevaṃ jyāsūtramatha pātayet /
navabhirnavabhistvaṃśairmilitāgraṃ samantataḥ

96

saptadhanūṃṣi jāyante tataḥ sammārjya tāni vai /
jyāsaptakāvaśeṣāttu saptāsraṃ kuṇḍamuttamam

1

śāradādi nibandheṣu kathite kuṇḍalakṣaṇe /
nyunādhikatvadoṣo'stītyaṅkavit paribhāvayet

2

yathākāmaṃ tu kuṇḍāni vidhāya khananaṃ caret / yāvān
kuṇḍasya vistāraḥ khananaṃ tāvadīritam

3

divyasārasvate granthe'pyetadeva prakīrtitam / caturasraṃ
catuṣkoṣṭhaṃ sūtraṃ kṛtvāyathā purā / hastamānena tanmadhye
tāvannimnāyataṃ khanet

4

śrīsārasaṃgrahe'pyeṣa evārthaḥ sphuṭamīritaḥ / ayameva hi
siddhānta upapattyāpi sidhyati

5

ādyamekhalayā sārdhaṃ tāvadityapi kecana

6

homāvaddhottare proktaṃ pratiṣṭhāsārasaṃgrahe / hastamātraṃ
khanettiryak ūrddhvamekhalayā saha

7

kuṇḍaṃ jināṅgulaistadvadūrddhva mekhalayā saha /
mantramuktāvalīgranthe'pyevameva prakīrttitam

8

evaṃ yatkenacitproktaṃ nirmūlakamidaṃ matam /
mantramuktāvalīkartustadabodhavijṛmbhitam

9

yonyādikuṇḍakhananaṃ caturasrāyataṃ matam /
kṣetravyāsacaturviṃśenāṅkena paritastalam / tyaktvā kuṇḍeṣu
sarveṣu mekhalāṃ racayetsudhīḥ

10

parityaktaṃ tu yatsthānaṃ tatsthānaṃ kaṇṭha ucyate /
vistāradvādaśāṃśena kecidicchanti tāntrikāḥ

11

mekhalānāṃ bhavedantaḥ parito nemiraṅgulāt (?) / ekahastasya
kuṇḍasya vardhayettatkramātsudhīḥ

12

p. १४९) daśahastāntamanyeṣāmardhāṅgulavaśāt pṛthak /
kāmikaikāṃśataḥ proktaḥ kaṇṭhaḥ kāmyaparastu saḥ

13

ityāha kaścidubhayorvikalpaḥ paramārthataḥ / mekhalaikā ca dve
trisro bhūtasaṃkhyā yathecchayā

14

kuryādyonyādikuṇḍeṣu tattatkuṇḍānurūpataḥ / jināṃśena
vibhakte tāḥ vyāse tisrastu mekhalāḥ

15

catustrīkṣaṇabhāgaiḥ syurnavartudahanonnatāḥ /
kecidvistārataulyena hyunnatatvaṃ vadanti vai

16

kuṇḍānāṃ yādṛśaṃ rūpaṃ mekhalānāṃ tu tādṛśam /
kuryātsarvatra kuṇḍeṣu tisraḥ sarvatra śobhanāḥ

17

ṣaḍarvdhyaśoccavistārā vijñeyātvekamekhalā /
dvayormekhalayormānamādyormekhalayoryathā

18

mekhalāḥ pañcadhā kāryāḥ ṣaṭpañcādhi tripakṣakaiḥ /
bhāgairvistāritājñeyā unnatādyā navāṅgulaiḥ

19

navāṃśānāṃ pañmoṃśa stannyūnaiścaturaṃśakaiḥ / dvitīyā
connatā dvābhyāmūnaistaiśca parā matā

20

tribhirūnaiścaturthīsyādavaśiṣṭaistu pañcamī / śāradātilake
tāsāṃ mānaṃ yattadihocyate

21

utsedhāyāmato muṣṭau tvekārdhāṅgulasammitāḥ / aratnimāne
kuṇḍe tāstithyekāṅgula sammitāḥ

22

ekahastamite kuṇḍe vedāgninayanāṅgulāḥ / kuṇḍe dvihaste tā
jñeyā rasavedaguṇāṅgulāḥ

23

caturhaste tu kuṇḍe tā vasutarkayugāṅgulāḥ / kuṇḍe rasakare
tāstu daśāṣṭārthāṅgulānvitāḥ

24

vasuhastamite kuṇḍe manupaṃktyaṣṭakāṅgulāḥ / daśahastamite
kuṇḍe manubhānadaśāṅgulāḥ

25

vistāropsedhatojñeyā mekhalāstantravedibhiḥ / divya sārasvate
granthe mānamuktamito'nyathā

26

p. १५०) sāttvikī mekhalā pūrvā sonnatā dvādaśāṅgulaiḥ /
dvitīyā rājasī jñeyā mekhalāṣṭāṅgulocchritā

27

tṛtīyā tāmasī proktā mekhalā caturaṅgulā /
pṛthagvistārametāsu caturaṅgulamānataḥ

28

prāgagniyāmya kuṇḍānāṃ proktā yonirudaṅmukhā / dakṣasthā
pūrvayāmye tu jalasthā paścimottare

29

navamasyāpi kuṇḍasya yonirdakṣiṇa diksthitā / śeṣāṇāṃ
prāṅmukhā proktetyādāvevaṃ pratīyate

30

yinikuṇḍe yonimabjakuṇḍe nābhiṃ ca varjayet / prāgagnītyādi
yatproktaṃ sāvakāśaṃ tadanyataḥ

31

tathāhi caturasrasya sarvāsvāśāsu bodhanāt / sarvārtha sādhakaṃ
yasmāccaturasramudāhṛtam

32

mekhalā madhyato yoniḥ kuṇḍasyārdhāṃśamānataḥ / āyatā
vistṛtā tryaṃśaiścaturviṃśāṃśamānataḥ

33

unnatā tāvadaṃśena kṛtāgrā kuṇḍa madhyataḥ / praviṣṭeveti
vakrāgrā jināṃśakṛtamekhalā

34

mekhalārthaṃ pṛthagbhūmirnagrāhyā kintu madhyataḥ /
yonikṣetrasya saṃgrāhyā mūle kumbhadvayopamā

35

agre saṃkocamāpannā yadvāśvatthadalākṛtiḥ /
muṣṭyaratnyekahastānāṃ kuṇḍānāmathavā bhavet

36

ṣaṭcaturdvyaṅgulāyāma vistāronnatiśālinī / ekāṅgulaṃ tu
yonyagraṃ kuryādīṣadadhomukham

37

ekaikāṅgulato yoniṃ kuṇḍeṣvanyeṣu vardhayet /
yavadvayakrameṇaiva tadagramapi vardhayet

38

yonerantarvilaṃ srugvadghṛtasya kṣaraṇakṣamam / sthalādārabhya
nālaṃ syādyonimūlasya dhāraṇam

39

nālamekhalayormadhye paridheḥ sthāpanāya ca / randhraṃ
kuryāttathā vidvān dvitīyamekhalopari

40

p.१५१) kuṇḍānāṃ kalpayedantarnābhimambuja sannibhām /
tattatkuṇḍānurūpāṃ vā mānamasya (syā) nigadyate

41

kuṇḍārkkāṃśasamucchrāyā kuṇḍāṣṭāṃśaiśca vistṛtā /
tāvadbhirāyatāpyaṃśairnābhiruktā manīṣibhiḥ

42

muṣṭyaratnyekahastānāmathavotsedhatāvataḥ / netravedāṅgulopetā
kuṇḍeṣvanyeṣu vardhayet

43

yavadvayakrameṇaiva nābhiṃ pṛthagudāradhīḥ / nābhikṣetraṃ
tridhā kṛtvā madhye kṛtvā tu karṇikām

44

bahiraṃśadvayenāṣṭau dalāniparikalpayet / patrāgrāṇi tataḥ
kuryāt sampūrṇaṃ kuṇḍalakṣaṇam

45

atrāhutyanusāreṇa kuṇḍalakṣaṇamīritam / muṣṭimānamitaṃ
kuṇḍaṃ śatārdhe saṃpracakṣate

46

śatahome'ratnimātraṃ hastamātraṃ sahasrake / dvihastamayute lakṣe
caturhastamudīritam

47

ṣaḍhastaṃ daśalakṣe ca koṭyāmaṣṭakaraṃ smṛtam /
ekahastamitaṃ kuṇḍamekalakṣe vidhīyate

48

lakṣāṇāṃ daśakaṃ yāvattāvaddhastena vardhayet /
daśalākṣācca ākoṭerdaśahastaṃ vidhīyate

49

koṭi saṃkhyāmitāddhomānnāsti homo'dhiko'paraḥ /
daśahastamitātkuṇḍānna kuṇḍaṃ tvadhikaṃ bhavet

50

puraṣkriyādau sarvatra caturasraṃ prayojakam / yatastaduktaṃ
sarveṣāṃ sarvasiddhikaraṃ budhaiḥ

51

api yonyādikuṇḍānāṃ prasaṅgādeva kīrttanam / dvihastādiṣu
kuṇḍeṣu kecidāhuriholvaṇāḥ

52

dvihastādimitaṃ brahmasūtraṃ kṛtvā dvikoṇake / vidhāya tatra
yonyādi kuṇḍānyanyāni kārayet

53

katihastā tviyaṃ śāletyevaṃ praśne kṛte paraḥ / āheyaṃ
daśahasteti laukikaṃ hi nidarśanam

54

p. १५२) tadasaddvikaraṃ kuṇḍamityādau tadadarśanāt /
ākāṃkṣāvirahādeva tvadhyāhāro na yujyate

55

daśahasteti yaccoktaṃ prastāvāttattathocyate / dvihastamayute
kuṇḍamityādau naiva dṛśyate

56

prastāva āyatervāpi vistārasyāthavā tataḥ / dvihastaṃ
kuṇḍamityādirupadeśo'yamucyate

57

kintukṣetraphalasyaiva dvaiguṇyādyavadhāryate / ityasmatsammataḥ
pakṣastatprakāro'tha kathayate

58

hastakṣetre caturviṃśatyaṅgulaṃ madhyasūtrakam / aṅgulāni
trayastriṃśadyava saptaka saṃyutāḥ

59

catasrastu tathā yūkāḥ sārdhaṃ likhyācatuṣṭayam / dvihaste
madhyasūtre tu mānamevaṃ trihastake /
tanmānamaṅgulānekacatvāriṃśaccaturyavāḥ

60

yūkācatuṣṭayaṃ kiñcidūnaṃ likhyācatuṣṭayam / catuṣkare
cāṣṭa catvāriṃśataṅgulakaṃ ca tat

61

aṅgulāni tripañcāśadvilikhyonāśca ṣaḍyavāḥ / pañcahaste tu
tanmānaṃ ṣaṭkare kṣetra ucyate /
tanmūlamaṣṭapañcāśadaṅgulāni ca ṣaḍyavāḥ

62

kiñcidbhāgādhikaṃ yūkādvayaṃ saptakarasya tu / mūlaṃ
caturyavaiḥ sākaṃ triṣaṣṭiścāṅgulānyapi

63

aṅgulāni tathā saptaṣaṣṭiḥ saptayavāḥ punaḥ / kiñcidūnā
madhyasūtramaṣṭahastasya tūcyate

64

dvāsaptatiraṅgulāni mūlaṃ navakare matam / dasahastamite kuṇḍe
tanmūlaṃ madhyasūtrakam / vardhayetpañcasaptatyāṅgulaiḥ
saptayavaistathā

65

alpādhikābhyāṃ likhyā (?) bhyāṃ sākamevaṃ prakīrttitam /
atiyatnena kuṇḍāni dvikarādīni kalpayet

66

p. १५३) nirmāṇaṃ durghaṭaṃ yasmāddvihastādisvarūpiṇām /
kuṇḍasya rūpaṃ jānīyāt paramaṃ prakṛtervapuḥ

67

prācyāṃ śiraḥ samākhyātaṃ bāhūdakṣiṇasaumyayoḥ / udaraṃ
kuṇḍamityuktaṃ yoniḥ pādau tu paścime

1

aṣṭādaśa syuḥ saṃskārāḥ kuṇḍānāṃ tatra deśitāḥ /
vīkṣaṇaṃ mūlamantreṇa śareṇa prokṣaṇaṃ matam

2

tenaiva tāḍanaṃ darbhairvarmaṇābhyukṣaṇaṃ matat / astreṇa
khananoddhārau hṛnmantreṇa prapūraṇam

3

samīkaraṇamantreṇa varmaṇābhyukṣaṇaṃ matam / kuṭṭanaṃ
hetimantreṇa varmamantreṇa mārjanam

4

vilepanaṃ kalārūpakalpanaṃ tadanantaram / trisūtrīkaraṇaṃ
paścād hṛdayenārcanaṃ matam

5

astreṇa vaktrīkaraṇaṃ hṛnmantreṇa kuśaiḥ śubhaiḥ /
catuṣpathaṃ tanutreṇa tattvayā dakṣapāṭanam

6

yāge kuṇḍāni saṃskuryāt saṃskāraireti (bhi) rīritaiḥ / athavā
tāni saṃskuryāccaturbhirvīkṣaṇādibhiḥ

7

nibandhān vividhān dṛṣṭvā sāramuddhṛtya sarvataḥ /
kuṇḍādividhiratrokto dadhno ghṛtamivādarāt

1

atha hastavitastyādi jñānāya pratipādyate / aṅgulādi vibhāgāya
prakāraḥ śāstrabodhitaḥ

2

tatrāsti vimatirbahvī vādināṃ śāradādiṣu /
karturdakṣiṇahastasya madhyamāṅguli parvaṇaḥ

3

trasareṇuranureṇurvāṇāgraṃ likhyayā saha / yūkāyavoṅgulamiti
kramādaṣṭaguṇātmakam

4

jālāntaragate bhānau yatsūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ / prathamaṃ tat
pramāṇānāṃ trasareṇuṃ pracakṣate

5

trasareṇustu vijñeyo yo'ṣṭau syuḥ paramāṇavaḥ /
kṛtamuṣṭikaḥ prakoṣṭho muṣṭī ratnirihocyate

6

kara-eva kalāṃśena hīno ratnirudāhṛtaḥ / taduktaṃ
nāmaliṅgānāmanuśāsanasaṃgrahe

7

prakoṣṭho vistṛtakaro hastomuṣṭyā ca baddhayā / saratniḥ
syādaratniḥ sa niḥ kaniṣṭhena muṣṭinā

1

vastutaḥ parīṣiṣṭādeḥ smṛtitvāt smārtakarmaṇi /
taduktamaṅgalaṃ vidyādāgamokteṣukarmasu / śāradādyuktavidhinā
vidyāddhastādi lakṣaṇam

2

pañcarātre tathācoktaṃ hastādīnāṃ tu lakṣaṇam /
ācāryadakṣiṇakare madhyamāṅgalimadhyame / parvaṇorantaraṃ
dairghyaṃ mātrāṅgulamudāhṛtam

3

paramāṇukramāt prokto yavo'ṣṭaguṇitoṅgulaḥ / madhyasya
dairghyamānena mātrāṅgulamudāhṛtam

4

chandogapariśiṣṭe yadaṅgulasya tu lakṣaṇam /
aṅguṣṭhāṅgulamānaṃ tu yatrayatropadiśyate / tatra tatra
bṛhatparvagranthibhirminuyāt sadā

5

tathā kātyāyanenāpi uktamaṅgula lakṣaṇam / aṅgulasya pramāṇaṃ
tu ṣaḍyavāḥ pārśvasammitāḥ

6

idamapyabhiyuktānāṃ vacaḥ sakala sammatam /
madhyāṅgalīkūrparayormadhye prāmāṇikaḥ karaḥ

7

ratniraṅguṣṭhaparvāṇi saṃkhyāyā caika viṃśatiḥ /
daśatvaṅguṣṭhaparvāṇi prādeśaḥ parikīrtitaḥ

8

evaṃ vikalpya siddhāntān puraścaraṇa candrikām / kurvatā'traiṣa
siddhāntaḥ kṛto hastādikarmaṇi

9

siddhāntaḥ kalpakārasya vākyādatra bhaviṣyati / kalpakṛdvacanaṃ
sākṣāddṛṣṭavedopajīvakam

10

smṛtikārāḥ smṛtiṃ cakruranumāyāgamaṃ tataḥ / samaste
prapadaste (sthe) vā yaḥ syādūrdhvakareṇa vai

11

p. १५७) pañcamoṃ'śaḥ sa hastaḥ syāt jināṃśastasya cāṅgulam /
lavoṣṭamoyavastasya proktaṃ hastādi lakṣaṇam

12

aṅgulaṃ tu bhavenbhānaṃ vitastirdvādaśāṅgulam / taddvayaṃ
hastamuditaṃ tat kintviti mataṃ param

13

anayorviṣayaḥ proktastatraivāṅgulayoryathā / yāgopakaraṇaṃ
sarvaṃ kuryānmātrāṅgulena vai

14

homāṅgāni sruvādīni kuṇḍamuṣṭyaṅgulāni ca / mānāṅgulena
kurvīta yathāśāstraṃ vicakṣaṇaḥ

15

karmaṇāmatha sarveṣāṃ kiṣkurevāthavā mataḥ /
ityāhustattvasiddhānta sārasaṃbhāravedinaḥ

16

aṅgulāratnimuṣṭyādi yājamānamihocyate / nācāryasya
navānyeṣāmṛtvijāṃ vidyate kadā

17

chandogapariśiṣṭe yatprāha kātyāyano muniḥ /
mānakriyāyāmuktāyāmanukte mānakartari / mānakṛdyajamānaḥ
syādviduṣāmeva nirṇayaḥ

18

prakalpayet srucaṃ yāge vakṣyamāṇena vartmanā /
kāraskareṣvāmalakī palāśakhadireṣvapi

19

śrīparṇā śiṃśapā śīraśākhiṣvekatamaṃ budhaḥ / gṛhītvā
vibhajeddhastamātraṃ ṣaṭtriṃśatā punaḥ

20

viṃśatyaṃśairbhavedanto vedī tairaṣṭabhirbhavet

21

ekāṃśena mitaḥ kaṇṭhaḥ saptabhāgamitaṃ mukham /
vedītryaṃśena vistāraḥ kaṇṭhasya parikīritaḥ

22

agraṃ kaṇṭhasamānaṃ syānmukhe mārgaṃ prakalpayet /
kaniṣṭhāṅgulimānena sarpiṣo nirgamāya vai

23

vedīmadhye vidhātavyā bhāgenaikena karṇikā / vidadhīta
bahistasyā ekāṃśenābhito vaṭam

24

tasya khātaṃ tribhirbhāgairttarvṛmardhāṃśato bahiḥ /
aṃśenaikena parito dalāni parikapayet

25

p. १५८) patrāṇyapi khanedetadūcire kecidu (lva) ṇāḥ /
tadatrānupadeśena jāva (ya) te na manoharam

26

mekhalā mukhavedyoḥ syāt parito'rdhāṃśamānataḥ /
dantamūlāgrayoḥ kuṇḍau (?) guṇavedāṅgule kramāt

27

dantī yugmayamāṃśaiḥ syādaṇḍasyānāha īritaḥ /
ṣaḍbhiraṃśaiḥ pucchabhāgo vedyāḥ kūrmākṛtirbhavet

28

haṃsasya vā hastino vā patriṇo vā mukhaṃ likhet / mukhasya
pṛṣṭhabhāge'syāḥ saṃproktaṃ lakṣaṇaṃ srucaḥ

1

srucaścaturviṃśatibhirbhāgairāracayet sruvam /
dvāviṃśatyādaṇḍamānamaṃśairetasya kīrtitam

2

caturbhiraṃśairānāhaḥ karṣājyagra(grā) hitacchiraḥ /
aṃśadvayena nikhanet paṅke mṛgapadākṛtim

3

daṇḍamūlāgrayorguṇḍī bhavetkaṅkaṇabhūṣitā / sruvasya
lakṣaṇaṃ proktaṃ sarvatantrānusārataḥ

4

suvarṇarūpyatāmrairvā yadvā lohena kalpayet / sruksruvau
vidhivadvidvāniti phetkāriṇīmatam

5

mūle hānikaraṃ proktaṃ madhye śokakaraṃ tathā / agre
vyādhikaraṃ proktaṃ sruvaṃ dhārayate katham

6

caturalaṃṅga parityajyāgre caiva dviraṣṭakam / caturalaṃṅgu tu
tanmadhye dhārayecchaṃkhamudrayā

7

hīyate yajamāno vai sruvamūlasya darśanāt /
tasmātsaṅgopayenmantrī homakāle yathāvidhi

8

uttānenaiva hastena aṅguṣṭhāgreṇa pīḍitam /
saṃhatāṅgulipāṇistu vāgyato juhuyāddhaviḥ

9

palāśapatre niśchidre rucire sruksruvaumune / kuryādaśvatthapatre
vā saṃkṣipte homakarmaṇi

10

tataḥ prayogān kurvīta siddhavat kathitān purā /
idānīmabhidhāsye'tra samyak ṣaṭkarmalakṣaṇam

11

sarvatantrānusāreṇa prayogaphalasiddhidam / śāntivaśyastambhanāni
dveṣaṇoccāṭane tataḥ / māraṇāntāni śaṃsanti ṣaṭkarmāṇi
manīṣiṇaḥ

12

p. १६०) rogakṛtyāgrahādīnāṃ nirāśaḥ śāntirīritā /
vaśyaṃjanānāṃ sarveṣāṃ vidheyatvamudīritam

13

pravṛttirodhaḥ sarveṣāṃ stambhanaṃ samudāhṛtam / snigdhānāṃ
dveṣajananaṃ mitho vidveṣaṇaṃ matam

14

uccāṭanaṃ svadeśāderbhraṃśanaṃ parikīrtitam / prāṇināṃ
prāṇaharaṇaṃ māraṇaṃ samudāhṛtam

15

svadevatādikkālādīn jñātvā karmāṇi sādhayet / ratirvāṇī
ramā jyeṣṭhā durgā kālī yathā kramāt / ṣaṭkarmadevatāḥ
proktāḥ karmādau tāḥ prapūjayet

16

īśacandrendranir-ṛtirvāyvagnīnāṃ diśomatāḥ / sūryodayaṃ
samārabhya ghaṭikādaśaśaḥ kramāt / ṛtavaḥ syurvasantādyā
ahorātraṃ dine dine

17

vasantagrīṣmavarṣābhyaḥ śaradhemantaśaiśirāḥ / hemantaḥ
śāntike prokto vasanto vaśyakarmaṇi

18

śiśire sammānaṃ jñeyaṃ vidveṣe grīṣma īritaḥ /
prāvṛḍuccāṭane jñeyā śaranmāraṇa karmaṇi

19

padmākhyaṃ svastiko bhūyo vikaṭaṃ kukkuṭaṃ tathā / vakrakaṃ
bhadramityāhu rāsanāni manīṣiṇaḥ

20

jānujaṅghāntarāle tu bhujayugmaṃ prakāśayet /
vikaṭāsanametatsyādupaviśyotkaṭāsane

21

kṛtvotkaṭāsanaṃ pūrvaṃ samapādadvayaṃ tataḥ / antarjānu
karadvandvaṃ kukkuṭāsanamīritam

22

gulphau ca vṛṣaṇasyādhaḥ sīraṇyā (sīvanyāḥ) pārśvatonyaset
/ pārśvapādau ca pāṇibhyāṃ baddhaṃ bhadrāsanaṃ bhavet

23

anyāni svastikādīni purā proktāni vai kramāt / ṣaḍmudrāḥ
kramato jñeyāḥ padmapāśagadāhvayāḥ

24

musalāśani khaḍgākhyāstāḥ puroktā yathākramāt /
padmapāśādikā mudrāḥ kathyate'śani lakṣaṇam

25

p. १६१) kaniṣṭhāṅguṣṭha yuṅmudrā trikoṇātvaśanirbhavet /
jalaṃ śāntividhau śastaṃ vaśye vahnirudīritaḥ

26

stambhane pṛthivī jñeyā vidveṣe vyomakīrttitam / uccāṭane smṛto
vāyurbhūyo'gnirmāraṇe mataḥ

27

tattadbhūtodaye samyak tattanmaṇḍala saṃyutam /
tattatkarmavidhātavyaṃ mantriṇā niśitātmanā

28

daṇḍākārāgatirbhūmeḥ puṭayorubhayoradhaḥ / toyasya
pāvakasyordhvaṃ gatistiryaṅnabhasvataḥ

29

gatirvyomno bhavenmadhye bhūtānāmudayaḥ smṛtaḥ / dharaṇerudaye
kuryāt stambhanaṃ vaśyamātmavit

30

śāntikaṃ pauṣṭikaṃ karma toyasya samaye vasoḥ / māraṇādīni
maruto vipakṣoccāṭanādikam

31

kṣveḍādināśanaṃ śastaṃmudaye ca vihāyasaḥ / bhūtānāmudayaḥ
proktasteṣāṃ vakṣyāmi maṇḍalam

32

vṛttaṃ divastatṣaḍbindulāñchitaṃ mātariśvanaḥ / trikoṇaṃ
svastikopetaṃ vahnerardhendusaṃyutam

33

ambhojamambhaso bhūmeḥ caturasraṃ savajrakam /
tattadbhūtasamābhāni maṇḍalāni vidurbudhāḥ

34

varṇaistairañcitānyāhuḥ svasvanāmāvṛtānyapi / svacchaṃ
viyanmarutkṛṣṇo rakto'gnirviśadaṃ payaḥ

35

pītā bhūmiḥ pañcabhūtānyevamuktāni rūpataḥ / varṇāḥ
proktāḥ purāteṣāṃ kulākulaparīkṣaṇe

36

śītāṃśusalilakṣoṇīvyomavāyuhavirbhujām / varṇāḥ
syuryantrabījāni ṣaṭkarmasu yathākramam

37

grathanaṃ ca vidarbhaśca sampuṭo rodhanaṃ tathā / yogaḥ pallava
ityete vinyāsāḥ ṣaṭsu karmasu

38

mantrārṇāntaritān kuryānnāmavarṇān yathāvidhi / grathanaṃ
tadvijānīyātpraśastaṃ śāntikarmaṇi

39

p. १६२) mantrārṇadvandvamadhyasthaṃ sādhyanāmākṣaraṃ likhet /
vidarbha eṣu (ṣa) vijñeyo mantribhirvaśyakarmaṇi

40

ādāvante ca mantraḥ syānnāmno'sau sampuṭo mataḥ / eṣa
saṃstambhane śasta ityuktaṃ mantravedibhiḥ

41

nāmna ādyantamadhyeṣu mantraḥ sthādrodhanaṃ matam /
vidveṣaṇavidhāneṣu praśastamidamīritam

42

mantrasyānte bhavennāma yogaḥ proccāṭane mataḥ / ante nāmno
bhavenmantraḥ pallavo māraṇe mataḥ

43

sitaraktapītamiśrakṛṣṇadhūmāḥ prakīrttitāḥ / varṇato
mantrasamproktā devatāḥ ṣaṭṣu karmasu

44

pañcamī ca dvitīyā ca tṛtīyā saptamī tathā /
budhejyaravisaṃyuktā śāntikarmaṇi pūjitā

45

gurucandrayutā ṣaṣṭhī caturthī ca trayodaśī / saptamī
pauṣṭike śastā aṣṭamī navamī tathā

46

daśamyekādaśī caiva bhānuśukradinānvitā /
ākarṣaṇetvamāvāsyā navamī pratipattathā

47

paurṇamāsī candrabhānuyutā vidveṣa karmaṇi / kārṣṇī
caturdaśītadvadaṣṭamī mandatārakā

48

uccāṭane te'tiśastāḥ pradoṣeṣu viśeṣataḥ /
caturdaśyaṣṭamī kṛṣṇā amāvāsyā tathaiva ca

49

nandā cārkadinopetā pañcamī saptamī tathā / paurṇamāsī ca
vijñeyā tithiḥ stambhanakarmaṇi

50

śubhagrahe śubhaṃ kuryādaśubhānyaśubhodaye / raudrakarmaṇi
riktārke mṛtyuyoge ca māraṇam

51

mantrāṇāṃ likhanadravyaṃ candanaṃ rocanā niśā /
gṛhadhūmaścitāṅgāro māraṇe'ṣṭaviṣāṇi ca

52

śyenāgninonapintāni dhattūrakarasantathā /
gṛhadhūmāstrikaṭukaṃ viṣāṣṭakamudāhṛtam

53

p. १६३) devatākālamudrādīn jñātvā samyagvicakṣaṇaḥ /
ṣaṭkarmāṇi prayuñjīta yathoktaphalasiddhaye

54

ṣaṭkarmaṇāṃ bahirbhūte kuryātkarmāṇi mantravit / śāntikasya
vidhānānītyūcire sāmpradāyikāḥ

55

karmaṇā prabalenaiva pratibandhe virodhinā / yadi siddhiṃ na labhate
dvistrirvā punarācaret

56

daivenopahato'tyantamaihikāni na kārayet / nāparādho'styatra
kiñcidupahāsamavāpnuyāt

1

athātaḥ saṃpravakṣyāmi mantrāṃstantreṣu gopitān /
prasiddhānaprasiddhāṃśca nīlasārasvatādikān

2

dakṣiṇāmūrttitantroktānapi phetkāriṇīgatān /
tattatprasiddhavividhaprabandhapaṭalasthitān

3

na bravīmi tathā kāṃścitsādhakālasyakāraṇāt / ādau
tripurabhairavyā vāgbhavaṃ bījamuddharet

4

tāreṇa paramāṃ devīṃ sampuṭīkṛtyamantravit /
sarasvatyainamaścānte rudrasaṃkhyākṣaro manuḥ

5

ṛṣiḥsyāddakṣiṇāmūrtiḥ chandogāyatramīritam /
pārijāteśvarī vāṇī devatā samudīritā

6

atrirvaruṇasaṃruddhodavāgvādini ca dvayam / vāgīśvaryā
daśārṇo'yaṃ mantro vāgvibhavapradaḥ / ṛṣiḥ kaṇvovirāṭ
chando devatā vāk samīritā

7

hṛdayānte bhagavati vadaśabdadvayaṃ tathā / vāgdevi
vahnijāyāntaṃ vāgbhavādyaṃ samuddharet / manuṃ
ṣoḍaśavarṇāḍhyaṃ vāgaiśvaryaphalapradam

8

tāro māyādhavobinduśaktistāraṃ sarasvatī / ṅentānatyantiko
mantraḥ prokta ekādaśākṣaraḥ

9

vācaspate'mṛte bhūyaḥ plūvaḥ plūriti kīrtayet / vāgādyo
munibhiḥ prokto rudrasaṃkhyākṣaro manuḥ

10

toyasthaṃ śayanaṃ viṣṇoḥ sakevalacaturmukham / bindurghāṃśayuto
vahniḥ bindusadyāmbuvān bhṛguḥ / uktāni trīṇi bījāni sadbhiḥ
sārasvārthinām

11

p. १६५) [vāgbhavaṃ vāmanetraṃ ca bindumadbhuvaneśvarī / uktāni
trīṇi bījāni ṛṣyādyetasya pūrvavat

12

śaktimādau samuddhṛtya trīṅkāraṃ ca tato vadet / dīrghaṃ
tanucchadaṃ cānte nīlasārasvato manuḥ]

13

tārādikaḥ phaḍanto'sāvuktastārāmanuḥ pṛthak / tārahīnaḥ
phaḍantaśceduktā caikajaṭā pṛthak

14

kathyate ṛṣirakṣobhyo bṛhatīcchanda īritam / devatā deśikairatra
kathitaiva yathākramāt

15

lajjāyugaṃ vadhūbījaṃ tato dīrghaṃ tanucchadam / sārasvato'paro
mantraḥ kathitaścaturakṣaraḥ

16

tadante yadi phaṭkāro manuḥpañcākṣaro'paraḥ /
tāraśaktivadhūbījānyante dīrghaṃ tanucchadam

17

astramagnivadhūrante manuḥ saptākṣaro'paraḥ / mantraśāstreṣu
saṃproktastathā dīrgheṇa varmaṇā / puṭitaṃ ca
vadhūbījamaparo'sau guṇākṣaraḥ

18

vakārau rephavāmākṣi binduyuktau tritattvaphaṭ / tāraṃ padme
yugaṃ paścānmahāpadme samīrayet

19

padmāvati dviṭhāntaikajaṭā saptārṇavarṇayuk / dvādaśasvarago
bindurbālābījamidaṃ bhavet

20

vāntaṃ vahnisamārūḍhaṃ vāmanetrendusaṃyutam / bījametacchriyaḥ
proktaṃ cintāratnamivāparam / ṛṣirbhugurnivṛcchando devatā
śrīḥ samīritā

21

vāgbhavaṃ vanitā viṣṇormāyā makaraketanaḥ / caturbījātmako
mantraḥ caturvargaphalāvahaḥ

22

dīrghāmārādisargāntau brahmabhānurvasundharā / vāntesinyai
priyā vahnermanuḥ prokto daśākṣaraḥ / ṛṣirdakṣo virāṭ chando
devatāḥ śrīḥ samīritā

23

vāgbhavaṃ śambhuvanitā ramāmakaraketanaḥ / tārtīyañca jagat
pāśau vahnibīja samujjvalaḥ

24

p. १६६) arghāṃśāḍhyo bhṛgustyaihṛnmantro'yaṃ dvādaśākṣaraḥ
/ mahālakṣmyāḥ samuddiṣṭastārādyaḥ sarvasiddhidaḥ

25

ṛṣirbrahmā samuddiṣṭaśchando gāyatramīritam / devatā
jagatāmādirmahālakṣmīḥ samīritā

26

śambhupatnī śriyā ruddhā kāmo bhagavatī mahī / brahmādityau
dharā dīrghā lakṣādirbhagavānmarut

27

prasīdayugalaṃ bhūyaḥ śrīruddhā bhuvaneśvarī / mahālakṣmi
namo'ntaḥ syāt praṇavādirayammanuḥ / saptaviṃśatyakṣarādyaḥ
proktaḥ sarvasamṛddhidaḥ

28

candreśamādalakṣmeśa bahnidīrghākṣimaṇḍitam /
bindudhruveśvarīyuktaṃ śrībījapuṭitaṃ bhavet

29

ṛṣirharistathāchando gāyatrī cāsya sammatā / devatā mohinī
lakṣmīrmahā sāmrājyadā bhavet

30

nakulīśognimārūḍho vāmanetrārdha candravān / bījaṃ tasyāḥ
samākhyātaṃ sevitaṃ siddhikāṃkṣibhiḥ

31

ṛṣiḥ śaktirbhavecchando gāyatrī devatā manoḥ / kathitā
surasaṃghena sevitā bhuvaneśvarī

32

vāgbhavaṃ śambhuvanitā ramā bījatrayātmakam / mantraṃ
samuddharenmantrī trivargaphalasādhanam

33

vāgbījapuṭitā māyā vidyeyaṃ tryakṣarī matā

34

ananto bindusaṃyukto māyā brahmāgnitāravān / pāśāditryakṣaro
mantraḥ sarvavaśyapradāyakaḥ / ṛṣyādyāḥ pūrvamuktāḥ
syurdevatā bhuvaneśvarī

35

tāro māyā varmabījamṛddhirīśvarasaṃyutā / kūrmastadanto
bhagavān kṣantrī (strī) dīrghaṃtanucchadam

36

saṃvartto bhagavān māyā phaḍanto dvādaśākṣaraḥ / munirarjuna
ākhyāto virāṭ chandaḥsamīritam / tvaritā devatā proktā
puruṣārthaphalapradā

37

p. १६७) kavacaṃ bhagavāṃścanto meruḥ sargasamanvitaḥ / trikaṇṭha
(ṇṭa)kī samākhyātā vidyā varṇatrayātmikā

38

kṣeruddhā strī trivarṇeyaṃ vidyā vaśyatrikaṇṭakī

39

tāro māyāvāgbhavānte nityaklinne madadrave / * * * * vahnijāyānto
mantraḥ pañcadaśākṣaraḥ

40

vāgbhavaṃ mānmathaṃ bījaṃ nityaklinne madau punaḥ / drave
vahnivadhūrmantro dvādaśārṇo'yamīritaḥ / ṛṣiḥ saṃmo (ha)
naśchando nivṛnnityā ca devatā

41

vāṅmāyānantaraṃ bhūyo nityaklinne madadrave / dvicānto
ravisaṃkhyārṇo mantrovaśyapradāyakaḥ

42

aṅgirāḥ syādṛṣistriṣṭup chando munibhirīritam / vajra
prastāriṇī proktā devatābhīṣṭa dāyinī

43

bhuvaneśīṃ samuccārya nityaklinne madadrave / navākṣarā ca
vidyeyaṃ dvicāntorudravarṇabhāg

44

śrīmāyāmadanaiḥ prokto mantrobījatrayātmakaḥ / ṛṣiḥ
sammohanaśchando gāyatraṃ tripuṭeśvarī

45

pāśāṅkuśapuṭāśaktirjhiṇṭīśo gaganaṃ marut / parameśvari
śabdānte dvicāntaḥ praṇavādikaḥ / aśvārūḍho manuḥ
proktastrayodaśabhirakṣaraiḥ

46

māyā hṛdbhagavatyante māheśvari padaṃ bhavet / annapūrṇe
ṭhayugalaṃ manuḥ saptadaśākṣaraḥ

47

parāśrīkāmayugalaṃ tadante bhagavatyatha / māheśvari
tataścānnapūrṇe svāhā dhruvādivān

48

dvidaśārṇo munirbrahmā paṃktiśchando'bhidhīyate /
annapūrṇeśvarī siddhā devatā samudrīritā

49

māyā padmāvatipadaṃ tataḥ pāvakavallabhā / saptārṇo
manurākhyātaḥ sarvavaśyapradāyakaḥ

50

p. १६८) dāntāvarghāṃśabidvantau bīje dhūmāvati dviṭham /
pippalādo muniśchando nivṛddhūmāvatīmanuḥ

51

parā jvālāmukhītyante dviṭhaṃ saptākṣaro manuḥ / māyā'triḥ
karṇabindvāḍhyo bhūyo'sau sargavān bhavet

52

pañcāntakaḥ pratiṣṭhāvān māruto bhautikāsanaḥ / tārādi
hṛdayānto'yaṃ mantro vasvakṣarātmakaḥ

53

ṛṣiḥ syānnāradaśchando gāyatrī devatā manoḥ /
durgāsamīritāsadbhirduritāpannivāriṇī

54

bhāntaṃ viyatsanayanaṃ śveto marddha (rga) ni ṭhadvayam /
aṣṭākṣarī samākhyātā vidyā mahiṣamardinī

55

tāre durge yutaṃ raktamantyoḍhāntaṃ salocanam / dvicāntā jaya
durgeyaṃ vidyā vedyā daśākṣarī

56

vadenmahiṣaśabdānte hiṃsike kūrcamuccaret / astraṃ ca
vahnijāyānto manureṣa daśākṣaraḥ

57

jvala jvalapadasyānte śūlinidvitayaṃ tataḥ / duṣṭagraha * * *
mastrānte vahnijāyāvadhirmanuḥ

58

aṣṭādaśākṣaraiḥ prokto grahakṣudrārināśakaḥ /
ṛṣirdīrghatamāḥ proktaḥ kakup chanda udāhṛtam / śūlinī
devatā proktā samastasuravanditā

59

uttiṣṭhapadamābhāṣya puruṣisyātpadaṃ punaḥ / pitāmahaḥ
sanetrenduḥ svapiṣisyādbhayaṃ ca me

60

samupasthitamuccārya yadiśakyamanantaram / aśakyaṃ vā punastanme
vadedbhagavatiṃ tataḥ

61

śamayāgnivadhūḥ saptatriṃśadarṇātmako manuḥ /
ṛṣirāraṇyakaśchando'pyatyunuṣṭubudāhṛtam / devatā
vanadurgākhyā sarvadurgavināśinī

62

kāmabījapuṭaṃ tārayugaṃ rāmeśvarīrayet / kūrcayugmāntare
śaktirastraṃ vahnivadhūrbhavet

63

p. १६९) rāmeśvarīyaṃ tārādyā vidyā pañcadaśākṣarī /
śaktitritattvavāgbījaṃ tāramantrān samuddharet

64

vajravairocanītyante bhagavānmāruto bhavet / kūrcamastraṃ (ntraṃ)
dvicānto'sau triśaktistāvadakṣarī

65

tāraṃ tato vajrapadaṃ tato vairocanī bhavet / bhagavānmāruto
māyāyugaṃ cāstraṃ dviṭhaṃ bhavet / trayodaśākṣaraścaiṣa
chinnamastāmanurbhavet

66

ādilakṣmī śaktikūrcavāgbījāni samuddharet / vajravairocanīye
syānmāyāyugmaṃ phaḍuccaret

67

vahijāyāvadhirmantraḥ pratyekaṃ bahuśo bhavet / bījaiḥ
pañcabhirādyantamadhyeṣu militaiḥ pṛthak

68

vyastairanukramoktaiśca chinnamastāṃ prakīrtayet / ṛṣiḥ
samrāḍiha proktaśchando'syā bhairavaṃ bhavet

69

viyadbhṛguhutāśastho bhautiko binduśekharaḥ /
viyattadādikendrāgnisthitaṃ vāmākṣi bindumat

70

ākāśabhṛguvahnistho manuḥ sargendukhaṇvān / vāgbhavaṃ
prathamaṃ bījaṃ kāmabījaṃ dvitīyakam

71

tṛtīyaṃ śaktibījākhyaṃ tribhirbījairudāhṛtā /
pañcakūṭātmikā vidyā vedyā tripurabhairavī

72

ṛṣiḥ syād dakṣiṇāmūrtiśchandaḥ paṃktiḥ samīritam / devatā
deśikairuktā devī tripurabhairavī

73

ādyantau repharahitāvante binduṃ parityajet / madhyame
candrabījādhaḥ śivabījamiti kvacit

74

kāntāntaṃ vāntasaṃyuktamakulāntaṃ ca nāntavat /
ṣaṭkūṭametatkathitaṃ bindunādayutaṃ kramāt

75

tāraṃ kāmo namo'ntaścettaddevī hṛdayaṃ bhavet /
pūrvoktabhairavīmantre kāmakūṭe parā śivām

76

p. १७०) hitvoccarettadā devī bhairavī ḍāmarī bhavet / tārakṣmā
mādanaṃ bījaṃ śivamatra tridhā bhavet

77

arkeṇa cendukalayā kramāttaṃ māntataṃ kuru / bindunādātmakaṃ
cādyayugmamantyaṃ visargavat

78

ṣaṭkūṭabhairavī devī ṛṣyādi tripureśivat /
ṣaṭkūṭabhairavīvarṇān saṃhārakramato likhet

79

tathā sāmānyanityeyaṃ bhairavī bhayahṛdbhavet /
ḍāmareśvarabhairavyāḥ kāmaṃ hitvā sureśvari

80

bindunādakalākrāntaṃ śaktibījaṃ samālikhet / bhayavidhvaṃsinī
nāma bhairavī samudāhṛtā

81

pañcabhistripurābāṇairvidyā pañcākṣarī bhavet / ṛṣirasyāstu
madano gāyatraṃ chanda ucyate / kāmeśvarīva pujādi devatā
ceyamīśvarī

82

adharo bindunādāḍhyo brahmendrasthaḥ śaśīyutaḥ / dvitīyaṃ
bhṛgusargāḍhyo manustārttiyamīritam

83

ādimādiñca madhyaṃ ca madhyaṃ madhyaṃ tathāntimam / antyamantyaṃ
tathādiṃ ca saiva śīghraphalā bhavet

84

navārṇā tripureśānī praṇavena daśākṣarī /
ṛṣiḥsyāddakṣiṇāmūrtiśchandaḥ paṃktirudīritam / devatā
tripureśānī bhajatāṃ kāmado maṇiḥ

85

śivacandrāgnidīrghākṣī bindunādātmakaṃ tataḥ /
candreśavahnivāmākṣibindunādamayaṃ bhavet

86

śaktiṃ kalāḍhyamantye ca caturbījamudāhṛtam / śrībījaṃ
kurutārttīyaṃ vidyā vedākṣarī bhavet

87

śaktibījaṃ vāgbhave tat kāma bījantu pūrvavat / antyaṃ
śivasamāyuktaṃ tripureśyā maheśvari / iyaṃ tu lalitā devī
sarvasaubhāgyadā bhavet

88

p. १७१) kevalaṃ kāmabījantu kāmeśīmanurucyate / ṛṣiḥ kāle'sya
mantrasya gāyatraṃ chandaṃ ucyate / kāmeśvarī samākhyātā
devatā jagadīśvarī

89

vadadvandvaṃ vādinīti vāṅmadhye pariniḥkṣipet / haṃsaikaṃ
vāgbhave devi nityakledini cālikhet

90

mahākṣobhaṃ kurudvandvaṃ śivacandrakalānalān /
vāmākṣibindunādāntān tārabījaṃ tato likhet

91

mokṣaṃ kuruyugaṃ haṃsaḥ śakrasvaravisargavān / iyaṃ
sañjīvanīdevī ṛṣirasyāḥ sito bhavet / gāyatraṃ chanda
ākhyātaṃ devatā jīvanī bhavet

92

vāgbhavaṃ tripureśānyā hitvā tat saṃlikhet punaḥ /
kāmaśaktidvayāntaśca vidyeyaṃ tryakṣarī bhavet / tripureśīva
ṛṣyādi devī kāmeśvarī matā

93

praṇavānteṅkuśayugaṃ tanmadhye ca bhareṃ(bhaveṃ) likhet /
cavargamantyahīnaṃ tu vilikhedvahnisaṃsthitam

94

caturdaśasvaropetaṃ bindunādāṅkitaṃ pṛthak / svāhānto manureṣa
syād bhareṇḍā devatā bhavet

95

parāṃ vilikhya vahnyante vāsinyai nama ityapi

96

aṣṭārṇeyaṃ maheśānī devatā vahnivāsinī / ṛṣirasyā
vasiṣṭhaḥ syādgāyatraṃ chanda ucyate

97

nityaklinnāṃ samālikhya mukhe tāraṃ samālikhet / hṛllekhānte
kathaṃ (pharaiṃ) māyā candrabījaṃ visargavat

98

caturdaśākṣarī vidyā ṛṣirbrahmā nigadyate / chando
gāyatramityuktaṃ devīvajreśvarī bhavet

99

bhuvaneśīṃ samuccārya śivadūtyai namo vadet / saptārṇā
śivadūtīyaṃ trailokyakṣobhaṇī bhavet / rudro munistu gāyatrī
chando'syāṃ devateritā

100

p. १७२) jīvavāruṇatārāḍhyaṃ sarvānte maṅgalāpadam / ṅecānte
nama ālikhya navārṇā sarvamaṅgalā / ṛṣiśchando maheśāni
gāyatrī chanda ucyate

101

oṅkāraṃ bījamuccārya namo bhagavatītyapi / jvālāmālini deveśi
sarvabhūtāntimaṃ likhet / jvālāmālinyasau proktā bhajatāṃ
kāmado maṇiḥ

102

śivaśca candrajāntāgnirudrasvaravibhūṣitāḥ / vijayāṃ jayadāṃ
devīmanena vidhinoddharet / kakānugrahabindvindu bhūṣitaṃ
manumālikhet

103

ṛṣirbrahmāsya mantrasya gāyatrī chanda ucyate / vicitrā devatā
proktā bhajatāṃ kāmado maṇiḥ

104

vānayā puṭitāṃ kuryāttathā vai nityabhairavīm /
pañcabāṇā&śca deveśi nityā śakrākṣarī bhavet / anye ca bahavo
bhedā noktā vistarakāraṇāt

105

mādanaṃ tadadhaḥ śaktistadante bindumālinī / aindraṃ ca
bhuvaneśānībījaṃ tad vāgbhavaṃ bhavet

106

śivabījaṃ tridhākṛtvā sṛṣṭi sthitilayakramāt / dvayamādyena
rahitamādyādho madanākṣaram

107

parasthita śivādhastādindrabījaṃ niyojayet /
tathālayaśivādho'pi vahnistūryasvarendumān / evametanmahābījaṃ
kāmabījaṃ mahodayam

108

māyābījaṃ maheśāni mādanaṃ śakrasaṃyutam / candrabījaṃ
kevalaṃ tu viniyojya varānane

109

saṃhārakramayogena śaktibījaṃsamuddharet / ādyabīje svarau
muktvā śivaśaktī puro vadet / śrīvidyeyaṃ kvacitproktā devatā
purasundarī

110

prathamāyāstu vidyāyāḥ śaktiṃ turyañca sundari

111

hitvā mukhe śivendubhyāṃ lopāmudrā tviyaṃ bhavet / tasyā eva tu
vidyāyāstārtīyaṃ suravandite

112

p. १७३) sa (ma) hādyaṃ śaktibījaṃ syādvidyāgastyena pūjitā /
lopāmudrāprabhāveṇa sākṣādbrahmasvarūpiṇī

113

uddharedathavā devīṃ śaktimādanamadhyagam / śivaṃ
kuryādvāgbhave tu śivādyaṃ kāmabījakam

114

candrādyaṃ tu tṛtīyaṃ syādvidyeyaṃ mānavī bhavet / anye ca
bahavo bhedā noktā vistarakāraṇāt / ṛṣiḥ
syāddakṣiṇāmūrttiśchandaḥ paṃktyāhvayaṃ bhavet

115

[jīvaḥ śivayugaṃ jīvakāntakāntā śivendu mat / etadādyaṃ ca
madhyaṃ ca haṃsayukkṣmākṣahendumat

116

ante tu halasatkendu kṣahendvākāśamaṇḍitam / dakṣiṇāmūrtti
(tantre tu) trikūṭamidamuktavat]

117

lakṣmīmāye punastāraḥ parā lakṣmīḥ kumārikā / vidyāvyastā
tato bālā śrīḥ parā ṣoḍaśākṣarī

118

dvitīyasyādiyugmaṃ tu viparītaṃ likhetsudhīḥ / bālāṃ
cāntarmukhaṃ kṛtvā vilikhettadanantaram

119

tāraṃ māyāṃ tato lakṣīṃ kramātkūṭatrayaṃ likhet / bālayā
sampuṭaṃ kuryādramākhyā parameśvarī

120

candrāntaṃ vāruṇāntaṃ ca śakrādisahitaṃ pṛthak / vāmākṣi
bindunādāntamādau vyatyāsato likhet

121

antarmukhā kumārī ca pañcabhiḥ puṭitaṃ likhet / ṣaṭkūṭaṃ
ṣoḍaśārṇeyaṃ proktā tantrāntare kramāt

122

tāramāyādibījāni vidyā saṭkūṭakaṃ bhavet / ṛṣyādiḥ
pūrvavadbhedā noktā vistarakāraṇāt

123

brahmācādhāraśaktiśca kalāsmarapurandarāḥ / etān saṃyojya
parata īśvarīṃ yojayecchive

124

candrabījaṃ tadādisthaṃ śivabījaṃ niyojayet / mādanaṃ
śakrabījasthaṃ yojayedbhuvaneśvarīm

125

śivabījaṃ mādanasthaṃ śakraṣaṣṭhasamanvitam /
raktasaptamaśakrasthaṃ māyābījaṃ samuddharet

126

p. १७४) tuṇḍākṣarīśivādisthaṃ marudindrasamanvitam /
dharādharasutābījamekatrāpi niyojayet

127

vaktrāccaturthabījādhaḥ krodhīśaṃ ca niyojayet / pinākīśaṃ
candrasaṃsthamākāśaṃ raktasaṃsthitam

128

caturthasvarasaṃyuktaṃ nādabinduvibhūṣitam / sarvamekatra saṃyojya
pañca pañcākṣaro bhavet / pañcakūṭātmikā vidyā pañcamī
paradevatā

129

vāṅmāyākamalāstāranamonte bhagavatyatha / śrīmātaṅgeśvari
vadet sarvajanamanohari

130

sarvādisu (mu) kharājyante sarvādisu (mu) kharañjini /
sarvarājavaśaṃ paścāt karisarvapadaṃ tataḥ

131

strīpuruṣavaśaṃ brahmānetramagnyāsanaṃ tataḥ /
sarvaduṣṭamṛgavaśaṃ kari sarvabhṛgustvara

132

śaṅkari syātsarvalokamamukaṃ śiva agrariḥ / vaśamānaya
jāyāgneraṣṭāśītyakṣaro manuḥ

133

namaḥ pāśāṅkuśaudvedhā phaṭ svāhā kālikālike /
dīrghaṃtanucchadaṃ kālī manuḥ pañcadaśākṣaraḥ

134

prāsādānte vadetkāli mahākālipadaṃ vadet / kalāvakṣiyutau
dvedhā tadante ca phaḍuccaret

135

svāhā caturdaśārṇo'yaṃ mahākālīmanurbhavet / lajjābījaṃ
tataḥ kūrcaṃ phaḍantā tryakṣarī bhavet

136

pralayāgnī sarudhirāvūrdhvakeśīsamanvitau /
nādavindusamāyuktāvevaṃ krodhadvayaṃ punaḥ

137

guṇākṣaramanurasau kaumāryāḥ kāmado maṇiḥ /
ucchiṣṭapadamābhāṣya vadeccāṇḍālinītyapi

138

tadante sumukhīdevīṃ mahāyuktāpiśācinīm / śaktibījaṃ
tataṣṭānto guṇaśaḥ sargabinduvā (mā) n

139

p. १७५) athavocchiṣṭacāntāni (ṇḍāli) mātaṅgipadamīrayet /
tataḥ sarvavaśaṃ cānte karihṛdvahnivallabhā / ekonaviṃśatā
varṇaiḥ sarvābhīṣṭakaro bhavet

140

śaktibījaṃ triguṇitaṃ bhṛguḥ sargayutobhavet /
mahāśvetāmanurasau samproktaścaturakṣaraḥ

141

pañcāntakaṃ śaśiyutaṃ bījaṃ gaṇapaterviduḥ / gaṇakaḥ
syānmuniśchando nivṛdvighno'sya devatā

142

caturīyo vilomena dhruvādirbindusaṃyutaḥ / vaighno mantro
hṛdantorccāvidhauhomehi (dvi) cā (ṭhā) ntikaḥ

143

śrīśaktismarabhūvighnabījāni prathamaṃ vadet / ṅentaṃ
gaṇapatiṃ paścādvarānte varadaṃ padam

144

uktvā sarvajanaṃ me'nte vaśamānaya ṭhadvayam /
aṣṭāviṃśatyakṣaro'yaṃ tārādyo manurīritaḥ

145

gaṇakaḥ syādṛṣiśchando gāyatrī nivṛdanvitā / idaṃ
gṛhāṇavadato varmāstrānalavallabhā / caturdaśākṣarī proktā
mahākālī dhruvādikā

146

va (ka) kāro raktavāmākṣibinduyuktastridhā bhavet / tataḥ
kūrcayugaṃ māyāyugaṃ syāddakṣiṇe padam

147

kālike śaktayastisraḥ tathā dīrghatanucchadau / śaktiyugaṃ
dviṭhaṃ kālīmanurdvāviṃśadakṣaraḥ

148

bhairavo munirākhyātaśchandonuṣṭubiti kramāt / hāntāntapūrvo
māntaśca lāntonāntastathaiva ca

149

kaikādaśaḥ kādiṣaṣṭhaḥ khānto viṣṇupuraḥ saraḥ /
ebhiraṣṭākṣarairmantraṃ śoṇapadmamiva smaret

150

oṅkāraṃ pūrvataḥ kṛtvā japyaḥ syānnārado muniḥ /
chando'nuṣṭubdevatā ca mahāmāyā manorbhavet

151

tārayugmaṃ tataḥ śaktirvaiṣṇavīmantramuddharet / tritanuṃ
(ttvāṃ) tārayormadhye vārāhītyaparā bhavet

152

p. १७६) tāro viyadindurephamatha (nu) svarayutaṃ bhavet /
bhuvaneśīti saṃproktā bhavānyāstryakṣaro manuḥ

153

māyāviyadindurephamanusvarayutaṃ bhavet / svaramasya parityajya
sargayogātparo bhavet

154

mahāgaṇapatiḥ prokto devatā devavanditā

155

māyā vivipadadvandvaṃ tato gaṇapatiṃ vadet / khaḍgīśapāvakau
paścād varadānte vadet punaḥ

156

sarvalokaṃ me padāntaṃ vaśamānaya ṭhadvayam /
ṣaḍviṃśatyakṣaromantro bhajatāṃ surapādapaḥ

157

gaṇakaḥ syādṛṣiśchando gāyatraṃ devatā manoḥ / vi vi
vighneśvaraḥ prokto bhajatāṃ sarvakāmadaḥ

158

śaktiruddhaṃ nijaṃ bījaṃ mahāgaṇapatiṃ vadet /
ṅe'ntamagnivadhūḥ prokto mantro'yaṃdvādaśākṣaraḥ

159

gaṇakaḥ syādṛṣiśchando gāyatrī nivṛdādikā / uditā devatā
tantre nāmnāśaktigaṇādhipaḥ

160

śaktyā ruddhaṃ nijaṃ bījaṃ vaśamānaya ṭhadvayam / tārādyo
manurākhyāto rudrasaṃkhyākṣarānvitaḥ / ṛṣ.yādyāḥ
pūrvamuktāḥ syurasya mantrasya vai kramāt

161

saṃvartako netrayutaḥ pārśvauvahnyāsane sthitaḥ / prasādanāya
hṛnmantraḥ svabījādyo daśākṣaraḥ

162

gaṇako munirasya syādvirāṭ chanda udīritam / kṣipraprasādano
vighno devatāsya udīritā

163

pañcāntako binduyuto vāmakarṇavibhūṣitaḥ /
tārādihṛdayānto'yaṃ herambamanurīritaḥ

164

tāraṃ khaḍgīśvaraḥ kūrmo niḥsvarolānta īritaḥ / bhuve natiḥ
saptavarṇaḥ svabrahmaṇyātmako manuḥ

165

tāraṃ hastipadaṃ paścāt piśācapadamīrayet / indramakṣiyutaṃ
durgāmekārāḍhyāṃ samuddharet

166

p. १७७) ucchiṣṭa gaṇanāthasya likhet svāhā daśākṣaraḥ /
bījādikaṃ vadantyeke gāyatrī nivṛtā bhavet / chando muniśca
saṃproktaḥ suśrīvādirapi kramāt

167

śaktistāraṃ hastimukhaṃ pralambodaraśabdavat /
ṅentamucchiṣṭaśabdāḍhyaṃ mahātmānaṃ tathā vadet

168

aṅkuśaṃ dīrgharaktāḍhyaṃ pārśvaṃ binduyutaṃ vadet / śaktiṃ
ṅentamathocchiṣṭa svāhāṣṭāviṃśadarṇavān

169

vakratuṇḍāya kavacaṃ dīrghameṣa ṣaḍakṣaraḥ / vakratuṇḍāya
māyānte namaścāṣṭākṣaro bhavet

170

khaḍgī śambhorbhṛgurbindurmanusvarasamanvitaḥ / somāya
hṛdayānto'yaṃ mantraḥ proktaḥ ṣaḍakṣaraḥ / ṛṣiḥ prokto
bhṛguśchandaḥ paṃktiḥ somo'sya devatā

171

tāro ghṛṇirbhṛguḥ paścādvāmakarṇavibhūṣitaḥ / vahnyāsano
marut śeṣaḥ sanetro'tristyapaścimaḥ

172

aṣṭākṣaro manuḥ prokto bhānorabhimatapradaḥ / devabhāgo muniḥ
prokto gāyatrī chanda īritam / devatā jagatāmādiḥ
savitābhīṣṭasiddhidaḥ

173

ākāśavahnidīrghendu saṃyutaṃ bhuvaneśvarī / sargānvito
bhṛgurbhānostryakṣaromanurīritaḥ

174

ākāśamagnipavanasadyāntārghīśa bindumat / mārtaṇḍabhairavaṃ
nāma bījametadudāhṛtam / puṭitaṃ bimbabījena sarvakāma
phalapradam

175

ṭāntaṃ dahananetrendusahitaṃ tadudāhṛtam / viyadardhendulalitaṃ
tadādiḥ sargasaṃyutaḥ

176

ajapākhyo manuḥ prokto dvyakṣaraḥ surapādapaḥ / ṛṣirbrahmā
smṛto devī gāyatrī chanda īritam / devatā jagatāmādiḥ samprokto
girijāpatiḥ

177

vyāhṛtitrayamagne syājjātaveda ihāvaha / sarvakarmāṇi sambhāṣya
sādhayāgnipriyā tataḥ

178

p. १७८) tārādyo'yaṃ manuḥ proktaḥ saptaviṃśativarṇavān /
ṛṣirbhṛgurbhavecchando gāyatrī devatānalaḥ

179

uttiṣṭha puruṣaṃ brūyāddhavi (ri) piṅgala tatparam /
lohitākṣapadaṃ dehi me dadāpaya ṭhadvayam

180

caturviṃśatyakṣarātmā samṛddhimanurīritaḥ / ṛṣyādayaḥ purā
proktā manorasya manīṣibhiḥ

181

praṇavo bhūrbhuvaḥ svaśca svāhā saptākṣaro manuḥ /
ṛṣyādyāḥ prāgvadevāsya devatā pāvako mahān

182

anugrahādirdeveśi bindunādakalātmakaḥ / tāraḥ parā haṃsapadaṃ
sohaṃ svāhāṣṭavarṇavān

183

ṛṣirnārāyaṇaḥ prokto gāyatraṃ chanda ucyate / brahmaiva devatā
sākṣātparaṃ jyotiḥ svarūpadhṛk

184

tāraṃ namaḥ padaṃ brūyānnarau dīrghasamanvitau / pavano ṇāya
mantroyaṃ prokto vasvakṣarātmakaḥ

185

sādhyā (dhyo) nārāyaṇaḥ prokto muniśchanda udāhṛtam / mantrasya
devī gāyatrī devatā viṣṇuravyayaḥ

186

praṇavo hṛdbhagavate vāsudevāya kīrtitaḥ / pradhānaṃ vaiṣṇave
tantre mantro'yaṃ dvādaśākṣaraḥ

187

ṛṣiḥ prajāpatiśchando gāyatrī parikīrttitam / devatāsya manoḥ
prokto vāsudevo manīṣibhiḥ

188

hṛllekhā bījayugalaṃ ramābīja yugaṃ tathā / lakṣmyante
vāsudevāya hṛdantaḥ praṇavādikaḥ

189

tāro hṛdviṣṇave paścāt ṅentaḥ surapatirbhavet / mahābalāya
ṭhadvandvaṃ manuraṣṭādaśākṣaraḥ / rṣirbindurvirāṭ chando
devatā dadhivāmanaḥ

190

udgiratapadamābhāṣya praṇavodgīthaśabdataḥ /
sarvavāgīśvaretyante pravadedīśvaretyatha

191

sarvavedamayācintya padānte sarvamuccaret / bodhaya dvitayānto'yaṃ
mantrastārādirīritaḥ

192

p. १७९) ṛṣirbrahmāsya nirdiṣṭaḥ chandā'nuṣṭubudāhṛtam /
devatā syāddhayagrīvo vāgaiśvaryapradāyakaḥ

193

ananto'gnyāsanaḥ sendurbījaṃ rāmāya hṛnmanuḥ /
ṣaḍakṣaro'yamādiṣṭaḥ bhajatāṃ kāmado maṇiḥ

194

brahmā prokto muniśchando gāyatraṃ devatā manoḥ / deśikendraiḥ
samākhyāto rāmo rākṣasamardanaḥ

195

kavacaṃ jānakītyuktvā vallabhāyāgnisundarī / daśākṣaro
manurasau bhajatāṃ kāmado maṇiḥ

196

rāmityekākṣaro mantro rāmeti dvyakṣaro manuḥ /
tāraśaktiramākāmavāksvabījādikaṃ kramāt / rāmeti tryakṣaro
mantrastantravidbhirudīritaḥ

197

rāmeti candrabhadrāntau samproktau caturakṣarau /
svāhānto'ṅgaphaḍantaśca namo'ntaśca ṣaḍarṇavān

198

kāmabīja ramābīja puṭito'tha yathākramāt /
rāmaśabdaścaturthyanto namaḥ pañcākṣaro manuḥ

199

kāmabīja ramābīja śaktibījādikaṃ kramāt / ṣaḍakṣaro
manurasau kathitaṃ tantravedibhiḥ

200

rāmacandrapadaṃ ṅentaṃ namo'ntaḥ praṇavādikaḥ /
rāmabhadrapade'pyevamudito'ṣṭākṣro manuḥ

201

śaktibījaramābījavāgvīja puṭitaṃ bhavet / rāmeti
candrabhadrāntaṃ sacaturthaṃ navākṣaram

202

tāraṃ namo bhagavate rāmacandrāya kīrttayet / athavā
rāmabhadrāya tāvubhau dvādaśākṣarau / santyanye bahavo mantrā
noktā vistarakāraṇāt

203

tāraṃ namo bhagavate varāhapadamīrayet / rūpāya bhūrbhuvaḥ svaḥ
syātpataye tadanantaram

204

bhūpatitvaṃ me padānte dehyante ca dadāpaya /
vahnijāyāvadhirmantraḥ syāttrayastriṃśadakṣaraḥ

205

p. १८०) bhārgavo munirākhyātaśchando'nuṣṭubudāhṛtam /
devatādivarāho'sya mantrasya kathito budhaiḥ

206

hṛdayaṃ bhagavatyai syāddharaṇyai tadanantaram / dharaṇyante dhare
dvandvaṃ dviṭhānto'yaṃ dhruvādikaḥ

207

ekona viṃśatyarṇāḍhyaṃ dharāhṛdayamīritam / varāho'sya muniḥ
proktaśchando nivṛdudāhṛtam

208

devatā sarvabhūtānāṃ prakṛtirdharaṇīmatā

209

ugraṃ vīraṃ vadet pūrvaṃ mahāviṣṇumanantaram / jvalantaṃ
padamābhāṣya sarvatomukhamīrayet

210

nṛsiṃhaṃ bhīṣaṇaṃ bhadraṃ mṛtyumṛtyuṃ vadettataḥ /
namāmyahamayaṃ prokto mantrarājaḥ suradrumaḥ

211

ṛṣirbrahmāsamuddiṣṭaśchando'nuṣṭubudāhṛtam / devatā
narasiṃho'sya surāsuranamaskṛtaḥ

212

kṣakāro bahnimārūḍho manusvara samanvitaḥ /
bindunādalasanmūrdhā bījaṃ naraharerviduḥ

213

bījaṃ namo bhagavate narasiṃhāya tatparam / syājjvālāmāline
paścāddīptadaṃṣṭrāyatatparam

214

agninetrāya sarvāya rakṣoghnāya padaṃ vadet /
sarvabhūtavināśānte la(na) kāro bindumān marut

215

sarvajvaravināśānte lāyārṇau (nāyārṇau) daha yugmakam /
pacadvandvaṃ rakṣayugaṃ hū&phaṭ svāhā dhruvādikaḥ /
saptaṣaṣṭyakṣaraiḥ prokto jvālāmālī mahāmanuḥ

216

pāśaḥ śaktirnarahariraṅkuśo varmaphaṭ manuḥ / saḍakṣaro
narahareḥ kathitaḥ sarvakāmadaḥ

217

ṛṣirbrahmā samuddiṣṭaḥ paṃktiśchanda udāhṛtam / devatā
narasiṃho'sya mantrasya samudīritaḥ

218

tāro bhṛgurviyadbhūyastadāḍhyaṃ vahnidīrghayuk / pāvakaḥ
kavacāstrānto mantraḥ saptākṣaraḥ smṛtaḥ

219

p. १८१) ahirbudhnyo muniḥ proktaśchando'nuṣṭubudāhṛtam / devatā
munibhiḥ proktaścakrarūpī hariḥ svayam

220

kṛṣṇāya padamābhāṣya govindāya tataḥ param /
gopījanapadasyānte vallabhāya dviṭhāvadhiḥ

221

kāmabījādirākhyāto manuraṣṭādaśākṣaraḥ / nārado'sya muniḥ
prokto gāyatraṃ chanda īritam / devatā kathitaḥ kṛṣṇaḥ
sarvakāmaphalapradaḥ

222

gopījanapadasyānte vallabhāyāgnisundarī / daśākṣaro nārado'sya
ṛṣiśchando virāḍapi / devatā deśikaiḥ proktaḥ kṛṣṇaḥ
kaṃsaniṣūdanaḥ

223

brahmā bhūmyāsanāsīnaḥ śāntirindu vibhūṣitaḥ / bījaṃ
manobhuvaḥ proktaṃ jagattritayamohanam

224

ṛṣiḥ sammohanaḥ prokto gāyatraṃ chanda īritam / sarvasammohanaḥ
sākṣāddevatā makaradhvajaḥ

225

śrīmanmukundacaraṇu sadeti śaraṇaṃ tataḥ / ahaṃ prapadya ityukto
maukundo'ṣṭādaśākṣaraḥ / nārado'sya tu gāyatrī
mukundaścarṣipūrvakaḥ

226

athavaitatsamastānte marunnamitaśabdataḥ / bālalolātmane hū& phaṭ
nama ityaparomanuḥ

227

nalakūbaragāyatrī bālakṛṣṇa itīritaḥ (tāḥ) / rṣyādyāḥ
siddhayaḥ sarvāḥ syurjapādyairihāmunā

228

anurūpapadasyānte rasarūpapadaṃ vadet /
kṛṣṇarūpanamodvandvamannādhipataye namaḥ

229

annaṃ prayaccha svāheti viṃśadarṇo'nnado manuḥ /
nārado'nuṣṭubannādhipatayo'syarṣipūrvakāḥ

230

manureṣa dvādaśārṇa(ḥ) hū& phaṭ svāhāntiko'paraḥ /
ṛṣyādyā brahma-gāyatrī-grahaghnaharayaḥ kramāt

231

asāvanyo manurdvādaśānte puruṣottama / āyurme dehi sambhāṣya
viṣṇave prabhaviṣṇave

232

p. १८२) namonto dvyadhikatriṃśadarṇo'syarṣistu nāradaḥ /
chando'nuṣṭubdevatāsya śrīkṛṣṇaḥ parikīrttitaḥ

233

uktvā gopālakapadaṃ punarveṣadharāya ca / vāsudevāya
varmāstraśirāṃsyaṣṭādaśākṣaraḥ

234

manurnāradagāyatrī kṛṣṇarṣyādirudīritaḥ / kāvyamadhye
liyasyānte phaṇāmadhye divarṇakān

235

[kāliyaphaṇāmadhye]
uktvā punarvadennṛtyaṃ karoti tamanantaram / namāmi
devakīputramityuktvānnṛtyaśabdataḥ

236

rājānamacyutaṃ brūyāditi dantalipirmanuḥ / deśikairasya mantrasya
saṃprokto nārado muniḥ / chando'nuṣṭubdevatā ca kṛṣṇaḥ
kāliyamardanaḥ

237

śakti śrīpūrvako'ṣṭādaśārṇo viṃśativarṇakaḥ /
mantro'nena dadṛkṣo'nyo manurnahi jagattraye / rṣirbrahmāsya
gāyatrī chandaḥ kṛṣṇastu devatā

238

vāgbhavaṃ kāmabījaṃ ca kṛṣṇāya bhuvaneśvarī / govindāya
ramā gopījanavallabha ṅeśiraḥ

239

caturdaśasvaropetaḥ śuklaḥ sargī tadūrdhvataḥ /
dvāviṃśatyakṣaro mantro vāgīśatvapradāyakaḥ /
aṣṭādaśārṇavatsarvamaṅgarṣyādikamūhayet

240

śrīśakti smarakṛṣṇāya * * * * śiro manuḥ /
ravyarṇobrahmagāyatrīkṛṣṇarṣyādiranukramāt

241

śrīśakti kāmapūrvoṅgajanmaśaktiramāntikaḥ / daśākṣaraḥ sa
evādau syāccecchaktiramānvitaḥ

242

māraśaktiramāpūrvaśakti śrīmāra pūrvakaḥ / śrīśakti
mārapūrvaśca daśārṇāmanavastrayaḥ / eteṣāṃ
manuvarṇānāmaṅgarṣyādi daśārṇavat

243

aṣṭādaśārṇo mārānto manuḥ sutadhanapradaḥ /
ṛṣyādyaṣṭādaśārṇoktaṃ manorasya yathākramāt

244

p. १८३) tāraṃ hṛdbhadbhagavānṅento nandaputrapadaṃ tathā /
nandānte vapuṣe'styagnimāyānto daśavarṇakaḥ

245

aṣṭāviṃśatyakṣaro'yaṃ bruve dvātriṃśadakṣaram /
nandaputrapadaṃ ṅentaṃ śyāmalāṅgapadaṃ tathā

246

tathā bālavapuḥ kṛṣṇo govindo daśavarṇakaḥ / anayornārada
ṛṣiśchandaścoṣṇiganuṣṭubhau

247

tāraṃ hṛdbhagavānṅento rukmiṇīvallabhastathā / śiro'ntaḥ
ṣoḍaśārṇo'yaṃ rukmiṇīvallabhāhvayaḥ

248

sarvasampatprado mantro nārado'sya muniḥ smṛtaḥ /
chando'nuṣṭubdevatā ca rukmiṇīvallabho hariḥ

249

nī(lī)lā dantā (daṇḍā) vadhau gopījanasaṃyuktadoḥ padam /
daṇḍānte bālarūpeti meghaśyāmapadaṃ tataḥ

250

ekonaviṃśadarṇo'sya manurnārada īritaḥ / chando'nuṣṭubdevatā
ca nī (lī) lādaṇḍaharirmataḥ

251

trayodaśasvarayutaḥ śārṅgī medaḥ sakeśavaḥ / tathā
māṃsayugantāya śiraḥ saptākṣaro manuḥ

252

bhajatāṃ kāmadaḥ prokto nārado'syamuniḥ smṛtaḥ / chanda
uṣṇigdevatā ca govallabha udīritaḥ

253

salavo vāsudevaśca hṛnṅentaṃ bhagavatpadam / śrīgovindapada
dvandvaṃ dvādaśārṇo'yamīritaḥ

254

manurnāradagāyatrīkṛṣṇarṣyāṃdirūdīritaḥ / ūrdhvadantayutaḥ
śārṅgī cakrī dakṣiṇakarṇayuk

255

māṃ saṃ nāthāya natyanto mūlamantro'ṣṭavarṇakaḥ /
ṛṣirbrahmāsya gāyatrī chandaḥ kṛṣṇastu devatā

256

tāraśrīśaktimārānte śrīkṛṣṇāya padaṃ vadet / govindāya ca
tasyordhvaṃ śrī gopījana ityatha / vallabhāya tataḥ strīṃ
śrīṃ siddha gopālako manuḥ

257

cakrī manusvarayutaḥ sargyekārṇo manurmataḥ / kṛṣṇeti
dvayakṣaraḥ kāmapūrvastryarṇaḥ sa eva cet

258

p. १८४) sa eva caturarṇaḥ syānṅe'nto'nyaścaturakṣaraḥ /
vakṣyate pañcavarṇaḥ syātkṛṣṇāya nama ityapi

259

kṛṣṇāyeti smaradvandvamadhye pañcākṣaro'paraḥ /
gopālāyāgnijāyāntaḥ ṣaḍakṣara udāhṛtaḥ

160

kṛṣṇāya smarabījādyo vahvijāyāntiko'paraḥ / ṣaḍakṣaro
namo'nto'nyaḥ kṛṣṇagovindakaḥ punaḥ

161

sa caturthī saptavarṇaḥ saptārṇonyaḥ puroditaḥ /
śrīśaktimārāḥ kṛṣṇāya māraḥ saptākṣaro'paraḥ

262

kṛṣṇagovindakau ṅentau smarādyāvaṣṭavarṇakaḥ /
dadhibhakṣaṇaṅevahnijāyamiraparoṣṭakaḥ

263

suprasannātmane prokto nama ityaparoṣṭakaḥ / prākprokto
mūlamantraśca navārṇaḥ smarasaṃpuṭaḥ

264

kṛṣṇagovindakau ṅentāveteṣāṃ nārado muniḥ / uktaṃ chandastu
gāyatrī devatā kṛṣṇa īritaḥ

265

mantro'sau mārayugmāntarastha kṛṣṇapadād bhavet /
ṛṣicchandodaivatāni pūrvoktāni prayojayet / mārayorasya
māṃsādho raktaṃ cedaparo manuḥ

266

satyaḥ śauriśca vargasya madhyamaśca tadantayuk / catvāraḥ
śikhivāmākṣiśaśikhaṇḍavibhūṣitāḥ

267

jayakṛṣṇayugmayugmānte nirantarapadaṃ vadet /
krīḍāsaktapraśabdānte vadenmucetase

268

nityapriyapadaṃ paścāt sacaturthi prakīrttayet / ṅentaṃ
kṛṣṇapadaṃ cekṣukārmukānte daśākṣaraḥ

269

salavāḥ cācalasutāramābhiśca samuddharet / vītaṃ
kramotkramavaśād dvipañcāśallipirmanuḥ

270

janānurāgakavitāmahālakṣmī karo'ghahṛt / ānandanāradāścasya
ṛṣiśchando virāḍbhavet

271

devatā harirevāsya jaganmohanakāraṇam / hṛdayaṃ raparaṃ
sākṣilānto latānvito marut

272

p. १८५) pañcākṣaro manuḥ proktastārādyo'yaṃ ṣaḍakṣaraḥ /
vāmadevo ṛṣiśchandaḥ paṃktirīśo'sya devatā

273

ṣaḍakṣaraḥ śaktiruddhaḥ kathito'ṣṭākṣaro manuḥ /
ṛṣiśchandaḥ purā prokto devatā syādumāpatiḥ

274

sāntaḥ sadyānta saṃyukto bindubhūṣitamastakaḥ / prāsādākhyo
manuḥ prokto bhajatāṃ sarvasiddhidaḥ / vāmadevo muniśchandaḥ
paṃktirdevaḥ sadāśivaḥ

275

tāro māyā viyadbindumanusvarasamanvitaḥ / pañcākṣara samāyukto
vasuvarṇo manurmataḥ

276

tārasthirā sakarṇendurbhṛguḥ sargasamanvitaḥ / tryakṣarātmā
nigaditomantro mṛtyuñjayātmakaḥ

277

ṛṣiḥ kaholo devyādigāyatrī chanda īritam / mṛtyuñjayo mahādevo
devatāsya samīritaḥ

278

dakṣiṇāmūrtaye pūrvaṃ tubhyaṃ padamanantaram /
vaṭamūlapadasyānte padaṃpaścānnivāsine

279

dhyānaikaniratāṅgāya paścādbrūyānnamaḥ padam / rudrāya
śambhave tāraśaktiruddho'yamīritaḥ / ṣaṭtriṃśadakṣaro
mantraḥ sarvakāmaphalapradaḥ

280

muniḥśakraḥ samuddiṣṭaḥ chando'nuṣṭupsamīritam /
dakṣiṇāmūrttināmāsya devatā śambhurīritaḥ

281

praṇavo hṛdayaṃ paścāt tato bhagavate padam / ṅeyutaṃ
dakṣiṇāmūrttiṃ mahyaṃ medhāmudīrayet

282

prayaccha ṭhadvayānto'yaṃ dvāviṃśatyakṣaro manuḥ /
muniścaturmukhaśchando gāyatrī devatā manoḥ /
dakṣiṇāmūrttirākhyāto vedavyākhyānatatparaḥ

283

lohito'gnyāsanaḥ satyabindumān prathamaṃ tataḥ / dvitīyaṃ
bahnibījasthā dīrghā śāntīndubhūṣitā

284

tṛtīyaṃ lāṅgalī sargī mantrobījatrayātmakaḥ /
nīlakaṇṭhātmakaḥ prokto viṣadvayaharaḥ paraḥ

285

p. १८६) agnisaṃvartakādityānilau ṣaṣṭhabindumat / cintāmaṇiriti
khyātaṃ bījaṃ sarvasamṛddhidam

286

kaśyapomunirākhyātaśchando'nuṣṭubudāhṛtam / ardhanārīśvaraḥ
prokto devatā jagatāṃ patiḥ

287

kṣakāromāgnipavanavāmakarṇārdhacandravān / uktaṃ
tumbarūbījantadyena sidhyanti sādhakāḥ

288

māyāsphuradvayaṃ bhūyaḥ prasphuradvitayaṃ tataḥ /
ghoraghorataretyante tanurūpapadaṃ tataḥ

289

caṭayugmaṃ tadante syātpracaṭa dvitayaṃ tataḥ / kahayugmaṃ
ramadvandvaṃ tato bandhayugaṃ punaḥ

290

ghātaya dvitayaṃ varmaphaḍantaḥ samudīritaḥ /
ekapañcāśadarṇo'yamaghorāstramahāmanuḥ

291

aghoro'sya muniḥ proktaśchando'nuṣṭubudāhṛtam / aghorarudraḥ
saṃdiṣṭo devatāmantravittamaiḥ

292

tāro vānto dharāsaṃstho vāmanetrendubhūṣitaḥ / pārśvorakaḥ
karṇayuto varmāstrāntaḥ ṣaḍakṣaraḥ

293

manuḥ pāśupatāstrākhyo grahakṣudra nivāraṇaḥ /
varṇāntyamauvarṇayutaṃ kṣetrapālāya hṛnmanuḥ / tārādyo
vasuvarṇo'yaṃ kṣetrapālasya kīrtitaḥ

294

uddharedvaṭukaṃ ṅentamāpaduddharaṇaṃ tathā / kurudvayaṃ
punarṅentaṃ vaṭukaṃ taṃ samuddharet / ekaviṃśatyakṣarātmā
śaktiruddho mahāmanuḥ

295

arghīśovahniśikharo lāntastho dānta-īritaḥ /
phaḍantaścaṇḍamantro'yaṃ trivarṇāntaḥ samīritaḥ

296

asya triko manuḥ proktaśchando'nuṣṭubudāhṛtam / caṇḍeśo
devatā prokto deśikaistantrakovidaiḥ

297

pārśvamarghīndu akkoli caturāvṛttamuccaret / rakāro
dīrghasaṃyuktaścānte syāddvicaturthayoḥ

298

p. १८७) nikareyo (nikārayo) ścādibījaṃ laghucānte samuddharet /
kukkuṭeśvaramantro'yamuktaḥ pañcadaśākṣaraḥ

299

śaktistāraṃ namaḥ paścāttato bhagavate padam / aghorebhyo'tha
ghorebhyo rudrebhya iti voccaret

300

namo'stuvahnijāyāntaścatuviṃśativarṇavān /
mahābhairavamantro'yamuḍḍīśaḥ siddhisādhanam

301

ye'nye dināstrakṛtyāstra yakṣiṇyastryambakādayaḥ / santo'pi
bahavo noste'lasairaparigrahāt

302

ṣoḍaśaiva sarasvatyāḥ śriyaḥ ṣaḍmanavaḥ kramāt / daśāṣṭau
ca maheśānyā daurgāścaiva daśāpare

303

bhairavī sundarī rāmā nityāṣṭatriṃśadādarāt / trayodaśa
gaṇeśasya somasyaikamathakramāt

304

catvāro bhāskarasyāgnestrayaste vaiṣṇavāstataḥ /
catvāriṃśattathā'ṣṭau ca gopālamanavaḥ kramāt

305

rāmasyāpi catustriṃśat pare nārāyaṇādayaḥ / caturnavatirevānte
śambhoḥ pañcadaśeritāḥ

1

prapañcasāra siddhāntaṃ śāradātilakaṃ tathā /
sapariṣkāramālokya tathā sārasamuccayam

2

prayatnena dīpikāṃ dṛṣṭvā tathā salaghudīpikām / tathā
pūjāpradīpaṃ ca puraścaraṇa candrikām

3

mantradarpaṇasiddhāntaṃ mantradevaprakāśikām / mantranetraṃ ca
mantrā * * * śrīrāmārcanacandrikām

4

mantramuktāvalī-ratnā-valī-jñānārṇavādikān / tantraṃ
sanatkumārasya nāradīyaṃ catuḥśatīm

5

tūrṇāyāgaṃ somaśambhu-mataṃcāgastyasaṃhitām / saṃhitāṃ
vaiṣṇavīṃ tadvattattvasāgara saṃhitām

6

saṃhitāṃ kapilaproktāṃ śrīmantravarasaṃhitām / tantraṃ
śrībhuvanaiśvaryāḥ nayasiddhāntamādarāt

7

kalpaṃ śrīvanadūrgāyāḥ tantraṃ saṃmohanāhvayam /
hayagrīvamataṃ tadvattathā vijñānabhāratam (bhairavam)

8

gu * * * ñca tantrarājaṃ ca tathā vai piṅgalāmatam

9

vāmakeśvaratantraṃ ca samastaṃ varadīkṣitam / vijñāneśvara
siddhāntaṃ sāraśrīsaṃhitāṃ kramāt

10

vijñānalalitaṃ pañca-rātraṃ nārāyaṇīmapi /
vasiṣṭhasaṃhitāṃ gārgya-saṃhitāṃ bhairavaṃ tathā

11

divya sārasvataṃ * * ciccandrakāmikamādarāt / homavarottaraṃ
granthaṃ pratiṣṭhāsāra saṃgraham

12

p. १८९) saṃhitāṃ vāyavī yastadvat (ntadvat)
saṃhitāṃbrahmaṇastathā / kṛśānoḥ saṃhitāṃ
viṣṇubrahmarudrādiyāmalam

13

tathaiva yāmaloddhāraṃ matsyasūktamapi kramāt /
pārvatīharasaṃvādaṃ vārāhītantramādarāt

14

tathaiva kubjikātantraṃ tvaritājñānamādarāt / tathā
phetkāriṇītantraṃ subhagodayamādarāt

15

tathaiva yoginī tantraṃ kramaśastripurārṇavam / īśānasaṃhitāṃ
tadvatsiddhāntaṃ viśvakarmaṇaḥ

16

tantraṃ śrīdakṣiṇāmūrttervaiśampāyanasaṃhitām / purāṇaṃ
vividhaṃ tadvat smṛtiśāstrāṇi bhāratam

17

jyotiḥśāstrāṇi cālokya sakalāḥ paddhatīḥ kramāt / sarveṣāṃ
sāramuddhṛtya devanāthena dhīmatā / vidhānamiti saṃproktaṃ
puraścaryādikarmaṇaḥ

18

tarkakarkaśamañjīrā śabdārthastanamantharā / racanāhāralalitā
vallabhā mama kaumudī

19

mātā me kaumudī kiṃ ca pitāpi mama kaumudī / yaśo me kaumudī
kiṃ ca jīvanaṃ mama kaumudī

20

svagauraveṇa karttavyā nopekṣātra manīṣibhiḥ / manurāha yato
grāhya& bālādapi subhāṣitam

21

yuñjānairapi yogibhiḥ parataraṃ nālambhi yatsaṃbhramā- dāloki
praṇatairnavā sarasu (maramukha) brahmādibhirdaivataiḥ / gopīnāṃ
kucakumbhanirbharaparīrambhāya sambhāvitaṃ vedāntaṃ
pratipāditāya mahase tasmai parasmainamaḥ

22

maukunde pādapadme sarabhasamadharībhūtacetāḥ purastā-
dārādāliṅgya pādāmbujayugalarajo gauravaṃ gauraveṇa / mātuḥ
pādāravindopariluṭhitaśirāḥ sādaraṃ śūlapāṇeḥ-
ścūḍāpīḍāvalambī vidhuriva vidadhe kaumudīṃ devanāthaḥ

23

p. १९०) yastarkatantra-ramaṇī-kamanīyakānto govinda eva bhuvane
viditaḥ sukīrttiḥ / tasyātmajena racitā khalu kaumudīyaṃ śrī
devanātha vibudhena satāṃ mude'stu

24

abde lakṣmaṇasenasya viyacchūnyābdhilakṣite / akarotkaumudīmetāṃ
devanātho jagaddhitām

iti śrītarkapañcānanamahāmahopādhyāyaśrīdevanathakṛtā
mantrakaumudī samāptā //
// śubhamastu // śrīrastu //

Original text: mantrakaumudī · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc