mahāyāgakramaḥ · Chapter 1

----
MUKTABODHA INDOLOGICAL RESEARCH INSTITUTE
Use of this material (e-texts) is covered by Creative Commons license BY-NC

Catalog number: M

Uniform title: mahāyāgakrama
Author : bhaskararaya
Description:
Notes:
Data-entered by the staff of Muktabodha under the supervision of Mark S.G. Dyczkowski.
Release 0: February 13,

Publisher : Asthana Vidwan K. P. Narayana Sastry
Publication year :

Publication city : Bangalore
Publication country : India
----
śrī lalitāmahātripurasundarī
mahāyāgakramaḥ
śrīḥ
bhāvanopaniṣat
१. śrīgurussarvakāraṇabhṛtā śaktiḥ //
२. tena navarandhrarūpo dehaḥ //
atha bhāvanopaniṣadā muktyai yā bhāvanāḥ kathitāḥ /
bhāskararāyo racayati tāsāmevaṃ prayogavidhim //
mūlena prāṇānāyamya ṛṣyādinyāsatrayaṃ kṛtvā
vivekavṛtyavacchinnacicchaktirūpasuṣumnātmane śrīgurave namaḥ
//
iti brahmarandhraṃ spṛṣṭvā
dakṣaśrotrarūpapayasvinyātmane prakāśānandanāhāya namaḥ
vāmaśrotrarūpaśaṅkhinyātmane vimarśānandanāthāya namaḥ
jihvārūpasarasvatyātmane anantānandanāthāya namaḥ
dakṣanetrarūpapūṣātmane śrījñānānandanāthāya namaḥ
vāmanetrarūpagāndhāryātmane śrīsatyānandanāthāya namaḥ
dhvajarūpakuhvātmane śrīpūrṇānandanāthāya namaḥ
dakṣanāsārūpapiṃgalātmane svabhāvānandanāthāya namaḥ
vāmanāsārūpeḍātmane pratibhānandanāthāya namaḥ
pāyurūpālambusātmane sahajānandanāthāya namaḥ /
iti tattatsthānāmi saṃspṛśya
p. २)
३. navacakrarūpaṃ śrīcakram //
४. vārāhīpitṛrūpā kurukullābalidevatāmātā //
५. puruṣārthāssāgarāḥ // ६. deho navaratnadvīpaḥ //
७. tvagādisaptadhāturomasaṃyuktaḥ //
८. saṃkalpāḥ kalpataravaḥ tejaḥ kalpakodyānam //
navacakrasya śrī cakrātmane dehāya namaḥ /
pitṛrūpāsthyādyavayavātmane vārāhyai namaḥ /
mātṛrūpamāṃsādyavayavātmane balidevatāyai kurukullāyai
namaḥ /
iti trirvyāpakaṃ kṛtvā
dehapaścādbhāgarūpadharmātmane ikṣusāgarāya namaḥ
dehadakṣiṇabhāgarupārthātmane surāsāgarāya namaḥ
dehaprāgbhāgarūpakātmane ghṛtasāgarāya namaḥ
dehodagbhāgarūpamokṣātmane kṣīrasāgarāya namaḥ //
dehātmane navaratnadvīpāyanamaḥ iti trirvyāpakaṃ kṛtvā
१. māṃsātmane puṣparāgaratnadvīpāya namaḥ २. romātmane
nīlaratnadvīpāya namaḥ ३. tvagātmane vaiḍūryaratnadvīpāya
namaḥ
४. rudhirātmane vidrumaratnadvīpāya namaḥ ५. śukrātmane
mauktikaratnadvīpāya namaḥ ६. majjātmane marakataratnadvipāya
namaḥ ७. asthyātmane vajraratnadvīpāya namaḥ ८. meda ātmane
gomedakaratnadvīpāya namaḥ ९. oja ātmane
padmarāgaratnadvīpāya namaḥ
१. māṃsādhidevatāyai kālacakreśvaryai namaḥ
२. romādhidevatāyairudracakreśvaryai namaḥ ३. tvagadhidevatāyai
mātṛcakreśvaryai namaḥ ४. rudhirādhidevatāyairatnacakreśvaryai
namaḥ
p. ३)
९. rasanayā bhāvyamānā madhurāmlatiktakaṭukaṣāya
lavaṇarasāḥ ṣaḍṛtavaḥ //
१०. jñānamarghyaṃ jñeyaṃ haviḥjñātā hotā jñātṛjñāna
jñeyānāmabhedabhāvanaṃ śrīcakrapūjanam //
५. śukrādhidevatāyai daśācakreśvaryai namaḥ ६.
majjādhidevatāyaigurucakreśvaryainamaḥ ७. asthyadhidevatāyai
tattvacakreśvaryai namaḥ ८.
medodhidevatāyaigrahacakreśvaryainamaḥ
९. ojodhidevatāyai mūrticakreśvaryai namaḥ
saṅkalpātmabhyaḥ kavpatarubhyo namaḥ // teja ātmane
kalpakodyānāya namaḥ //
madhurarasātmane vasantartave namaḥ amlarasātmane grīṣmartave
namaḥ //
tiktarasātmane varṣartave namaḥ / kaṭurasātmane śaradṛtave namaḥ
//
kaṣāyarasātmane hemantartave namaḥ / lavaṇarasātmane
śiśirartave namaḥ //
indriyātmabhyo'śvebhyo namaḥ / indriyārthātmabhyo gajebhyo
namaḥ //
karuṇātmikāyaitoyaparikhāyai namaḥ / ojaḥpuñjātmane
māṇikyamaṇṭapāya namaḥ jñānātmane viśeṣārghyāya namaḥ
/ jñeyātmane haviṣe namaḥ // jñātrātmane hotre namaḥ /
cidātmane śrīmahātripurasundaryai namaḥ //
iti tattadanusandhānapūrvakaṃ manasā natvā
jñātṛjñānajñeyānāṃ nāmarūpavilāpanānusandhānena
cinmātrarūpatāvibhāvanena kṣaṇaṃ viśramya // pañcadaśa
nityā yajet / hṛdihastaṃ nidhāya /
----------------------------
१. tripurā २. tripureśī ३. tripurasundarī ४. tripuravāsinī ५.
tripurāśrīḥ ६. tripuramālinī ७. tripurāsiddhā ८. tripurāmbā ९.
mahātripurasundarī iti matāntare cakreśvarīnavakamāmnātam //
p. ४)
catvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
pratipattithirūpakāmeśvarīnityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacartudaśaśataśvāsātmane
dvitīyātithirūpabhagamālinīnityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadhika caturdaśaśataśvāsātmane
tṛtīyātithirūpanityaklinnānityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
caturthītithirūpabheruṇḍānityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
pañcamītithirūpavahnivāsinīnityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
ṣaṣṭhītithirūpamahāvajreśvarīnityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
saptamītithirūpa śivadūtīnityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
aṣṭamītithirūpa tvaritānityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
navamītithirūpa kulasundarīnityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
daśamītithirūpa nityānityāyai namaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
ekādaśītithirūpa nīlapatākānityāyai namaḥ //
p. ५)
११. niyatiḥ śṛṅgārādayo rasā aṇimādisiddhayaḥ
kāmakrodhalobhamohamadamātsaryapuṇyapāpamayābrāhmyādya
ṣṭa
śaktayaḥ /
१२. ādhāranavakaṃ mudrāśaktayaḥ //
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
dvādaśītithirūpavijayānityāyai namaḥ
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
trayodaśītithirūpasarvamaṃgalā nityāyai namaḥ
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
caturdaśītithirūpa jvālāmālinī nityāyai namaḥ
taduttaracatvāriṃśadadhikacaturdaśaśataśvāsātmane
paurṇamāsītithirūpacitrā nityāyai namaḥ
nityāmantrānapi tattadādau kecit paṭhanti iyaṃ nityābhāvanā
sarvānta eva vā kāryā // caturaśrādyarekhāyai nama iti
vakṣyamāṇasthāneṣu vyāpakaṃ nyasya //
dakṣāsaṃpṛṣṭharūpaśāntarasātmane aṇimāsidhyai namaḥ
dakṣapāṇyaṃgulyagrarūpādbhutarasātmane laghimāsidhyai
namaḥ
dakṣasphigrūpa karuṇarasātmane mahimāsidhyai namaḥ
dakṣapādāṃgulyagrarūpa vīrarasātmane īśitvasidhyai namaḥ
vāmapādāṃgulyagrarūpa hāsyarasātmane vaśitvasidhyai namaḥ
vāmasphigrūpabībhatsarasātmane prākāmya sidhyai namaḥ
vāmapāṇyaṃgulyagrarūpa raudrarasātmane bhuktisidhyai namaḥ
vāmāṃsapṛṣṭharūpa bhayānakarasātmane icchāsidhyai namaḥ
cūlīmūlarūpa śṛṃgārarasātmane prāptisidhyai namaḥ
cūlīpṛṣṭharūpa niyatyātmane sarvakāmasidhyai namaḥ
p. ६)
caturaśramadhyarekhāyai nama iti tadantarvyāpakaṃ nyasya
pādāṃguṣṭhadvayarūpa kāmātmane brāhmyai namaḥ
dakṣapārśvarūpa krodhātmane māheśvaryai namaḥ
mūrdharūpa lobhātmane kaumāryai namaḥ
vāmapārśvarūpamohātmane vaiṣṇavyai namaḥ
vāmajānurūpamadātmane vārāhyai namaḥ
dakṣajānurūpamātsaryātmane indrāṇyai namaḥ
dakṣabhiraṃsarūpapuṇyātmane cāmuṇḍāyai namaḥ
vāmabahiraṃsarūpapāpātmane mahālakṣmyai namaḥ
caturaśrāntyarekhāyai nama iti tadantarvyāpakaṃ nyasya
pādāṃguṣṭhadvayarūpādhassahasradalakamalātmane
sarvasaṃkṣobhiṇīmudrāyai namaḥ
dakṣapārśvarūpamūlādhārātmane sarvavidrāviṇīmudra
śaktyai namaḥ
mūrdharūpasva dhiṣṭhānātmane sarvākarṣiṇī mudrāśaktyai
namaḥ
vāmapārśvarūpamaṇipūrātmane sarvavaśaṅkarī mudrāśaktyai
namaḥ
vāmajānurūpānāhatātmane sarvonmādinī mudrāśaktyai namaḥ
dakṣajānurūpa viśudhyātmane sarvamahāṅkuśā
mudrāśaktayai namaḥ
dakṣorurūpendrayonyātmane sarvakhecarī mudrāśaktyai namaḥ
vāmorurūpājñātmane sarvabīja mudrāśaktyai namaḥ
dvādaśāntarūpordhvasahastradalakamalātmane sarvayoni
mudrāyai namaḥ

pādāṃguṣṭharūpādhāranavakātmane sarvatrikhaṇḍā
mudrāyai namaḥ
hṛdrūpatrailokyamohanacakreśvaryai tripurāyai namaḥ iti
tattatsthānāni spṛṣṭvā etāssarvāssvātmābhinnatvena vibhāvya
ātmanaḥ aparicchinnatvaṃ bhāvayet
prakaṭayoginīrūpasvātmātmane aṇimāsidhyai namaḥ //
p. ७)
१३. pṛthivyaptejovāvyākāśaśrotratvakcakṣurjihvāghrāṇa-
vākpādapāṇipāyūpasthāni manovikāraḥ
kāmākarṣiṇyādiṣoḍaśaśaktayaḥ //
aparicchinnasvātmātmane sarvasaṃkṣobhiṇīmudrāyai namaḥ iti
prayogapūrvakaṃ vā vibhāvayet // ṣoḍaśadalapadmāya nama iti
tadantarvyāpakaṃ nyasya dakṣaśrotrapṛṣṭha pṛthivyātmane
kāmākarṣiṇīnityākalāyai namaḥ
dakṣāṃsarūpābātmane budhyākarṣiṇīnityākalāyai namaḥ
dakṣakūrpararūpateja ātmane ahaṃkārākarṣiṇīnityākalāyai
namaḥ
dakṣakarapṛṣṭharūpavāthvātmane śabdākarṣiṇī nityākalāyai
namaḥ
dakṣorurūpākāśātmane sparśākarṣiṇī nityākalāyai namaḥ
dakṣajānurūpaśrotrātmane rūpākarṣiṇī nityākalāyai namaḥ
dakṣagulpharūpatvagātmane rasākarṣiṇī nityākalāyai namaḥ
dakṣapādatalarūpacakṣurātmane gandhākarṣiṇī nityākalāyai
namaḥ
vāmapādatalarūpajihvātmane cittākarṣiṇī nityākalāyai namaḥ
vāmagulpharūpaghrāṇātmane dhairyākarṣiṇī nityākalāyai
namaḥ
vāmajānurūpavāgātmane smṛtyākarṣiṇī nityākalāyai namaḥ
vāmorurūpapāṇyātmane nāmākarṣiṇī nityākalāyai namaḥ
vāmakarapṛṣṭharūpapādātmane bījākarṣiṇī nityākalāyai
namaḥ
vāmakūrpararūpapāyavātmane ātmākarṣiṇī nityākalāyai
namaḥ
vāmāṃsarūpopasthātmane amṛtākarṣiṇī nityākalāyai namaḥ
vāmaśrotrapṛṣṭharūpavikṛtamana ātmane śarīrākarṣiṇī
nityākalāyai namaḥ
hṛdrūpasarvāśāparipūrakacakreśvaryaitripuraśvaryai namaḥ //
p. ८)
१४. vacanādānagamanavisargānandahānopādānopekṣākhya-
buddhyo'naṅgakusumādyaṣṭau //
१५.
alaṃbusākuhūrviśvodarāvāruṇīhastijihvāyaśovatīpayasvinī-
gāndhārīpūṣāśaṃkhinīsarasvatī-iḍāpiṃgalāsusumnāceti
caturdaśanāḍyaḥ sarvasaṃkṣobhiṇyādi caturdaśa śaktayaḥ //
guptayoginī rūpasvātmātmane laghimāsidhyai namaḥ //
aparicchannarūpasvātmātmane sarvavidrāviṇī mudrāyai namaḥ
aṣṭadalapadmāya nama iti tadantarvyāpaka nyasya
dakṣaśaṃkharūpavacanātmane anaṅgakusumāyai namaḥ
dakṣajatrurūpādānātmane anaṅgamekhalāyai namaḥ
dakṣorurūpagamanātmane anaṅgamadanāyai namaḥ
dakṣagulpharūpavisargātmane anaṅgamadanāturāyai namaḥ
vāmagulparūpānandātmane anaṅgarekhāyai namaḥ /
vāmorurūpahānākhyabudhyātmane anaṅgavegāyai namaḥ /
vamajatrurūpopādānākhyabudhyātmane anaṅgāṅkuśāyai
namaḥ /
vāmaśakharūpopekṣākhyabudhyātmane anaṅgamālinyai namaḥ /
hṛdūpasarvasaṃkṣobhaṇacakraiśvaryai tripurasundaryai namaḥ /
guptatarayoginīrūpasvātmātmane mahimāsidhyai namaḥ /
aparicchinnarūpasvātmātmane sarvākarṣiṇī mudrāyai namaḥ /
caturdaśāracakrāya nama iti tadantarvyāpakaṃ nyasya /
lalāṭamadhyabhāgarūpālaṃbusātmane
sarvasaṃkṣobhiṇīśaktyai namaḥ /
p. ९)
१६ . prāṇāpānavyānodānasamānanāgakūrmakṛkaradevadatta-
dhanañjayādaśavāyavassarvāsiddhipradādibahirdaśāradevatāḥ
//
lalāṭadakṣabhāgarūpakuhvatmane sarvavidrāviṇo śaktyai namaḥ
//
dakṣagaṇḍarūpaviśvodarātmane sarvākarṣiṇī śaktyai namaḥ //
dakṣāṃsarūpavāruṇyātmane sarvāhlādinī śaktyai namaḥ //
dakṣapārśvarūpa hastijihvātmane sarvasaṃmohinī śaktyai namaḥ
//
dakṣorurūpayaśovatyātmane sarvastaṃbhinī śaktyai namaḥ //
dakṣajaṃghārūpapayasvinyātmane sarvajṛmbhiṇīśaktyai namaḥ //
vāmajaṃghārūpagāndhāryātmane sarvavaśaṃkarī śaktyai
namaḥ //
vāmorurūpapūṣātmane sarvarañjinī śaktyai namaḥ //
vāmapārśvarūpaśaṃkhinyātmane sarvonmādinī śaktyai namaḥ
//
vāmāṃsarūpasarasvatyātmane sarvārthasādhinī śaktyai namaḥ //
vāmagaṃḍarūpeḍātmane sarvasaṃpattipūraṇī śaktyai namaḥ //
lalāṭavāmabhāgarūpapiṃgalātmane sarvamantramayī śaktyai
namaḥ //
lalāṭapṛṣṭhabhāgarūpasuṣumnātmane sarvadvandvakṣayaṃkarī
śaktyai namaḥ //
hṛdrūpasarvasaubhāgyadāyakacakreśvaryai tripuravāsinyai namaḥ
//
sampradāyayoginīrūpasvātmātmane īśitvasidhyai namaḥ //
aparicchinnarūpasvātmātmane sarvavaśaṃkarī mudrāyai namaḥ //
bahirdaśāracakrāya nama iti vyāpakaṃ nyasya /
dakṣākṣirūpaprāṇātmane sarvasiddhipradādevyai namaḥ //
nāsāmūlarūpāpānātmane sarvasampatpradādevyai namaḥ //
p. १०)
१७. etadvāyusaṃsargakopādhibhedana recakaḥ pācakaśśoṣako
dāhakaḥ plāvaka iti prāṇamukhyatvena pañcadhā
jaṭharāgnirbhavati
१८. kṣāraka udgārakaḥ kṣobhako jṛmbhako mohakaḥ iti
nāgaprādhānyena pañcavidhāḥ te manuṣyāṇāṃ dehagāḥ
bhakṣyabhojyacoṣyalehyapeyātmakapañcavidhamannaṃ pācayanti
//
१९. etā daśavahnikalāssarvajñādyā antardaśāragā devatāḥ
vāmanetrarūpavyānātmane sarvapriyaṅkarīdevyai namaḥ //
kukṣīśakoṇarūpodānātmane sarvamaṅgalakāriṇī devyai namaḥ
//
kukṣivāyukoṇarūpasamānātmane sarvakāmapradādevyai namaḥ
//
vāmajānurūpanāgātmane sarvaduḥkhavimocinīdevyai namaḥ //
gudarūpakūrmātmane sarvamṛtyupraśamanī devyai namaḥ //
dakṣajānurūpakṛkakarātmane sarvavighnavināśinī devyai namaḥ
//
kukṣini-ṛtikoṇarūpadevadatātmane sarvāṃgasundarī devyai
namaḥ //
kukṣivavhikoṇarūpadhanañjayātmane
sarvasaubhāgyadāyinīdevyai namaḥ //
hṛdrūpasarvārthasādhakacakreśvaryai tripurāśriyai namaḥ //
kulakaulayoginīrūpasvātmātmane vaśitvasidhyai namaḥ //
aparicchinnasvātmātmane sarvonmādinīmudrāyai namaḥ //
antardaśāracakrāya nama iti tadantarvyāpakaṃ nyasya //
dakṣanāsārūparecakāgnyātmane sarvajñādevyai namaḥ //
dakṣasṛkvirūpapācakāgnyātmane sarvaśaktidevyai namaḥ //
p. ११)
२०. śītoṣṇasukhaduḥkhecchāssatvaṃrajastamovaśinyādi
śaktayoṣṭau //
dakṣastanarūpaśopakāgnyātmane sarvaiśvaryapradādevyai namaḥ
//
dakṣavṛṣaṇarūpadāhakāgnyātmane sarvajñānamayī devyai
namaḥ //
sīvinīrūpaplāvākāgnyātmane sarvavyādhivināśinī devyai
namaḥ //
vāmavṛṣaṇarūpakṣārakāgnyātmane
sarvādhārasvarūpādevyaiḥ namaḥ //
vāamastanarūpodgārakāgnyātmane sarvapāpaharādevyai namaḥ
//
vāmasṛkvirūpakṣobhakāgnyātmane sarvānandamayīdevyai
namaḥ //
vāmanāsārūpajṛmbhakāgnyātmane sarvarakṣāsvarūpiṇīdevyai
namaḥ //
nāsāgrarūpamohakāgnyātmane sarvepsitaphalapradādevyai
namaḥ //
hṛdrūpasarvarakṣākaracakreśvaryai tripuramālinyai namaḥ //
nigarbhayoginīrūpasvātmātmane prākāmyasidhyai namaḥ //
aparicchinnarūpasvātmātmane sarvamahāṅkuśāmudrāyai namaḥ
//
aṣṭakoṇacakrāya nama iti tadantarvyāpakaṃ nyasya
cibukadakṣabhāgarūpaśītātmanevaśinī vāgdevatāyai namaḥ //
kaṇṭhadakṣabhāgarūpoṣṇātmane kāmeśvarīvāgdevatāyai
namaḥ //
hṛdayadakṣabhāgarūpasukhātmane modinīvāgdevatāyai namaḥ //
nābhidakṣabhāgarūpaduḥkhātmane vimalāvāgdevatāyai namaḥ
//
nābhivāmabhāgarūpecchātmane aruṇāvāgdevatāyai namaḥ //
hṛdayavāmabhāgarūpasatvaguṇātmane jayinīvāgdevatāyai
namaḥ //
kaṇṭhavāmabhāgarūparajoguṇātmane sarveśvarīvāgdevatāyai
namaḥ //
p. १२)
२१. śabdāditanmātrāḥ pañcapuṣpabāṇāḥ //
२२. mana ikṣudhanuḥ ३३. rāgaḥ pāśaḥ २४. dveṣoṃkuśaḥ
२५. avyaktamahadahaṅkārāḥkāmeśvarīvajreśvarībhagamā-
linyontastrikoṇagā devatāḥ /
cibukavāmabhāgarūpatamoguṇātmane kaulinīvāgdevatāyai
namaḥ //
hṛdrūpasarvarogaharacakreśvaryai tripurāsiddhāyai namaḥ //
rahasyayognīrūpasvātmātmane bhuktisidhyai namaḥ //

aparicchinnarūpasvātmātmane sarvakhecarīmudrāyai namaḥ //
hṛdayatrikoṇādhobhāgarūpapañcatanmātrātmakebhyaḥ
sarvajambhanabāṇebhyo namaḥ //
taddakṣabhāgarūpamana ātmakābhyāṃ
sarvamohanadhanurbhyāṃ namaḥ //
tadūrdhvabhāgarūparāgātmakābhyāṃ
sarvavaśaṃkarapāśābhyāṃ namaḥ //
tadvamabhāgarūpadveṣātmakābhyāṃ
sarvastambhakarāṅkuśābhyāṃ namaḥ //
trikoṇacakrāya nama iti vyāpakaṃ nyasya
hṛdayatrikoṇāgrabhāgarūpamahattatvātmane kāmeśvaryai devyai
namaḥ //
taddakṣakoṇarūpāhaṃkārātmane vajrerśyai devyai namaḥ //
tadvāmakoṇarūpāvyaktātmane bhagamālinī devyai namaḥ //
hṛdrūpasarvasiddhipradacakreśvaryai tripurāṃbāyai namaḥ //
atirahasyayoginīrūpasvātmātmane icchāsiddhyai namaḥ //
aparicchinnarūpasvātmātmane sarvabījamudrāyai namaḥ //
binducakrāya nama iti vyāpakaṃ nyasya
p. १३)
२६. nirupādhikasaṃvideva kāmeśvaraḥ //
२७. sadānandapūrṇaḥ svātmaiva paradevatā lalitā //
२८. lauhityametasya sarvasya vimarśaḥ // २९. ananyacittatvena ca
siddhiḥ ३०. bhāvanāyāḥ kriyopacāraḥ //
hṛnmadhyarūpanirupādhikasaṃvinmātrarūpakāmeśvarāṃ-
kanilayāyai saccidānandaikabrahmātmikāyai paradevatāyai
lalitāyai mahātripurasundaryai namaḥ //
nirupādhikacaitanyameva
saccidānandātmakamantaḥkaraṇapratibiṃbitaṃsattadahameve-
tyanusandhānaṃ lalitāyālauhityamiti vibhāvya //
abhedasaṃbandhena satvacitvādi viśiṣṭasaṃvidaḥ
kevalasaṃvidaśca tādātmyasambandharūpaṃ
kāmeśvarāṃkayantraṇaṃviśeṣaṇaṃ vibhāvya //
upādhyabhāvarūpaśuklatvopalakṣitā satīśuddhasaṃvideva
śuklacaraṇaḥ //
citvaviśiṣṭasaṃvitprāthamikaparāhantātmakamṛtyurūpeṇa-
rāgeṇopalakṣitāsatīraktacaraṇaḥ //
ahamākāravṛttinirūpitā viṣayatā caraṇayormitho
viśeṣyaviśeṣaṇabhāvarūpaiva tadubhayasāmarasyamitivibhāvya //
hṛdrūpasarvānandamayacakreśvaryai mahātripurasundaryai namaḥ
//
parāpararahasyayoginīrūpasvātmātmane prāptisidhyai namaḥ //
aparicchinnarūpasvātmātmane sarvayonimudrāyai namaḥ //
iti tattatsthānasparśapūrvakaṃ samyaganusandhāyopacārān,
samarpayet //
tadyathā-evamaparicchannatayā bhāvitāyā
lalitāyāḥsvemahimnyevapratiṣṭhitimāsanamanusandhāmi //
p. १४)
triyadādisthūlaprapañcarūpapādagatanāmarūpātmaka-malasya
saccidānandakairūpatva bhāvanājalena kṣālanaṃ pādyaṃ
bhāvayāmi //
sūkṣmaprapañcarūpahastagatasya tasya
kṣālanamarghyaṃcintayāmi //
bhāvanārūpāṇāmapāmapi kabalīkārarūpamācamanaṃ
bhāvayāmi //
sattvacittvānandatvādyakhilāvayavānacchedena
bhāvanājalasamparkarūpaṃsnānamanucintayāmi //
teṣvevāyaveṣu prasaktāyā bhāvanātmakavṛttiviśeṣyatāyāḥ
proñchanaṃ vṛtyaviṣayatvabhāvanena vastraṃ kalpayāmi //
nirviṣayatvanirañjanatvāśokatvāmṛtatvādyanekadharmarū-
pāṇyābharaṇāni dharmyabheda bhāvanena samarpayāmi //
svaśarīraghaṭakapārthivabhāgānāṃ jaḍatāpanayena
cinmātratāvaśeṣarūpaṃ gandhaṃ prayacchāmi //
ākāśabhāgānāṃ tathā bhāvanena puṣpāṇi samarpayāmi //
vāyavyabhāgānāntathābhāvayā dhūpayāmi //
taijasabhāgānāntathākaraṇenoddīpayāmi //
amṛtabhāgāṃstathā vibhāvya nivedayāmi //
ṣodaśāntendumaṇḍalasya tathā bhāvanena
tāmbūlakalpamācarāmi //
parāpaśyantyādinikhilaśabdānāṃ nādadvārā
brahmaṇyupasaṃhāracintanena stavīmi //
viṣayeṣu dhāvamānānāṃ cittavṛttīnāṃ viṣayajaḍatānirāsena
brahmaṇi pravilāpanena pradakṣiṇīkaromi //
tāsāṃ viṣayebhyaḥ parāvartanena brahmaikapravaṇatayā
praṇamāmi //
ityupacarya juhuyāt //
p.

३१. ahaṃ tvamasti nāsti kartavyamakartavyamupāsitavyamityādi
vikalpānāṃ ātmani vilāpanaṃ homaḥ //
३२. bhāvanāviṣayāṇamabhedabhāvanantarpaṇam //
३३. pañcadaśatithirūpeṇa kālasya pariṇāmāvalokanam //
३४. evaṃ muhūrtatritayaṃ muhūrtadvitayaṃ muhūrtamātraṃ vā
bhāvanāparo jīvanmukto bhavati sa eva śivayogīti gadyate //
३५. kādimatenāntaścakrabhāvanāḥ pratipāditāḥ //
३६. ya evaṃ veda sotharvaśirodhīte // iti bhāvanopaniṣat
vihitāvihitaviṣayāvṛttayaḥ utpannāḥ ahaṃtvaṃ
gururdevatetyādayaḥ
tāssarvāścakrarājasthānantaśaktikadambarūpāstattat-
sūkṣmarūpā ye ye saṃskārāstatsarvaṃ cinmātrameveti
vibhāvanayā nirvyutthānaṃ svātmani juhomi //
prakṛtabhāvanāsuyegurucaraṇādiśaktikadambāntāviṣayāstesarve
picinmātra rūpānaparasparaṃbhidyante iti bhāvanayātarpayāmi //
tithicakramuktarūpaṃkālacakraṃdeśacakraṃ ca
sarvamastibhātipriyaśca natu nāmarūpa vadatassarvaṃ brahmaiveti
vibhāvayāmi //
athavā pūrvalikhitāṃ nityābhāvanāmihaiva
śvāsapravilāpanaphalikāṃ kuryāt tena manaḥ
pavanāmanāmaikyanibhālanena trīnmuhūrtān dvāvekaṃ vā
muhūrtamavicchinnaṃ vyāpayet / tasya devatātmaikyasiddhiḥ
cintitakāryāṇyayatnena sidhyanti //
p.

tatovatīrya prāṇāyāmatrayamṛṣyādinyāsatrayañca kṛtvā
guruṃ stuvīteti sarva śivam //
atharvaśirasi proktabhāvanānāṃ satāṃ mude /
iti bhāskararāyeṇa prayogavidhirīritaḥ //
śyāme saṃgītamātaḥ paraśivanilaye
mukhyasācivyabhāro
dvāhe dakṣe dayāpūritanijahṛdaye māmakīṃ
dainyavṛttim /
śrīmatsiṃhāsaneśyāṃ
bhavavanapatitāndāvadagdhānnamaste
trātuṃ pīyuṣavarṣaiḥ kathaya parikaraṃ baddhavatyāṃ
vivikte //
yatrāsti bhogo na ca tatra mokṣaḥ yatrāsti mokṣo na ca tatra bhogaḥ /
śrīsundarīsādhakapuṃgavānāṃ bhogaśca mokṣaśca karastha
eva //
pātaya vā pātāle sthāpaya vā sakalalokasāmrājye /
mātastavāṃghriyugalaṃ nāhaṃ muñcāmi naiva
muñcāmi //
yaśśivo nāmarūpābhyāṃ yā devī sarvamaṅgalā /
tayoḥ saṃsmaraṇātpuṃsāṃ sarvato jayamaṅgalam //
durge śive'bhaye māye nārāyaṇi sanātani /
jaye me maṅgalaṃ dehi namaste sarvamaṅgale // iti śrī //
śrītantrarāje pañcatriṃśapaṭale
bhāvanopaniṣatpratipādita
mahāyāgakramasyopabrahmaṇaślokāḥ
atha ṣoḍaśanityānāṃ svātmatve vāsanāṃ śṛṇu
yayā tanmayatāsiddhiḥ pratyakṣā bhavati dhruvam

gururādyā bhavecchaktiḥ sā vimarśamayīmatā
navatvaṃ tasya, dehasya, randhratvenāvabhāsate

balidevyaḥ, svamāyāḥ syuḥ pañcamī janakātmikā
kurukullā bhavenmātā puruṣārthāstu sāgarāḥ

ratnadvīpo bhaveddeho navatvaṃ dhāturomabhiḥ
saṃkalpāḥ kalpataravaḥ svādhārā ṛtavaḥ smṛtāḥ

graharkṣarāśicakreṇa kālātmā paścimāmukhaḥ
tena pūrvābhimukhyaṃ syādanyatte kathitaṃ pithaḥ

jñātā svātmā bhavet jñānamarghyaṃ jñeyaṃ bahiḥ sthitam
śrīcakrapūjanaṃ teṣāmekīkaraṇamīritam

śrīcakre siddhayaḥ proktā rasā niyatisaṃyutāḥ
ūrmayaḥ puṇyapāpe ca brāhmyādyā mātaraḥ smṛtāḥ

bhūtendriyamanāṃsyeva kramānnityākalāḥ punaḥ
karmendriyārthā doṣāśca jñeyāḥ syuḥ śaktayoṣṭa vai

nāḍyaścaturdaśa proktāḥ kṣobhiṇyādyāstu śaktayaḥ
vāyavo daśasaṃproktāḥ sarvasidhyādiśaktayaḥ

vahnayodaśasaṃproktāḥ sarvajñādyāstu śaktayaḥ
śītoṣṇasukhaduḥkhecchā guṇāḥ proktā krameṇa vai

vaśinyādyāśśaktayaḥ syuḥ tanmātrāḥ puṣpasāyakāḥ
p. १८) manobhavedikṣudhanuḥ pāśorāga itīritaḥ

dveṣaḥ syādaṅkuśaḥ proktaḥ krameṇa varavarṇini
avyaktāhaṅkṛtimahadākārāḥ pratilomataḥ

kāmeśvaryādidevyassyuḥ saṃvitkāmeśvaraḥ smṛtaḥ
svātmaiva devatā proktā lalitā viśvavigrahā

lauhityaṃ tadvimarśaḥ syādupāstiriti bhāvanā
siddhistvananyacittatvaṃ mudrā vaibhavabhāvanam

upacārāścalatvepi tanmayatvāpramattatā
prayogāstu vikalpānāṃ hetoḥ svātmani nāśanam

yantrāṇi mantrāssarvatra svātmatve sthairyasādhanaṃ
sandhyāsu bhajanaṃ devyā ādimadhyāntamajjanaṃ

anyāstu śaktayaścakragāminyo yāssamantataḥ
tāstu viśvavikalpānāṃ hetavassamudīritāḥ

nyāsastu devatātvena svātmano dehakalpanam
japastanmayatārūpabhāvanaṃ samyagīritam

homo viśvavikalpānāṃ svātmanyastamayo mataḥ
teṣāmanyonyasaṃbhedabhāvanaṃ tarpaṇaṃ bhavet

mohājñānādiduḥkhānāmātmanyastamayo dṛḍham
abhiṣekastu vidyāsyādātmā sarvāśrayo mahān

upādhīnāntu rāhityaṃ upadeśa itīritaḥ
dakṣiṇā bhedaśūnyatvaṃ śuśrṣā sthairyamucyate

tithirūpeṇa kālasya pariṇāmāvalokanam
nityāḥ pañcadaśaitāḥ syuritiproktāstu vāsanāḥ // iti śrīḥ //
śrīlalitācatuṣṣaṣṭyupacāra saṃgrahaḥ
oṃ // hṛnmadhyanilaye devi lalite paradevate /
catuṣṣaṣṭayupacārāṃste bhaktyā mātassamarpaye

kāmeśotsaṃganilaye pādyaṃ gṛhṇīṣva sādaram /
bhūṣaṇāni samuttārya gandhatailaṃ ca te'rpaye

snānaśālāṃ praviśyātha tatratya maṇipīṭhake /
upaviśya sukhena tvaṃ dehodvartanamācara

uṣṇodakena lalite snāpayāmyatha bhaktitaḥ /
abhiṣiñcāmi paścāttvāṃ sauvarṇakalaśodakaiḥ

dhautavastraproñchanaṃ cāraktakṣaumāṃbaraṃ tathā /
kucottarīyamaruṇamarpayāmi maheśvari

tataḥ praviśya cālepamaṇṭapaṃ parameśvari /
upaviśya ca sauvarṇapīṭhe gandhānvilepaya

kālāgarujadhūpaiśca dhūpaye keśapāśakam /
arpayāmi ca mallyādi sarvartukusumasrajaḥ

bhūṣāmaṇṭapamāviśya sthitvā sauvarṇapīṭhake /
māṇikyamakuṭaṃ mūrdhni dayayā sthāpayāṃbike

śaratpārvaṇacandrasya śakalaṃ tatra śobhatām /
sindūreṇa ca sīmantamalaṅkuru dayānidhe

p.२)
phāle ca tilakaṃ nyasya netrayorañjanaṃ śive /
vālīyugalamapyamba bhaktyā te vinivedaye

maṇikuṇḍalamapyamba nāsābharaṇameva ca /
tāṭaṅkayugalaṃ devi yāvakañcādhare'rpaye

ādyabhūṣaṇasauvarṇacintākapadakāni ca /
mahāpadakamuktāvalyekabalyādibhūṣaṇam

channavīraṃ gṛhāṇāmba keyurayugalantathā /
valayāvalimaṃgulyābharaṇaṃ lalitāmbike

oḍyāṇamathakaṭyānte kaṭisūtraṃ ca sundari /
saubhāgyābharaṇaṃ pādakaṭakaṃ nūpuradvayam

arpayāmi jaganmātaḥ pādayoścāṃgulīyakam /
pāśaṃ vāmordhvahaste te dakṣahaste tathāṅkuśam

anyasminvāmahaste ca tathā puṇḍrekṣucāpakam /
puṣpabāṇāṃśca dakṣādhaḥ pāṇau dhāraya sundari

arpayāmi ca māṇikyapāduke pādayośśive /
ārohāvṛtidevībhiścakraṃ paraśive mudā

samānaveṣabhūṣābhissākaṃ tripurasundari /
tatra kāmeśavāmāṅkaparyaṅkopaniveśinīm

amṛtāsavapānena muditāṃ tvāṃ sadā bhaje /
śuddhena gāṃgatoyena punarācamanaṃ kuru

karpūravīṭikāmāsye tatoṃba viniveśaya /
ānandollāsahāsena vilasanmukhapaṅkajām

p.३)
bhaktimatkalpalatikāṃ kṛtīsyāṃ tvāṃ smaran kadā /
maṅgalārārtikaṃ chatraṃ cāmaraṃ darpaṇantathā

tālavṛntaṃ gandhapuṣpadhūpadīpāṃśca te'rpaye //
śrīkāmeśvaritaptahāṭakakṛtaiḥ sthālīsahastrairbhṛtaṃ
divyānnaṃ ghṛtasūpaśākabharitaṃ citrānnabhedairyutam /
dugdhānnaṃ madhuśarkarādadhiyutaṃ māṇikyapātrārpitaṃ
māṣāpūpakapūrikādisahitaṃ naivedyamarmbāpaye

sāgraviṃśatipadyoktacatuṣṣaṭyupacārataḥ /
hṛnmadhyanilayā mātā lalitā parituṣyatu

śrīmukhākhyasya varṣasya tulāyāṃ śuklapakṣake /
caturthyāmaparāhne ca lalitārpitamānasaḥ

sāgraviṃśatipadyaistu catuṣṣaṣṭayupacārakān /
samagrahīt parābhbāyāḥ prītyai nārāyaṇo mudā

nārāyaṇaḥ śrīpuruṣottamātmajo'likhanmahīśūrapurevasankṛtī
/
devīsaparyāmakhilābhilāṣadāṃ kāmeśavāmāṅkagatā
prasīdatu

ātatsaditi śrīḥ // iti devī canuṣṣaṣṭyupacārasaṃgrahaḥ
sampūrṇaḥ //
atha tripuropaniṣadaḥ śāntimantra pāṭhaḥ
(bhāṣyasametaḥ)
oṃ vāṅme manasi pratiṣṭhitā-mano me vāci pratiṣṭhitam //
tatvavidyāpratipādakagranthapāṭhe pravṛttā me vāk sarvadā
manasi pratiṣṭhitā mano vivakṣitaśabdajātapratipādiketi yāvat //
manaśca madīyaṃ vāci pratiṣṭhitaṃ-ātmavidyāpratipādakameva
śabdajātaṃ manasā vivakṣyate / anyonyānugṛhīte hi vāṅmanase
vidyārthagranthaṃ sākalyenāvadhārayituṃ śaknutaḥ /
manasassāvadhānatvābhāve yatkiṃcidasaṃgataṃ brūyāt-tathā
vācaḥ pāṭavābhāve vivakṣitaṃ na yathāvaduccāryate-atastayoḥ
parasparānukūlyaprārthanā kriyate iti bhāvaḥ //
āvirāvīrma edhi //
āviśśabdena svaprakāśaṃ brahmacaitanyamucyate // he
paramātman me āviredhi avidyāvaraṇāpanayena me
prakaṭībhavetyarthaḥ //
vedasya ma āṇīsthaḥ śrutaṃ me mā prahāsīḥ //
he vāṅmanase tatvavidyāpratipādakavedagranthasya-me-madartha
āṇi-ānayana samarthe bhavatamityarthaḥ / he śrotrendriya
madarthaṃ tvayā śruta granthajātaṃ mā prahāsī mā
vismaretyarthaḥ //
p. ५)
anenādhītenāhorātrān sandadhāmi ṛtaṃ vadiṣyāmi /
satyaṃ vadiṣyāmi //
anenādhītenopaniṣadgranthena vismaraṇarahitenāhorātrān
saṃyojayāmi / ahani rātrau cālasyaṃ parityajya nirantaraṃ
paṭhāmītyarthaḥ // paṭhite ca granthe ṛtaṃ-paramārthabhūtaṃ
vastu vadiṣyāmi- viparītārthavadanaṃ kadācidapi
mābhūdityarthaḥ // ṛtaṃ-mānasaṃ-satyaṃ-vācikaṃ-manasā
vastutatvaṃ vicārya vācā vadiṣyāmītyarthaḥ /
tanmāmavatu tadvaktāramavatu
avatumāmavatuvaktāramavatuvaktāraṃ oṃ
śāntiśśāntiśśāntiḥ //
tadbrahmatatvaṃ māṃ śiṣyaṃ samyagbodhena pālayatu-
ācāryañca bodhakatvasāmarthya-pradānena pālayatu //
punarapyavatumāmiti phalaprārthanā-avidyānivṛttiviṣayiṇī
kriyate-ācāryasyatu tādṛśaśiṣyalābhena
vidyāsampradāyāvicchedalābha phalam // anena mantrapāṭhena
pūrvaṃ vidyāpratibandhakavighnāḥ parihriyante
vidyotpatterūrdhvantu
asambhāvanāviparītabhāvanotpādakavighnāḥ //
abhyāso'dhyāyasamāptyavadyotakaḥ // iti śāntimantrārthaḥ //
śrīḥ //
p. ६)
śrītripuropaniṣat (bhāṣyasahitā)
sahasradalapadme sve nāthāṃghryabjadvaye sati /
kamale kamlotpattirnadṛṣṭetyuktayaḥ katham //
śrīsāṃkhyāyanakalpasūtravidhibhiḥkarmāṇi ye kurvate-
yeṣāṃ śākala eva mantranicayaḥ kauṣītakaṃ brāhmaṇam /
tairāraṇyakamadhyamantravitatiryā paṭhyate bahvacaiḥ
ṛgbhiṣṣoḍaśabhirmahopaniṣadaṃ vyācakṣmahe tāṃ vayam //
iha khalu traivarṇikairadhyetavyo vedaḥ pūrvottarakāṇḍabhedena
dvividhaḥ //
sa ubhayavidhopi sākṣātparamparayā vā kriyāviśeṣavidhānāya
pravṛttaḥ //
kriyāśca kāścitsadevatākāḥ kāścinnirdevatākāḥ-agnihotra
snānādayo yathā rāmakṛṣṇopāsti yoṣidagnyupāstyādayaśca //
adhikāriṇastu dehātirikta ātmāparalokayātāyātakṣamostīti
viśvāsaśīlā evāmuṣmikaphalakriyāsu yathādhikriyante tathā
teṣvapi
devatānāmāsmadādibhiradṛśyamānāpyabhimataphaladāna-
kṣamā kācidastīti viśvāsaśīlā eva
rāmakṛṣṇādyupāstāvadhikriyante // īdṛśa janābhiprāyeṇaiva
devatānāṃ vigrahādipañcakaṃ samarthitaṃ bādarāyaṇādibhiḥ
// yeṣāntu devatāsadbhāve janmāntarakarmavaśādanāśvāsaḥ
āstikatā ca te pūrvakāṇḍoktakarmasvevādhikāriṇaḥ na
devatopāsanāyāṃ-tādṛśajanābhiprāyeṇaiva devatānāṃ
vigrahādipañcakanirāsena karmaprādhānyavādassamarthito
jaiminyādibhiḥ / ata-eva tādṛśa karmaṭhānāmeva
karmaparipākavaśātkatipayānāṃ śivaśaktipūjāyāṃ pravṛtau
satyāṃ mīmāṃsakamataparityāgaprayuktopahāso vṛttau varṇito
mṛgendrasaṃhitāyāṃ // ye tu devatopāsakāstairapi vigrahādi
pañcakāpahnavābhiprāyarahasyaṃ jānānairapi
karmaprādhānyavādo na nirasanīyaḥ / tathātve
tādṛśakarmaṭhānāṃ cittaparipākaviśeṣamantareṇa
samarthyamānārthe viśvāsānudayāt
nirasanayuktibhistadavalambitārthe sandehodaye
teṣāmubhayabhraṣṭatāpatteḥ / ata eva teṣāṃ
saṃrakṣaṇārthamevopāsakairapi tāni karmāṇi tadvadeva
saviśvāsamiva kāryāṇyeva // etadabhiprāyeṇaiva
lokasaṃgrahamevāpi sampaśyan kartumarhasi // ityādi vidhayaḥ // na
buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṅgināṃ ityādi
niṣedhāśca // uttarabhūmikādhirūḍhairapi
pūrvabhūmikāyāssamarthena svabhūmikāyā
aprakāśanañcāvaśyaṃ kāryamiti tu piṇḍitorthaḥ // tenaitau
vidhiniṣedhau nistraiguṇye pathi vicaratāṃ
jīvanmuktānāmapyāvaśyakāviti sidhyati // yeṣāntu bahujanmasu
pūrvakoṇḍoktakarmānuṣṭhānavaśāccittaparipākaviśeṣo dṛḍho
dṛśyate tādṛśānprati tu samyak parīkṣya svabhūmikā
śanaiśśanaiḥ prakāśanīyaiva // anyathā
sampradāyavicchedāpatteḥ / tripurasundaryupāstiparyantā ye
bhūmikābhedāste tu savistāraṃ vāmakeśvaratantravyākhyāne
setubandhākhyāne asmābhiḥ pradarśitāḥ // upāsanāśāstre tu
devatāprādhānyameva na karmaṇaḥ prādhānyam //
kriyāprādhānyābhāvādeva devatārūpasiddhavastubodhakā
vedāntā iti vāco yuktiḥ / devatāyāśca triṇi rūpāṇi sthūlaṃ
sūkṣmaṃ parañcauti-tatrādyaṃ tattadhyānaślokoktaṃ-dvitīyaṃ
tattanmūlamantrātmakaṃ tṛtīyantu vāsanātmakam //
devatārūpatraividhyādeva tadupāstirapi trividhā / bahiryāga
japāntaryāgabhedāt // tadidaṃ saparikaramṛgvedapuruṣo
mahopaniṣadrūpeṇopadiśati tisraḥ puraḥ ityādinā
ityupaniṣadityantena // asyā upaniṣadaḥ paradevatāstu tau viniyogaḥ
tṛtīyadaśamarcamantraliṃgāt //
p. ८)
tisraḥ purastripathā viśvacarṣaṇī yatrākathā akṣarā sanniviṣṭā //
adhiṣṭhāyaināmajarāpurāṇī mahattarā mahimā devatānām //
tatrapradhānadevatāṃ nirdeṣduṃ? prathamāmṛcamāha tisraḥ
pura-ityādi //
tatra muktistāvatpañcavidhā-sālokyamekaṃ
sāmīpyasārūpyasāyujyatritayaṃ kaivalyañceti tāsvādyāntyau
pratyekaṃ dvau mārgau-madhyamatrayamekomārgaḥ / tathā ca
taittirīyā āmanantī-ya evaṃ vidvānudagayane pramīyate
devānāmeva mahimānaṃ gatvādityasya sāyujyaṃ gacchatyatha yo
dakṣiṇe pramīyate pitṛṇāmeva mahimānaṃ gatvā
candramasassāyujyaṃssalokatāmāpnotyetau vai
sūryācandramasormahimānau brāhmaṇo vidvānabhijayati
tasmādbrāhmaṇo mahimānamāpnoti tasmādbrāhmaṇo
mahimānam // itiḥ ayaṃ bhāvaḥ / ūrdhvaretasāṃ
svāśramoktakarmānuṣṭhānavatāṃ
candralokaprāptissālokyarūpā pratīkopāsanayā
svasvāmibhāvenopāsanayā ahaṃ grahopāsanayā ca sāmīpyādi
tritayarūpā ādityalokaprāptiḥ //
nirguṇopāstirūpabrahmajñānavatāntu
kaivalyarūpabrahmapadaprāptiriti // etanmārgatritayameva
spaṣṭamupabṛṃhitaṃ viṣṇupurāṇe tṛtīyāṃśe // uttaraṃ
yadagastyasya ajavīthyāśca dakṣiṇaṃ-pitṛyāṇassavai panthā
vaiśvānarapathādbahirityādinā vivekajñānadṛṣṭaṃ ca
tadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ ityantena mārgatraividhyādeva
gantavyāḥ puryopi tisraḥ īdṛśapuratrayaprāpakatvāt
tadrūpatvādvāparadevatā tripuretyucyate // ātmabudhyā pratīkena
mātṛbudhyāpyahandhiyā karmaṇāpi bhajanmartyaḥ kaivalyaṃ
padamaśnute // iti śaktirahasyavacanena pañcavidhātmabhajanenāpi
traipuraprāpteruktatvāt // tasmāt
saiva tisraḥ puraḥ tripurā / trayaḥ panthāno yasyāssā tripathā /
tatpuruṣānaṃ ṇīkārādeva pathassaṃkhyāvyayāderiti
napuṃsakatvaṃ na / carṣaṇīśabdo vaidika nighaṇṭurīsyā
prajāvācakaḥ / viśvāssamastāścarṣaṇayo yasyāṃ sā

viśvacarṣaṇīdevyevasamastaprāṇyutpādiketi yāvat //
viśvadṛṣṭirvā idamatra bodhyaṃ // tadaikṣata bahusyāṃ
prajāyeyeti śrutisiddhaṃ yadbrahmaṇaḥ prāthamikamīkṣaṇaṃ
tadeva sarvajanakaṃ tadevecchārūpaṃ, kṛtirūpañca // sokāmayata
tapokuruta iti śrutyantarāt / svābhāvikī jñānabalakriyā ceti
śrutyāpi ekaiva brahmābhinnā prāthamikī vṛttiḥ
jñānecchākṛtirūpeti pratipādyate // sā
vṛttirevecchājñānakriyāsamaṣṭirūpatvāt śāntetyucyate //
paśyantī
madhyamāvaikharītrayasamaṣṭisūkṣmarūpatvātparetyucyate /
vāmājyeṣṭhāraudrīsamaṣṭirūpatvādambiketyucyate // sā
śāntātmikā devataiva śrīcakrasthaṃ binducakraṃ // taduktaṃ
nityāhṛdaye paraṃbrahma prakramya //
prasṛtaṃ viśvalaharīsthānaṃ mātṝtrayātmakaṃ /
baindavaṃ cakramityādi //
tadeva ca tisraḥ puraḥ tripathā viśvacarṣaṇī iti
viśeṣaṇatrayanirdiṣṭaṃ // viśeṣaṇeṣu
bahuvacanaikavacanābhyāṃ viśeṣyasya
tritrirūpatvamekātmakatvañca sūcitaṃ //
tādṛśamīkṣaṇāvacchinnaṃ brahma prakrabhya
kālikāpurāṇepyuktaṃ //
trikoṇamaṇḍalañcāsyā bhūpuraṃ ca trirekhakaṃ /
mantropi tryakṣaraḥ proktaḥ tathā rūpatrayaṃ punaḥ /
trividhā kuṇḍalī śaktiḥ tridevānāṃ ca sṛṣṭaye
sarvatrayaṃ trayaṃ yasmāttasmāttu tripurā matā / ityādi
//
p.१०)
arthasṛṣṭijanakatvena tāṃ nirdiśya śabdasṛṣṭijanakatvenāpi tāṃ
nirdiśati yatreti / yatra yasyāṃ śāntāmbikādirūpāyāṃ
tripurāyāṃ akathāḥ akārādyāḥ kakārādyāḥ thakārādyāḥ
ṣoḍaśaṣoḍaśa akṣarā saṃniviṣṭā-akṣarāṇi sanniviṣṭāni
vaṭabīje vṛkṣavat samyak nitarāṃ ca vartante / hakāro hi
vimarśasvarūpa eveti na vyaṣṭiveṣeṇa pṛthak gṛhyate hakārārṇaḥ
kalārūpo vimarśākhyaḥ prakīrtitaḥ / iti vacanāt / lakārastu
lakārānnabhidyate // kṣakārastu kaṣasaṃsargarūpa eva na
svatantraḥ / tasmādaṣṭācatvāriṃśanmātṛkāḥ // etā eva
mātṛkāḥ / tathā ca sūtasaṃhitāyāṃ
ekadhā ca dvidhā caiva tathā ṣoḍaśadhā sthitā /
dvātriṃśadbhedasaṃbhinnā yā tāṃ vande parāṃ
kalāṃ // iti //
dvidhā svaravyañjanabhedena svaraḥ ṣoḍaśarūpaḥ / vyañjanaṃ
dvātriṃśadbhedamityarthaḥ // akṣarādipadadvaye
jasoḍādeśaśchāndasaḥ // evaṃ pūrvārdhena
binducakrasvarūpamupadiśya tadadhiṣṭhātrīṃ upāsyāṃ
paradevatāmāhādhiṣṭhāyeti // enāṃ sāmpratamupadiṣṭāṃ
bindurūpāṃ tripurāmadhiṣṭhāya kācit asti devatā //
astirbhavantīparaḥ prathamapuruṣe'prayujyamānopyasti iti
kātyāyanavacanādasteradhyāhāraḥ // uttaramantrasthakriyayā
vālyaponvayaḥ // sā devatā ajarā maraṇarahitā
jṝvayohānāvityatra vayohānipadena vayasyo nāśasyaiva kathanāt
// purāṇī-anādiḥ / janmarahitā devatānāṃ
brahmaviṣṇuśivādīnāmatiprasiddhānāṃ madhye mahattarā
sarvotkṛṣṭā / tāsāṃ devatānāṃ yo mahimā tadrūpā ca /
devatāntarāṇāṃ māhātmyasyāpyeṣaiva nidānaṃ
etadupnāsanayaiva teṣāṃ mahimalābha iti bhāvaḥ //
tripuropaniṣadi tadanuyāyipurāṇatantrādiṣu ca
śivaviṣṇvādyupāsitānāṃ vidyānāṃ bahuśaḥ pradarśanāt
śaṃbhuḥ pūjayate devīṃ mantraśaktimayīṃ śubhāṃ //
ityādinā nikhiladevapūjanīyapratimābhedānāṃ padmapurāṇe
vistareṇa kathanācca / tathā ca na bhikṣuko bhikṣukāntaraṃ
yācitumarhati / satyanyasminnabhikṣuke iti nyāyena
devatāntaropāsyapekṣayā paradevatopāstireva jyāyasī iti tu
dhvanyorthaḥ // tadidamasmābhiruktaṃ paraśivastave //
tvaddattaiśvaryabhājaḥ paraśivakathaṃkāramanyān
surendrān
yācedehīti śakradruhiṇaharimukhān bhikṣukān
bhikṣuko'haṃ /
ajñopi dvādaśāhakratuvikṛtiśatasyāṃgabhūtopi
cokthyo
jyotiṣṭomokthyadharmānabhilaṣati na tu
dvādaśāhokthyadharmān
iti // ajeratyādibhibrahyaliṃgairbinducakrādhiṣṭhātrīdevatā
paraṃbrahmaiva ityuktaṃ bhavati / devatāpadasya
viśeṣyatvābhiprāyeṇa strītvaṃ ajarādipadānāṃ ata-eva
śrutyantare klībanirdeśaḥ // tathā ca spaṣṭamevātharvaṇā
āmananti /
aṣṭācakrānavadvārā devānāṃ pūrayodhyā tasyāṃ
hiraṇmayaḥ kośaḥ
svargo loko jyotiṣāvṛtaḥ tasmin hiraṇmaye kośe tryasre
tripratiṣṭhitaṃ tasmin yadyakṣamātmanvat tadvai
brahmavidoviduḥ //
bhūpurāditrikoṇāntacakrāṣṭakopari yaḥ kośo
garbhīkṛtarūpatrayobinduriti yāvat // tasmin yakṣaṃ
mahadbhūtamasti / bahiḥpūjā'yogyatvādyakṣapadena nirdeśaḥ /
tat svātmani brahmavida eva viduḥ / nānye ityarthaḥ iti setubandhe
vistaraḥ //
p. १२) evaṃ binducakramuktvā
trikoṇavasukoṇavakradvayasamaṣṭirūpaṃ navayonyātmakaṃ
cakramupadeṣṭuṃ dvitīyāmṛcamāha // navayonīriti
(२) navayonīrnavacakrāṇi dadhire navaivayogā navayoginīśca //
navānāṃ cakre adhināthāsyonā navamudrānavabhadrā
mahīnāṃ //
tisraḥ puro navayonīrdadhire ekamapi binducakraṃ
tryātmakatvāt pratyekaṃ rūpatrayaṃ dadhre iti dīdhīṅ
dīptidevanayoriti cchāndasadhātoridaṃ rūpaṃ / dīpanaṃ ca
prakāśanaṃ (meva) phalata utpādanameveha vivakṣitorthaḥ //
śāntātvāvacchedenecchāśaktiḥ kriyāśaktiḥ jñānaśaktiḥ ceti
tisro devatā udapādayat ambikātvāvacchedena brahmaviṣṇurudrān
strīrūpān vāmājyeṣṭhāraudrīśaktināmakānajanayat /
parātvāvacchedena paśyantīmadhyamāvaikharīti vāgdevatā
ajījanat ityarthaḥ / sā paradevataivaināṃ tripurāmadhiṣṭhāya
navayonīścakre iti vānvayaḥ / etā navadevatā eva
navayonicakrātmanā pariṇatā iti tu vāsanādhvaniḥ // kiñca
trailokyamohanādīni navacakrāṇi jātajaniṣyamāṇāni
saṃskārātmanā navayoniṣveva santi / tadetadāha navacakrāṇi
kartṝṇi navayonīrdapire iti śaktitrikoṇadvayena vahnitrikoṇenaikena
ca navayonicakraniṣpattiḥ / pratitrikoṇaṃ tisro rekhā iti navānāṃ
rekhāṇāṃ yogā apikoṇarūpā navaiva // tena navayoginīrdadhire /
navacakrāṇāmiha satvādeva tatratya prakaṭādiyoginīnavakamapi
koṇātmanehaiva tiṣṭhatīti bhāvaḥ // deśakālānavacchinnaṃ
tadūrdhvaṃ paramaṃ mahaḥ / ityādi vyavahārāt
deśādyavacchinno binducakrādiprapañco
brahmaṇo'dhodhastiṣṭhatīti labhyate / etanmūlaka eva śrīcakrasya
meruprastāropi / tenaikasmiṃścakre bhūpurādibindvantā
uparyupari navabhūmikāḥ tāsāmadhipatayopi tripurā
cakreśvaryādināmāno na vaiva / tā api navayoniṣveva
sūkṣmarūpeṇa tiṣṭhantītyāha-cakre navānāṃ
mahīnāmadhināthā api kartryo navayonīrdadhire iti // syonā iti
cakreśvarīviśeṣaṇaṃ / sukhahetubhūtā ityarthaḥ / navamudrāḥ
saṃkṣobhiṇyādi yonyantā api ihaiva sthitāḥ / navabhadrāstu tantre
vivṛtāḥ dharmādharmau tathātmāno mātṛmeye tathā prabhā / iti /
puṇyaṃ pāpaṃ-ātmā antarātmā paramātmā jñānātmā
pramātā prameyaṃ prameti navakaṃ tadarthaḥ
ātmacatuṣṭayasvarūpavivaraṇamātmopaniṣadi draṣṭavyaṃ //
cakraṃ navātmakamidaṃ navadhā bhinnamantrakaṃ /
ityupabṛṃhaṇadarśanāt / bhadrāpadena mantrā vā grāhyāḥ // te
ca nava cakreśvarīmantrā iti kecit / sānnidhyānmudrāmantrā eveti
tu yuktaṃ / bindutrikoṇavasukoṇātmakacakratrayarūpe
saṃhāracakra eva sarvaṃ śrīcakraṃ sūkṣmarūpeṇa tiṣṭhatīti tu
piṇḍitorthaḥ / āpatkālikasaṃkṣiptapūjāprakāreṣu
vasukoṇādibindvantabhātṛpūjāvidhiryastantreṣūpalabhyate /
tatreyameva śrutirmūlaṃ // atrasarvatropabrahmaṇāni
tantrapurāṇavacanāni tu vistarabhayānnalikhyante //
atha daśāradvayamanvaśrarūpaṃ sthiticakramupadeṣṭuṃ

tṛtīyāmṛcamāha
(३) ekā sā āsit prathamāsā navāsīt āsonaviṃśat āsonatriṃśat /
catvāriṃśadathatisrassamidhā uśatīriva mātaromāviśantu //
ekāsāsauditi ābhyo navayonibhyassūkṣma bhūtāni pañca,
sthūla bhūtāni pañceti bhūtadaśakamabhūt / tebhyaḥ
sthūlasūkṣmabhedena śabdāditangā?tradaśakamabhūt tebhyaśca
karmendriyāṇi pañca, jñānendriyāṇi pañca, antaḥkaraṇāni
catvāri, iti caturdaśakamajāyata // etāssarvā api devatāḥ
strīrūpatvāt yonirūpā eva / tadidaṃ sarve
bhūtatanmātradaśakaṃ prakāśālambenatvataḥ /
dvidaśārasphuradrūpaṃ ityādinā tantre vivṛtaṃ / saiva prakriyā
pūrvānuvādapūrvakamihopadiśyate / yā prathamā
sarvajagatkāraṇabhūtā sā ekaiva pūrvamāsīt binducakrarūpā /
atha navāsīt navayonyātmanā / athonaviṃśat
ekonaviṃśātisvarūpā āsa / navayonayo'ntardaśārayonayaśceti /
viṃśadityādi chāndasaṃ / athonatriṃśadāsa
bahirdaśārayonīnāṃ melanena / atha catvāriṃśattisraśca
pūrvāsu ca caturdaśamelanena tricatvāriṃśadyonisvarūpaikaiva
devī jātetyarthaḥ / binducakrasyāntarākāratvena ekāsāsīdityasya
yonyākṛtīnāṃ madhye aparigaṇanam / samidhā samiddhā
dedīpyamānā etāmātaromāviśantu māṃ praviśantu /
maccharīrasyāpi śrīcakrarūpatvāditi stotrakṛtaḥ prārthanam //
uśatīriva-kāmayamānā iva-vastuto niṣkāmatvāt dhenavopi
vatsasāmīpyamicchantyaḥ vanāt drutaṃ yaccāgoṣṭhaṃ praviśanti
tathā etāḥ praviśantvityarthaḥ iyameva śrutiḥ
cakranyāsavidhīnāṃ tantrasthānāṃ mūlaṃ / etāsāmeva
devatānāṃ svaśarīre nyastavyatvāt / yoginyo yāstu tāssarvā
gehaṃ kurvantu me vapuḥ iti
śaktinyāsamantraliṃgasaṃvādāttasyāpi mūlaṃ //
atha sṛṣṭicakre avaśiṣṭe vṛttatrayaviśiṣṭa
padmadvayamupadeṣṭuṃ caturthī mṛcamāha ūrdhvajvaladiti
p.१५)
४) ūrdhvajvalajjvalanajyotiragretamo naitiraścīnamajaraṃtadrajo
bhūt / ānandanaṃ modanaṃ jyotirindoḥ etā-uvai
maṇḍalāmaṇḍayanti //
caturdaśāramadhodhohipadme aṣṭadalaṣoḍaśadalātmake
vartete // tathordhve karṇikāvṛttebāhyavṛttamekameva / trīṇi
vṛttānīti katipayasiddhāntaḥ // ata eva jyeṣṭhārūpaṃ
catuṣkoṇaṃ vāmārūpaṃ bhramitrayaṃ // ityatra
bhramitrayapadasya
vṛttatrayāntarāladvayavartipadmadvayalakṣakatvena
prācāmācāryāṇāṃ vyākhyā yujyate // vṛttatritayasaṃyutaṃ
saroruhadvayaṃ śāktairagniṣomātmakaṃ priye / iti vacanepyeṣaiva
vyākhyā // tāni ca vṛttāni agnisomasūryaguṇatrayarūpāṇi iti
prakṛtāyāmṛcivarṇanenaiva tadantarālapadmadvayaṃ varṇitaṃ
veditavyaṃ // akṣarārthastu agre sthiticakrottaracakreṣu / prathamaṃ
tamo vai niścitatamoguṇātmakaṃ jvalananāmakaṃ
jyotirmaṇḍalamabhūt /
ūrdhvajvaladitiviśeṣaṇenāgnijvālārūpadṛḍhīkāraḥ //
ūrdhvabhāge kajjaladarśanena tamorūpatvadṛḍhīkāraśca ata eva
tejomayasya tamastvoktāvasāṃgatyaśaṃkāparihārāyaiva vai
ityavyayaṃ / tataḥ paraṃ tiraścīnaṃ tiryak prasārijyotirmaṇḍalaṃ
raktatvādrajoguṇamabhūt / tacca sūryarūpaṃ
agnisūryayorūrdhvatiryakprasṛteḥ pratyakṣatvāt /
yadāhurabhiyuktāḥ /
gataṃ tiraścīnamanūrusāratheḥ prasiddhamūrdhvajvalanaṃ
havirbhujaḥ // iti
ajaramiti viśeṣaṇamagnito vailakṣaṇyadṛḍhīkārāya / tato
modanaṃ vaiṣayikasukhotpādakaṃ / indoḥ jyotirmaṇḍalamabhūt /
ānandapadena sattvaguṇātmakatoktā / satvādhivayasyaiva
brahmānandābhivyañjakatvāt / u. vai. iti komalāmantraṇe / vai
evakarārthe vā / evaṃ trīṇimaṇḍalāni vṛttāni / etā mātṝḥ
maṇḍayanti śobhāvatīḥ kurvata /
vṛttatrayāntarālavartikamalayugalaviśiṣṭaṃ śrīcakraṃ
kāryakṣamaṃ na kevalaṃ manvaśrāntamityarthaḥ /
manvaśrādibindvantapūjāyā āpatkālikatvāditi bhāva //
navamaṃ bhūgṛhātmakaṃ cakramupadeṣṭuṃ
pañcamīmṛcamāha tisraścarekhā iti //
(५) tisraśca rekhāssadanāani bhūmeḥ
triviṣṭapāstriguṇāstriprakāśāḥ // etatpuraṃ pūrakaṃ
pūrakāṇāmatra prathete madano madanyā //
tantrāntareṣu karṇikāvṛttadvayātiriktāni
padmadvayādbahiḥ trīṇi vṛttāni vihitāni dṛśyante / tatpakṣe
tisraśca rekhā ityetāvanmātraṃ vṛttarekhātrayaparaṃ neyaṃ / na
caivaṃ sati karṇikādvasyaivāvaśeṣeṇa
maṇḍalatrayakathanāsaṃgatiriti vācyaṃ / tantrarāje
manvaśrādbahirmaryādāvṛttasyāṣṭadalavṛttātiriktasya
kathanenāsyāḥ śrutestanmūlatvasyopapatteḥ // bhūmessadanāni
rekhāstisra iti sāmānādhikaraṇyaṃ akliṣṭo'rthaḥ // tā eva
triviṣṭapā bhuvanatrayarūpāḥ / devatāvāsabhūmitvāt
svargarūpā vā / triguṇāḥ guṇatrayarūpāḥ, triprakāśāḥ
sūryacandrāgnirūpavṛttatrayaprakāśarūpāḥ //
śrīcakravarṇanamupasaṃharati etaditi / sārdhacatuṣṭayena
varṇitaṃ puraṃ śrīpuramiva saparivāraparadevatāvāsasthānaṃ
cakraṃ / pūrakāṇāṃ bhaktamanorathaparipūrakāṇāṃ
śivaviṣṇvādīnāmapi pūrakaṃ / manorathaparipūrakaṃ atra
śrīcakre madanaḥ śivakāmeśvaraḥ, madanyā śivakāmasundarī
ca prathete svamayūkhātmakāṇimādinānārūpavistāreṇa
vilasata ityarthaḥ // madanī ā iti chedo vā puṃyogalakṣaṇo ḍīṣ //
āprathete ityanvayaḥ / chandasi parepi, vyavahitāśca,
ityabhyanujñānāt // kṣetreṣu vividheṣu nāmabhedena yāni
devīrūpāṇi purāṇeṣu tantreṣu copalabhyante tāni sarvāṇi asyā
evetyupadeṣṭuṃ ṣaṣṭhīmṛcamāha //
(६) madantikā māninī maṃgalā ca subhagā ca sā sundarī
śuddhimattā / lajjāmatistuṣṭiriṣṭā ca puṣṭā lakṣmīrumā lalitā
lālapantī //
madantiketi / padmapurāṇe devītīrthaparigaṇanāvasare
katipayāni rūpāṇyuktāni prayāge lalitādevītyādi /
laṃkāyāṃ maṃgalā nāma trikūṭe bhadrasundarī /
karavīremahālakṣmīrumādevī vināyake //
devadāruvane puṣṭirmedhākāśmīramaṇḍale /
tuṣṭirvatseśvare tathā ityādīni anyānyapi rūpāṇi tatra
tatrānveṣyāṇi //
madantiketyādi caturdaśakaṃ, vārāṇasyāṃ
viśālākṣīsyādaunāmupalakṣaṇaṃ / yadeva kiṃciddevīrūpaṃ
tena lālapyamānāpi saivetyarthaḥ // lālapantipadaṃ
lālapyamānāparaṃ // prātipadikāduccarantī vibhaktiḥ
prātipadikārthe viśeṣaka ityāheti śābarabhāṣye
prayogadarśanāt / athavā pañcadaśākṣarāṇāṃ
pañcadaśemādevatāḥ // śuddhimattetyatra
siddhimityātharvaṇapāṭhaḥ //
evaṃ varṇitāyā devatāyā upāstiṃ vidhātuṃ
saptamīmṛcamāha imā vijñāyetyādi //
(७) imāṃ vijñāya sudhayā madanti parisrutā tarpayantaḥ
svapīṭham / nākasya pṛṣṭhe mahato vasanti paraṃ dhāma traipuraṃ
cāviśanti //
imāṃ pūrvoktāṃ paradevatāṃ vijñāya,
viviviśeṣapūrvakaṃ jñātvā
gurūpasadanadīkṣādipūrvakamupāstiṃ gṛhītvā-svīkṛtya,
svapīṭhaṃ-svaśarīrābhīnaṃ śrīcakraṃ, tatra devatāṃ
sāvaraṇāṃ sudhayā parisrutā-pīyūṣīkṛtena dravyeṇa,
tarpayantaḥ-tarṣaṇādyupacāraiḥ pūjayanto, ye madanti-
viṣayabhānapramoṣapūrvaka
svātmaikaviṣayakanirvikalpakavṛttibhājo bhavanti / te mahato
nākasya pṛṣṭhe vasanti, traipuraṃ paraṃ dhāma āviśānti
cetyarthaḥ / amṛtīkaraṇaṃ saṃskārāntarāṇāmupalakṣaṇaṃ
tadabhimānidevatāyāssudhādevīti saṃvicca
saṃskāramantravarṇādavagamyate
mantrasaṃskārasaṃśuddhaṃ devatāmṛtamucyate // iti
rudrayāmala ca mahānākapṛṣṭhavāsaḥ
trividhapuruṣārthaphalopalakṣakaḥ / tripurāyāḥ paraṃ dhāma
tu muktopasṛpyaṃ svarūpaṃ, tena mokṣa ucyate,
sarvānkāmānmokṣaṃ cāpnuvantīti bhāvaḥ // evaṃ
sarvagatāśaktissā brahmeti vivicyate /
saguṇā nirguṇā ceti dvividhoktā manīṣibhiḥ /

saguṇārāgibhissevyā nirguṇā tu virāgibhiḥ //
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ svāminī sā nirākulā /
dadāti vāñchitānarthānarcitā vidhipūrvakaṃ //
p.१९)
iti devī bhāgavatepi smaraṇāt / śrīvidyādīkṣito dravyavatā
svapīṭhārcanena nirvikalpakavṛttidvārā
sarvānkāmānbhāvayediti
bhāvanāviśiṣṭabhāvanāntaravidhiḥ paryavasyati // sarvathā
matimān dīkṣeta ityādi
kalpasūtrādigataviśeṣaṇavidhīnāmiyameva śrūtirmūlaṃ /
vijñāya tarpayanta ityadhikāriviśeṣaṇa tvena śrutamapi tarpaṃ
phalabhāvanākaraṇatvena saṃbadhyate hiraṇyadā amṛtatvaṃ
bhajante
itivadaprāptārthakatvādvidhiśaktipratibandhābhāvācca
mantratvepi na vidhitvavyāghātaḥ / vasantāya
kapiñjalānālabhet-praṇīyādīnnāthamānā yatavyān /
āsyajānanto nāmacidviktana ityādi mantrāṇāmapi bahuśo
vidhitvasvīkārāt, vastuto madantītyasya yadāgneyavākya iva
leṭtvakalyanayā bhāvārthādhikaraṇanyāyena
ciddevyabhinnasvātmamātraviṣayakavṛttiviśeṣavācakama-
dadhātvarthasyaiva karaṇatvaṃ // antaryāgapadavācyatāpi
tasyaiva, yajateḥ vṛttiviśeṣavācakatvāt parisruteti tu
matvarthalakṣaṇayā dhātvarthenānveti
bhāvanānvitayorubhayoraruṇaikahāyanīnyāyena vā
pārṣṭhikānvyaḥ / pratiṣṭhantītyasyeva nākasya pṛṣṭha
ityāderbhāvyasamarpakatvaṃ, ca kāreṇa
phalasamuccayakathanāt, pūta eva tejasvyannāda indriyāvī
paśumānbhavati ityatreva saṃvalitādhikāratvaṃ, anekeṣāṃ
puruṣārthānāṃ vyāsajyavṛttiphalatvaṃ iti yāvat // na
punassarvebhyaḥ kāmebhya ityatreva pratyekaparyāptaṃ
tarpaṇantu phalavadaphalanyāyenāgaṃ / imāṃ vijñāyeti tu
vidvattādhikāritāvacchedako dharmaḥ / ata-eva
kuladīkṣāvihīnānāṃ nādhikāro dvijanmanāṃ
iti samayācārasmṛtirupapadyate // iha tarpayanta iti
bahiryāgavidhau
p.२०)
vakṣyamāṇe nivedayan svātmīkṛtyeti vidhau ca śatṛ lyap
pratyayābhyāṃ
devatānivedanasvātmīkaraṇayossamānakālikatvakathanāt
divyapānavidhāveva śrutisvārasyaṃ, na vīrapānavidhau, tena
pānantu trividhaṃ proktaṃ divyavīra paśukramaiḥ /
divyaṃ devyagrataḥ pānaṃ vīramudvāsane kṛtam //
iti smṛtermūlaśrūtyantaramanveṣyaṃ / puruṣārthaniṣedhāstu
rāgaprāptaikaviṣayakatvāt kratvarthaṃtvena vihiteṣu na
pravartanta eva //
yena kenāpyupāyena śive cittaṃ niveśayet /
tasmātkenāpyupāyena manaḥ kṛṣṇe niveśayet //
ityādipaurāṇavacasāṃ īdṛśāśaya eva svārasyāt
spaṣṭānāṃ tatra vacasāṃkratvarthatayā sarvavarṇoddeśena
vidhāyakānāṃ bahulamupalaṃbhāt,
teṣāñcedṛśānekapratyakṣaśrutimūlakatvena
balābalacintānavakāśāditi dik //
evaṃ pararūpopāstiṃ vidhāya sūkṣmarūpopāstividhitsayā
aṣṭamīmṛcamāha /
(८) kāmo yoniḥ
kamalāvajrapāṇirguhāhasāmātariśvābhramindraḥ /
punarguhāsakalāmāyayā ca purūcyeṣāṃ
viśvamātā'dividyā //
kāmoyoniriti // iha pañcadaśākṣaro mantra uddhriyate sa ca
strīdevatyatvāccidrupatvācca vidyāpadenocyate // tādṛśyapi
vedamātā gāyatrī kaṇṭharaveṇa paṭhyate / asya tu
pratyakṣaraṃ tadvācakapadamanteraṇa katipayānāṃ
nirdeśādatirahasyatvaṃ mantrasya, taddvārā
tadadhikārikakarmaṇāṃ ca tathātvaṃ dhvanitaṃ // kiṃ bahunā
gāyatryapyādividyoddhārikaiveti tripurātāpinthā spaṣṭaṃ
pradarśyate, bhāgavataprathamaślokopi evamevopabṛṃhayati
sarvacaitanyarūpāntāmadyāṃvidyāṃ ca dhīmahi,
buddhiṃ yānaḥ pracodayāt iti //
atirahasyatvādevanāthacaraṇaikāvagamanīyoyaṃ mantraḥ /
mātariśvākāmaścacaturmukhavācakamakṣaraṃ,
kamalāyonīcaturthaikādaśasvarau, indravajrapāṇī
tṛtīyamantasthākṣaraṃ, guhāmāye bhuvaneśvarībījaṃ,
abhraṃ tasyā evādyamakṣaraṃ hakāraḥ, śeṣapañcakaṃ
svarūpaṃ, eṣā ādividyā purūcī purātanī, viśvamātā
jagajjanayitrī vidyākṣarairjagadutpatteryoginīhṛdaye
sampradāyārthaprakaraṇe savistaraṃ varṇanāt, mantrārthastu
dattātreyāgasyādibhirbahubhistantrabhedena bahudhoktaḥ / sa
cāsmābhirvarivasyārahasye yathāmati saṃgṛhya darśita iti tata-
evāvagantavyam // kāmarājopāsitāṃ vidyāmupadiśya
lopāmudropāsitā vidyāmupadeṣṭuṃ navamīmṛcamāha
ṣaṣṭhasaptamamiti //
(९) ṣaṭhaṃ
saptamamathavahnisārathimasyāmūlatrikamādeśaya-ntaḥ /
kathyaṃ kaviṃ kalpakaṃ kāmamīśaṃ
tuṣṭuvāṃso'mṛtatvaṃ bhajante //
asyā eva vidyāyā mūlatrikaṃ
prāthamikamakṣaratrayamunmūlyeti śeṣaḥ tatsthānepi
ṣaṣṭhādivarṇatrayameva niveśayanto
jāpakāvidyādvayānyatareṇa īśaṃ śuddhasattvopādhikaṃ
paraśivaṃ, tuṣṭuvāṃsaḥ stuvantaḥ, japantaḥ amṛtatvaṃ
bhajante vidyājapena mokṣaṃ bhāvayedityarthaḥ īśaṃ
viśinaṣṭikāmaṃ, so kāmayatra bahusyāṃ prajāyeyeti
śrutipratipādyātvenekṣatyadhikareṇe nirṇītaṃ, kalpakaṃ
jagatkalpanādhiṣṭhānaṃ janmādyadhikaraṇoktaṃ kaviṃ
vedapraṇetāraṃ kathyaṃ, vedavedyaṃ śāstrayonitvādhikaraṇe
varṇakadvayenoktaṃ, paraṃ brahmaiveti tu
viśeṣaṇasamarpitorthaḥ / ajarāpurāṇītyādibhirbrahmaliṃgaiḥ
iha puṃliṃgaiḥ
vakṣyamāṇakāmakalādhyānagatastrīliṃgaiśca
paradevatāyāstrividhaṃ dhyānaṃ vihitaṃ bhavati,
tathācopabṛṃhitaṃ kulārṇave
puṃrūpaṃ vā smareddevīṃ strīrūpaṃ vā vicintayet /
athavā niṣkalaṃ dhyāyetsaccidānandalakṣaṇaṃ iti //
yadyapi paropāstau niṣkalaṃ, jape puṃrūpaṃ, bahiryāge
strīrūpaṃ, dhyeyamiti vyavasthāpi suvacā, tathāpi
strīpuṃsayoḥ samaprādhānyasya vakṣyamāṇatvāt
sampradāyāccaichika eva vikalpaḥ //
manucandrādyupāsitāvidyānāṃ anyāsāmapi
tripurātāpinyāmuddhāradarśanepi prakṛte dvayorevoddhāraḥ
tāsvenayorādhikyadhvananārthaḥ / ata eva jñānārṇave
dvādaśavidhavidyā uddhutya /
vidyādvayamidaṃ bhadre devānāmapi durlabham //
ityādinopabṛṃhitaṃ // anayorapi madhyekādividyāyā eva
p.२३)
prathamamuddhārādādhikyadhvaniḥ ata-eva
śrīvidyaiva tu mantrāṇāṃ tatra kādiryathāparā /
iti brahmāṇḍopabṛṃhaṇaṃ, vastutassarvāsāṃ
vidyānāmabhedāt tāratamyoktiḥ praśaṃsāmātramiti
samarthitaṃ setubandhagranthe asmābhiḥ // ata-eva
śrīmadācāryabhagavatpādaiḥ vaiparītyenānayoruddhāraḥ
pradarśitaḥ saundaryalaharyāṃ / tatrāpi
prakṛtaśrutyānuguṇyāya śivaśaktikāmapadānāṃ anyathā
vyākhyānaṃ katipayānāṃ kliṣṭatvānnirarthakatvācca
nādarttavyaṃ // atrāntaryāgasyaiva prakarīṇatvena
tadīyadravyānuvādena guṇāntarasamuccayasya
dvādaśyāmṛcividhāsyamānatvena
prakaraṇānuvṛttervaktavyatayā tanmadhyapatitasya japasya
prakaraṇyantaryāgāṃgatvāt amṛtatvaṃ bhajante iti
apāpaślokaśravaṇavat arthavādaḥ // mantrepi
vidhitvasyevārthavādatvasyāpi svīkāre bādhakābhāvāt /
tisraḥ pura ityādestu antaryāgavidhiśeṣatvepi nārthavādatvaṃ //
vidhiśeṣatvasyārthavādatvavyāpyatve mānābhāvāt
arthavādatvepi vā bhūtārthavādatvena svārthe
prāmāṇyācca, na ca dvādaśyāmṛci sthūlopāstirbhinnaiva
bahiryāgarūpā vidhīyata iti vācyaṃ tathāpi pañcadaśyāmṛci
madadhātvarthavivaraṇenopasaṃhāradarśanāt
prakaraṇānuvṛtterdurvāratvāt // vastuta upāstitrayasya
samaprādhānyameva, // vidhitrayepi phalaśravaṇenānyatamasya
prakaraṇitvakalpane vinigamanāvirahāt // āgneyādiṣaṭkasyeva
militānāmeva ca phalajanakatvaṃ,
antaryāgabahiryāgau gṛhasthassarvadā'caret /
cakrarājārcanaṃ devyā japo nāmnāñca kīrtanaṃ //
p.२४) bhaktasya kṛtyametāvadanyadabhyudayaṃ viduḥ //
ityādi vacanāt // adhikāriviśeṣeṇa kevalāntaryāgajapayoḥ

phalajanakatvaṃ tu vacanāt /
asomayājinognīṣomīyapuroḍāśasāhityābhāvepi
phalasiddhivadityādikaṃ nyāyavidbhirūhyam // iti navamī ṛk /
athasthūlopāstividhitsayāmūladevatāyā antassaguṇatvena
cintitāyāḥ bahiścakre sthāpanāya sthūlarūpaviśeṣaṃ
nirdeṣṭuṃ daśamīmṛcamāha //
(१०) triviṣṭapaṃ trimukhaṃ
viśvamāturnavarekhā'svaramadhyaṃ tadīle //
bṛhattithīrdaśapañcādinityā sā ṣoḍaśīpuramadhyaṃ bibharti
//
triviṣṭapamiti // rekhāpadottaraṃ ṣoḍaśasya
visargasvarasya praśleṣaḥ / navarekhāsu-navayonighaṭikāsu, aḥ
iti svarasthānīyo madhyo yasya tat, yadvā navasaṃkhyārekhā
yasya tat navarekhaṃ saṃhāracakraṃ tasya assvaropa lakṣitaṃ
sthānaṃ madhyaṃ yasyatat, aḥ ityākāra eva svaro yasmiṃstat
aḥ ravaramiti vā vigrahaḥ tādṛśaṃ trimukhaṃ-trikoṇaṃ,
madhyatrikoṇamitiyāvat tat viśvamātu-stripurasundaryā
striviṣṭapaṃ-nivāsasthānaṃ, pūjāsthāna mitiyāvat //
svargasya devatāvāsabhūtatvena tadvācakapadenātra
sthānanirdeśaḥ // tadīle-iti stoturvākyaṃ dvayoścāsya
svarayormadhyametya sampadyate saḍakāro lakāraḥ / iti
prātiśākhyavidhito ḍakārasya lakāraḥ saṃjātaḥ /
iyamevopaniṣadātharvaṇairapi paṭhyate / tatpakṣe na
dusspṛṣṭādeśaḥ iti vyavasthā / assvarasyamadhyamatvoktyaiva
itareṣāṃ pañcadaśasvarāṇāṃ rekhātraye bindusamitaḥ
samasyāśrutatvāditi nyāyena pañca pañcadhā
vibhajyāvasthānaṃ dhvanitaṃ // tattrikoṇaṃ bṛhat, vibhāvitaṃ
sat daśapañcatithīḥ daśapañcatithidevatāḥ nityāḥ
kāmeśvaryādicitrāntāḥ bibharti-dakṣiṇordhvottararekhāsu
svasvasthāne pañcapañcanityāḥ pūjanīyāḥ iti bhāvaḥ /
tadupabṛṃhitaṃ jñānārṇave,
vibhāvya ca mahātryasramagradakṣottarakramāt /
rekhāsu vlikhetpaścāt pañca pañcakrameṇaha //
akārādyānukārāntān dakṣiṇāyāṃ vicintayet /
tataśca pūrvarekhāyāṃ dīrghakarṇādipañcakaṃ //
vilikhyottararekhāyāṃ śaktyādivilikhettataḥ /
anusvārāntamadhye ca visarge ṣoḍaśīṃ yajet // iti //
candrasya kalāvṛddhikṣayaśālinyaḥ pañcadaśa tā eva hi
tithayaḥ
darśādyāḥ pūrṇimāntāśca kalāḥ pañcadaśaivatu //
ityādinā tantre nirdiṣṭāḥ / darśādṛṣṭādarśatā ityādinā
taittirīyai rāmnātāśca / etāsāṃ kāraṇabhūtā
vṛddhikṣayaśūnyā sādākhyā ṣoḍaśī kalā // sā ca
pañcadaśānāṃ nityānāṃ kāraṇatvādādinityetyucyate / sā
pūrvaṃ varṇitā tripurasundarī ādinityāsvarūpāsatī purasya
śrīcakrasya madhyaṃ, visargasvarasthānaṃ bibharti-adhyāste /
prakāśavimarśarūpākārahakāravyañjakatvāt
vauḍaśasvarasya tadātmakatāyā yuktatvāditi draṣṭavyaṃ //
prasaṃgātkāmyaṃ kāmakalādhyānaṃ
bahiryāgāśritamupadeṣṭuṃ ekādaśī mṛcamāha //
p.२६)
(११) dvāmaṇḍalā dvāstanā bimbamekraṃ mukhaṃ
cādharatrīṇi guhāsadanāni // kāmīṃ kalāṃ kāmyarūpāṃ
viditvā naro jāyate kāmarūpaśca kāmyaḥ //
dvāmaṇḍaleti / dvau maṇḍalau dvaustanau / ekaṃ biṃbaṃ,
mukhaṃ / trīṇi sadanānibhūgṛhāṇi / guhā-hakārārdharūpā /
yadyapi biṃbo'strīmaṇḍalaṃ triṣviti kośena biṃbapadasyāpi
maṇḍalavācakatvena caturthyāmṛci varṇitānāṃ trayāṇāṃ
maṇḍalānāmevaiṣa vibhāgaḥ / tatrāpi
vahnisūryamaṇḍalāveva stanau biṃbapadasvārasyāt,
pāṭhakramāt tadadhastanameva bhūpuraṃ hakārārdhaṃ iti
spaṣṭaṃ pratīyate / santivyaktaṃ tānyapi kāmakalārūpāṇi
bahuvidhāni tantreṣu tatra tatra nirdiṣṭāni / tathāpi
bhagavatpādaiḥ,
mukhaṃ binduṃ kṛtvā kucayugamadhastamyatadadho /
harārdhaṃ dhyāyet ityupabṛṃhaṇāt //
arthakrameṇa pāṭhakramabādhāt bimbapadaṃ binduparaṃ sat
bindvādimanvaśrāntacakragaṇaparaṃ //
maṇḍalatrayarupantu cakraṃ śaktyanalātmakaṃ //
iti sundarīśloke maṇḍalapadasya daśārādicakraparatvenāpi
vyākhyānadarśanāt, bindvādimaṇḍalānāṃ ṣaṇṇāṃ
ekāvayavitvena vibhāvanāya ekamiti padaṃ //
dvāmaṇḍaletyaṣṭadalaṣoḍaśadalacakradvayaparaṃ, iti yojyaṃ /
idamavayavatrayakathanaṃ sarvāvayavopalakṣaṇaṃ /
vastutaśśarīrepi traya evāvayavāḥ śīrṣādighaṇṭikāntaḥ,
kaṇṭhādistanāntaḥ, hṛdayādi sīvinyantaśca,
keśapāṇipādantu
tattachākhā iti / evaṃ sarvacakrātmanā pariṇatāṃ, kāmīṃ,
kāmeśvarātmakamanmathasambandhinīṃ kalāṃ, citkalāṃ /
kāmyarūpāṃ-kamanīyasvarūpāṃ, viditvādhyātvā cikitveti
śākhāntarapāṭhaḥ / naraḥ upāsakaḥ, kāmarūpomanmatha-
sundaraḥ sadyaḥ sakalavanitākṣobhakaro jāyate //
atyalpamidamucyata ityāha kāmya iti aviśeṣeṇa śravaṇāt
tribhuvanāntarvartisakalajanairabhilaṣaṇīya svarūpaśca bhavati /
taduktaṃ bhagavatpādaiḥ-
dhyāyedyoharamahiṣite manmathakalāṃ //
sasadyassaṃkṣobhanayativanitā
ityatilaghu trilokīmapyāśu bhramayati ravindustanayugāṃ
// iti //
kāmarūpatvakāmyatvakāmaḥ kāmakalāṃ dhyāyediti
guṇaphalasaṃbandhavidhiḥ / atra phalārthatayā vidheyasya
dhyānasya svataḥ kriyārūpasyāśrayāntarānapekṣatayā
śyenakratvādessaumikāṃgasaṃvalitatvasyeva
bahiryāgāṃgasaṃvalitatvasyāpyabhāvena
bahiryāgādbahirapyanuṣṭhānāt phalamiti tu
bhagavatpādāśayaḥ /
binduṃ saṃkalpya vaktrantu tadadhasthaṃ kucadvayaṃ //
tadadhassaparārdhantu cintayettadadhomukhaṃ //
iti nityāṣoḍaśikārṇave // kratuprakaraṇasthavidhināsya
dhyānasya kratvarthatvamapi smaryata iti cet kintāvatā
annādyakāmanāphalakāveṣṭeriva phalārthino bahiḥ
prayogasyāpyakṣatatvāt, ata eva
bhagavatsmaraṇamupakramyoktaṃ śāṇḍilyabhaktisūtre /
bahirantarasthamubhayamaveṣṭisavavaditi //
bahiryāgadravyāṇi bahiryāgadravyapratipattiñca vidhātuṃ
dvādaśīmṛcamāha //
p.२८)
(१२) parisrutaṃ jhaṣamādyaṃ palaṃ ca bhaktāni yoniḥ
supariṣkṛtāni // nivedayan devatāyai mahatyai svātmīkṛtya
sukṛtī siddhimeti //
parisrutamiti // jhaṣomatsyaḥ / palaṃ māṃsaṃ, tasya
jhaṣatyādyaṃ parisrutam, prathamasyottaraṃ dvitīyamityarthaḥ /
tenajhaṣastṛtīyaḥ bhaktāni, vaṭakacaṇakādi
mudgādyātmakāni nānāvidhānyannāni // caturthaṃ
yonipadaṃ kuṇḍagolodbhavopalakṣaṇaṃ tatpañcamaṃ /
yonīriti bahuvacanantu brāhmaṇakṣatriyādi
katipayajātibhedābhiprāyaṃ // tadupabṛṃhaṇaṃ
kalāṣṭakādipadena tantreṣu draṣṭavyaṃ / cakāraḥ
pañcānāṃ samuccayaparaḥ / palasya jhaṣottaraṃ paṭhitasyāpi
jhaṣātpūrvaṃ ādyapadena niveśāt makārāṇāṃ kramo
vivakṣito dhvanyate / tena mukhyālābhe pratinidhibhirarcanasya
nyāyena mapañcakālābhepi nityakramapratyavamṛṣṭiḥ iti //
kalpasūtreṇa ca siddhatvepi pūrvapūrvālābhesati nottarottarasya
mukhyasya lābhepi grahaṇamiti dyotitaṃ //
prathamamātrālābhepi caturthasya naivedyārthamāvaśyakatvāt
tāvanmātragrahaṇaṃ sampradāyalabhyaṃ // ājyamiti
śākhāntarīyapāṭhe ghṛtamevārthaḥ / tatra pakvamityarthena tat
kākākṣigolakanyāyenobhayorviśeṣaṇaṃ / ajasambandhīti
vyākhyā tu na yuktā tantre vikārārthakasya darśanāt
sūtrokātānāṃ pañcatvādīnāṃ parisaṃkhyāpatteśca
paradevatātarpaṇamātraparyāptamātrasya lābhepi na
pratinidhināyāgaḥ // bahiryāge svātmīkārasya pratipattitvena
tallopepi bādhakābhāvādityādikantu
ṣāṣṭhanyāyasiddhamūhanīyaṃ // supariṣkṛtāni
dṛṣṭādṛṣṭasaṃskāraissaṃskṛtāni te ca
pākādirūpālaukikāḥ śāpamocanādirūpā vaidikāśca
bahavastantreṣu prasiddhāḥ //
bahvalpaṃ vā svagṛhayoktariti nyāyena
kalpasūtroktamātrā vā, mahatyai devatāyai mahādevyai
nivedayan, yajan sukṛtībahiryāgakartā, tāni svātmīkṛtya
svayamapi bhakṣayitvā, siddhiṃ, yāgaphalaṃ, eti prāpnoti,

parasparasamuccitaprathamādimapañcakavatā yāgena
mahādevīdevatākeneṣṭasiddhiṃ bhāvayediti
vidhiparyavāsānādiprakārontaryāgavidhivadeva draṣṭavyaḥ /
devatāyāssaguṇadhyānaṃ kratvaṃgamupadeṣṭuṃ trayośīṃ
ṛcagāha //
(१३) sṛṇyevasitayāviśvacarṣaṇiḥ pāśena
pratibadhnātyabhīkān // iṣubhiḥ pañcabhirdhanuṣā ca
vidhyatyādiśaktiraruṇā viśvajanyā //
sṛṇyevasitayeti / itthaṃbhūtalakṣaṇe tṛtīyā / sitayā
śvetayā rajatamayayā saśayorabhedānniśitayā
tīkṣṇadhārayā vā / sṛṇyā aṅkuśena, ivopalakṣitā
viśvajanyā, viśvaṃ janyaṃ yasyāssā viśvajagajjananī aruṇā,
lauhityavatī ādiśaktirmahātripurasundarī viśvacarṣaṇiḥ
prāṇimātrasya śubhāśubhakarmadraṣṭrīsatī, abhīkān
kāmukān, tṛṣṇayā, laulyeneha mārge
pravartamānānbhraṣṭān pāśena pratibadhnāti pāśena
tānbadhvā dhanuṣā pañcabhiriṣubhiḥ bāṇairvidhyati ca
adhaḥpātayatīti yāvat tṛṣṇāhīnānvaidhadhiyā
pravartamānān ūrdhvaṃ nayatīti tu vidhisiddhameveti
punarnoktaṃ, taduktaṃ //
p.३०)
vidhibudhyaiva seveta tṛṣṇayā cetsapātakī /
yaireva patanaṃ dravyairmuktistaireva coditā /
abhīkasyānabhīkasyetyevamete vyavasthitāḥ // ityādi /
sṛṇyeveti dvividhā sṛṇirbhavati bhartā ca hantāceti tu
yāskaḥ iva śabdassarvatrānvitassan saguṇarūpasya
bhaktānugrahārthaṃ kalpitatvena nirguṇarūpasyaiva
pāramārthikatvaṃ vyajayati // saguṇasya kalpitatvādeva
strīpuṃsayossamaprādhānyamupadeṣṭuṃ caturdaśīmṛcamāha
bhagaśśaktiriti //
(१४) bhagaśśaktirbhagavānkāma īśa ubhādātārāvihasau
bhagānāṃ // samapradhānausamasatvau
sabhotayossamaśaktirajarā viśvayoniḥ //
bhagovimarśaparyāyaḥ, aiśvaryasya samagrasya dharmasya
yaśasaḥ śriyaḥ jñānavijñānayoścaiva ṣaṇṇāṃ
bhaga itīraṇā //
ityādi smṛtibhiḥ īśvaratvaśarīraghaṭako yāvāndharmarāśiḥ
sa sarvopi bhagapadeneha nirdiṣṭaḥ / tādṛśo dharmasamūha eva
śaktirityucyate // upāsyatvena varṇitāyāḥ strīrūpāyā
devatāyā idaṃ svarūpaṃ // taduktaṃ, nāgānandasūtre,
prakāśātmano brahmaṇaḥ svabhāvātmakavimarśaṃ
prakamya, eṣa eva
vimarśaścitiścaitanyamātmā svarasoditā parāvāk
svātantryaparamātmaunmukhyamaiśvaryaṃ satatvaṃ sattā
sphurattā sāro mātṛkā mālinī
hṛdayamūrmiḥ svasavitspandaḥ //
ityādiśadbairāgamairudghuṣyate iti // eteṣāṃ
dharmaviśeṣāṇāṃ vivaraṇaṃ tadbhāṣya eva draṣṭavyaṃ //
bhagavān tādṛśadharmasamūhaviśiṣṭa eva / kāma īśaḥ
kāmeśvaraḥ idamevopāsyadevatāyāḥ pumātmakaṃ rūpaṃ /
ihopāsanāyā saubhagānāṃ dharmārthakāmarupāṇāṃ
vividhaphalānāṃ dātārau ubhāvapi ekasyā eva devatāyā
dvedhāpi saguṇadhyāne trivargasiddhirityarthaḥ //
samapradhānausamasattvau sattvaśadbo guṇaparaḥ tena
parasparaguṇaguṇibhāvāpannāvityarthaḥ / kāmeśvaryaḥ
kāmeśvarāṅkanilayatvena dhyāne śiva ādhāratvādruṇaḥ
śaktiḥ pradhānaṃ, śivasyārdhāmbikāsamāyuktatvena
dhyāne karaśīrṣādyavayavaviśeṣarūpatvāt śaktirguṇaḥ,
śiva eva pradhānamitibhāvaḥ /
evamabhimataphaladānasāmathyasyānyonyaguṇapradhāna-
bhāvasya ca sāmyepi jagatkartṛtvāṃśaḥ śaktiniṣṭha eva, tena
strīrūpadhyānenaiva śīghraṃ phalasiddhiriti dhvanayannāha
samotayoriti samyakparasparābhedena
otayormilitayorardhanārīśvararūpayośśivaśaktyormadhye
samaśaktiḥ sarvaśaktiḥ nikhiladharmasamūhātmikā devyeva
viśvayonirjagaktartrī / tathā ca śaktisūtraṃ
citiḥsvatantrāviśvasiddhiheturiti samaśabdaḥ uruṣyāṇo aghā
yataḥ samasmāt ityādau prasiddhaḥ sarvaparyāyaḥ / ajareti
viśvayonitvāṃśe viśeṣaṇaṃ jagatkartṛtvaṃ
pratyakṣādipramāṇasiddhatvena
śaṅkākalaṅkarāhityādṛtamityarthaḥ / taduktaṃ bhāgavate
śaktiḥ karoti brahmāṇḍaṃ sāvai pālayatekhilaṃ /
icchayā saṃharatyeṣā jagadetaccarācaraṃ /
p.३२) na viṣṇurnaharo nendro na brahmā na ca pāvakaḥ /
nārko na varuṇaśśaktāḥ sve sve kārye kathañcana //
tayā yuktā hi kurvanti svāni kāryāṇi te surāḥ /
kāraṇaṃ saiva karyeṣu pratyakṣeṇāvagamyate // iti //
anyatrāpi
śivopi śavatāṃ yāti kuṇḍalinyā vivarjitaḥ /
śaktihīnopi yaḥ kaścidasamarthaḥ smṛto budhaiḥ //
ityādi viśeṣassetubandhe draṣṭavyaḥ / tena śivasya
vidyamānamapi phaladātṛtvādikaṃ
śaktyadhīnatvāddvilambitaṃ / śaktestu
nirapekṣatvādavilaṃbitaṃ iti śīghrasiddhikāmaiḥ strīrūpaiva
devatā dhyātuṃ yukteti bhāvaḥ / eva saguṇadhyānamuktvā
nirguṇadhyāne vaktavyāṃśābhāvāttajjanyaphalaṃ
tajjananapraṇālikāñcopadeṣṭuṃ pañcadaśīmṛcamāha
parisruteti //
(१५) parisrutāhaviṣāpāvitenaprasaṃkocegalitevai-manastaḥ //
sarvaḥ sarvasya jagato vidhātā bhartā hartā viśvarūpatvameti //
karmamārgajñānamārgabhaktimārgeṣu
tattacchāstrapravartakaiḥ praṇāḍikā nānāvidhāḥ
parasparavilakṣaṇā uktāḥ / tāssarvā api
dussādhāścirakālaphalapradā iti tu tattacchāstravidāṃ
spaṣṭameva // atra tu
dravyasvīkārairāvartyamānairullāsaparamparaiva praṇāḍikā /
tatra prauḍhollāsaparyantaṃ samayācārikṛtā dharmāḥ,
tadantollāse yāthākāmyaṃ, caramollāse brahmasvarūpateti //
tathā ca kalpasūtram, ārambhataruṇayauvana
prauḍhatadantonmanā'navasthollāseṣu prauḍhāntaṃ
samayācāraḥ tataḥ paraṃ yathākāmīti /
ullāsasaptaka lakṣaṇāni kulārṇavādiṣu draṣṭavyāni / yadyapi
pratidinaṃ suṣuptidaśāyāṃ brahmasvarūpatāvāptirjāyata eva
/ tadānīṃ manaso vilīnatvāt
tathāpyavidyāpariṇāmaviśeṣarūpayā nidrayā
saṃvalitatvānnasā puruṣārthaḥ / nidrārāhityena tādṛśī
daśā tu puruṣārtha eva / yāṃ jñānabhūmikāsu saptamīṃ
manyante jñāninaḥ / yāñca nirvikalpakasamādhitvena
vyavaharantonubhavanti yoginaḥ saivonmanottarānavastholāsepi
yogibhiranu bhūyate, taduktaṃ,
ānandaṃ brahmaṇo rūpaṃ tacca dehe vyavasthitaṃ /
tasyābhivyañjakaṃ dravyaṃ yogibhistena pīyate // iti //
kalpasūtre tu
tasyābhivyaṃjakāḥ pañcamakārā ityuktam //
parantu tadeva dravyamayajñāṃgañcedapavitraṃ pītaṃ
tadā puruṣārthaniṣedhapravṛtyā pāpena pratibaddhaṃ na tāṃ
daśāmutpādayituṃ kṣamaṃ, mantraiḥ pāvitaṃ
havīrūpameva tu samādhidaśāmutpādayati / taduktaṃ
samayācārasmṛtau /
asaṃskṛtaṃ paśoḥ pānaṃ kalahodvegapāpakṛt /
mantrapūjāvihīnaṃ yatpaśupānaṃ tadeva hi //
paśupānavidhau pītvā vīropi narakaṃ vrajet /
saṃskṛtaṃ bodhajanakaṃ prāyaścittaṃ ca śuddhikṛt //
mantrāṇāṃ sphuraṇantena mahāpātakanāśanam /
āyuḥ śrīḥ kāntisaubhāgyaṃ jñānaṃ
saṃskṛtapānataḥ //
aṣṭaiśvaryaṃ khecaratvaṃ patanaṃ vidhivarjitaṃ /
p.३४) sautrāmaṇyāṃ kulācāre madirāṃ brāhmaṇaḥ pibet /
anyatra brāhmaṇaḥ pītvā prāyaścittaṃ samācaret //
ityādi / parantu
varaṃ prāṇāḥ pragacchantu brāhmaṇo nārpayetsurāṃ /
brāhmaṇo madirāṃ pītvā brāhmaṇyādeva hīyate //
ityādi śaktisaṃgamatantrarājādivacanairniṣiddhatvāt / iha
dharmapāśanirasanopāyassampradāyādevāvaseyaḥ //
vyavasthāprakārāśca kaulopaniṣadbhāṣye asmābhiḥ
pradarśitāḥ / tataśca tadadhikāriṇāṃ
tādṛśairullāsairantaḥkaraṇāvacchinnasya
jīvātmano'ntaḥkaraṇopādhikṛtasaṃkocāpanaye sati
brahmabhāve kimavaśiṣyate / na ca
dravyollāsasyāgamāpāyitvena na tāvataiva kṛtārthateti
vācyaṃ / asya paryanuyogasya samādhāvapi tulyatvāt / atha tatra
pavananiyamanādibhirupāyaiḥ punaḥ punassamādhipraveśanena
cirābhyāsapāṭavena katipayadivasottaraṃ vināpi
pavananirodhaṃ sārvakālikassamādhirutpadyate / samudre

naukāmāruhaya gacchatāṃ tatkallolaissuciramāndolitavatāṃ
naukāvarohaṇepyāndolanānuvṛttidarśanāt iti cettulyaṃ
prakṛtepi //
saṃskṛtadravyapānajanyonmanyāvasthābhyāsapāṭavena
vināpi dravyaṃ katipayadivasaistādṛśadaśāyā
akṛtrimāyāssiddheḥ / akṣarārthastu pāvitena,
mantrasaṃskārasaṃskṛtena haviṣā-devīpūjāśeṣabhūtena,
parisrutā-pīyamānena, manastaḥ-antaḥkaraṇājjāte saṃkoce-
atmanaḥ paricchede, pragalite-nirvyutthānaṃ vilīne sati,
unmanyullāsottarānavasthāyāmiti yāvat // vai niścayena sarvaḥ
sarvātmako bhavati / tena
svāmaikaviṣayakanirvikalpakavṛttijanako mada
evāntaryāgavidhāyakavākye dhātvartha ityupasaṃhṛtaṃ
bhavati / anenaivāśayena tantre mattasya bahuvidhatā
pratipādyate //
p.३५) ramante kāmukā mattāḥ mattāḥ kupyanti kopinaḥ /
gāyanti gāyakā mattāḥ mattā dhyāyanti yoginaḥ // iti //
tena yogaviśeṣopyetatsahāyatvenākṣiptaḥ // sarvātmakatvameva
vivṛṇoti sarvasya jagato vidhātā brahmā / bhartāviṣṇuḥ
hartārudraśca sa eva kiṃ bahunā
dāsadāśakitavādiprāṇimātrarūpassa eva bhavati ityāha
viśvarūpatvameti iti // śarīrapātastu
prārabdhavaśādyadākadāpi yatra kvāpi bhavatu na tāvatāsya
kopi viśeṣaḥ // kṛtakṛtyatvāditi bhāvaḥ / uktaṃ ca kalpasūtre
itthaṃ viditvā vidhivadanuṣṭhitavataḥ kulaniṣṭhasya sarvataḥ
kṛtakṛtyatā śarīratyāge śvapacagṛhakāśyornāntaraṃ
sajīvanmukta iti //
itthaṃ traipurasiddhāntaṃ
kathitamupasaṃharannetadadhyayanādapi
phalamastītyupadeṣṭuṃ ṣoḍaśīṃ yajurantāmṛcamāha iyaṃ
mahopaniṣaditi //
(१६) iyaṃ mahopaniṣat tripurāyā yāmakṣaraṃ
paramegīrbhirīṭṭe / eṣargyajuḥ parametacca
sāmevā'yamatharveyamanyā ca vidyom // ityupaniṣat //
upabṛṃhitañcaitat kalpasūtrakṛtā bhagavatā
śrīparaśurāmeṇa ya imāṃ daśamakhaṇḍīṃ mahopaniṣadaṃ
mahātraipurasiddhāntasarvasvabhūtāmadhīte sa sarveṣu
yajñeṣu yaṣṭā bhavati yaṃ yaṃ kratumadhīte tena
tenāsyeṣṭaṃ
bhavatīti hi śrūyate ityupaniṣat iti śivamiti /
p.३६)
etenāsyāṃ mahopaniṣadi ye akathitā apekṣitā arthāḥ te
kalpasūtrādgrāhyāḥ / kalpasūtrādhikaraṇe śākhābhedena
viprakīrṇānāmagānāmupasaṃhārasamarthānpratyeva
prayogaśāstrasya prāmāṇyasamarthanāditi sidhyati //
akṣarārthastu iyaṃ tripurāyā mahopaniṣat
rahasyapratipādakavākyasandarbharūpā paṭhanīyeti śeṣaḥ /
tatra hetūnāha yāmityādinā paramamakṣaraṃ brahma kartṛ
yāmimāṃ upaniṣadaṃ gīrbhiḥ stutivāgbhiḥ r-iṭṭe stauti r-
iḍastutāvityasya rūpaṃ / parame iti sośśe ādeśaḥ / yāṃ
brahmeti padayorvyatyāsena
prathamādvitīyāntatāsvīkāreṇopaniṣatkartṛkabrahma-
karmakastu-tirvā / parameśvareṇāpi stutatvāt
tatstāvakatvāccetyarthaḥ // hṛllekhākṣaraṃ yāṃ tripurāṃ
stautīti vā / paraṃ, e, iti chedaḥ ekārarūpamakṣaramiti vā /
yadekādaśamādhāraṃ bījaṃ koṇatrayodbhavaṃ /
brahmāṇḍādikaṭāhāntaṃ jagadadyāpi dṛśyate // iti
vacanāt /
ekārepi, a, ī, iti chedo vā /
akāse vai sarvā vāk yadīṃ śṛṇotyalakaṃ śṛṇotīti śruteḥ
/ carama oṃkāro vā akṣare viśeṣyatvenānveti // saḥ gīrbhiḥ
akārokāramakāraiḥ paramo'khaṇḍopi yāṃ stautītyarthaḥ //
samastaṃ vyastaṃ vā śaraṇadagṛṇātyomiti padaṃ // iti
śivarahasye smaraṇāt /
svādhyāyodhyetavya iti vidhivihitavividhādhyayanānyapi
etadadhyayanenaiva sidhyantītyāha eṣeti / ṛgādiśabdāḥ
vedaparāḥ natvekaikamantraparāḥ / atharvādiprāyapāṭhāt /
eṣā etat ayaṃ iti śabdā ṛgyajuṣātharvaṇāṃ
viśeṣyatvābhiprāyeṇa // sāmnodhvanirūpatvenānakṣaratvāt
p.३७)
iveti padenākṣareṣu tattulyaphalakatvadyotanaṃ //
aṣṭādaśavidyāsu caturṇāṃmupādānāt
anyapadenopavedādyāścaturdaśa gṛhyante //
sarvasvarūpeyamupaniṣadityarthaḥ /
praṇavasvarūpāpyeṣaivetyāha omiti // omāḍośceti pararūpaṃ
tena yatibhirapyadhyetavyeti bhāvaḥ //
ityamupaniṣadetādṛśītyevaṃ yo hyetasyā mahimānaṃ veda
tasya mahimānaṃ sākṣāt śrutirapi vaktumasamarthā tasya
brahmaikarūpatvāt tatravācāmapravṛtterityāśayena śrutyā
maunamāsthitaṃ ityupaniṣaditi // ito'dhikasya rahasyasya
vaktavyāṃśasyābhāvāditi bhāvaḥ // iti śrīḥ //
iti bhāskararāyeṇāgnicitā tripurāmahopaniṣado'rthāḥ /
prakaṭayitumayogyā api viduṣāṃ toṣāya katipaye
kathitāḥ //
iti śrīmadbhāskararāyamahāśayaracitaṃ tripuropaniṣad
bhāṣyaṃ sampūrṇam //
vāṅme manasīti śāntiḥ //
śrī lalitāmahātripurasundaryupaniṣat //
(bahvṛcavedīyā)
devīhyekāgra āsit / saiva jagadaṇḍamasṛjat / kāmakaleti
vijñāyate / śṛṅgārakaleti vijñāyate / tasyā eva brahmājījanat
/ viṣṇurajījanat / rudrojījanat / sarve marudgaṇā ajījanan /
gandharvāpsarasaḥ kinnarāvāditravādinassamantādajījanan /
bhogyamajījanat / sarvamajījanat / sarvaṃ śāktamajījanat /
aṇḍajaṃ svedajamudbhijjaṃ jarāyujaṃ
yatkiñcaitatprāṇisthāvarajaṅgamaṃ manuṣyamajījanat / saiṣā
parāśaktiḥ / saiṣā śāṃbhavī vidyā / kādi vidyeti vā hādi
vidyeti vā sādi vidyeti vā rahasyaṃ / oṃ oṃ vāci pratiṣṭhā
saiva puratrayaṃ śarīratrayaṃ vyāpya bahirantaravabhāsayantī
deśakālavastvantarasaṅgāt mahātripurasundarī vai pratyakcitiḥ /
saivātmā tato'nyadasatyamanātmā ata eṣā
brahmasaṃvittirbhāvā bhāvakalā vinirmuktā cidādyā
advitīya brahmasaṃvittiḥ saccidānandalaharī
mahātripurasundarī bahirantaranupraviśya svayamekaiva vibhāti /
yadasti sanmātraṃ yadvibhāti cinmātraṃ yatpriyamānandaṃ
tadetatsarvākārā mahātripurasundarī / tvañcāhañca sarvaṃ
viśvaṃ sarvadevatā itaratsarvaṃ mahātripurasundarī /
satyamekaṃ lalitākhyaṃ vastu / tadadvitīyamakhaṇḍārthaṃ
paraṃbrahma /
p.४०) pañcarūpaparityāgādasvarūpaprahāṇataḥ /
adhiṣṭhānaṃ paraṃ tattvamekaṃ sacchiṣyate mahaditi //
prajñānaṃ brahmeti vā ahaṃ brahmāsmīti vā bhāṣyate /
tattvamasītyeva saṃbhāṣyate / ayamātmā brahmeti vā
brahmaivāhamasmīti vā yohamasmīti vā sohamasmīti vāṃ
yo'sau sohamasmīti vā yā bhāṣyate saiṣā ṣoḍaśī śrīvidyā
pañcadaśākṣarī mahātripurasundarī bālāmbiketi vā bagaleti
vā mātaṅgīti svayaṃvarakalyāṇīti bhuvaneśvarīti
cāmuṇḍeti caṇḍeti vārāhīti tiraskariṇīti rājamātaṃgīti vā
śukaśyāmaleti vā laghuśyāmaleti vā aśvārūḍheti vā
pratyaṃgirā dhūmāvatī (pā. gāyatrī) sāvitrī sarasvatī
brahmanandakaleti //
ṛco akṣare parame vyoman / yasmindevā adhiviśve niṣeduḥ
/ yastannavedakimṛcā kariṣyati / ya ittadvidusta ime samāsate /
ityupaniṣat / vāṅme manasīti śāntiḥ //
// iti bahvṛcavedīyā lalitāmahātripurasundaryupaniṣatsamāptā //
p.४१)
atharvapāṭhakāste'pi prayānti paramāṃ gatim // iti nāgara
khaṇḍe //
devyatharvaśīrṣopaniṣat //
oṃ bhadraṃkarṇebhiriti śāntiḥ //
oṃ sarve vai devā devīmupatastuḥ / kāsi tvaṃ mahādevi /
sābravīdahaṃ brahmasvarūpiṇī / mattaḥ prakṛtipuruṣātmakaṃ
jagat śūnyañcāśūnyaṃ ca ahamānandānānandāḥ /
vijñānāvijñāne ahaṃ / brahmābrahmāṇī veditavye /
ityāhātharvaṇīśrutiḥ / ahaṃ pañcabhūtānyapañcabhūtāni /
ahamakhilaṃ jagat / vedohamavedohaṃ vidyāhamavidyāhaṃ /
ajāhamanajāhaṃ / adhaścordhvaṃ ca tiryakcāhaṃ / ahaṃ
rudrebhirvasubhiścarāmyahamādityairutaviśvadevaiḥ / ahaṃ
mitrāvaruṇāvubhā bibharmyahamindrāgnī ahamaśvināvubhau

/ ahaṃ somaṃ tvaṣṭāraṃ pūṣaṇaṃ bhagaṃ dadhāmyahaṃ /
viṣṇumurukramaṃ brahmāṇamuta prajāpatiṃ dadhāmi // ahaṃ
dadhāmi draviṇaṃ haviṣmate suprāvye yajamānāya sunvate /
ahaṃ rāṣṭrīsaṃgamanīvasūnāmahaṃ suve pitaramasya
mūrdhan mama yonirapsvantassamudre // ya evaṃ veda sa
devīpadamāpnoti / te devā abruvan / namo devyai mahādevyai
śivāyai satataṃ namaḥ / namaḥ prakṛtyai bhadrāyai niyatāḥ
praṇatāḥ smatāṃ / tāmagnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ
vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭāṃ / durgāṃ devīṃ
śaraṇamahaṃ prapedye sutarāṃ nāśayate tamaḥ / devīṃ
vācamajanayanta devāstāṃ viśvarūpāḥ paśavo vadanti /
sānomandreṣamūrjaṃ duhānā dhenurvāgasmānupasuṣṭunai
tu / kālarātriṃ brahmastutāṃ vaiṣṇavīṃ skandamātaraṃ
sarasvatīmaditiṃ dakṣaduhitaraṃ namāmaḥ pāvanāṃ śivāṃ
/ mahālakṣmīśca vidmahe sarvasiddhiśca dhīmahi / tanno devī
pracodayāt / aditirhyajaniṣṭa dakṣa yā duhitā tava / tāṃ devā
anvajāyanta bhadrā amṛtabandhavaḥ / kāmo yoniḥ kamalā
vajrapāṇirguhāhasāmātariśvābhramindraḥ / punarguhā
sakalā māyayā ca punaḥ kośā viśvamātā'dividyoṃ /
eṣātmaśaktireṣā viśvamohinī
pāśāṅkuśadhanurbāṇadharā eṣā śrīmahāvidyā ya evaṃ
veda saśokaṃ tarati / namaste astu bhagavati bhavati
mātarasmānpātu sarvataḥ / saiṣāṣṭau vasavaḥ
saiṣekādaśarudrāḥ / saiṣā dvādaśādityāḥ / saiṣā
viśvedevāssomapā asomapāśca // saiṣā yātudhānā asurā
rakṣāṃsi piśācā yakṣāssiddhāḥ / saiṣā sattvarajastamāṃsi
saiṣā prajāpatīndramanavaḥ / saiṣā
grahanakṣatrajyotīṃṣikalākāṣṭhādikālarūpiṇī tāmahaṃ
praṇaumi nityaṃ / tāpāpahāriṇīṃ devīṃ
bhuktimuktipradāyinīṃ / anantāṃ vijayāṃ śuddhāṃ
śaraṇyāṃ śivadāṃ śivāṃ / viyadīkārasaṃyuktaṃ
vītihotrasamanvitaṃ / ardhendulasitaṃ devyābījaṃ
sarvārthasādhakaṃ / evamekākṣaraṃ mantraṃ yatayaḥ
śuddhacetasaḥ / dhyāyanti paramānandamayā
jñānāṃburāśayaḥ / vāṅmāyā
brahmabhūstasmātṣaṣṭhaṃvaktrasamanvitaṃ /
sūryovāmaśrotrabindusaṃyuktaṣṭāttṛtīyakaḥ // nārāyaṇena
saṃyukto vāyuścādharasaṃyutaḥ /
viccenavārṇakoṇussyānmahadānandadāyakaḥ /
hṛtpuṇḍarīkamadhyasthāṃ prātaḥ sūryasamaprabhāṃ /
pāśāṃkuśadharāṃ sauyāṃ varadābhayahastakāṃ /
trinetrāṃ raktavasanāṃ bhaktakāmadughāṃ bhaje // namāmi
tvāmahaṃ devīṃ mahābhayavināśinīṃ //
mahādurgapraśaminīṃ mahākāruṇyarūpiṇīṃ / yasyāḥ
svarūpaṃ brahmādayo na jānanti tasmāducyate'jñeyā /
yasyā anto na vidyate tasmāducyate'nantā / yasyā grahaṇaṃ
nopalabhyate tasmāducyate'lakṣyā / yasyā jananaṃ lopalabhyate
tasmāducyate'jā / ekaiva sarvatra vartate tasmāducyata ekā /
ekaiva viśvarūpiṇī tasmāducyate naikā / ata
evocyate'jñeyānantālakṣyā'jaikā naiketi // mantrāṇāṃ
mātṛkādevī śabdānāṃ jñānarūpiṇī / jñānānāṃ
cinmayātītā śūnyānāṃ śūnyasākṣiṇī / yasyāḥ
parataraṃ nāsti saiṣā durgā prakīrtitā / durgātsaṃtrāyate
yasmāddevī durgeti kathyate / prapadye śaraṇaṃ devīṃ dudurge
duritaṃ hara / tāṃ durgāṃ durgamāṃ devīṃ
durācāravighātinīṃ / namāmi bhavabhīto'haṃ
saṃsārārṇavatāriṇīṃ // idamatharvaśīrṣaṃ yo'dhīte
sapañcātharvaśīrṣajapaphalamavāpnoti / idamatharvaśiṛsa
majñātvā yorcāṃ sthāpayati śatalakṣaṃ prajaptvāpi so'rcā
siddhinna vindati // śatamaṣṭottaraṃ cāsyāḥ puraścaryāvidhiḥ
smṛtaḥ / daśavāraṃ paṭhedyastu sadyaḥ pāpaiḥ pramucyate /
mahādurgāṇi tarati mahādevyāḥ prasādataḥ /
sāyamadhīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati /
prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati /
sāyaṃprātaḥprayuñcāno'pāpo bhavati niśīthe
turīyasandhyāyāṃ japtvā vāksiddhirbhavati /
nūtanapratimāyāṃ japtvā devatāsānnīdhyaṃ bhavati /
prāṇapratiṣṭhāyāṃ japtvā prāṇānāṃ pratiṣṭhā bhavati /
bhaumāśvinyāṃ mahādevīsannidhau japtvā mahāmṛtyuṃ
tarati ya evaṃ vedetyupaniṣat // oṃ bhadrakarṇebhiriti śāntiḥ //
oṃ tatsat //
iti devyatharvaśīrṣopaniṣat samāptā //
śrī kaulopaniṣat bhāṣyañca
oṃ śannaḥ kaulikaḥ śanno vāruṇī śannaśśuddhiḥ
śannogniśśannassarvaṃ samabhavat //
śrīgurucaraṇābjakiraṇavisaraṇanirddhūtahṛdgatāvaraṇa.
h /
bhāskararāyaḥ kaulopaniṣadamātharvaṇiṃ vikāsayati //
vakṣmamāṇātirahasyārthopadeśe
avaśyabhāvivighnanirāsāya devatāḥ prārthayate śannaḥ
kaulika ityādinā //
kulamārgapravartakaḥ kaulikaḥ paraśivaḥ śaṃ-
vighnanirākaraṇapūrvakaṃ svātmānandaprāpakaḥ, naḥ-
asmākaṃ, samabhavat-bhūyāt, vāruṇī-prathamābhimāninī
mahatī devatā ca, śanno-bhūyāt // śuddhi dvitīyābhimāninī
devatāpi śanno-bhūyāt agnistejaḥ kiṃbahunā sarvamapi
sukhakaraṃ bhavatu //
namo brahmaṇe namaḥ pṛthivyai namodbhyo namognaye namo
vāyave namo gurubhyaḥ tvameva pratyakṣaṃ saivāsi tvāmeva
pratyakṣaṃ tāṃ vadiṣyāmi ṛtaṃ vadiṣyāmi satyaṃ
vadiṣyāmi tanmāmavatu tadvaktāramavatu avatu māṃ avatu
vaktāraṃ oṃ śāntiśśāntiśśāntiḥ //
parabrahmaṇe pṛthivyādicatuṣṭayadevatābhyaḥ
paramaśivādisvaguruparyantebhyaśca namaḥ //
bhūtacatuṣṭayamākāśaśyāpyupalakṣaṇaṃ / pratyakṣaṃ
ahaṃ pratyayavyājena sarvairanubhūyamānaṃ brahma saiva
tvamevāsi / tripurasundarīrūpakaulopaniṣadati ata eva he
kaulopaniṣat tvāmeva tadabhinnāmahaṃ vadiṣyāmi / ṛtaśabdo
brahmaparaḥ / satyaśabdopi tathaiva / ādarevīpsā spaṣṭamanyat /
śāntiśśāntiśśāntiriti vighnaśānti prārthaneyam //
athātodharmajiñāsā / jñānaṃ buddhiśca jñānaṃ
mokṣaikakāraṇam mokṣassarvātmatāsiddhiḥ / pañca viṣayāḥ
prapañcaḥ / teṣāṃ jñānisvarūpāḥ / yogo mokṣaḥ //
atha brahmajijñāsānantaraṃ dharmijñānasya jātatvāt
dharmasya vimarśaśakteḥ jñānāya vicāraḥ kartavya
(ityarthaḥ) //
jñānaṃ buddhiśca, brahmāparokṣānubhavo jñānaṃ /
tajjanakantu śābdaṃ, parokṣajñānaṃ buddhiḥ /
yasyānubhavaparyantā buddhistattve pravartate // ityādau
dvaividhyavyavahāradarśanāt tadubhayamapi
dharmasvarūpamevetyarthaḥ // cakārādanuktānāṃ
caitanyādidharmāṇāṃ nāgānandādibhirgaṇitānāṃ
parigrahaḥ // jñānaṃ mokṣaikakāraṇaṃ spaṣṭorthaḥ //
mokṣassarvātmatāsiddhiḥ / sarvasya svātmābhedassarvātmatā
tasyāssiddhistadviṣayasavilāsājñānanivṛttiḥ / tena
devībhāgavate kathitārdhaślokabhāgavatasya sarvaṃ
khalvidamevāhaṃ nānyadasti sanātanaṃ ityasya
samānārthakajñānaṃ mokṣajanakaṃ iti dhvanitaṃ /
tādṛśajñānajanyamakhaṇḍaṃ vṛttyantaraṃ vā-
pañcaviṣayāḥ prapañca iti sarvapadaṃ vivṛṇoti /
śabdādiviṣayapañcakaṃ prapañcapadenocyate // teṣāṃ
bhūtasūkṣmatvena sthūlabhūtānāṃ tadabhedāt
ṣaṭtriṃśattattvānāmapi tatrāntarbhāvāt sarvatra
pañcabhūtāni ṣaṣṭhaṃ kiṃcinnavidyate // iti vāsiṣṭāt //
teṣāṃ jñānasvarūpā iti jaḍajātaṃ nirdiśya cetanaṃjātaṃ
nirdiśati / jñaścāsāvanaścajñānaṃ viṣayān jānāti prāṇiti
cetyarthaḥ // tādṛśasvarūpā jīvā iti yāvat // yogo mokṣa iti
yogovṛttinirodhaḥ mokṣopi //
adharmakāraṇājñānameva jñānaṃ //
dharmarahitatvādadharmaḥ paraṃbrahma tasya yat
kāraṇājñānaṃ tadviṣayakamūlājñānameva jñānaṃ
evakārobhinnakramaḥ viṣayā jīvā yogo
muktiravidyetyetatsarvaṃ jñānameva śakterbhīnnaṃ
nāstyevetyarthaḥ / bhedasya mithyātvāditi bhāvaḥ / prapañca
īśvaraḥ bhedavyāpyasya niyamyaniyantṛbhāvasyāpi
vyāpakaviruddhopalabdhyāmithṣātvāt
prapañca eveśvaraḥ // anityaṃ nityaṃ

anityatvena bhāsamānaṃ ghaṭādikamapi
nityaśaktirūpameva /
ajñānaṃ jñānaṃ
avasthārūpamajñānamapi jñānarūpameva
śaktirevetyarthaḥ //
adharma eva dharmaḥ //
śaktirūpo dharmopi na padārthāntaraṃ kintu
dharmādhāradharmirūpa brahmaiva /
eṣa mokṣaḥ //
eṣa eva panthā mokṣasya nānyaḥ //
pañcabandhā jñānasvarūpāḥ //
anātmani ātmabuddhiḥ ātmāni anātmatābudhiḥ ityādi
jñānānyeva bandharūpaṇi / jñānaṃ bandhaḥ iti śivasūtrāt /
jīvānāṃ parasparaṃ bhedaḥ īśvarāt bhedaḥ caitanyāt bhedaḥ
iti jñānatrayeṇa saha pañca //
piṇḍājjananaṃ //
īdṛśabandhasadbhāvādeva piṇḍāṇḍasambandharūpaṃ
jananaṃ bhavati //
tatraiva mokṣaḥ //
parantu kaulajñānamahimnā mokṣopi tatraiva piṇḍāṇḍa
eva bhavati na punaśśatādhikanāḍyutkramaṇaṃ devayānagatiḥ
brahmaṇā saha muktirityevaṃ rūpo vilambaḥ // tasya tāvadeva
ciraṃ, na tasya prāṇā utkrāmanti ityādi śrutyantarāditi //
etat jñānam //
prathamaṃ śāstrasiddhāntamuktvā jñānaniṣkarṣamāha
etat vakṣyamāṇaṃ jñānasarvastraṃ //
sarvendriyāṇāṃ nayanaṃ pradhānaṃ //
brahmapratinayet // ṣaḍbhirapīndgiyairjanyeṣu
pratyātmakajñāneṣu ahamidaṃ jānāmityādiprakārakeṣu
ahantayā bhāsamānaṃ brahmaiva pradhānaṃ / tameva
bhāntamanubhāti sarvamiti śrutyā taditarasya
sarvasyāpyanubhāsamānatokteḥ // īddaśavivecanaṃ
sarvavṛttiṣu yathāsyāttathā yateta // ekendriyajanyamapi
jñānaṃ vivecanamantreṇa pradhānaṃ nayet //
grāhyagrāhakasaṃvittisāmanye sarvadehināṃ /
viśeṣoyaṃ tu sambandhasāmānye sāvadhānatā // iti vacanāt
avivecanābhāva eva jñānasarvasvamityarthaḥ //
dharmaviruddhāḥ kāryāḥ //
itaḥ prabhṛti upāsakakartavyaprakārananuśāsti /
tādṛśavivecakajñānādhāraikarasikānāṃ
cittasthairyādyarthaṃ karmakālepi saṃvidādisevanaṃ
dharmaśāstraviruddhaṃ kartuṃ yuktaṃ //
dharmavihitānakāryāḥ //
dharmaśāstravihitā api jyotiṣṭomādayaḥ
tādṛśadhārāvirodhasambhāvanāyāṃ pratikartuṃ yuktāḥ //
karaṇākaraṇayorabhyanujñānamidaṃ
natvātyantikavidhiniṣedharūpaṃ // gautamenāpi
catvāriṃśatsaṃskārān
bahiraṅgānaṣṭāvantaraṃgāṃścoktvā āntaraśuddhyuttaraṃ
bahiraṅgānāmanāvaśyakatoktā // manunāpi sarvān dharmān
vistareṇoktvā śāstrānte brahmābhyāsaṃ vidhāya
tatparāṇāṃ svapūrvoktadharmānādara uktaḥ // tadṛśa
smṛteriyameva śrutirmūlam //
sarvaṃ śāmbavīrūpam //
vihitācaraṇa iva niṣiddhācaraṇepi tripurasundaryā
bhāvanasyāviśeṣāt // tatbhāvanavaiṣamyavatā
bhraṣṭānāmeva vidhiniṣedhakṛtau bandhaḥ iti bhāvaḥ // ata eva
bhagavadvākyam //
matkarma kurvatāṃ puṃsāṃ karmalopo bhavedyadi /
tatkarma te prakurvanti triṃśatkoṭyo maharṣayaḥ // iti //
āmnāyā na vidyante //
jñātatvāt taṃ prati vedā api na pravartante // ata-evoktaṃ
bhagavatpādairadhyāsabhāṣye avidyāvadviṣayāṇi
śāstrāṇīti // uktayorabhyanujñayorhetvarthavādarūpe sūtre //
gururekaḥ /
ekasya yathoktalakṣaṇalakṣitasya guropāstyā ayamartho
labhyate / gurubāhulyenopadeśavaiṣamye
saṃśayāvaśyambhāvāt / ata-eva paraśurāmakalpasūtre
ekagurūpāstirasaṃśayaḥ //
labdhā kulaguruṃ samyak na gurvantaramāśrayet // iti //
kulārṇavoktaniṣedhasyeyaṃ śrutirmūlam // labdhvetyuktyaiva
kaulike guravonantā iti śaktirahasyavacanaṃ
tādṛśaguroralābhābhiprāyam //
sarvaikyatābuddhimante //
aikyamiti svārthe ṣyañ // evaṃ rītyā vartamānaḥ
sādhakopyantakālepyadvaitabuddhimeva labhate //
āmantrasiddheḥ //
adhikāroyaṃ / ita ārabhya mantrasiddhipūrvakāle ye
niyamā anuṣṭhe yāstedharmāḥ kathyante ityarthaḥ // tena
vakṣyamāṇeṣvekasyāpyanādare siddhihānireveti bhāvaḥ //
madādistyājyaḥ //
modakadravyasevanajanyo vikāraviśeṣo madaḥ //
vikārāntasaṇyādipadagrāhyāṇi ariṣaḍvargaśca santyājya eva
// mantrasidhyuttarantu svata eva kāmakrodhādayo na prasaranti /
vikāra viśeṣāstu pūrvamevābhyanujñātāḥ // tathā ca
yāvanna calate dṛṣṭiḥ āgalāntaṃ pibet dravyaṃ // iti
vacanayormantrasādhakasiddhamantraparatvena
vyavasthāsiddheravirodhaḥ //
prākaṭyaṃ na kuryāt //
svakīyamantradīkṣopāstirahitādharmāntareṣvatyantā-
daraśīlāḥ svīyamantropāsakābhāsāśca sarvepi bahirmukhāḥ
tairyathā ayametadupāsaka iti na jñāyeta tathopāstiṃ gopayet //
idañca dīkṣāntareṣvapi tulyaṃ // nainamadīkṣitāvratayantaṃ
paśyanti / ityādi tattatprakaraṇagatavacanāt //
yadyapyasyādīkṣāyā vedeṣvāraṇyakakāṇḍe vihitatvādeva
rahasyatāsiddhā kratvaṃgapravargyādivat / tathāpi punaḥ
kaṇṭharaveṇa tadvidhānaṃ rahasyāntarebhyo
vailakṣaṇyārthaṃ // dharmāntareṣu rahasyabhaṅge
kratuvaiguṇyamātramihatu tathātve naraka eveti // tathāca
bhagavānparaśurāmaḥ prākaṭyānnirayaḥ // iti
na kuryātpaśusambhāṣaṇaṃ //
bahirmukhāssarvepi paśavaḥ vidyāhīnatvāt
etaduṣāstevevavidyātvāt na śilpādijñānayukte vidvacchabdaḥ
prayujyate // ityādi vacanāt // taissaha samyak
svahṛdayajñāpanaparyantaṃ bhāṣaṇaṃ na kāryaṃ /
tenāpātabhāṣaṇasya na niṣedhaḥ //
anyāyo nyāyaḥ //
yadi kaścidvāvadkaḥ pūrvottaramīmāṃsānyāyaiḥ
kaulikācāraṃ dūṣayet tathāpi na manāgapi kopaḥ kāryaḥ
ityāśayenāha anyāya iti alpārtho nañ alpabalo nyāyaḥ
pūrvapakṣanyāya iti yāvat // sopi nyāya eva // na hi
pūrvapakṣopi nyāyopanyāsamantareṇa pravartate
atastādṛśanyāyasiddhopi nyāyaya evāyaṃ panthāḥ / na caivaṃ
sati sidhāntanyāyenāpavādātkathamāśvāsaḥ
siddhāntānāmṛṣibhedena bahuvidhatvena tadabhimānibhistathā
tathopapādanasya parasparaviruddhasya pūrvottaratantrastha
devatādhikaraṇādiṣu bahuśo darśanāt // vādino daurbalyaṃ na
nyāyasyeti bhāvaḥ // tarkāpratiṣṭhānāditi bhagavān vyāsaḥ //
acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃ starkeṇa yojayoditi ca //
īdṛśanyāyānāṃ cittasamādhānaikaphalakānāṃ
sampradāyāvirodhenaivopanyāsasyocitatvāt // yathā
śrutismṛtisampradāyānāmuttarottarasya durbalatvepi
prakṛtatantre vaiparītyamūhyam // na cāyaṃ sutarāmanyāyaḥ
dharmaśāstravidbhirapi uttarottareṇa pūrvapūrvasaṃkocasya
bahuśaḥ svīkārāt //
na gaṇayetkamapi //
brahmāṇamapi svasiddhāntavirodhavādinaṃ na gaṇayet /
atīva dṛḍhaṃ viśvasedityarthaḥ / ata eva viśvāsabhūyiṣṭhaṃ
prāmāṇyamiti kalpaḥ //
ātmarahasyaṃ na vadet //
prākaṭyāpattermitrāyāpi naiva vadedityarthaḥ //
śiṣyāya vadet //
ata eva karṇātkarṇopadeśena samprāptamavanītalaṃ / iti
smṛtiḥ / īdṛsampradāyaikajñeyatvenaivedṛśārthaviṣaye
śrutismṛtyapekṣayā sadācārasyaiva balavantvaṃ //
vyākaraṇāpekṣayā
satprayogarūpācārasyevetyādikamūhyaṃ //
antaḥśāktaḥ bahiśśaivaḥ loke vaṣṇavaḥ //
aprākaṭyepi kartavyatāmeva vivṛṇoti śakterupāstirantaḥ
karaṇaikavedyā kāryā //
kucandanena śāktānāṃ bhrūmadhye binduriṣyate //
iti cihnāni viditānyapi
vibhūtidhāraṇādiśaivacihnairācchāditāni eva kāryāṇi //
śivasyāpi śaktyabhedāt // māmeva pauruṣaṃ rūpaṃ
gopikānayanāmṛtaṃ ityādi vacanairviṣṇusvarūpasya
paraśivāvarodhatripurasundarīprakaṭarūpāntarātmakatayā
sabhāsu viṣṇunāmāmreḍanādinā viṣṇūpāstimeva
prakaṭayet iti sūtratrayārthaḥ // ata eva
vṣṇuśivaśaktīnāmuttarottaraphalādhikyaṃ
uttarottararahasyābhiprāyeṇoktaṃ rahasyanāmasāhasre //
ayamevācāraḥ //

santyanyepi kaulikānāmācārāstantreṣu vihitāḥ teṣāṃ
sarveṣā madhye prākaṭyābhāvarūpācāraḥ evātīvamukhya
ityarthaḥ /
ātmajñānānmokṣaḥ
karmavadatīvācāra-evāsaktassanātmānusandhāne na
pramādyeta apitūbhayamapi samyaganutiṣṭediti dyotanāyeha
punaḥ smāraṇam //
lokānnanindyāt
pravāheṇānādirūṣāṇi nānāvidhāni darśanāni
sarvāṇyeva tattadadhikāribhedena pramāṇānyeva tāni sarvathā
na nindet / tannindanena tadadhikāriṇāṃ saṃśayotpattyā
svāvalambitadarśanepyaviśvāsaḥ
kaulikepyanadhikārādubhayabhraṣṭatāpattyācchinnābhravannā
śāpatteḥ tenopāsakasya nindanīyatvāpattervaiguṇyaṃ / ata eva
na buddhibhedaṃ janayedajñānāṃ karmasaṃginaṃ // iti
bhagavān kṛṣṇaḥ / sarvadarśanānindanamiti bhāgarvarāmaśca
/
ityadhyātmaṃ //
sarvadarśanānindanaṃ kvopayujyate ityāśaṅkāyāmāha
pareṣāṃ chinnābhravannāśāpekṣayā svasya sarvātmabhāve
nyūnatāpatterayamācāropyātmajñā na evopakuruta ityarthaḥ
//
vrataṃ na caret //
puruṣārtharūpāṇi vratāni nācaret taiḥ
prāpyasyārthasyetopyadhikasyābhāvāt // yāni
varṇāśramadharmarūpāṇi puruṣārthasādhakatvena prāptāni
/ prāptānāṃ nityanaimittikānāmaṅgatvena prāptāni
darśapūrṇamāsādyaṃgabhūtāni kratvarthavratāni tāni tu
kāryāṇyeva // nityanaimittikānāṃ tyāgāvidhānāt
na tiṣṭhenniyamena //
tasyaivedaṃ vivaraṇaṃ / niyamanasya
nirbandharūpatvenātmānusandhānavirodhitvāt //
p. ५५)
niyamānna mokṣaḥ //
ātmānusandhānābhāvādeva mokṣe
vilambitatvāpatterityarthaḥ //
kaulapratiṣṭhāṃ na kuryāt //
yadi kaścinnyāyopanyāsanipuṇaḥ kaulaṃ
sannyāyairevasthāpayituṃ kṣamet / sopi nemaṃ mārgaṃ
pratiṣṭhāpayet aprākaṭyabhaṃgāpatteḥ ata
evaitacchāstraviṣaye granthakārasyāpi kaulapratiṣṭhārūpatvena
tatrāpi niṣedhapravṛttyā sāmpradāyikānāṃ
katipayāṃśānāṃ aprakaṭanāya gurumukhādeva jñeyamiti
tatra tatra lekhaḥ saṃgacchate //
sarvasamo bhavet //
etacchāstreṣvevācārānniṣkṛṣya vidhatte prāṇimātre
sthāvaramātre vā samo bhavet // ananyabhāvena varteta ata eva
bhāgavate khaṃ vāyumagniṃ salilaṃ mahīñcetyādi
samukto bhavati
sa eva sadyo mucyate tādṛśapuruṣadhaureyāt
īṣannayūnāstu śanaiśśanirmucyanta eveti bhāvaḥ //
paṭhedetāni sūtrāṇi prātarutthāya deśikaḥ /
ājñāsiddhirbhavettasya ityājñā pārameśvarī //
athānusandhānapūrvakametāni sūtrāṇi yaḥ paṭhati sa
eva deśikaḥ tasyaivājñāsiddhiḥ apratihatājñatā śivabhāva
iti yāvat / evaṃ parameśvara syājñā ato'nāśvāso na kārya
iti bhāvaḥ //
yaścācāravihīnopi yovā pūjāṃ na kurvat /
yadi jyeṣṭhaṃ na manyeta nandate nandane vane //
yaḥ pūrvoktācārānnānutiṣṭhati
saṃśayāpannamanāstu taduktavidhāṃ saparyāṃ na karoti
vacanavyatyayaśchāndasaḥ // ayaṃ panthāssarvottama iti na
manyate / etādṛśopyupāsakābhāsaḥ uktaphalālābhepi
svargamātraṃ labhata eva / kimu yathāvattadupāsakasya
yathoktaphalaprāptiriti bhāvaḥ // iti
kaulamārgapārāvārapārīṇa śrīmadbhāskararāyaviracitaṃ
kaulopaniṣadbhāṣyaṃ saṃpūrṇam //
iti // śrīrastu //
srotaḥ