Language

ENहिગુ
Scripture Library

manobodhaḥ · Chapter 1

1

// śrī rāma //
śrīrāmadāsānudāsaḥ kṛta
gaṇeśo'sti yaḥ ṣaḍguṇaiśvaryayuktaḥ
tathā śāradā yā caturvāksvarūpā /
praṇamyā'tha tau sṛṣṭinirmāṇamūlaṃ
anantaṃ hitaṃ rāmamārgaṃ pravakṣye

2

mano rāmabhakteḥ pathā yāsyasi tvaṃ
tadā śrīhariṃ prāpsyase taṃ svabhāvāt /
janairninditaṃ yat tvayā tanna kāryaṃ
naraiḥ ślāghitaṃ karma yatnena sevyam

3

prabhāte tu yaścintayed rāmacaṃdraṃ
tataḥ kīrtayet tadguṇāṃścāruvācā /
sadācāramenaṃ tyajennaikacitto
jagatyāṃ sa evātidhanyatvameti

4

mano vāsanāṃ duḥkhadāṃ saṃtyajāśu
manaḥ sarvadā pāpabuddhiṃ jahīhi /
mano mā tyajā'ṅyānato dharmamārgaṃ
manastiṣṭha satsārabhūte vicāre

5

manaḥ pāpakarmādarastyājya eva
manaḥ satyasaṃkalpa evānusevyaḥ /
manaḥ kalpanāṃ muJṇca śabdādikānāṃ
vikārāśrayeṇeha dhig dhiktvameti

6

mano mā'stu te kleśadaḥ krodhaleśo
mano mā'stu kāmo vikārasya mūlam /
mano mā madaṃ duṣṭamaṅgīkuru tvaṃ
mano mā'stu te matsaro mā ca daṃbhaḥ

7

mano dhāryamāryeṣu mārgeṣu dhairyaṃ
mano hīnapuṃso vacaḥ kṣāmyameva /
manoṅyaistvayā śītalairvākprabandhaiḥ
manaḥ sarvadā sajjanāstoṣaṇīyāḥ

8

mano dehapāte'pi kīrtiḥ sthirā syād
yayā tāṃ kriyāṃ sarvadevā''rabhasya /
manaścāndanaṃ sadguṇaṃ saṃpraguhya
tvayā sarvathā sajjanāḥ prīṇanīyāḥ

9

manaḥ pārakīyaṃ vanaṃ mā cinu tvam
atisvārthadhīḥ śiṣyate'trātipāpā /
sadā pāpajanyaṃ phalaṃ bhogyameva
yadā nepsitā''ptistadā duḥkhameva

10

mano rāmacandre sadā prītirastu
balād hṛdgataṃ duḥkhajālaṃ nivāryam /
tvayā dehaduḥkhaṃ sukhatvena mānyaṃ
ramastvātmarūpe vicāreṇa nityam

11

samastaiḥ sukhaiḥ saṃyutaḥ ko'sti loke
manaḥ sadvicāraiḥ śanairniścinutvam /
mano yat tvayā saṃcitaṃ karma pūrvaṃ
tadeveha bhogyaṃ śubhaṃ vā'śubhaṃ vā

12

mano mā'ntaraṃ duḥkhajālasya dehī
manaḥ sarvathā śokacinte visarja /
tato dehabuddhiṃ vivekādvihāya
videhasthitau muktibhāg saṃramasva

13

mano brūhi tat cet śrutaṃ rāvaṇasya
kṣaṇenaiva rājyaṃ samastaṃ viniṣṭam /
tyajāto'śubhāṃ vāsanaṃ duḥkhadātrīṃ
balenaiti kālo haṭhāt pṛṣṭhalagnaḥ

14

mano deha eṣo'tipuṇyena labdhaḥ
kṛtāntena nītaḥ sa evāntakāle /
mahānto'pi vai mṛtyumārgeṇa yātā
asaṃkhyeyajīvā janiṃ prāpya naṣṭāḥ

15

manaḥ paśya ye saṃsthitā mṛtyubhūmau
vadantyāmṛtiṃ te'hamevāhamittham /
ciraṃ jīvitaṃ mānayantyātmano'ṅyāḥ
kṣaṇāt te parityajya sarvaṃ prayānti

16

mṛtaṃ bandhumālokya śocatyapārthaḥ
kṣaṇāt so'pi mṛtyoḥ pathā saṃprayāti /
yato'ṅyasya no yāti lobhaḥ praśāntiṃ
tato'sau punardehayogaṃ prayāti

17

jano mūḍhabhāvena śocatyapārthaṃ
kṣaṇenaiva bhāvyaṃ bhavatyeva nityam /
bhavet karmaṇā svena putrādiyogo
vṛthā khidyate tadviyoge'lpabuddhiḥ

18

mano dhārayāśāṃ sadā rāghavasya
tato'nyaṃ naraṃ naiva saṃkīrtaya tvam /
purāṇāni vedāśca yaṃ varṇayanti
naraḥ ślāghyatāmeti tadvarṇanena

19

mano mā kadāpi tyaja brahmasatyaṃ
mano'sanmatiṃ mā kṛthāḥ sarvathaiva /
mano brūhi satyaṃ sadā sadvicobhiḥ
mano'sat tyaja prāṅya mithyeti matvā

20

atīva śramo jāyate mātṛgarbhe
manastanna kāryaṃ yato duḥkhabhāk syāt /
śiśuḥ pacyate jāṭhare vahnikuṇḍe
tadā'dhaḥśirāścordhvapāt cātikhinnaḥ

21

mano janmamṛtyupradāṃ duḥkhadātrīṃ
dhanā''ptapriyākāmanāṃ saṃtyajāśu /
yato yātanā garbhavāse'styasahyā
tato rāghave prītiyogaṃ kuruṣva

22

mano me hitaṃ kāryametat tvayā'dya
sadā rāmapādau prayatnena sevyau /
prabhurvāyuputrasya yaḥ khyātakīrtiḥ
janānuddharet sa trilokādhināthaḥ

23

mano rāmanāmnastvayā'nyanna vācyaṃ
vṛthā vākprabandhāt sukhaṃ naiti kaścit /
kṣaṇenāyuragre haratyeva kālaḥ
śarīrāvasāne'tha ko mocayet tvām

24

vinā rāmasevāṃ śramo vyartha eva
janasya pralāpo yathā nidritasya /
ato brūhi vācā harernāma nityaṃ
ahaṃtāṃ mahāpāpinī saṃharāśu

25

manaste maduktirhitaiveti mānyā
na ced rāmapādābjalabdhiḥ kutaste /
sukhāptikṣaṇe jāyate saukhyameva
tataḥ sarvanāśaḥ sthiraṃ naiva kiṃcit

26

kṛtaḥ kenacid deharakṣāprayatnaḥ
sa dehaḥ kṣaṇenaiva kālena nītaḥ /
atastvaṃ mano rāmacaṃdraṃ bhajasva
pramuJṇcāntarāt sarvacintāṃ bhavasya

27

bhavasyāsya bhītyā manaḥ kiṃ bibheṣi
jahīmāṃ dhiyaṃ dhairyamevāvalaṃbya /
prabhau rakṣake rāmacandre śiraḥsthe
bhayaṃ kiṃ nu te daṇḍahastāt kṛtāntāt

28

mano dīnanāthaṃ prabhuṃ cāpapāṇiṃ
vilokyāgrataḥ kampate kāla eṣaḥ /
janairmadvacaḥ satyameveti mānyaṃ
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

29

vrataṃ rāmacandrasya tu khyātametat
svabhaktadviṣo mastakaṃ tāḍyameva /
purī yena nītā kṣaṇād devalokaṃ
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

30

prabhoḥ sevaka/m lokayet krūradṛṣṭyā
sa īdṛugvidhaḥ ko'sti bhūmyāmabuddhiḥ /
trilokyāṃ janā yadyaśo varṇayanti
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

31

mahā saṃkaṭānmocitā yena devāḥ
balena pratāpairguṇairyo variṣṭhaḥ /
smaratyambikā śūlapāṇistathā yaṃ
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

32

ahalyā śilībhūtadehā'pi yena
kṛtā pādasaṃsparśato'tīva pūtā /
śrutiryadyaśovarṇane maunamāpa
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

33

manaścaṃdrasūryarkṣamervādikaṃ tu
vasatyaJṇjasā yatsvarūpe samastam /
ciraṃjīvatāṃ yena nītau svadāsau
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

34

upekṣā na kasyāpi yasya svarūpe
iti pratyayo nāsti mūḍhasya citte /
purāṇāni yaṃ viśvapālaṃ vadanti
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

35

hṛdi sve sthito yādṛśo yasya bhāvo
vasatyaJṇjasā tādṛśastatra devaḥ /
ananyasya yo rakṣakaścāpapāṇiḥ
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

36

hariḥ prāṇināṃ saṃnidhau sarvadā''ste
kṛpāluḥ svabhaktasya dhairyaṃ vilokya /
sukhānaṃdakaivalyadātā'sti yo vai
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

37

yathā bhāskaraścakravākasya goptā
tathā saṃkaṭe'sti prabhuḥ sevakasya /
harerbhaktimāhātmyamudgīyate ṅyaiḥ
sa nopekṣate rāmacandraḥ svabhaktam

38

manaḥ prārthanāṃ re śṛṇu tvaṃ mamaikāṃ
raghūttaṃsarūpaṃ prapaśyācalastvam /
idaṃ madvacaste na heyaṃ kadāpi
mano rāghave tvaṃ nivāsaṃ kuruṣva

39

purāṇāni vedāśca yaṃ varṇayanti
samādhānatā syāt sadā yasya saṅgāt /
samarpyāśu tasmin nijaṃ caJṇcalatvaṃ
mano rāghave saṃnivāsaṃ kuruṣva

40

manaḥ prāpyate vai sukhaṃ yatra sarvam
atīvādareṇeha tallakṣitavyam /
vivekena duṣkalpanāṃ saṃnivārya
mano rāghave saṃnivāsaṃ kuruṣva

41

sadaivāṭane no sukhaṃkiṃcidasti
śramo jāyate no hitaṃ kiṃcideva /
vivekena labdhvā ghanānandabodhaṃ
mano rāghave saṃnivāsaṃ kuruṣva

42

alaṃ vistareṇa bravīmyekameva
mano rāghavaṃ tvaṃ svakīyaṃ kuruṣva /
tadīyaṃ vrataṃ dīnanātheti śrutvā
manaḥ sajjana svasvarūpe vasa tvam

43

manaḥ sadvaco me tvayā grāhyamekaṃ
hitaṃ kāryamevātmanaḥ sarvatheti /
kadāpyeha rāmetaraṃ naiva vācyaṃ
sadā''tmasvarūpaṃ nididhyāsanīyam

44

mano mūḍhasaṅge tu maunaṃ vidheyaṃ
kathāsvādaro rāghavasyaiva kāryaḥ /
na rāmo gṛhe yatra saṃtyajya tattu
sukhārthe sadā'raṇyavāso vidheyaḥ

45

samādhānabhaṅgo bhavedyasya saṅgāt
ahaṃtā tathā''kasmikī syātsvadehe /
matiryasya saṅgāt tyajedrāmacandraṃ
tadīyena saṅgena puṃsāṃ sukhaṃ kim

46

mano yā gatā rāmahīnā svavelā
tadāyustvayā nāśitaṃ buddhijāḍyāt /
śramo rāmasevāṃ vinā jīvitaṃ yat
sa dakṣo'tra yo rāmasevī sadaiva

47

hṛdā cintayan locanābhyāṃ prapaśyan
hariṃ bhaktiyukto ya āste budho'pi /
guṇaprītiyuktaścaret sādhanaṃ yaḥ
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

48

sadā devakārye svadehaṃ yunakti
sadā yasya vāg vakti sadrāmanāma /
variṣṭhe svadharme sthitiryasya nityaṃ
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

49

sadā vakti yad yāti mārgeṇa tena
prapaśyatyanekeṣu to devamekam /
bhramasya kṣayād yo bhajedvāsudevaṃ
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

50

vikārā na kāmādayo yasya citte
tapasvī virāgī svayaṃ brahmacārī /
sadā śāntacittastamoleśahīnaḥ
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

51

mado matsaraḥ svārthabuddhirnirastāḥ
prapaJṇcodbhavo yasya citte na khedaḥ /
sadā vakti yaḥ sūnṛtāmeva vācaṃ
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

52

kramet tattvacintānuvādena kālaṃ
pralipto na doṣeṇa dambhādikena /
karotyuttamaiḥ pratyahaṃ brahmavādaṃ
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

53

sadaivārjavī sarvalokapriyo yaḥ
sadā sarvadā satyavādī vivekī /
vaco bhāṣate no'nṛtaṃ no kadācit
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

54

sadā'raṇyasaṃstho bhaved yo yuvā'pi
vikalpasya citte malo naiva yasya /
dṛḍhaḥ pratyayo yasya cittānna yāti
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

55

durāśā gatā yasya cittāt samūlā
pravṛddhā haripremarūpā sutṛṣṇā /
ṛṇī devadevaḥ kṛto yena bhaktyā
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

56

dayāluḥ kṛpāluśca yaḥ komalānto
jane snehayuktaśca yo dāsapālaḥ /
mano yasya na krodhasaṃtāpayuktaṃ
sa dhanyo'sti dāso'tra sarvottamasya

57

harernāmasaṃkīrtanopāsanābhyāṃ
jano dhanyatāṃ etyajasraṃ jagatyām /
udāsīnatā sā padārtheṣu sāraṃ
tayā sarvadā cittavṛtteḥ praśāntiḥ

58

mano mā'stu śabdādiṣu prītiyogaḥ
padārtheṣu kāmo bhavet pūrvapāpaiḥ /
suniṣkāmabhaktyā prabhuścintanīyo
vikalpasya leśo'pi tūrṇaṃ praheyaḥ

59

janaḥ kalpanāṃ kalpayan koṭikalpaṃ
samabhyeti rāmaṃ prabhuṃ naiva naiva /
dhṛtaścetasā yena kāmo na rāmaḥ
kutastasya rāme tu suprītiyogaḥ

60

mano rāmacandro nidhiḥ kāmadhenuḥ
suradrurmaṇiścintitārthapradaśca /
prabhāvād hi yasyaiva sarvasya sattā
na tattulyatāmeti kaścid jagatyām

61

samāśritya kalpadrumaṃ duḥkhito yaḥ
sadā tasya citte vasatyeva duḥkham /
samaṃ sajjanairyo vivādaṃ karoti
tato yāti saṃtāpamantarmahāntam

62

bhavadvai nididhyāsabhaṅgo'pi tasya
balādudbhavet śokasaṃtāpavṛttiḥ /
sukhānandanāśo bhaved bhedabuddhyā
manoniścayo luptate hanta sarvaḥ

63

yathā kāmadhenuprabhostakrayāJṇcā
tathaivātmavettuśca vādapriyatvam /
sa saṃtyajya cintāmaṇiṃ kācakhaṇḍān
prayāceta tasmai na kastān pradadyāt

64

dṛḍhā nāsti buddhirvimūḍhasya puṃso
na citte'sti rāmo'tikāmākulasya /
pravṛtte'tilābhe bhavet kṣubdhacittaḥ
prasakto'tibhogeṣu dainyaṃ prayāti

65

abhaktyā harī jīvitaṃ mā'stu dīnaṃ
bhavet cātimauḍhye sadā duḥkhaduḥkham /
mano rāmacandre'rpaya prītiyogaṃ
virāmeṣu te māstu vāJṇchā dhanādau

66

asāro'sti saṃsāra eṣo'tighoro
manaḥ sajjanānveṣaya tvaṃ hi satyam /
viṣaṃ bhakṣitaṃ cet sukhaṃ te kutaḥ syād
ato rāmacandraṃ sadā cintaya tvam

67

ghanaśyāmavarṇo'tilāvaṇyayukto
gabhīro'tidhīraḥ pratāpena pūrṇaḥ /
svabhaktasya yaḥ saṃkaṭe pakṣapātī
sa rāmaḥ prabhāte hṛdā cintanīyaḥ

68

balenādhiko rāghavascāpapāṇiḥ
karālastu kālo'pi tasmād bibheti /
kathā kaiva martyasya raṅkasya tatra
prabhāte hṛdā rāghavaścintanīyaḥ

69

sukhānandakṛd vārako yo bhayasya
sa hi prītiyogena sevyo jagatyām /
vivekādanācārabuddhiṃ visṛjya
prabhāte hṛdā rāghavaścintanīyaḥ

70

manaḥ kīrtaya tvaṃ hariṃ kāmapūraṃ
na vai bādhyase duḥkhajālaiḥ kadāpi /
madālasyamāśu tvayā saṃpraheyaṃ
prabhāte hṛdā rāghavaścintanīyaḥ

71

mahādoṣanāśo'sti yatkīrtanena
naraḥ sadgatiṃ yāti yatkīrtanena /
bhavet puṇyavṛddhiśca yatkīrtanena
sa rāmaḥ prabhāte hṛdā cintanīyaḥ

72

bhavenna vyayaḥ svīyavittasya kiṃcit
tatoccāraṇe rāmanāmno na kaṣṭam /
kṣayo jāyate yena saṃsāraśatroḥ
sa rāmaḥ prabhāte hṛdā cintanīyaḥ

73

mahad duḥkhamutpadyate dehadaṇḍāt
paraṃ nāmasaṃkīrtane naiva duḥkham /
śivaścintayatyeva yaṃ devadevaṃ
sa rāmaḥ prabhāte hṛdā cintanīyaḥ

74

tapaḥpūrvake sādhane dehakaṣṭaṃ
dhanenaiva dānaṃ vratodyāpanaṃ ca /
kṛpāluḥ sadā dīnajīveṣu yo'sau
prabhāte hṛdā rāghavaścintanīyaḥ

75

manaḥ sādhaneṣvetadeva praśastaṃ
na cenmanyase sādhubhirniścinu tvam /
vṛthā saṃśayastyājya evāntakārī
prabhāte hṛdā rāghavaścintanīyaḥ

76

bhavennaiva yogo na dharmo na karma
na bhogo na ca tyāga eko'pi sāṅgaḥ /
mano nāmasaṃkīrtane śraddadhasva
prabhāte hṛdā rāghavaścintanīyaḥ

77

harernāma saṃkīrtane śraddadhāno
bhaved dvandvaśūnyojapan rāmanāma /
hareḥ karma kurvan bhaviṣyatyakāmo
svarūpaṃ ca sarvatra paśyet tadānīm

78

aho yasya rāme na viśvastabuddhiḥ
bhavet pāmaraḥ sarvadā duḥkhabhāk saḥ /
sthite kintu kaivalyade rāmacandre
vṛthā dehasaṃsāracintā'lpabuddheḥ

79

manaḥ pāvanāṃ bhāvanāṃ rāghavasya
nidhehyantare mā'stu saṃsāracintā /
bhavo bhrāmayatyeva jīvaṃ sadaiva
asadvastusaṃdhāraṇaṃ vyarthameva

80

manaḥ saṃśraya śrīśamīśasya hṛtsthaṃ
tarādyaiva duṣpārasaṃsāravārdhim /
praheyastvayā durbharaḥ kāma eṣaḥ
kharo matsaraḥ sarvathā daṇḍya eva

81

mano matsarāt mā tyaja śrīśanāma
nididhyāsa eṣo'stvatīvādarāt te /
mano rāmanāmottamaṃ sādhanaṃ re
na caitasya tulyaṃ kimapyasti loke

82

bahūnyanyanāmāni tulyāni nāsyeti
abhāgyānna jānātyayaṃ pāmaro'ṅyaḥ /
idaṃ pārvatīśena buddhaṃ viṣaghnaṃ
kathā mānavasyātra kā kiṃkarasya

83

smarārīḥ sadā dhyāyatīśaṃ hi rāmaṃ
umāsaṃyuto gāyati premabaddhaḥ /
dṛḍhaṅyānavairāgyasāmarthyayuktaḥ
sadā''ste sukhaṃ rāmaviśvāsapūrṇaḥ

84

śiraḥsaṃsthito yaḥ prabhurviṭhṭhalasya
śivaḥ so'pi taddhyānamagno na kiṃ tvam /
yato nīlakaṇṭho'pi śāntiṃ prapede
sa rāmaḥ kṛtāntānnaraṃ mocayed vai

85

bhajed rāghavaṃ yogiviśrāntihetuṃ
japatyasya nāmāni gauryā maheśaḥ /
tapasvī svayaṃ śaṃkaraḥ śānta āsīd
bhavenmuktido'nte hyasau rāma ekaḥ

86

mukhe yasya rāmaḥ sukhaṃ tasya nityaṃ
sadānandarūpe nimagnaḥ sa āste /
vinā rāmamanyatra saṃdehakhedau
nijaṃ dhāma nāmaiva śokāpahāri

87

mukhe yasya rāmo na kāmo'sti citte
na taddhairyalopo bhavet saṃkaṭeṣu /
harerbhaktiyogena kāmaṃ vijitya
sa dhanyo'bhavad mārutibrahmacārī

88

atīvottamaṃ sundaraṃ svalpavarṇaṃ
amūlyaṃ sulabhyaṃ hitaṃ rāmanāma /
janaiḥ kīrtyamānaṃ bhavadhvaṃsakaṃ yat
tadeveha kaivalyarūpaṃ narāṇām

89

sadā bhojanādau vaded rāmanāma
tato bhojane sādaraṃ ghoṣaṇīyam /
pratigrāsamevaṃ vadennāma puṇyaṃ
tadā prāpyate śrīhariḥ sa svabhāvāt

90

sadā nāmahīnasya ghorā'sti hāniḥ
na yasyādaro nāmni tajjanma tuccham /
harernāma vedeṣu śāstreṣu śreya
skaraṃvai paraṃ khyāpitaṃ vyāsavāṇyā

91

mano rāmacandre na kāryā upekṣā
harernāma saṃkīrtayedādareṇa /
na kiṃcidvyayaḥ kīrtane rāmanāmnaḥ
tato ghoṣayejjānakīśasya nāma

92

sasatkāramudghoṣite rāmanāme
sudūraṃ svahṛtsthāśca doṣāḥ prayānti /
haristiṣṭhati prīta ākarṇya kīrtiṃ
ataḥ śrīśivo rāmanāmaikatandraḥ

93

prabhuryo'nnadaḥ svairamākīṭakebhyaḥ
sadā hṛdgatā yasya cintā janānām /
sulabhye'pi tannāmasaṃkīrtane te
mano hīyate kiṃ nu tanme vadāśu

94

trilokīvidāhe kṣamo yo'sti ruṣṭaḥ
sa īśaḥ śamaṃ prāpa yatkīrtanena /
japatyādarādyat śivā viśvamātā
tadeveha sarvairjanaiJ kīrtanīyam

95

mano'jāmilo duṣkṛtī putranāma
guṇanneva nārāyaṇetyāpa muktim /
śukaṃ kuṭṭinī rāghavetyāhvayantī
purāṇaprasiddhāṃ suvikhyātimāpa

96

svabhaktottamo daityavaṃśe'pi jātaḥ
prahlādanāmā'japannāma nityam /
pitā tasya tannaiva sehe durātmā
jagatyāṃ sa naivājapad rāmanāma

97

na yadvāci rāmaḥ kathaṃ tasya muktiḥ
ahaṃtāvaśo yātanāṃ yāti vyartham /
tato dehanāśe mahāduḥkhametīti
yato brūta re rāmarāmeti nityam

98

sphuṭaṃ tāritāḥ prastarā rāmanāmnā
jaḍā mānavāstātitā naikaśo'tra /
paraṃ saṃśayātmā sadā tatprabhāve
japennaiva yaḥ so'sti nā pāparūpaḥ

99

jagatyāṃ hi vārāṇasī puṇyabhūmiḥ
janā yatra yātāḥ pitṝnuddharanti /
sadā candramaulirguṇan rāmanāma
sthitastatra jīvān samudbodhanārtham

100

nṛbhiḥ karma kartuṃ na śakyaṃ yathāvat
kṛte dharmakṛtye'pi no puṇyalābhaḥ /
dayā sarvabhūteṣu naivāsti citte
amūlyaṃ harernāma no hanta vaktre

101

na yasya priyaṃ nāma taṃ śāsti kālo
vikalpāt kutarke gatirnārakī syāt /
ataḥ sādaraṃ nāma saṃkīrtitavyaṃ
tato jāyate doṣanāśaḥ svabhāvāt

102

prakṛtyorarīkṛtya namratvameva
manaḥ sajjanāstena saṃtoṣitavyāḥ /
svadehaṃ ca lokopakārye niyujya
bhajātipramodena sākāramīśam

103

hareḥ kīrtane tadguṇaprītirastu
parabrahmabodhe tvahaṃtā ca mā'stu /
dhane cānyadīye tathā'nyapriyāyāṃ
nirūḍho'bhimānaḥ parityājya eva

104

yathā vakti tadvanna yasya pravṛttiḥ
vimūḍhaḥ sa tenaiva lajjāmupaiti /
manaḥ kevalaṃ yasya vāgvibhramoa'sti
kathaṃ prāpnuyād devadevaṃ sa mūḍhaḥ

105

vivekādaśuddhāṃ kriyāṃ svāṃ vihāya
viśuddhāṃ kriyāmādareṇā''cara tvam /
yathā bhāṣase tadvadevācara tvaṃ
manaḥ kalpanāṃ muJṇca saṃsāradātrīm

106

samācarya saṃdhyādi nityaṃ svakarma
vivekānmanaḥ sthāpayātmaprabhraṣṭam /
dayā sarvabhūteṣu yasya pravṛddhā
sadā bhaktibhāvāt sa āpnoti śāntim

107

mano naiva kāaryaḥ prakopaḥ kadācit
manaḥ sādhusaṅge pravṛttiṃ kuruṣva /
mano muJṇca saṅgaṃ sadā durjanānāṃ
manastena te mokṣalābho'sti satyam

108

manaḥ sarvadā sādhusaṅgena puṃsāṃ
bhaved vikriyāhānirīśe ca bhaktiḥ /
vinā satkriyāṃ māstu vācālatā te
yato vādahāniḥ sa saṃvāda iṣṭaḥ

109

vitaṇḍaḥ sadā tyājya evātra sarvaiḥ
sukhenottamaiḥ sadvivādo vidheyaḥ /
susaṃvāda eveha śokopahārī
yato vādahāniḥ sa saṃvāda iṣṭaḥ

110

asadvādahā yaḥ sa saṃvāda eva
vivekena jetavya evābhimānaḥ /
ahaṃtā hi vāde vikārān karoti
yato vādahāniḥ sa saṃvāda iṣṭaḥ

111

hitāyaiva te satyavāgīriteyaṃ
hitāyātmanastvaṃ vicāryācarātra /
hitāyaiva pākhaṇḍabuddhirvivarjyā
yato vādahāniḥ sa saṃvāda iṣṭaḥ

112

gataṃ janma vaktustathā śrotureva
vivādaḥ paraṃ naiva śānto janeṣu /
vivādodbhavaḥ saṃśayo dambhakārī
yato vādahāniḥ sa saṃvāda iṣṭaḥ

113

hitaṃ vismṛtaṃ paṇḍitairvādaśauṇḍaiḥ
ahaṃtābalād rākṣasatvaṃ gatāste /
pareśādvinā paṇḍito nāsti kaścid
ato he manastvaṃ tyaja svāmahaṃtām

114

parāyopadeśe vyayo naiva kaścid
vṛthā'nukṣaṇaṃ vardhate garvavegaḥ /
kriyāmantarā vākpaṭutvaṃ dhigeva
manaḥ sarvathaivādarānniścinu tvam

115

na yo vādabhāk saṃvadet tena puṃsāṃ
vivekādahaṃkāraleśo'pi heyaḥ /
vadedyat tadevācaret sarvathaiva
viśuddhakriyo bhaktimārgeṇa gacchet

116

muneḥ śāpajaṃ garbhavāsasya duḥkhaṃ
svayaṃ yo'mbarīṣasya jagrāha viṣṇuḥ /
dadau copamanyuṃ śivaḥ kṣīrasindhuṃ
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

117

dhruvaṃ bālamaṅyaṃ tathā dainyabhājaṃ
paraṃ dhyānaniṣṭhaṃ vilokyānukampya /
cakārācalaṃ yastu tārāṅgaṇe taṃ
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

118

gajendraḥ sarasyugranakreṇa pāde
dhṛto viṣṇumevāsmarat khinnagātraḥ /
haristatkṣaṇadetya yo'mocayattaṃ
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

119

dvijo'jāmilaḥ pāpakarmā'ntakāle
vadan putranāma prapede vimuktim /
anāthasya yo'styāśrayaścakrapāṇiḥ
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

120

vidhāturhitāyābhavat matsyarūpo
dadhārācalāṃ kūrmarūpeṇa pṛṣṭhe /
svabhaktān hi pātuṃ śrito nīcayonīḥ
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

121

mahābhaktaprahlādasaṃrakṣaṇārthaṃ
nṛsiṃhasvarūpaṃ prapede ya ugram /
na yatsaṃnnidhau ko'pi gantuṃ samarthaḥ
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

122

yayāce kṛpāṃ vajrapāṇiryadā vai
tadā vāmano'bhūt svayaṃ cakrapāṇiḥ /
tathā bhārgavo yo dvijārthaṃ babhūva
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

123

ahalyāsatīpakṣapātādaraṇyaṃ
siṣeve'pi devāṃśca bandhādvimoktum /
riporyo dhvajaṃ prāharad rāvaṇasya
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

124

purā draupadīprītaye devadevaḥ
svayaṃ tatkṣaṇādeva tatrā''virāsīt /
kalau yo'bhavanmaunibuddhastathaiva
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

125

anāthān svabhaktān paritrātumeva
kalau saṃbhaviṣyatyasāveva kalkiḥ /
śrutiryadguṇakhyāpane maunamāpa
sa nopekṣate devadevaḥ svabhaktam

126

janānugrahārthaṃ hi līlāvatārā
anekā dhṛtā yena pūrvaṃ dharaṇyām /
na taṃ sevate yaḥ sa evātipāpo
durātmā kubuddhiḥ sa cāṇḍālarūpaḥ

127

sa dhanyo harernāmaghoṣeṇa śāntaḥ
tathā''karṇya yastatkathāṃ tatra līnaḥ /
pranaṣṭā kubuddhistadīyā svabodhād
manovāsanā yasya rāme vilīnā

128

mano vāsanā vāsudeve tavāstu
manaḥ kāmanā kāmasaṅge tu mā'stu /
manaḥ kalpanā te vṛthā naiva kāryā
manaḥ sajjana ! santasaṅge ramasva

129

manaḥ sadgatiprāptaye sādhusaṅgaḥ
tato naśyate durmatirdurjanasya /
ratīśo manaḥkṣobhako'stīti matvā
vidheyaḥ prayatno budhairnirmamatve

130

mano mā'stu rāmaṃ vinā te vikalpaḥ
sadā satyasaṃkalpa evā'stu citte /
parityajya jalpaṃ ca loke sadā tvaṃ
ramākāntamekāntavṛtyā bhajasva

131

jagatyāṃ janaiḥ sevya eko hi rāmaḥ
sa tvekavāgekabāṇastathaiva /
caritraṃ yadīyaṃ janoddhārakaṃ ca
sa sītāpatiḥ sevya ādau vivekāt

132

vicāryaiva yo bhāṣate vartate vā
tadīyena saṅgena saṃtāpaśāntiḥ /
pravācyaṃ vicāraṃ vinā naiva kiṃcit
sadā satpathā ca prayātavyameva

133

viraktiśca bhaktiśca viṅyānayogaḥ
sadā''tmānubodho dṛḍho yadhṛdirhi /
sadā darśanaṃ sparśanaṃ tasya puṇyaṃ
tathā bhāṣaṇaṃ nāśakaṃ saṃśayasya

134

na yasyāsti garvo sadā vītarāgaḥ
kṣamāśāntiyukto dayāyāṃ ca dakṣaḥ /
nahi kṣobhalobhau na dainyaṃ ca yasmin
vasatyaJṇjasā tatra yogīśvaratvam

135

vidheyā manaḥ saṃgatiḥ sajjanasya
yato durjanasyāpi dhīḥ śuddhimeti /
susadbhāvasadbuddhisanmārgalābhaḥ
tato nirbhayatvaṃ karālāccha kālāt

136

sadā bhītiyuktaṃ hi brahmāṇḍametad
anantaṃ tu tat sādhavaścābhayā vai /
bhaved yasya tadṅyānato dvaitahāniḥ
bhayaṃ mānasāt sarvathā tasya naṣṭam

137

prabodhyeha jīvaṃ prayātā hi śreṣṭhāḥ
tathāpyaṅya eveha jīvo'sti hanta /
layaṃ yasya no yātyahaṃkārakarma
na sa ṅyānadhiṃ vindate'haṃtayā vai

138

bhramāt ciddhanaṃ yasya guptaṃ babhuva
mṛtirjanmadāridryamāvirbabhūva /
vilīnā na yasyeha dehātmabuddhiḥ
na sa ṅyānadhiṃ vindate'haṃtayā vai

139

na vettyātmatattvaṃ tataṃ sarvato'pi
jaḍaṃ manyate hanta dṛśyaṃ hyabhāgyaḥ /
na cāśraddhayā puṇyaleśo'pi yasya
na sa ṅyānadhiṃ vindate'haṃtayā vai

140

nijaṃ vastu na prāpyate svapramādāt
guṇānaṃ hi bandho'tra duḥkhasya hetuḥ /
bhavannaiva yāvad guṇātītavṛttiḥ
nidhirvidyate'haṃtayā naiva tāvat

141

athahāsti to brahmavit tasya sevā
tathā vandanīyaṃ tadīyāṅghriyugmam /
vinā sadguroraJṇjanaṃ tanna vedyaṃ
mano'haṃtayā'sau nidhirnaiva labhyaḥ

142

na tad ṅyāyate ṅyāyate naiva yāvad
vimūḍhasya saṃdehahānirna bhūyāt /
ahaṃtā na yāvad viniryāti tāvad
balānnaiva tad vidyate labhyate na

143

avidyāvaśo mānavo mūḍhabuddhiḥ
bhramād vismṛtaṃ svaṃ hitaṃ nopayāti /
yathā'saṃparīkṣyādṛtaṃ kintvaśuddhaṃ
na tannāṇakaṃ svepsitārthakrayārtham

144

jagatyāṃ manaḥ kiṃ nu satyaṃ yathārthaṃ
tvayā sādaraṃ tattu saṃśodhanīyam /
tathā kurvatā brahmasattānubhūtiḥ
tato'ṅyānajanyo bhramo nāśameti

145

sadā dṛśyacintodbhavaṃ jīvajātaṃ
ahaṃkārato'ṅyānatā viṅyate'sya /
vivekāt sadā svasvarūpaṃ hi sevyaṃ
na hi brahmamūle janurnaiva mṛtyuḥ

146

dṛśo gocaraṃ yanna sat tatkadācit
akasmād bhavet tacca kālena naśyet /
yataḥ sarvanāśaḥ sthiraṃ naiva kiṃcit
mano'nantasatcit samanveṣaṇīyam

147

na bhaṅgyaṃ na chedyaṃ na cālyaṃ na bhraṃśaṃ
sthitaṃ sarvato'haṃtayā naiva vedyam /
na tasyaikarūpasya dvaitaṃ tu sahyaṃ
mano'nantasatcit samanveṣaṇīyam

148

svayaṃbhvādirūpe'pi yannirvikāraṃ
śrutirvarṇane yasya maunaṃ prapede /
vivekena tadrūpamāsādanīyaṃ
mano'nantasatcit samanveṣaṇīyam

149

jagatyāṃ na yat carmacakṣurnirīkṣyaṃ
jagatyāṃ tu yad ṅyānacakṣurvilokyam /
yadālokane syāllayo lokanasya
mano'nveṣaṇīyaṃ sadānandarūpam

150

na pītaṃ na śubhraṃ na vā śyāmametat
na ca vyaktamavyaktarūpaṃ na nīlam /
suviśvāsa āpte tu muktiprado'tra
mano'nveṣaṇīyaṃ sadānandarūpam

151

nṛbhirvastu saṃcintya saṃcintya vedyaṃ
mano bodhya saṃbodhya buddhaṃ prakāryam /
paraṃ saṃgamāt sajjanaiḥ sarvasiddhiḥ
varo niścayo jāyate sānurāgāt

152

kṛte tattvasaṃkhyāsu cāturyayogepi
avaśyo parabrahmaṇo hi prabodhaḥ /
manaḥ sārabhūtaṃ tu satyaṃ vidūre
samasteṣu tad hyekamevādvitīyam

153

vimuṣṭairna dehendriyairnaiva tattvaiḥ
samādhānatā naiva rāgapralāpaiḥ /
na yogairna yāgairna vā tyāgabhogaiḥ
bhavet sā tu saṅgāt sphuṭaṃ sajjanānām

154

mahāvākyabodhāt tathā paJṇcakānāṃ
vivṛtyā parabrahmadigdarśanaṃ vai /
dvitīyādine candrasaṃdarśanārthaṃ
yathā vṛkṣaśākhāṅgulīrnirdiśanti

155

jagatyāṃ na yad dṛśyate tadvilokyaṃ
samālocyate cet tadaiva sphuṭaṃ syāt /
kare naiva tad gṛhyate yatnato'pi
na tat sarvato vidyamānaṃ tu gamyam

156

ahaṃ brahma vedyīti yo vakti so'ṅyaḥ
kṣamastarkituṃ ko jagatyām atarkyam /
ahaṃtābalāj ṅyāyate tanna mūḍhaiḥ
tadālokite ko'sti tasmād vibhinnaḥ

157

śramo naikaśāstrāvaloke'styatīva
paraṃtvekatāniścayo naiva tane /
vivādātmakaḥ śāstrajanyo virodho
matirlīyate pratyutā''tmaprabodhe

158

śrutiḥ śāstraṣaṭkaṃ tathā dharmaśāstraṃ
sahasrānano'pi svayaṃ śeṣanāgaḥ /
aśaktā hi tadvarṇane sarvatheme
mano ṅyānadarpaṃ tatastvaṃ vimuJṇca

159

ahantātmikā makṣikā bhakṣitā ced
rucirbhojane tasya puṃsaḥ kutaḥ syāt /
ahantā hi hṛtsthā na yāvatprayāti
sujīrṇaṃ bhavet ṅyānamannaṃ na tāvat

160

mano mā'stu vāde matiḥ khedakartrī
dvaite ruciḥ krodhakartrī ca mā'stu /
ahaṃtā mano yāvadante tavāste
parebhyo na hi ṅyānadāne tvamarhaḥ

161

ahaṃtodaye jāyate sarvaduḥkham
mukhādudgatā ṅyānavārtā vṛthaiva /
ahaṃtālaye sarvataste sukhaṃ syād
ahaṃtāṃ svayaṃ tāṃ manaścintaya tvam

162

viveke'pyahaṃtābalād yātyanītim
anītyā janaḥ ślāghyatāṃ yāti loke /
paraṃ vetti citte nijaṃ dambhabhāvaṃ
pramāṇāntarāṇyasya buddhirjahāti

163

dṛḍho niścayo yasya dehātmabuddhau
sudūraṃ hitādātmanaḥ so nu yātaḥ /
parityajya tāṃ cātmabuddhiḥ pradhāryā
sadā saṃgatiḥ sajjanānāṃ vidheyā

164

manaḥ kalpitā dvaitabuddhiḥ praheyā
pradhāryā hṛdā kalpanā'dvaitarūpā /
svarūpasthitau sā'pi yāyād hṛdantāt
sadā saṃgatiḥ sajjanānāṃ vidheyā

165

prapaJṇce svadehādisaṃcintanāttu
mano vardhate lobha etāntare sve /
ataḥ śrīśabhaktyā pravṛṇvīta muktiṃ
tadarthaṃ sadā sādhusaṃgo vidheyaḥ

166

ahaṃkāravistāra eṣo'sti deha
priyāputramitrādiko mohajanyaḥ /
ato'haṃbhramaṃ janmahetuṃ nirasyet
tadarthaṃ sadā sādhusaṅgaṃ vidadhyāt

167

varo niścayaḥ śāśvatasyaiva kāryo
manaḥ saṃśayo dāsavākyād visarjyaḥ /
kṣaṇe'nukṣaṇe janmasārthakyamastu
tadarthaṃ sadā sādhusaṅgo vidheyaḥ

168

praśāntāṃ karotyātmavṛttiṃ sa sādhuḥ
durāśāśrayād dīnatāṃ nopayāti /
upādhirhi dehātmadhīvṛddhikartrī
kathaṃ sā prabādheta sādhuṃ virāgam

169

mano'nantabodhāya sādhuṃ hyupeyād
ahaṃkāravistārametaṃ nirasyet /
guṇātītatāmetya cintyo hyananto
na dehātmabuddhiḥ kadāpīha kāryā

170

tyajedātmabodhena dehātmabuddhiṃ
vivekena sadvastuyogo vidheyaḥ /
cidākāravṛttiḥ svato naivabhāvyā
tataḥ sarvadā tat samanveṣaṇīyam

171

suguptaṃ sthitaṃ vastu yatsārabhūtam
bhaved gocaraṃ cakṣuṣodṛ/rśyamātram /
adṛśyaṃ guṇābhāvanirbhāsametad
ahaṃtābalānnaiva yatne'pi vedyam

172

sphuṭā vaiṣayī kalpanā sā tvavidyā
yayā brahma viṅyāyate sa suvidyā /
babhūva dvidhā sā''dikalpe hi māyā
vivekād bhavatyātmarūpe vilīnā

173

pravṛtte hi cidvyomnyahaṃkārarāhau
cidākāśamācchāditaṃ dṛśyate vai /
tamisrāniśāvadbhaveddigbhramo'pi
vivekād vicārācca sākṣātkriyet tat

174

na taccakṣuṣā lakṣyate yatnato'pi
bhave bhakṣite tena no tasya rakṣā /
yadakṣayyamokṣaṃ dadātyakṣayaṃ tad
dayāluḥ svabhaktasya pakṣaṃ karoti

175

likhatyeva bhāvyaṃ vidhiḥ sarvabhāle
paraṃ tallalāṭe'sti ko lekhakartā /
haraḥ sarvasaṃhārako'styantakāle
paraṃ śaṃkaro dahyate'nte ca kena

176

kṛtā yena te dvādaśādityadevā
asaṃkhyātaśakrāśca rudrāstathaiva /
anviṣyamāṇaḥ sa devo na labhyo
na viṅyāyate kīdṛśaḥ ko'sti mukhyaḥ

177

na khaṇḍyo na bhaṅgyo bhaved devadevo
na cālyo na nāmyo na vai dīnakalpaḥ /
na cādeyarūpo na dṛggocaro'sti
na viṅyāyate'haṃtayā sarvago'pi

178

priyo yasya yastasya pūjyaḥ sa devaḥ
paraṃ vetti no devadevaṃ tu kaścit /
vasantyeva devā jagatyāmanantā
ratiryatra tadbhaktirevā'sti varyā

179

trayste tu lokā yataḥ saṃbabhūvuḥ
na taṃ devavaryaṃ pravaktīha kaścit /
jagatyāṃ variṣṭho'sti devaḥ sugupto
vinā sadguruṃ naiva dṛśyaḥ kadācit

180

gurutve sthitāḥ koṭiśaḥ santi bhūmau
anekeṣu mantreṣu tantreṣu śaktāḥ /
sadā kāmakāmāḥ kathāgītakārā
nṛṇāṃ bhrāmakā naiva mokṣapradāste

181

na vai vaJṇcako nābhicārī na cāḍhyo
na vā nindako matsarī bhaktihīnaḥ /
na yatsaṃgabādhā na vittāpahārī
jagatyāṃ tu yo brahmabodhaḥ sa sādhuḥ

182

hṛdā kāmuko niḥspṛhatvaṃ vadecched
vinā tatkriyāṃ vākpaṭutvaṃ vṛthaiva /
yathā vakti tādṛk pravṛttirhi yasya
manaḥ sadgururniścitavyaḥ sa eva

183

ṅyānī vivekī viraktaśca bhaktaḥ
kṛpālurmanasvī kṣamī yogayuktaḥ /
sudakṣaḥ prabhuścāturo yaśca vidvān
bhavet tasya saṅge samādhānalābhaḥ

184

ajaṃ yat tathā'nāgataṃ caiva yaddhi
vacobhistu tajṅyāyate sajjanānām /
anirvācyamevāsti yat tacca vācyaṃ
manaḥ saccidānandamanveṣaṇīyam

185

nilīno bhavedādarād rāmarūpe
bhayātītatā niścitā sve svarūpe /
kadāpyeha nāsādyate mārgyamāṇaḥ
sadaikaṃ bhavedyanna tasmin vibhedaḥ

186

manaḥ saṃnidhau te sadā rāghavo'sti
manaḥ sajjana ! mārgaya tvaṃ hi satyam /
tavā'khaṇḍito rāghaveṇāsti yogo
viniṣkāsaya svāntarāt tāmahaṃtām

187

manaḥ piṇḍabrahmāṇḍayorbhūtasāmyaṃ
samastaṃ tvidaṃ brahmarūpe na kiṃcid /
mano bhāti yadyat na tattat sadasti
sukhe saṃsthitiḥ saṃgamutsṛjya kāryā

188

ahaṃpāśamucchidya viṅyānaśastraiḥ
videhasthitirbhaktitaḥ sevanīyā /
virakterbalāt sarvanindyaṃ vivarjya
sukhe saṃsthitiḥ saṅgamutsṛjya kāryā

189

pṛthivyādikṛd deva ālokanīyo
yadālokane muktilābho'sti sadyaḥ /
guṇaiḥ saṃyuto nirguṇa sevanīyaḥ
sukhe saṃsthitiḥ saṅgamutsṛjya kāryā

190

sa no kāryakartā na vā sṛṣṭibhartā
parāyāḥ paro no vivartena liptaḥ /
sa vai nirvikalpo vikalpyaiva sevyaḥ
parityajya saṅgaṃ sukhaṃ stheyamatra

191

na dehātmadhīniścayo yasya naṣṭo
na kalpāntakāle'pi sa ṅyānavān syāt /
paraṃ brahma no'haṃtayā vetti kaścid
mano'ṅyānajāṃ śūnyatāṃ no jahāti

192

manaḥsparśahīnaṃ sthiraṃ yatsvarūpaṃ
abhedena cintyaṃ hi sarvottamasya /
na dṛṣṭāntayogyaṃ bhavet tasya kiṃcid
na niḥsaṃgatā saṃgatā tatra satyā

193

pareśe na viṅyātatā'ṅyātatā vā
sa no varṇyate vedaśāstraiḥ purāṇaiḥ /
adṛśyo na dṛśyo na sākṣī tayorvā
śrutiryasya nāntaṃ vijānāti naiva

194

hṛdistho'sti kaḥ kīdṛśo devavaryo
guruḥ sādaraṃ sādhakenā'tha pṛṣṭaḥ /
parityajya dehaṃ vasatyeṣa kutra
pnarvāsayogyaṃ kva saṃsthānamasya

195

iti prāha jānīhi devo hi hṛtstho
nabhovatsadā vyāpako'pyapraliptaḥ /
na gacchatyatho nopagacchatyajasraṃ
ṛte tena riktaṃ sthalaṃ naiva kiṃcit

196

nabhovibhramadreṇumātraṃ sthalaṃ no
raghūṇāmadhīśena riktaṃ vibhāti /
pravṛtto hi taddarśane yaḥ sa tasmin
layaṃ yātyalakṣyaṃ ca lakṣyaṃ ca līnam

197

nabhovaddhi tad vyāpakaṃ rāmarūpaṃ
hṛdā cintitaṃ syād bhavabhraṃśahetuḥ /
vilīnā bhaveddehadhīstasya bodhād
yathecchaṃ sudṛṣṭe'pi tṛptistu nāsti

198

nabhaḥ saṃsthitaṃ vyāpya viśvaṃ yathedaṃ
tathā rāma itthaṃ na sāmyaṃ kathaṃcit /
sa cāstyadvitīyaḥ svabhāvād hi rāmaḥ
tadarthaṃ hi vyarthaṃ padaṃ vyāpaketi

199

purāṇaṃ tataṃ sarvato yatsvarūpaṃ
na tarkasya leśo'pi yasminvidheyaḥ /
nigūḍhaṃ paraṃtvāśu tatsyātsugamyaṃ
pratāpād guroradvitīyetisaṃṅyam

200

svarūpaṃ tu yajṅyāyate ṅyānayogāt
sphuṭa sākṣitā'ntarhitā tatra sarvā /
bhavedunmanī kuṇṭhitā vākca sadyaḥ
sa eva svayaṃ rāmadṛk sarvato yaḥ

201

kadāpyātmabodhe dvitīyaṃ na bhāti
na vai mānase dvaitaleśo'sti kiṃcit /
gatairjanmasaṃghaiḥ svarūpopalabdhiḥ
videhasthitau sarvakāyānirāsaḥ

202

mano yatsuguhyaṃ tvayā taddhi labdhaṃ
prakāryastvayā rakṣaṇe tasya yatnaḥ /
dṛḍhapratyayārthaṃ sadā śrāvyametan
manaḥ sādhusaṃgāddhi dhanyatvameṣi

203

manaḥ sarvasaṃgaṃ parityajya dūrād
vidheyaḥ sadā sādaraṃ sādhusaṅgaḥ /
mahāduḥkhabhaṅgaḥ satāṃ saṃgamena
vinā sādhanaṃ tena sanmārgalābhaḥ

204

manā sarva saṅgāpahaḥ sādhusaṅgo
manastatkṣaṇaṃ mokṣadaḥ saṃgamaiṣaḥ /
manaḥ sādhakān mocayatyeṣa śīghraṃ
manaḥ sarvathā dvaitanāśakṣamo'yam

205

manobodhamākarṇya doṣāḥ prayānti
jaḍāḥ sādhanāyogyatāṃ copayānti /
tato ṅyānavairāgyasāmarthyalābho
vimuktistato dāsavākyapratītyā

// jaya jaya radhuvīra samartha //
guṇābhrāṅkaśītāṃśubhiḥ saṃmite'bde
tataścaitraśukle'rkavāre navamyām /
manobodhamenaṃ tapatyāstaṭastho
guro rāmadāsasya dāsaścakāra //
paraṃ no'khilaṃ tadyathārthaprakāśaṃ
sadoṣaṃ punarmudraṇaṃ cāpyayuktam /
ataḥ śrīsamarthairanupreritena
samagraṃ susaṃśodhitaṃ prītaye'stu //
āpadāmapahartāraṃ dātāraṃ sarvasaṃpadām /
lokābhirāmaṃ śrīrāmaṃ bhūyo bhūyo namāmyaham //
// śrī rāma jaya rāma jaya jaya rāma //

Original text: manobodhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc