mahānayaprakāśaḥ · Chapter 1
śrīmahānayaprakāśaḥ
śrīmanmahāmāheśvarācāryavarya - śrīśitikaṇṭhācāryaviracitaḥ
śrībhāratadharmamārtaṇḍa - kaśmīramahārāja
śrīpratāpasiṃhavara - pratiṣṭhāpite
pratnavidyāprakāśa - (risarca) kāryālaye
tadadhyakṣa - mahāmahopādhyāya - paṇḍita - mukundarāma - śāstriṇā
uddiṣṭakāryālayasthetarapaṇḍitasahāyena
saṃgṛhya, saṃśodhana - paryāyāṅkana - vivaraṇādisaṃskaraṇottaraṃ
pāścātyavidvatpariṣatsaṃmatādhunikasugamaśuddharītyupanyāsādi -
saṃskāraiḥ pariṣkṛtya
mumbayayāṃ
tattvavivecakākhya - mudraṇālaye mudrāpayitvā prākāśyamupanītaḥ
śrīmanmahāprakāśavapuṣe śivāya namaḥ /
atha
mahānayaprakāśaḥ /
śrīmanmahāmāheśvarācāryarājānakaśitikaṇṭhācārya - viracitaḥ
proktācāryeṇaiva vivṛtaśca
(p. १) divyā visrambhabhūḥ śāntā daśākhaṇḍāvabhāsasūḥ [kha pu:
bhāsate iti pāṭhaḥ /] /
sā śivabrahmaśabdodyaccidoghā bhāsatāṃ satām
caturaṇḍyāḥ ṣaḍadhvīṃ yā jāṭharīkṛtya mūrchati /
tulyaprapañcanirvāṇā sāvyāt kulakṛśodarī
raudrī śaktirjīyād vibaddhabhāvā ghanaṃ virāḍvargam /
(p. २) rucitairvividhopāyairmaheśahṛdaye niyojayitum
pīṭhe'sminnuḍḍiyāne paramaparamalaṃ jñānamastyugracaryā [kha pu:
astyagracaryā iti pāṭhaḥ /] prākpratyakpīṭhayugme'pyakulakulamahonāmake
śāktamiśram /
nānaivaṃ pīṭhatejo vyatiṣajati mitho'yaṃ tu nityaṃ mahārthaḥ
sphurjaddhāmeti pīṭhaprasṛmaramahasā sādhirājyena [kha pu:
mahasāmādhirājyeneti pāṭhaḥ /] jīyāt
saṃkhyātavarṇapadakamantrādhvānamavasyatā [saṃkhyāta iti padyaṃ kha०
pustakātpūritaṃ /] /
mayā tadvācyasarvasvaṃ vakṣyate'tra vicintyatām
atha granthārambhaḥ /
३) yo'lakṣi divyaughamahāpravāhāc-śabdārthavisphūrjathurādidevyāḥ /
mayīyakallolakalānidānaṃ svarūpaviśrāntiphalaḥ sa no'stu
ādidevyāḥ sakāśāt prasṛtāt divyaughapūrvaka - mahāpravāhāt
anantaraṃ, yaḥ śabdārthavisphūrjathuḥ māyīyakallolakalānidānaṃ alakṣi, sa
svarūpaviśrāntiphalo no'stu iti padayojanā / tātparyārthastvayam - paramātma -
svarūpādidevyadhiṣṭhitaparāvāgātmasvarūpadivyaughāt ullasitanādaspanda -
svabhāvapaśyantīrūpamahāpravāhāt avibhinnavācyavācakātmanaḥ
anantararāvī yo madhyamāvākprapañcaḥ saṃkalpyamānārthārūṣitaḥ, (p.. ४)
śabdārthavisphūrjathuḥ - śabdaśca arthaśca nāmarūpe vācyavācakau
tayorvisphūrjathuḥ visphūrjitam, sa eva vaikharīsvabhāvatadvācyārthasaṃvalitaḥ
māyīyakallolakalārūpaḥ viśvaprapañcāparaparyāyaḥ, tasya nidānam
utpattisthānam, alakṣi lakṣitaḥ, sa vaikharīparyantavāksamullāsaḥ
nijanijavācyasamullasitaḥ parāvāgadhiṣṭhitaḥ - iti vākcatuṣṭayollasitaḥ [ka pu:
vākcatuṣṭayavaikharīti pāṭhaḥ /] vaikharīparyantaḥ parāvāgadhiṣṭhitaḥ
cetanāyamānaḥ citsvarūpaḥ, tathā tadvāktrayīviṣayaḥ saṃkalpyamāno
vācyarāśirbhāvābhāvasvabhāvaḥ ubhayathā ayaṃ citprapañcita eva
cinnidānaṃ citpratiṣṭhitaḥ cinmayaḥ cinmātraviśrānto viśvaprapañcaḥ
svarūpaviśrāntiphala eva no'smākaṃ astu - iti sarvasya sarvadā sarvagata
evaṃrūpamahārthānubhavaparyavasāyī bhavatu, iti praṇāmaślokena sūcitaṃ
(p. ५) evaṃ paradevatāsvarūpaṃ parāmṛśya gururūpāṃ makāradevīṃ
praṇantumāha
parāparaṃ darśayantī śūnyāśūnyaṃ nijaṃ vapuḥ /
jīyācchrīmaṅgalotkīrṇacitrapatralatāyitam
parāparaṃ śuddhaṃ prapañcarūpaṃ ca vapuḥ svasvarūpaṃ,
śūnyāśūnyaṃ - śūnyaṃ śuddhacidrūpaṃ na tu abhāvasvabhāvaṃ
aśūnyaṃ māyākaluṣitaṃ ca, ubhayathā devyāḥ svasvarūpameva citraṃ
nānārūpaṃ utkīrṇapatrākāraṃ āvirbhāvayantī śrīmakāradevī
ādigururūpā jīyāt - iti daivyā ṛcā bhagavatyāḥ stutirvihitā, yadyapi
viśvaprapañcaḥ samasto'pi cidvivartaḥ tathāpi suprabuddhaśrīmaṅgalārūpeṇa
ādidevataiva vivṛtā - iti stutirāsūtritā
(p. ६) athocitarucitāṃ nutiṃ sarvagocarayā deśabhāṣayā viracayitumāha
devata akka kiśī paru rāji jaga ghasmaru bhairu bhakṣeta /
nanta śatta gāsaka nerāji samavāñī āśayatakṣeta [ka० pu० āśaya
bhakṣeta iti pāṭhaḥ /]
kṛśāyānaparā devī - - - - - - - - - - - - - /
ityāgamagatyā ekaiva paraṃ sarvātmanā kṛśā devī rājate -
apākṛtadvaitākhyapratipakṣā dyotate, kiṃ kṛtvā? ityāha jaga ghasmaru
jagaddhasmaraṃ
kālaḥ sṛjati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ /
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ //
ityuktyā jagato'danaśīlaṃ bhairavaṃ bhakṣayitvā
bhairavarūpī kālaḥ sṛjati jagatkāraṇādi kīṭāntam [ka pu: bhairavādi
kīṭāntam iti pāṭhaḥ /] /
icchāvaśena yasyā - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - //
(p. ७) ityukteḥ, kālo bhairavaḥ, sa ca nādasvabhāvaḥ prāṇarūpaḥ, yaduktam
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva sarvaṃ prāṇasya bhojanam //
iti, bhairavāyamāṇaṃ taṃ prāṇaṃ bhakṣayitvā vilāpya
aprāṇabhūmiṃ nādanidhanamāsādya [ka pu: nidānamāsādya iti pāṭhaḥ /]
iti yāvat, kiṃ bhūtā? ityāha nanteti navakallolasyānantyāt kallolarūpā anantāḥ
śaktayastāsāṃ grasituṃ pravṛttā, yadāgamaḥ
romakūpoditā devyo jagadbhāsājjvaladrucaḥ /
vāntvā viśvaṃ grastaviśvāstāḥ kālyāḥ kavalaḥ sakṛt //
iti, antardehe bahiśca nirīhatvāt upaśāntecchāśaktiprasarā [ka pu:
upaśānte icchāśaktiprasare iti pāṭhaḥ /] anupādhiravibhāgavatī / tathā
nerāji iti, nīrājike vimale dvaitakāluṣyeṇa asaṃkīrṇe svasvarūpe, atha vā devyā
nije sāmrājyamahotsave akhaṇḍāvabhāsātmani digvijayāya samayaviśeṣe
utkṛṣṭabhūmikāyām, athāpi (p. ८) nīrājye naṣṭarājye
kalpanāglapanātsarvavyavasthāmuṣi nirargale samaye / śamavāñī śāmyantī
kallolaṃ jahatī svarūpasthā iti yāvat / āśrayasya ādhārasya
tanūkaraṇānnistaraṅgaṃ svabhāvaṃ prastuvānā śāntena rūpeṇa rājate iti
tridhārthaḥ / atha āśayaṃ cittaṃ takṣaṇena vimalīkaraṇena śamayantī
upaśāntecchāprasaraṃ [ka pu: upaśānte icchāprasare iti pāṭhaḥ /] svaṃ
nirīhaṃ kurvāṇā rājate
evamucitaṃ rucitaṃ śāntaṃ devyā rūpaṃ stutvā uditamāha
akula chutta vyāpaka bodhārana kulagata ahalī śatta gumūna /
ganthi cakka ādhāra vidhārana sā nekarūpa akkai vijayūna
akulaṃ kulottīrṇaṃ rūpaṃ spṛśantī, vyāpikā, bodhāraṇiḥ bodhasya
utpattisthānam, tataḥ kulagatā (p. ९) ca, ahalārūpā śaktiḥ - avarjito hal ahal
madhyapadalopī samāsaḥ tenākāreṇa spaṣṭarekhākṛtinā rahitā halrūpā
hakārākṛtiḥ śaktirahalā / atha vā akārahakārau ādyantavarṇau lāti gṛhṇāti
vyāpnoti mātṛkoccārarūpā [ka pu: mātṛkāsaṃcārarūpā iti pāṭhaḥ /२] /
atha vā na vidyate hal yasyāḥ sā ahal svararūpā kuṇḍalinī lipimaprāptā
uccāryamāṇā granthicakrādhārāṇāṃ vidāraṇī gumagumāyamānā satī
guñjānā iva dhvanatu uccaratu, ahalāsthānādudāna - śaktirūpā
śaktirudyadavasthāyāṃ granthīnāṃ cakrāṇām ādhārāṇāṃ ca vidāraṇī
ūrdhvagamanāya vivarādhāyikā dhvanivyaktyā sphuratu, evaṃ - vidhāpi
anekarūpā vijayatām, tathā ca āmāvāsyātriṃśikāyām
yo'sau parāparaḥ śāntaḥ śivaḥ sarvagato mahān /
aprameyo hyanantaśca vyāpī sarveśvareśvaraḥ //
tasyāsti sahajā śaktiḥ sarvaśaktimayī parā /
icchājñānakriyātvena saivaikā bahudhā sthitā //
(p. १०) tasyā uditarūpāyā ye bhedāḥ kāryato gatāḥ /
tānantastu samāhṛtya sāmarasye śive sthitā //
iti / evaṃ darśanārthasya śaktitvāt
sthūlā viśvatanurdevī sūkṣmā cinmātrarūpiṇī /
parā nityoditā śāntā brahmasattāsvarūpiṇī //
ityāgamoktivat ādau paryantadevīm, akulachutta vyāpaka bodhāraṇa iti
parāṃ, tataḥ kulagata - ahalīśattagumūna, ganthicakka - ādhāravidhārana iti
sūkṣmarūpāṃ parāparāṃ, tathā anekarūpa iti sthūlarūpāṃ ca aparām - iti
tridhā nutā, sā ca trividhāpi ekaiva ityātmaikātmyena svasvarūpatayā
vijayatām, akulabhūmiṃ vyāpnuvānā tathā bodhānāṃ niyatāvabhāsā -
nāmaraṇirjananī, tathā anekarūpā sā ekaiva vijayatām, pratipakṣapratikṣepā -
danargalamakhaṇḍāvabhāsasvabhāvā ekacchatreṇa sāmrājyena vijṛmbhatām -
iti iha prakaraṇe pradhānabhūtā prathamataḥ śaktireva praṇantavyā, praṇāme ca
stoturnyagbhāvaḥ stutyasya ca (p. ११) utkarṣaḥ, yathā svalpaviṣayo hi mahāviṣaya -
syāntarbhūto bhavati iti vijayoktyā praṇāmārtha eva pratipanno bhavati, atastathā
nirdeśaḥ kṛtaḥ
evaṃ trividhāṃ saṃstūya mūlabhūtaṃ śāmbhavaṃ rūpaṃ parā -
mraṣṭumāha
paryantāna pari paryanti vannavibhāgasa hetu ahetu /
khacarīcakka phuri yasa hanti so akka mahāthu jayi aniketu
sa eko mahārtho vijayate iti vākyārthaḥ / ahantayā
vṛtticakraprasaraṇaparyantaṃ pādaprasārikā yasyātmanaḥ sa eko
nyastamahārthabhāvaḥ uddalitadvaitavisphāraśaktigarbhatvāt eka eva uktagatyā,
tathā vakṣyamāṇacatuṣṣaṣṭitamaprāntabhūmikāvasāna-
bhūtapañcaṣaṣṭitamasthānāvataṃsabhūtaḥ sargapralayabhūmau vijayatām /
vākyārthasamāptau ca saṃgraheṇa tadviśeṣaṇam - aniketu iti
digdeśakālajātivyaktīnāṃ (p.१२) naiyatyena vyavacchedakarīṇāṃ sarvāsāmapi
ekena nijasvarūpeṇa vyāpakatvātsarvata aikyena kṛtapādaprasārikāyāṃ
aniketaḥ, yatpratyabhijñākṛt rājānakaḥ stutavān
yatkiṃcideva bhūtānāṃ bhavadāvaraṇaṃ prati /
na kiṃcideva bhaktānāṃ bhavadāvaraṇaṃ prati //
iti / kaścicca vipaścidāha
yadyadāvṛtikaraṃ prakalpyate tena tena vata jājvalīti yat /
bhairavīyamidamastu vastutaḥ prastutādvayanayaprathaṃ vapuḥ //
iti / sa iti tacchabdena trīṇi vākyāntarāṇyākṣipati, paryantānāṃ yaḥ paro
dvitīyabhūmikādhiśāyī tasyāpi parasya yaḥ paryantaḥ avadhiḥ
pratiṣṭhāsthānaṃ, yadāha pratyabhijñākṛt
sarvasaṃvinnadībhedābhinnaviśrāntimūrtaye [mūlapāṭhaḥ:
(bhāvopahārastotraṭīkāyāṃ) viśramabhūmaye iti /]/
namaḥ pramātṛvapuṣe śivacaitanyasindhave //
(p. १३) iti / padārthānāṃ sadasadbhāve idaṃ nīlam idaṃ pītam iti
pratikarmavyavasthāyāṃ idamittham iti niścayajñānaṃ paryantaḥ, yadgītam
sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate
iti / tathā
nahi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate
iti / tathā
jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacireṇādhigacchati /
iti / etaccendriyapratibaddhaṃ teṣāṃ ca nānātvāt bahutvaṃ viṣayakaluṣitānāṃ
paraḥ pratiṣṭhāsthānaṃ śuddha ātmā parāvāgrūpaḥ teṣāmapi ātmanāṃ
niṣṭhāsthānam paryantaḥ - viśrāmasthānaṃ paramātmā mahārthaḥ / tathā
coktaṃ saṃvāde [kha pu: tathā coktasaṃvāde iti pāṭhaḥ /]
yo'sau parāparaḥ śāntaḥ śivaḥ sarvagato mahān /
aprameyo hyanantaśca sarvavyāpī maheśvaraḥ [ka pu: vyāpīśvareśvara
iti pāṭhaḥ /] //
(P. १४) iti sa eva mahārthanāmā / eṣa eva dvaitināṃ naraśaktiśivatayā athāpi
ātmavidyāśivabhāṣayottarottaramatiśayitaḥ jñānajñātṛparamātmatvena vā
yatra jāgratsvapnasuṣuptairjñānabhūmiketi jñānarūpaṃ
tadantaturyabhūmikāyāṃ jñātṛrūpa ātmā, tadatītasturyātītabhūmikāyāṃ
paramātmā ayaṃ mahārthaḥ, tathā piṇḍe bhautike dehe tiṣṭhati ahaṃ dehī iti
sthitimanubadhnāti [ka pu: sthitiṃ vadhnāti iti pāṭhaḥ /] iti piṇḍasthaḥ yataḥ
piṇḍe baddhāhantaḥ prathamapuryaṣṭakastho dehakañcukī
buddhikarmākṣavṛttivalitaḥ [ka pu: vṛttivarjita iti pāṭhaḥ /] karmātmā
piṇḍasthaḥ ucyate, tasya nādaśaktirnidānabhūtā, padastheti ūrmirūpā
mātṛkā prakṛtiḥ śabdaśaktirūpā vācakaprapañcavistarā
varṇapadamantrarūpanāmavivartaḥ madhyamapuryaṣṭakarūpaḥ
anantarbahīrūpo'pi bahirantarvyāpakapramātṛrūpaḥ tadviśeṣaśca
nādabinduyāmalībhāvāt analapavanavalitaḥ [kha pu: pavanavarjita iti]
kandādhmātaḥ [ka pu: karmādhmāta iti pāṭhaḥ /], (P. १५) taijasatvāt
rūpendriyagocaraḥ kalātattvabhuvanādhvagarbho bindutattvabhūtaḥ
uccaritajvalacchaktivisphāro rūpasthaḥ tṛtīyapuryaṣṭakarūpaḥ, yataḥ
bhūtatanmātramarutaḥ karaṇairguṇaśaktibhiḥ /
yutāḥ puryaṣṭakaṃ granthyakṣāṅgulādyā dviṣaṭkadhīḥ //
iti triprakārako'pi eka eveha, tadutkramya rūpātītaḥ
paripūrṇasvaparāmarśarūpaḥ turyadaśāmayaḥ śuddha ātmarūpaḥ tadapi
atikramya sarvātīto'yaṃ mahārthaḥ, tathā paryantavartināmāmnāyānāṃ yaḥ
para utkṛṣṭa uttarāmnāyaḥ tato'pi ṣaṭtriṃśadbhedabhinnādyaḥ paryantaḥ
prāntavartī navacakrasaṃpradāyaḥ (??) so'yaṃ mahārthaḥ, tathā ubhe suvyakte
prathamanirdiṣṭe kṣityambhasī mahābhūtarūpe tṛtīyasmin jvalanākhye bhūte
pralayaṃ gacchataḥ, tadapi jvalanākhyaṃ tṛtīyaṃ bhūtaṃ vāyavākhye caturthe
śāmyati, tacca caturthaṃ vāyavākhyaṃ bhūtaṃ spandarūpaṃ pañcame
bhūtākāśe niḥspande sāmarasyamupagacchati, iti - bhūtākāśo viśvasya
mahābhūtamayasya paryantaḥ, sa ca bhūtākāśaḥ (p. १६) pare cidākāśe
pratiṣṭhāmupaiti, iti - paryantasya paraścidākāśaḥ, tasyāpi parākāśaḥ
paryantaḥ, yadāgamaḥ
bāhyākāśe cidākāśe parākāśe sadoditaḥ /
ko'pyapūrvo mahāsattvo bhānuḥ sarvatra rājate //
iti tṛtīyabhūmikādhiśāyī parākāśo mahārtho'stu, (??) tathāyaṃ
varṇavibhāgasya hetuḥ idaṃ kṛtvā idaṃ karomi iti
sthūlecchāpūrvakakartṛtvābhāvātkāraṇaṃ hetuḥ, sa ca pareṇa
kenacidapravṛttatvādahetuḥ svayaṃ prabhuḥ varṇānāṃ nāma vivartasya
kāraṇabhūtamātṛkāgatākārādihakārāntānāṃ tathā varṇānāṃ
brahmakṣatraviṭśūdrādīnāṃ yo vibhāgo vibhaktatā -
sajātīyavijātīyavyāvṛttatayā'nyonyabhedavailakṣaṇyaṃ nāma tatra
heturvaicitryanirmātā na tu kumbhakāravat sthūlecchāpūrvakārī, atra ca
vyākhyāsatattvaṃ mukhānmukham ityalam, tathā khacarīcakra ..........
marīcicakramahantayā dvāramukhena viṣayaparyantamahadbhāvena(???) pūrṇena
tāvatparyantāveśena (p. १७) svavaibhavena vitatena yasya bhāsate
yasminpratiṣṭhitaṃ sat tārācakramiva saṃsṛticakraṃ spandate sa ātmā
nānāvyaktigataśca anekadhā bhāsamāno'pi vastuta ekaḥ, sa yadā
nānāvyaktigatamātmānaṃ rasendravisaramiva anekadhā gatamekatvena pratyeti
akhaṇḍāvabhāsena vyavaharati ca tadā paramātmā iti mantavyaḥ, so'pi
mahārthatayā upāsyaḥ, sa ṣoḍaśa............ tathā ca yajuṣāṃ brāhmaṇe'sya
saptadaśatvam
saptadaśaḥ sarvo bhavati saptadaśaḥ
prajāpatiḥ prajāpatimevāpnoti /
iti / sāmavede brāhmaṇe coktam
sarvaḥ saptadaśo bhavati /
iti / sa ca bhūtakarmākṣa(??)buddhyakṣadvārā(??)ṇāṃ
pañcadaśānāṃ ṣoḍaśasya paramaḥ paryantavartī saptadaśo dehī bahirmukhaḥ
karmātmā, tathā viyadguṇaḥ śabdaḥ, vāyuguṇau śabdasparśau, tejoguṇāḥ
śabdasparśarūpākhyāḥ, (p. १८) salilaguṇāḥ śabdasparśarūparasāḥ,
kṣitiguṇāśca śabdasparśarūparasagandhāḥ - evaṃ pañcadaśa, ṣoḍaśī
buddhiḥ, tairguṇaiḥ saṃnaddho'(??)ntarātmā saptadaśaḥ, tathā
buddhikarmākṣadvārādhiṣṭhātṛmarīcidaśakaṃ
cidānandecchājñānakriyāśaktayaḥ pañca tāḥ pañcadaśa, ṣoḍaśī
śuddhaprabuddhā śaktiḥ, sa eva pūrṇāhaṃkṛnmaya ātmā tadatītaḥ
saptadaśaḥ paramātmā - ityayaṃ mahārthaḥ, sa eva navātmeti vyavahṛtaḥ / tathā
ca śrutau
sāvitranāciketacāturhautrikamantropadhānakrameṇa adhaściti -
madhyamaciti - uttamacitibhiśca tasya cayanasya śirasā aṃśadvayena
pakṣadvayena śroṇidvayena pucchena ca - ityaṣṭānāṃ madhyago navama
ātmā upadhātavyaḥ //
tathā
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca /
ahaṃkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā //
apareyaṃ ................................................................/
iti gītārthavat /
(p. १९) kṣmāvahniyajamānārkajalānilaniśākarāḥ /
khaṃ ceti mūrtayaḥ .......................................... //
iti prakṛtyaṣṭakamadhyago navama ātmā,
dehakañcukarūpaprathamapuryaṣṭakādhiṣṭhātā navama ātmā saptadhā
prasṛtaśca vāhamarīcipañcakasaṃnaddhasya ṣaṣṭhasya ātmano
viśrāntisthānaṃ saptamaḥ paramātmā, yadāgamaḥ
evaṃ dvādaśadhā vyāptiḥ saptadhā ca vyavasthitā /
iti saptanāthapiṇḍaparatayā, tathā
dvādaśātmā dvādaśasthaḥ ................. /
iti dvādaśānāṃ marīcisthānānāmadhiṣṭhātā dvādaśasu vāheṣu
ahantayā kṛtapādaprasārikaḥ, sa ca vastuto dvādaśāntastrayodaśa ātmā
tasyāpyantaḥ dvādaśāntāntaḥ paramātmā tasya bhāsakastadāviṣṭa ityarthaḥ /
yadā ekaḥ dvādaśāntāntabhāsaka iti, yadvārtike stutam
bhātyakṣairvibhramātkhelannātmeti nyakṣavīkṣitaḥ /
paramātmeti yaḥ staumi taṃ svamamlānavaibhavam //
(p. २०) iti / evaṃ ṣaḍatītaḥ aṣṭottaraḥ dvādaśāntaḥ trayodaśāntaḥ
ṣoḍaśāntaḥ aṣṭāṣṭakāntaścāyaṃ mahārtha eva paryantavartī stutaḥ / nanu ko
nāma mahārthasya mahānartho'bhidheyaḥ? atrocyate - ekaśeṣe'sminviśvasya
bījabhūte ye ye kecidatiśāyino dharmāste sarve tasyaivaikasya saṃbhavanti,
ko'nyo nirūpādherakhaṇḍāvabhāsasvabhāvāt citsvarūpānmahārthaśabdasya
pātram, tathā cāyaṃ pakṣabhedoddeśaḥ svopaśāntiḥ svasvarūpasamāveśaḥ
kathanārcane - mahārthaśabdavācyāni /
pañca .......................................................................... he /
svarūpaśāntirvyutthāne cinmātraṃ viśvavaibhavam //
(??)bāhyapratyayamātrodya .................................................../
........... yātrāprapañcaikamayī devyā dvidhā tanuḥ //
vyutthānarūpā vyavahniyamāṇevānubhūyate, tadetaddvidhāpi
vyutthānarūpaṃ nityasamādhānam, evaṃ tridhāveśaḥ
śambhuśaktyaṇḍabhedena, prathā ca āmukhānmukhaṃ ca kathanaṃ
dvayorāveśapūjayorniścāyakaṃ (p. २१) vāṅmayena rūpeṇa pratipāditam
pūjākramaḥ svabhāvena kathanāveśarūṣitaḥ /
svarūpaprāptaye hetuḥ paramparyopacārataḥ //
tathā
pāramparyakramādiṣṭapūjāṅgebhyaḥ pṛthakkṛtā /
itikartavyatāhīnā dravyamātropayoginī //
samāśā vā....goṣṭīśāmṛtāśī syādyato gṛhī /
kevalā carucaryā yā secchāmātraprapūraṇī //
ṣoḍhā vastusthitermadhyātkiṃ mahārthābhidhocitam /
kiṃ samuditānāmamīṣāṃ ṣaṇṇāmiyaṃ mahārtha ityekā saṃjñā -
ṣaṭ samuditā eko mahārtha ucyate, atha vā pratyekaṃ vyastāḥ ṣaḍete ayaṃ
mahārtho'yamapi mahārtha iti mahārthaśabdena(??) pṛthak pṛthak abhidhīyante?
iti saṃdehe samādhīyate - ubhayathāpi śakyavyapadeśyaṃ mahārthābhidhānam
mahārthavāṅmukhyagatyā svasvarūpābhidhāyikā /
pāramparyeṇa tatprāpteranyatraitannibandhanam //
iti / tatra suśāntā tāvadvāstavī mahārthapadābhidheyā, (p. २२) sa eva
svasvarūpāveśaḥ paraḥ puruṣārthaḥ sarveṣāmavivādabhūḥ,
tadviśrāntilābhāya ca viśvākāratayā anubhūyamānaṃ devīdhāma
svarūpaprāptihetubhūtaṃ bhavatu, āveśaśca prāṇāveśamaya āṇavaḥ,
dvitīyaśca prāṇakṣobhavarjitaḥ sānandaḥ śāktaḥ, tṛtīyaśca
ānandānubhavottīrṇaḥ svasvarūpaviśrāntinedīyānāveśaḥ śāṃbhavaḥ
uktasvarūpalābhaparatayā mahārthavyapadeśyo bhavatu, kathanaṃ ca
mukhānmukhaṃ sarvanirapekṣamarca(??)nāveśaniścāyakaṃ karasthāmravat
sphuṭameva svasvarūpapradarśakamupacārānmahārthasaṃjñāvyapadeśyaṃ
bhavatu, pūjākramo'pi svabhāvata eva āveśakathanārthobhayena vastugatyā
garbhitaḥ svasvarūpābhinno'pi prastāvyamānaḥ pāramparyeṇa
vāstavabhūmikāprāptihetuḥ upacāreṇa pāramparyeṇa prāpakatayā
mahārthasaṃjñayā vyapadiśyatām, caryā nāma jagdhisapītimātraparamā
itikartavyatāhīnā pañcabhyaḥ pṛthagbhūtā ṣaṣṭhīti kathamucyate
kimicchāpūraṇāya sukhaprāptaye vā uta (p. २३) svāgamārthapūraṇāya iti
trayāṇāṃ pakṣāṇāṃ madhyāt svāgamārthaparipūraṇaṃ nāma
aṅgibhūtaṃ pūjāśūnyaṃ na saṃbhavati - dravyābhilāṣeṇa
prastūyamānacaryāparikare prasaṃgāt lokānurodhena vā
kramasmaraṇamaṃśamātraṃ pravartyamānamaucityaṃ na bhajate,
sukhaprāptiśca bahubhirūpāyairlabhyamānā pūjāvyapadeśena pratiṣṭhāṃ na
bhajate, icchāpratipūraṇaṃ ca kiṃ svatantraṃ uta samayaparatantraṃ, tatra
susamayāḥ pūjākramāṅgabhāvāt na bhinnāḥ saṃbhavanti,
svatantraścānavasthitaḥ pramātṝṇā(??)micchāveśa ānantyena pūryamāṇe
duṣpūre eva akiṃcitkaraśceti, kvacicca idaṃ pariṇāmāya dravyasya,
yadāhurātreyādayo maharṣayaḥ
ānūpaṃ jāṅgalaṃ māṃsaṃ vidhināpyupakalpitam /
madyaṃ sahāyamaprāya samyakpariṇametkatham //
iti bhuktapītapariṇāmakatvena upadiṣṭam / tathā
na goṣṭhī yā surāriktā na sabhā sā surojjhitā /
na kāmakelirasurā nāvadaṃśaḥ surojjhitaḥ //
iti bhogāṅgatvena kalpyamānaṃ kathamaṣṭacakreśvarādidevatārūpeṇa (p. २४)
balirūpacaryamāṇaṃ pradhānārcanopakaraṇībhāvena bhāvyamānaṃ
sāmānyopakaraṇe sthāpayiṣyate, ucchiṣṭabhojanamadhye ca praveśyamānaṃ
madirābhāṇḍaṃ mahadanaucityaṃ puṣṇāti na tu ucchiṣṭaṃ pavitrīkaroti iti
mukhyaṃ pūjopakaraṇaṃ bhogasādhanatāṃ nayan /
prāpnoti kiṃ na samayalopajaṃ phalamutkaṭam //
madyamāṃsaśikhābhogarāmāsaṅgaparāyaṇaḥ /
lolo liṅgaparaḥ kṣudro na mahārthasya bhājanam //
iti kevalacaryābhāsapakṣo nirastaḥ / evamakhaṇḍasya vastunastadaṃśānāṃ ca
ye upāyāḥ, tadupāyasiddhihetavo vāpi upāyāntarāṇi - iti svataḥ pāramparyeṇa
vā vācakatayā mahārthasaṃjñāyāḥ pañcadhaiva viṣayāḥ santi iti siddham / iti
prākaraṇikametaduktam / ayaṃ praṇāmavidhiḥ //
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe
prathama udayaḥ
// mahānayaprakāśaḥ //
atha dvitīya udayaḥ
(p. २५) atha granthāvatārakramaḥ tatra prathamaḥ sargāvatārakramaḥ //
parama śivasa parasyau tasa śaccī pathama sapandā yo nigghātu /
yugmā uditu sadāśivaruccī so viśvabīja nādasa ugghātu
evaṃ tasya parasya śivasya tasyāḥ parasyāśca śakteryat yugmaṃ -
sāmarasyabhūḥ sadātanaḥ sahajaḥ svabhāvaḥ, avināśi yat pārameśaṃ
rūpaṃ, tasyādyaḥ [kha pu: tasmādādya iti pāṭhaḥ / ४] prathamaḥ spandaḥ -
unmiṣitum aṅkurībhāvaḥ vimalanirvātavyomna iva ākasmiko nirghātaḥ
yugmāduditaḥ sa viśvabījasya sadāśivātmano (p. २६) nādasya prakṛtiruddhātaḥ
- udayarūpo vyaktisthānam / iti paraḥ sargaḥ
tasya ca
agnīṣomamaye saṃdhāne nādasa bindu pattatulaggu /
īśarū śabda arthu jana pāne iha cetanakattiku icchāsaggu
agnīṣomamayena anusaṃdhānena mīlanayā, nādasya sadāśivasya, binduḥ
paścāttallagnatayā avaśyabhāvī, īśvaraḥ śabdasyārtha iva nāntarīyakaḥ
prāṇabhūtaḥ, tasmānnādādhiṣṭhitabindurūpādīśvarāt eṣa cetanakartṛka
īcchāpūrvako viśvaprasaraḥ, tasyanādasvarūpasya prakāśaikavapuṣaḥ
sadāśivabhaṭṭārakasya(??) nāntarīyako vimarśaḥ īśvaro binduḥ(??), sa
prakhyāyā upākhyā, cinmātrasyeva ānandaḥ, prāṇasyeva apānaḥ, puṃso vā
pradhānam, yathā loke śabdānuyāyī arthaḥ jagannirmāṇe ca (p. २७) agneḥ
somo'nuṣaktaḥ, tathā ca ayaṃ nādasya binduḥ yugmībhāvena jagatspanditasya
hetuḥ, evaṃ agnīṣomātmatāvalambe sati icchāpūrvakaḥ cetanakartṛkaḥ
aiśvaraḥ sargabandhaḥ, iha punaricchaiva upādānam na tu brāhmasargavat
mahābhūtanirvartyatā(??) / kiṃ ca nāyaṃ seśvaracārvākaprakriyāvat vyomno
viśvaprādurbhāvo vyomnyeva pralayaḥ / ityaiśvaraḥ sargaḥ
tadeva ca vyaṅktumāha
mukhagatta mā makurasa saṅkasyo guravvama vāciku paṃcakabodhu /
paranabha icchā cida kamu casyo isa - u bhūtavyoma apabodhu
makure ādarśatale mukhagataṃ gauravaṃ, tathā vāṅmaya uccāraḥ, tathā
pañcakātmā ca akṣapañcakajanito bodho, viśiṣṭaṃ jñānam - etatsarvaṃ
pratibimbatvena saṃkrāntaṃ na dṛśyate, tathā ca ayaṃ
bhūtākāśaścidākāśasya (p. २८) pratibimbo'pi prabodharahito jaḍa eva, yataḥ
paranabhasi icchācitkramaḥ pralīnaḥ, cinnabhasyeva icchāprasaraḥ samasti na jaḍe
bhūtākāśe, vimale anante cinnabhovadvyāpake'pīti(??), yathoktaṃ
śrīvijñānabhairave
nitye nirāśraye śūnye vyāpake kalanojjhite /
bāhyākāśe manaḥ kṣiptvā parākāśe samāviśet //
iti vāhyākāśasādharmyeṇa(??) parākāśopadeśavyavahāraḥ, tathāpi na
sarve dṛṣṭāntadharmā dārṣṭāntike yojayituṃ śakyāḥ, ya(??) eva
sādhāraṇadharmāsta eva saṃcāriṇa iti vivakṣāviśeṣaniyantritaḥ
dṛṣṭāntadārṣṭāntiko vyavahāraḥ, yato - yasmāddhetoḥ bhūtavyoma
idamaprabodhi bodharahitaṃ jaḍasvabhāvaṃ bhavati, itthaṃ - yadvat mukhaṃ
sarvadharmairviśiṣṭaṃ darpaṇe pratibimbati tathāpi gauravaṃ tulayā gurutvaṃ
tathā vākprapañcacāturyaṃ buddhīndriyavaiduṣī ca na ādarśe pratibimbati,
tathā paramākāśadharmāścidākāśadharmāśca na bhūtākāśe
saṃbhāvanīyāḥ
(p. २९) atha tāmīśvarasargaprakriyāmāha
so icchāpasaru akāru catuṣkalu yasa raudra vāma jeṭhī para - amba /
icchānantaru ñānu ce niṣkalu yavyu avataranda mahabhūtamayamba
icchāyāḥ prasaro yasmāt sa icchāprasaraḥ icchāprasarakāraṇamīśvaraḥ,
akāraścatuṣkalaḥ yasya raudrī vāmā jyeṣṭhā ambā kalāḥ, tadudbhūto
jñānaprākkoṭibhāvī icchāsamudayaḥ, evaṃ
viśvanirmāṇopakaraṇamicchāpūrvakameva jñānaṃ niṣkalam tasmādeva
mahābhūtānyavataranti iti,
śūnyātprasara utpannaḥ prasarādaḥ samutthitaḥ /
akārādviśvamutpannaṃ viśvaṃ pañcātmakaṃ jagat //
ityāgamadṛśā akāraḥ prathamamāvirbhūtaḥ, tathā ca nāmavivarte
mātṛkārambhaṇaprabhūta ādivarṇaḥ, rūpavivarte(??) cāvaṭarūpaḥ [kha pu:
cābudharūpa iti pāṭhaḥ /] sa eva - ityubhayathā akāra (p. ३०) eva
viśvaprasarasyādikoṭi, sa eva vyāpakatvādviśvam, tasyākārasya
kalābhiścatasṛbhiravayavaniṣpattiḥ, tāśca
ādāvasya śiro raudrī [kha pu: akārasya śiroraudrī iti śodhitaḥ
pāṭhaḥ] vaktraṃ vāmā prakīrtitā /
ambikā bāhurityuktā jyeṣṭhā caivāyudhaṃ smṛtā //
ityādinā ayamādyakṣarasaṃpradāyo yathāgurumukham, evamicchāmātrameva
jagannirmāṇe parikaraḥ na bāhyārthavādivanmahābhūtaprakṛtiḥ,
evamicchopakaraṇaṃ viśvakarturviśvanirmāṇaṃ ca, ataśca mahābhūtāni
icchākāle svayaṃ tatkālamudyanti na saṃbhṛtasaṃbhāragatyā yathopayogaṃ
brāhmasṛṣṭivatprayujyante, yato nirūpādānā iyamaiśvarī sṛṣṭiḥ
atha brāhmasargādhiṣṭhitā yā bhūtasṛṣṭistāṃ nirūpayati /
tavyu ādivanna kuharā nabhu udiyo tasa aṅgalagga pavanāñī - ūma /
(P. ३१) ubhaya nippariśā pāvaku vapayo sedu salila āśāñī bhūma
tata ādivarṇakuharānnabha uditaṃ tasyāṅgalagnā prābhañjanormiḥ /
ubhayanigharṣātpāvakotpattiḥ svedasalilamāśyānaṃ bhūmiḥ
tataḥ ādivarṇakuharāt hṛdayāt nabha āvirbhūtaṃ, tasyāṅgalagnā
antaścāntaḥ prābhañjanī ūrmiḥ - laharī, tayornabhonabhasvatorubhayoryaḥ
saṃgharṣaḥ - niṣpeṣaṇam tataḥ pāvakasya agnerūtpattiḥ, tato niṣpīḍanādāpaḥ
svedadravavat sravanti, tāścavātādhikye śītasparśabāhulyāt ghanībhūtāḥ
satyo bhūmibhāvaṃ prathayanti, tā eva āpaḥ kule śukraśoṇitarūpā
ghanakalilapeśīrūpābhiḥ krameṇa poṣitāḥ satyo garbhatāṃ dadhate
(p. ३२) tadeva vibhajyāha
lohitamadavindū jū bhinne vātajimira tena melesu āya /
te ye rāta hale paru dinne gaṇḍāgaṇḍathiyaya itāya
raktaśukrabindū(??) dvau bhinnau, vātalaharī tayoḥ saṃmelanāya uditā,
tata ādyakṣarasaṃpradāyaḥ, etādṛśī grathitagranthirvarṇarūpā āvirbhūtā,
yatsiddhapādā ādidiśuḥ
pithiva āpā tā teju takārusu vātaśattitiryaga - avayavati /
nabhurā pañca akku akārusu ehuya siṣṭi pasaru ākalati //
iti / atra hi ādyakṣarasya prathamo bhāgaḥ takārarūpa akāraḥ yatrādhaḥ
prathamāṅkasaṃniveśā pṛthvī, madhyagranthirāpaḥ, śiraḥ
śṛṅgāṭakākāraṃ tejaḥ, tataḥ pṛṣṭhasthito bhāgo
rephākārasaṃniveśādrephaḥ (p. ३३) sa eva vitatatvāt ācchādakatvena nabhasā
rūpitaḥ, tayostakārarephayormadhyasaṃdhibhāgastiraścīno hakārākāro vāyuḥ,
evaṃ pañcabhirddabdhaḥ ayamādivarṇaḥ, sa eva bhūtasarge āvaṭākāreṇa
gurumukhadṛśā prathate, etadevoktam te ye rātahale paru dinne iti / so'yaṃ
janmakālaḥ
atra ekaikasya mahārthatayā prasaraḥ sthita iti, tadāha
tvaca palu rada nakha haḍyu rasu raju kapu vasu meḍa kodha mukhabhāsa /
phaha loyanahaṭhapāko jaṭharaju pāna koṣṭha mukha śruti hadannāsa
aku aku pañcabhūta pañcaguno īdṛśa bhūtasagga [ka pu: bhūta sugna iti
pāṭhaḥ] niṣpatta /
nyumajjā dausaru sārasano eha āvaṭha [kha pu: āvadha iti pāṭhaḥ / ५]
mānasapīṭha vitatta
(p. ३४) tvak māṃsaṃ dantā nakhā asthīni, iti - pañcaguṇaṃ kaṭhinaṃ
dehagataṃ pṛthvītattvam / rasaḥ raktaṃ kaphaḥ vasā meda, iti - pañcadhā
jalatattvam / krodhaḥ, tathā mukhabhāḥ - mukhagataṃ tejaḥ, tathā kāyoṣmā,
netrāgniḥ - cakṣurgataṃ prakāśakaṃ tejaḥ, jāṭharo'gniśca, iti - pañcadhā
tejastattvam / tathā prāṇāḥ - prāṇāpānasamānodānavyānāḥ pañca
vāyavaḥ, yatra prāṇaḥ prakarṣeṇa prādhānyena praguṇatayā
anyavāyuvailakṣaṇyena ananātprāṇa iti, apānaśca apakarṣeṇa
tanāvadhogamanena ananāt apānaḥ iti, samānaśca samaṃ samatayā sarvāṅgeṣu
samīkaraṇena ananāt samāna iti, udānaśca ut ūrdhvam ā samantāt
prāṇasāhacaryeṇa ananāt udāna iti, vyānaśca viśeṣeṇa ā samantāt
sarvajīvāśrayamarmasu ananādvyāna iti, evaṃ prāṇāḥ samānyena pañca,
tacca pañcadhā vāyutattvam / tathā jaṭharamukhaśrotrahṛdayanāsikāgata
ākāśaḥ pañcadhā nabhastattvam, itthaṃ (p. ३५) vibhāgena śarīre pañcaśaḥ
pañca bhūtāni / taiścaturdaśasu bhuvaneṣu caturdaśavidhabhūtasarganiṣpattiḥ /
yatrāṣṭadhā devayoniḥ pañcadhā tiryagyoniḥ mānuṣyaṃ caikadhā, tato
bhūtasargāt adhikāriśarīrāḥ prabodhyāśca dvisarāḥ - dvābhyāṃ saranti
gacchanti iti dvipājjātīyāḥ sārabhūtā upadeśapātram / etānyeva pañca
bhūtāni pradhānena tadguṇapañcakena tanmātravyapadeśyāni,
buddhikarmākṣāśca svadehaviśeṣarūpā bhūtamayā eva, antaḥkaraṇāni
tannidānānyeva, tatprakṛtīni ca sattvarajastamāṃsi samuditāni, prakṛtiḥ
puruṣasya [kha pu: prakṛtipuruṣasya iti pāṭhaḥ /] sahajasiddha āśrayaḥ /
yadāgamaḥ
amūrtastvīśvarastatra tiṣṭhatyānandalakṣaṇaḥ /
iti // ७ - ८ //
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe
dvitīya udayaḥ
// mahānayaprakāśaḥ //
atha tṛtīya udayaḥ /
(p. ३६) evaṃ pārameśvarabrāhmānsargānnirūpya yadartho'yaṃ
samārambhastanmahārthasvarūpamavasaraprāptamupakramate /
[..................................
...................................] [saṃbhāvyate - yadatraikena mūlapadyena
bhāvyaṃ, yat truṭitam adhastanavyākhyāsthalavyākhyānakaṃ pratibhāti,
tadvyākhyāśayaścāgrimapadyena bhinnavācyārthena na saṃyujyate -
ityanumīyate /]
atha ko'yaṃ mahārtho nāma, kiṃ cakracakreśvarī -
saṃniveśaviśeṣasmaraṇamātram ?, naitat - mahān cidadvayadaśāveśo mahārtha
iti brūmaḥ, tathā ca - pañcendriyagrāhyāṇāṃ
ṣaḍjaśāṭīśakaṭaśāḍivaśalkadhūmādīnāṃ [kha pu: śaḍiva iti pāṭhaḥ /]
padārthānāṃ madhyāt ekendriyagrāhyāṇāṃ (p. ३७) grāhyāṇāṃ
vīṇāvaṃśamṛdaṅgādīnāṃ bhinnānāmapi śrotrendriyagrāhyatā nāma
anugāminī sarveṣām ekaiva iti jñeyā, bhedo dvidhā svīyajñānaiḥ saha, tadvat
jñeyānāmapyabhedaḥ iti tṛtīyaḥ, tadvat
jñānānāmapyekendriyaniṣṭhitānāmanekendriyaniṣṭhitānāṃ(??) ca
parasparaṃ sarvaprakāram iti caturthapañcamau abhedāveva iti,
jñānajātirekendriyaniṣṭhitānekendriyaniṣṭhitā vā jñātṛparamārthaiva iti
ṣaṣṭhaḥ abhedaḥ, jñātāraśca pratyekaṃ jñātṛtvamātraprakṛtayaḥ [kha pu:
jñānaparamārthaiveti pāṭhaḥ /] jñātṛtvamātrapratyeyā [ka pu: pratyekaṃ
jñātṛparamārthā iti pāṭhaḥ /] iti saptamaḥ, jñātāraśca parapramātari
cinmayena rūpeṇa paramādvayamayīṃ daśāmanubhavanti iti aṣṭamaḥ, iti -
sarvaprakāramāsthitasya asya advaitasya sarvāsvavasthāsu cidadvayāvipramoṣo
nāma mahārthaśabdavyapadeśyo'stu
(p. ३८) kiṃ ca
yasu yasu jantusa saṃvida yasa yasa nīla pīta sukha duḥkha sarūpa /
udayisadattasamāñī samarasa kamakampana tasa tasa anurūpa
samāneti saṃvidekā eva sāmānyasvabhāvā mahāsattā
citsāmarasyavyapadeśyā śāntasvarūpā(??) paraṃ viśrāntisthānaṃ tadeva
paryantadevīdhāmaikakamasti, tasya kiñciducchūnatā saṃvinmātrarūpā
bhāvābhāvobhayavyāpikā sadasadvyapadeśasahā(??), yadupaniṣadvacaḥ
sadeva somyedamagra āsīt asadevedamagra āsīt /
iti yā viśvaprapañcasya āpyāyakāraṇamadhikaraṇavyāpikā saṃhartrī
viśrāntisthānam mahākulacāriṇī sā ittham, yadāgamaḥ
[paṃ० २ ka० pu० samañī iti pāṭhaḥ /
paṃ० ४ ka० pu० isa tapta iti pāṭhaḥ /]
(p. ३९) cicchaktiramalā śuddhā bāhyasaṃvedanojjhitā /
śivasadbhāvadharmasthā sā hyanākhyeti viśrutā //
iti akulasvabhāvā tatsakāśāt ceyam pṛthak pṛthaganantaśaktiśālinī
carācarāntaścāriṇī parāvāk ātmarūpā tṛtīyabhūmikānupātinī viśvamayī
saṃvit bhāsate, tathā cāgamaḥ
tadunmeṣavaśādicchā samudeti prasūyinī /
sṛṣṭiḥ sā paramā cādyā vyāpinīti nigadyate //
yatrecchā sā nipatitā bāhyārthe(??) sahasaiva hi /
taccarvaṇaṃ sthitirnāmnā samanā sā prakīrtitā //
tatsvarūpaṃ svamādāya saṃhṛtā tadupekṣaṇāt /
saṃkocanādvikāsasya saṃhāraśconmanāvaśāt //
iti / sā ca yasya yasya uttamamadhyamakaniṣṭhajātīyasya jantoryena yena
indriyamārgeṇa saṃkalpajena vā yādṛśī yādṛśī nīlapītādirūpatayā
caitasikasukhaduḥkharūpeṇa vā heyopādeyopekṣaṇīyarūpā udeti, sā
vakṣyamāṇavartmānuguṇyena sarvathā kramabhājanaṃ bhavati, sa eva
mahākrama iti nayavidbhirgīyate
(p. ४०) tadevāha
ādikoṭa majjā avasānā tasa tasa ñānasa bhūmika asta /
sṛṣṭisthitisaṃhāryujānā ādi - antasamatyukavasta
iha hi sūkṣmasūkṣmatarakālāṃśagatyā utpalapatraśatasya
samamekaprayatnena vedhe ekaika ekaikasya patrasya
ādimadhyāvasānabhāgasparśa iti niraṃśakṣaṇamātravedhena patraśatasya
triśatībhūmikāvedho bhavati iti sūkṣme'pi saṃvitprasare pratyekaṃ
bhūmikātrayasaṃbhavaḥ, sthāne ca saṃvitprasaraḥ, tathaiva saṃvida udayaḥ
sthitiḥ pralayaśca sarvatrāvaśyabhāvī, udayo'pi ādimadhyāvasānabhedena
tridhā, evaṃ sthitirapi udyantī sthitimatī pratyastamitā ca iti trirūpā, tathā
saṃhāro'pi pravartamānaḥ pravṛtta upaśāntaśca iti tridhaiva saṃbhavati, evaṃ
ca ayaṃ svābhedabhinna udayastridhā, (p. ४१) sthitiśca tridhā, saṃhāraśca tridhā
iti navadhābhāvaḥ / tatra ca uditsāyāḥ pūrvakoṭerārabhya
udayasthitisaṃhārāṇāṃ pratyekaṃ tryātmanāṃ madhye vyāpakatvena
saṃhārāntakoṭiṃ yāvadekamevānugāmi devīsvarūpamanantāpāraṃ samasti
iti kramārtho'yam, ādikoṭau madhye avasāne ca tasya jñānasya
ādyantasamatayā kramavyavasthā bhūmikābhedena bhāsate,
sṛṣṭisthitisaṃhāraiḥ bhāṣāntaraiśca āttiprāptitṛptyādirūpaiḥ [kha pu:
bhāvāntarairārtiprāptīti pāṭhaḥ / ६] anyairvā yathopadeśaṃ sarvatra
prastūyate, sa coktavat ādyena saha caturdhā mahākramaḥ paribhāṣyate
atha sṛṣṭyādibhāṣābhiḥ(??) kramārthaṃ yojayitumudayādibhāṣābhiḥ
pañcakārthaṃ niṣeddhuṃ cāha
ithanayasiṣṭyājī(??) anubhāve udayājīmatabhedavidhāna /
(p. ४२) āvanagavanayavyu - ubbhāve so akkuṭhāvu vyāpakabhonāna(??)
asminnuttaraghoravalliviśeṣarūpe mahānandavyapadeśye catuṣṭayārtha iti
paribhāṣyate - sṛṣṭyādicatuṣṭayameva(??) [kha pu: paribhāṣite iti pāṭhaḥ /
agrimeṇānvayārthakosti /] kramārthatvena pratijñāyate iti
udayāvabhāsacarvaṇakālagrāsaviśrāntirūpabhāṣāṇāṃ pañcānāṃ
ko'vakāśaḥ tadanyapīṭhāntarabhāṣāṇāṃ pañcakarūpaṃ vidhānaṃ
prasiddham na tu attiprāptitṛptīnāṃ caturthī viratiḥ, pañcamī ca viśrāntiriti
śrūyate tadarthamāha - āvaneti, avatārapratyastamayau yataḥ sthānādutprekṣyete
tadekameva vyāpakaṃ jñānajātīnāmasti iti virativiśrāntyoḥ
kālagrāsaviśrāntyorvā anākhyarūpātko bhedaḥ, kālagrāso hi pratyastamayaḥ,
yadāgamaḥ
vyāpinī sṛṣṭikāryasthā samanā saṃsthitā sthitau /
saṃhāre conmanā jñeyā śaktirādyā tu sarvagā //
iti / tathā
(p. ४३) kāryatastu bhavetkhyātirvinivṛttau kathaṃ hi sā /
kāryatrayavinirmuktā hyanākhyeyā prakīrtitā //
iti / yaśca pañcaślokārtho'pi dṛśyate sa vāmeśyādipañcakaprasararūpaḥ iti
nāvadyam / nanu
vṛ - - - - - - dayaḥ [ca] kaulī śvetā sthairyaṃ ca saṃhṛtiścaṇḍī /
śuṣkā kālavināśo viśrāntirbhairavaśceti //
iti kramārtha eva pañcadhā paribhāṣitaḥ tadetadatyalpamuktam, iha naye
catuṣṭayārthaparibhāṣā pratijñātā iti mahākramaścatūrūpa(??) eva, yastu
prasthānāntareṣu bhairavamūrteḥ pañcamasya pūjyatayā pañcakārthaḥ
upadiṣṭaḥ sa kathamanyathābhavitum arhati? - iti yathoktameva jyāyaḥ
tadeva yugalakena prapañcayitumāha
śiva sabhāva paraśatti sapande vyāpana aṃkuriya bahi siṣṭha /
(p. ४४) utthe saṃmukhasamanāphande bhāvaparāmariśethitiniṣṭha
bhāvasartha pukṣaveta parāmukha pallaṭeta ummana saṃhāru /
titatha śāṃbhavadhāmisaṃmukha nākhyiśametakari parihāru
(yugalakam)
śivasvabhāvaiva śaktiḥ na vastvantaram, ityekameva śivavyapadeśyaṃ
śaktivyapadeśyaṃ ca vastutattvaṃ nāpūrvaṃ kiṃcit, evam ādyaiva śaktiḥ
spandanaśīlā bahirviṣayonmukhī vyāpinībhāvena sṛṣṭivyapadeśabhājanam,
tatraiva gāḍhatarāntaścāntarbhāvāveśena samanārūpā saiva sthitiḥ ityucyate,
tataśca bhāvasvarūpamātmasātkṛtya pratyāvṛttasvabhāvā unmanāyamānā
saiva saṃhāravyapadeśyā bhavati, punarapi sā ādyaiva
śaktiranupādhirityanākhyeyā pūrvavacchāṃbhavarūpatayā
ucyamānaśaktirūpā (p. ४५) parihāram - upādhiparityāgena viśrāmaṃ bhajate,
yadāgamaḥ
citsyādicchāvatī sṛṣṭistatra śaktiḥ sthitiḥ smṛtā /
tato nivṛttiḥ saṃhāro'nākhyā tvādyantamadhyagā //
tathā
anākhyā citparā śuddhā tadicchā sṛṣṭiriṣyate(??) /
sthitistanmajjanaṃ madhye saṃhārastannivartanam //
tathā
icchānupātinī sṛṣṭiḥ sthitiścittacamatkṛtiḥ /
tadabhāvena saṃhāro yasyānte devatānayaḥ //
iti / tathā
ekasya citpravāhasya kramabhedaḥ svagocare /
icchājñānakriyābhiryaḥ kramārthaḥ so'bhidhīyate //
tathā
bhedaiścaturbhirekasyāṃ śaktau yatkramaṇaṃ kramāt /
sṛṣṭisthitilayānākhyaiḥ sa kramaḥ parikīrtitaḥ //
iti kramārthapratipattaye saṃvādaḥ // ५ - ६ //
(p. ४६) nanu kimiyamekaiva saṃvit, uta anubhūtiviśeṣāt pṛthak pṛthak
bhūmikāviśeṣā eva ete? iti śaṅkāṃ parihartumāha
akacidajanahaḍanadavahavāñī daśadaśapariśetaparivāhāna /
vāmeśyupañcimilavāñī pañcataniyuvāhanavāhāna
ekaiva cit nīlādyavabhāsarūpā asthirahaṭhaughavatī kulyeva
paścātpratisaṃhṛtasvabhāvā agrāgragāmiprasaratsahajarūpā lakṣyate, so'yaṃ
nirupādhau citsṛṣṭyādyupādhikṛto bhedaḥ, sā caturddhā bhūmikābhedaṃ
spṛśantyapi ekatvena pratīyamānā ṣoḍhā ṣoḍhā jñānakriyābhedena
dvādaśamarīcitāmāptā, tasyāśca vāmeśīpañcakādhyāsena
prativāhamayaṃ vakṣyamāṇavatpañcadhābhāvaḥ
(p. ४७) uktārthameva viśrāmayitumāha
paśśu mahāthu eṣu jalajāṅgala ñānañeyu āpipāveta /
te ye ubhayalokaśubhamaṅgala nija parāna advayubhāveta
eṣa mahārtho dṛśyatāṃ - svānubhavapratyakṣeṇa sākṣāt kriyatām, kva?
ityāha - jale jaṅgale sthāvarajaṅgame ityarthaḥ, indriyavṛttiprasare bhāvasya
vṛttiviṣayatāyāmakṣasamakṣatā na durvacā ityuktam paśśu iti, bhāvasya
jñeyatvaṃ nāma na svabhāvaḥ api tu jñānasāpekṣatā jñānagato dharmaḥ, na
hi parāpekṣo bhāvasvabhāvo bhavitumarhati, tataśca jñeyatā nāma
jñānavṛttiḥ [kha pu: jñeyavṛtti iti pāṭhaḥ] jñānābhinnaiva, jñānaṃ ca
ātmano bahirmukhībhāvaḥ, yatstutaṃ stotramālāyāṃ mayaiva
vilokyate citrapaṭe yathobhayaṃ paṭaikyamantarvapuṣāṃ gaṇo bahiḥ /
(p. ४८) akhaṇḍadhāmno'ntaramuṣya vettṛtā
jñānatvamakṣāntajuṣāṃ cidarciṣām //
iti, bahirmukhatā ca aparipurṇasya utkalikākallolitasya bhavati - iti pūrṇasya
ātmano jñānavṛttitā asti ityuktam ñāna ñeyeti jñānan~jeyau
ātmasvarūpāveva bhāvayitvā ityarthaḥ, ataśca ātmanaḥ paripūrṇā
vṛttirmahārthaḥ pratipanno bhavati, etadeva ubhayalokāviruddhaṃ śubhaṃ
maṅgalaṃ nijānāṃ pareṣāṃ ca yadadvayībhāvanaṃ nāma iti
darśanārthasatattvam / evaṃ mahārthasvarūpaṃ pāramparyeṇa pīṭhavare
guptamasti iti samāsādiha sūcitam
etadevāha
nāthepavanapīṭha ādiṣṭo bahi - andaraparamāthukamauna(??) /
avatārebhūtadayāviṣṭo so ye kamasamudāyuvamona
(p. ४९) śrīmanmakāradevyāḥ pīṭhavare prāptādeśena śrījñānanetranāthena
vāhyāntarastham ādidevīsvarūpasatattvaṃ yatsākṣātkṛtaṃ tadeva
bhūtadayāviṣṭena satā kramārthatayā kathanapūjanābhyāṃ vāntam - iti
ovallīsūcanam, tadeva prastūyate
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe tṛtīya udayaḥ
atha caturtha udayaḥ /
atha pīṭhacakram
so oḍḍiyānu śaccī ullasane pīṭhu maśāna kṣetra melāpu /
yāgu uḍḍa anubhava parikalane tatha āvaṭha pañcana ku apalāpu
uḍḍiyānaṃ - pīṭhe śakterullasanena, śaktiratra uḍḍīnā iti
yasminnāvaṭhapīṭhe prācuryeṇa anavarataṃ (p. ५०) pīṭhavāsināṃ śaktiḥ
uḍḍīnā - ullasantī dṛśyate iti āvaṭhasamānaṃ pīṭham oḍḍiyānaṃ nirucyate /
bahiśca tatpraṇavapīṭhaṃ devatāsaṃketasthānam, tasminnāvaṭhasvarūpe
pīṭhaśmaśānakṣetramelāpayāgāḥ anubhūyamānabhūmikā -
prāmāṇyādvakṣyamāṇagatyā vibhajya nirdiśyante, teṣāṃ ko nāma atra
apalāpaḥ
etadeva prastotumāha
so pīṭhu e sakalavastu laṅkarano asvara pavanarūpa svaparāna /
jaṅgamāna jānau pīṭhapano cinmaya yonadyu liṅgu śirāna
tatpīṭhameva sarvaprakāraṃ samastamahānayālaṅkārabhūtam -
āśrayabhūtatvāt, itthaṃ tasyāsvarapraṇavāparaparyāyasya svapareṣāṃ
jaṅgamānāṃ sadṛśaṃ pīṭhatvaṃ mantavyam, yeṣu pīṭheṣu cinmayo
liṅgarūpī devaḥ śiraḥ, evaṃ karmendriyāśrayatvena kāyasya (p. ५१) pīṭhatvam,
jñānaśaktirūpatvāt śirasaśca liṅgatvam, ataśca yadyatpāñcabhautikaṃ
tattatpañcānāṃ pīṭhaśmaśānādīnāṃ pratiṣṭhāsthānam
devānāmāyatanamiti / yathā nijaśarīre pratipattirbhaktiśca tathā
sarvaprāṇigataśarīreṣu, yathā nijaśarīrasya adhiṣṭhātā cinmaya ātmā tathā
sarvaśarīrāntaścinmaya evaika ātmā, sa caika eva udapātreṣviva arkapratibimbaḥ
sarvaprāṇigato mantavyaḥ / itthaṃ viśeṣeṇa sarvatra
liṅgapīṭhapratipattirbhāvanīyā - iti pīṭhasvarūpam
evamuktagativadvibhajannāha
bhāva piśo tina samu cijjalane gāsaka kāliśarīru piśandu /
vitticakku todaśami galane e pīṭhi tina miśāna yasandu
bhāvastṛṇasamaścidagninā spṛṣṭaḥ - iti indriyavṛtteḥ
svaviṣayībhūtabhāvasaṃhāraḥ śmaśānam,
(p. ५२) grāsakāḥ prāṇāśca kāliśarīraṃ spṛśanti tatra viśrāmyanti iti
kālagrāso dvitīyaṃ śmaśānam, samastavṛtticakraṃ trayodaśe galati iti
mahāsaṃhārastṛtīyaṃ śmaśānam, viṣayasya svamarīcidevyā yadgrasanaṃ
tadekam, prāṇasya kulābhyantara evāprāṇabhūmau upaśamo dvitīyam,
sarvavṛttīnāṃ śrīkālikāvapuṣyupaśamanam iti tṛyīyam, bahistat
karavīrasvarūpam
atha kṣetrapālasvarūpam
kṣetraśarīru - eśutasapālaku āpā ti - e vācyu upalakṣu /
nāhatanādanadi jaga cālaku so cuhaṣṭana vannāna vivakṣu
kṣetraṃ śarīraṃ, tasya pālako'dhiṣṭhātā ātmā, yadgītam
idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate /
etadyo veda taṃ prāhuḥ kṣetrajñamiti tadvidaḥ //
(p.. ५३) iti / tasya ca catvāro bhūmikābhedāḥ yatra kṣetre sa eva
parārūpastisṛbhirvāgbhirūpalakṣyate, tāścatasro bhūmikāḥ -
anāhatanādanadanātpaśyantīrūpaḥ, vikalpakallolitatvāt mānasavyāpāreṇa
jagat kalayan cālayati iti jagaccālako madhyamārūpaḥ, catuṣṣaṣṭisaṃkhyānāṃ
varṇānāṃ vikharākṣarāṇāṃ prayoktā vaikharīrūpaḥ, iti - tisṛṇāṃ
vācāmadhiṣṭhātṛbhūtaḥ turīyaparāvāgrūpa ātmā
vedyavargaglapanasthānam, iti - balavattaro bahirapi saṃketakasthāne
svīyaparakīyapratyūhaparirakṣāparaḥ kṣetrādhipaḥ pīṭhavartī pūjyaḥ
atha melāpamāha
aka aka vāhadeva akaleśe pāveya nijaviṣaye melāpu /
kṣanakṣana ādideva ādeśe bahupīṭhagato melāpakalāpu
ekaikā vāhadevī akleśena svārasyena ekaikasmin (p.. ५४) nijanijaviṣaye
ādidevyadhiṣṭhānena melāpamāpādayati, iti - indriyadevatānām
āvaṭhapīṭhagatānāṃ melāpaḥ, sa ca pṛthakpṛthak - iti dvādaśībhāvena
kalāpībhūtaḥ
atha yāgasvarūpamāha
devi kālasakarṣana pekṣeta yāgimaha bhairava upacāru /
mana mata mamata carū ākarṣata pāna vaḍeta āpa e upahāru
parā devī kālasaṃkarṣiṇī samastavṛttipratyastamayāya mahāyāge
bhairavasya manomatyahaṅkārān carunākṛṣya pradadāti, tataḥ prāṇānāṃ
parito veṣṭayitrī nijāparaprāṇānāṃ [kha pu: nijaṃ paraṃ prāṇānāmiti
pāṭhaḥ /] pariveṣṭanamavalambya svātmasāmarasyāya na grāsagṛdhnutayā
viśvavilāpikā - iti tānprāṇānapi vilāpayantī cinmātraprakṛtiḥ satī patiṃ
kuleśvaramatṛptamākalayaya (p. ५५) ākulībhūtā taṃ cinmātramātmānaṃ tasmai
bhairavāya upahārīkaroti, iti - sthūlasūkṣmaparastredhā madhyayāgaḥ,
sāmarasyabhūśceyam, tathā ca śrīrājikāyām
bhuktvā viśvamaśeṣaṃ tṛptiṃ na yadāgataḥ kuleśānaḥ /
devyā tadā svadehaścaruratra niveditaḥ kulādhipateḥ //
iti, tāṃścaturo nivedya ākulībhūtā ātmānaṃ parāvāgrūpaṃ
samarasībhāvayati iti upahārārthaḥ / evamayaṃ bhagavatyā alaṃgrāsaparayā
matyahaṃkṛnmanaḥ - prāṇānāṃ samarpaṇādākulībhāvena ātmanaḥ
sāmarasyena pañcacaruprāśano yāgo vihitaḥ
etadeva anyamadhye nigamayati
pīṭhu mahāthu imahāvīro pañcavāhu kamu vā mahitāthu /
(p. ५६) bhava nivvānadacyu vibhajīro pranusavvagato bhāvi na paramāthu
itthaṃ pīṭhākhya eṣa mahārthaḥ,
mahārthasaṃpradāyatvācchārīro'ntaraṅgaḥ pañcavāho
mahākramagarbhitaścatuṣṭayārtharūpo vā mahākramo mahārtho jñeyaḥ, tato
lokayātrāyāṃ pīṭhatvena tathā nirvāṇadaśāyāṃ viśramabhāvena
nirupādhivāmeśīrūpeṇa athāpi mahākrameṇa vā iti, eṣa eva mahārtho vibhajya
prakaṭena pracuraprakāreṇa sthitaḥ paramārthatvena saṃbhāvanīyaḥ, vastutastu
pīṭhacakrādārabhya samayavidyāntaṃ samena sāmrājyena mahārtha eva
vakṣyamāṇavat bobhavīti iti bhāvyatāṃ, nātra phalgusārabhāvaḥ kaścit / iti
pīṭhacakrasvarūpam
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe caturtha udayaḥ
(p. ५७) atha pañcama udayaḥ /
atha vāmeśīsaṃpradāyaḥ prakāśyate, yatrāyaṃ
samākṣepeṇopakramaḥ [ka: sarvākṣepeṇa iti pāṭhaḥ ८]
gurudevyu aka - akakathiyadevata antarabhāva parasparakitta /
yākheta kṣīrasamudra sa-e kata yanyāhaścittanyānṛtta
gurukramasya gurukramo devatākramaśca sarvathādhiṣṭhātā antaryāyī
antarbhavati, devatākramasya tu devatākrama eva yathottaramantarbhavati -
vyāpyavyāpakabhāvasya evaṃrūpatvāt, gurudevatayormadhyādekaikā devatā
uttarottaram adhiṣṭhātṛbhāvena anantarāmanantarāṃ vyāpya iha
darśanasthitimanubandhāti, tena yā kācidekaikā devatā yato yataścakramadhyāt
upāsyate sā sā upāsitā (p. ५८) satī bhāvitasya paryantadevīvat tadadhiṣṭhānena
phaladā bhavati, iti - vyāptiphalaṃ, yathā kṣīrābdheśculakaśo'pi
pītātsudhāpānaphalam, taduktaṃ
prādeśo'pi brahmaṇaḥ sārvarūpyamanatikrāntaścāvikalpyaśca /
iti /
pīṭhacakre tridhāmasthāḥ śākinyaścakranāyikāḥ /
vāmeśyaḥ kramadevyaśca vyāpikāḥ syuryathottaram //
vyāptiḥ krameṇāvaraṇamuttarābhiryathāyatham /
iti vyāptiḥ pīṭhacakre pañcadhaiva vidhīyate //
tridhāmasthāśca tisṛbhistisṛbhiḥ [ka pu: dhāmasthāścatasṛbhiriti
pāṭhaḥ /] śākinīgaṇaḥ /
dvābhyāṃ cakreśvarīvyāptyā vāmeśyo devatādṛśā //
kramārthasya kramārthontarvyāpakaḥ syādyathottaram /
iti vyāptivibhāgo'yaṃ bāhyāntaḥ sarvagocaraḥ //
ekaikā devatā uttamādharavartinī adharavartinyā (p. ५९) devatāyā [kha pu:
uttamādharavartinyādharavartinyā devatayā iti pāṭhaḥ /] antarbhāvena
śaktyātmanā na vyaktirūpeṇa adhiṣṭhānaṃ kṛtvā vartate, evamekāmekāṃ
vyaktiṃ tadanyā utkṛṣṭā devatāḥ śaktirūpeṇa adhiṣṭhāya vartante, ataśca sā
māheśvarī kṣīrābdheradhiṣṭhātṛdevateva akhaṇḍena ekena darśanena atha vā
akhaṇḍitatvato'nekena culakagrahaṇamātreṇa anekaiḥ pipāsubhiryato yata
ātmasādbhāvyate tataśtaraṅgajanitena manohāriṇā śabdena sparśena
āhlādakena rūpeṇa āścaryabhūtena sudhāsamena āsvādena divyasurabhiṇā
āmodena sarveṣāṃ pañcendriyaprīṇanarūpāṃ janayati, iti - paro'yaṃ
vyāptiviśeṣaḥ / tathā ca prathamataḥ pīṭhacakrasyaitāvat pīṭhādyāḥ pañca
śmaśānakṣetrapālamelāpayāgāḥ bhūtaiḥ pañcabhiḥ pṛthivyākhyaiḥ
śaktirūpeṇa adhiṣṭhitāḥ - iti teṣāṃ dhāmakramaḥ, tathā samastena akṣareṇa
tatkalābhiśca raudrīvāmājyeṣṭhāmbābhirvyāptā - iti pañcabhirvarṇakramaḥ,
tathā ca siddhasya subhāṣitam
(p. ६०) pithiva āpā tā teju ukārusa /
iti / so'yaṃ varṇakramaḥ, tathā raudrīśvaryādibhiḥ krameṇa saṃvidrūpatayā
vyāptiśca kṛtā, iti teṣāṃ pīṭhādīnāṃ saṃvitkramaḥ, tathā
pañcapiṇḍārṇairmakārādyaiḥ khāntaiḥ - iti māntrī vyāptiḥ, tathā ca
kulasūtreṣu uktam
kulapīṭhakṣetrādivarṇapañcapiṇḍapraṇavavyapadeśyam-
akhilābhāsakarūpāyā ahaṃbhāvābhimatasaṃvidaḥ
samāśrayabhūtamātmāyatanaṃ śarīram /
iti, ataśca kāya eva praṇavapīṭhamiti, bahiśca pīṭhasya praṇavākhyā -
nābhisaṃsthānasya pañcaveṣṭanatvāt tadanukāri praṇavena
prathamotpannatvāttasyedaṃ nāma / tathā ca oḍḍiyānaṃ okārādyatvāttu nāma
[kha pu: -dyatvāttannāmeti pāṭhaḥ /] idaṃ śaktyullāsabāhulyācca
ullāsārthena oḍḍiyānamiti, oḍḍiyānākhyā iti vacakavācyavyāptiḥ, tathā
sṛṣṭisthitisaṃhāraiścādhiṣṭhīyante iti saṃvitkramaḥ / devīdhāmnaḥ (p. ६१)
sakāśāt pañcāpyakrameṇa nirgatāstatraiva pratiṣṭhitāḥ
tatprakṛtayastadekajīvitāstadviśrāntāḥ, iti - nirāvaraṇadhāmakramaḥ / atha
vāmeśīnāṃ vyāptiḥ - paro'yaṃ pañcavāhaḥ yasya
prātisvikacidbhūmikāviśeṣairvyāpakasya sthānanaiyatyaṃ nāsti, aparastu
pañcavāhaḥ śrotrādiprasṛtaniyatasthāno niyatavyāpāraśca tasya pañcavāheti
lokavyavahāro mohāt upacārādvā iti [ka pu: modāt upacārādaniṣiddha eva
iti pāṭhaḥ /] sa niṣiddha eva
idānīṃ ṣaḍbhiḥ kapaṭakairvāmeśīcakrasvarūpāviṣkāraḥ
vāmeśīsavvagasabbhāve muṇḍibuddhīndriyabhāvena /
daṇḍikammendriya anubhāve ñānakiyu nija viṣayavāyena [ka pu: viṣayakṣavena
iti pāṭhaḥ /]
(p. ६२) ekā eva parā cicchaktirmahāsattāsvabhāvā [ka pu: cinmātraṃ śānteti
pāṭhaḥ /] cinmātraśāntasvabhāvā, tasyāḥ kiṃciducchūnatā nāma
bhāvābhāvobhayavyāpikā sadasadvyapadeśasahā viśvaprapañcasya kāraṇam
adhikaraṇaṃ vyāpikā saṃhartrī viśrāntisthānaṃ mahākulacāriṇī
akulasvabhāvā sphurattāsārā śaktiḥ, tasyāśceyam ūrmirūpā parigrahavartinī
carācarāntaścāriṇī parāvāk ātmarūpā tṛtīyabhūmikānupātinī viśvamayī
bhāsate, yasyā ayaṃ tridhā rāvakrameṇa śaktodayakrameṇa [ka pu:
śaktyudayeti pāṭhaḥ /] marīcivisphārodayakrameṇa ca kulagato nijo visphāraḥ,
sa ca rāvakramo'vyakto'nāhato ghoṣādirdaśadhā, vyakto hataścānanto'pi
akāraśca ukāraśca ityādyunmanāntaḥ dvādaśadhā oṃkāramātrārūpaḥ,
śāktodayaśca
janmamūle tu māyākhyo granthirjanmani pāśavaḥ /
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ //
(p. ६३) kāraṇasthāstu pañcaiva granthayaḥ samudāhṛtāḥ /
indhikākhyastu yo granthirdvimārgāstamanaḥ [ka pu: dvimārgāstu mana
iti pāṭhaḥ /] śivaḥ //
tadūrddhve dīpikā nāma tadūrddhve caiva baindhavaḥ /
nādākhyastu mahāgranthiḥ śaktigranthirataḥ param //
iti dvādaśagranthisthānaparimito marīciprasaraśca,
buddhyanugatabuddhīndriyaṣaṭkaṃ prāṇasahitakarmendriyaṣaṭkamiti
dvādaśadhākṣasaraṇipatitakaraṇeśvarīsvarūpa iti - ṣaṭtriṃśadātmakaḥ
prathamaḥ tasyāḥ parigrahavartinyāḥ śaktervisphāraḥ, sā caivamādidevī
prathamoktā paratarā sarvatra trividheṣvapi dvādaśasthāneṣu vivṛttā
svavaibhavasphāreṇa [ka pu: svabhāvavisphāreṇa iti pāṭhaḥ /] kṛtsnaśo
vyāpakatvena dyotamānā tasmiṃśca kulagataparādevīprasare krameṇa
tadgatarāvakramasamudayakramamarīciprasarātmakakaraṇeśvarīcakraṃ [kha pu
krameṇodgatarāveti pāṭhaḥ /] ca āviṣkaroti, yatra ekaikasminkaraṇeśvarīrūpe
vyaktatayā samagratadrūpavyāpakatvena tadvāmeśvarīpañcakaṃ
sāmānyarūpaṃ (p. ६४) sarvavyāpakaṃ prativṛtti kārtsyena krameṇa vivṛttam /
tathā ca prathamonmiṣitaṃ yadvyoma vāmeśvarīvyapadeśyaṃ sphuritaṃ
taddvādaśānāṃ karaṇeśvarīṇāṃ prathamonmeṣabhūmikāmadhyāste [kha
pu: bhūmikāmātreṇāste iti pāṭhaḥ /] / tathā ca khecarīśabdavācyaṃ
tāsāṃ karaṇeśvarīṇām adhikārasthānāni sarvāṇi samākrāmati / tṛtīyaṃ ca
bhūcarīnāmnā uktaṃ tāsāmeva karaṇeśvarīṇāṃ prātisvikaviṣaya-
dvādaśakaṃ kṛtsnaśo'dhitiṣṭhati / tathā caturthaṃ ca saṃhārabhakṣiṇī-
vyavahāryaṃ ca vāmeśvarīrūpaṃ viṣayabhogapratyāharaṇa-svabhāvaṃ
tāsāṃ dvādaśānāṃ prātisvikaviṣayapratyāharaṇaṃbhūmikāḥ samasta-
niravaśeṣatayā sāmānyena vyāpakarūpeṇa vyāpnoti / pañcamaṃ ca
raudrīśvarīpadābhihitaṃ bahiranubhūtacidbhūmikāvivartamādyaṃ ca
nijasvarūpamapramuṣita-svasvarūpameva avalambya ādidevīvat vyāpakena
rūpeṇa ākrāmati, ādidevīvatsarvavyāpikānāṃ nirūpādhicinmātra-
rūpāṇāṃ (p. ६५) vāmeśvarīṇāṃ niyataṃ kulagataṃ kiṃcit pratiṣṭhānaṃ
nāsti, yastu śrotrādyadhiṣṭhānarūpo'dhikāravibhāgavyavahāraḥ sa
aupacāriko na vāstavaḥ / nanu karaṇeśvarīpañcakarūpaḥ pañcavāho loke
prasiddhaḥ? naitat - karaṇeśvarīṣaṭkaṃ jñānaśaktivivartarūpamekam, aparaṃ
ca kriyāśaktivivartarūpam, iti karaṇeśvaryo dvādaśa, tanmadhyāccetpañcakaṃ
pṛthak kriyate tatsapta avaśiṣyante tatkathaṃ dvādaśamarīcisaṃkhyā-
vyavahāraḥ, niyatasthānapratiṣṭhitā hi śrotrādimarīcayaḥ svavyāpāravidhurāḥ
paravyāpārajātyandhaprāyāḥ tāḥ kathaṃ vāmeśyādayo bhavitumarhanti, yastu
pracurastāsāṃ śrotrādimarīcīnāṃ loke pañcavāheti vyapadeśaḥ sa
tadadhiṣṭhānātsaṃbhāvyate, tathā ca - nikhilamarīcidevatācakrasya aviśeṣeṇa
prathamonmeṣavapuṣā vyāpikā ekaiva vāmeśī, tataḥ karaṇasthānapatitā ekaiva
sā khecarī iti kārtsyena vyapadiṣṭā, tato'pi ghanībhūtā viṣayavrātaṃ prati
adhiṣṭhānena kṛtapāda (p. ६६) prasārikā bhūcarī viṣayagrāsaṃ vidhāya
anantarbahīrūpā saṃhārabhakṣiṇī iti, tataḥ antarbahirubhayatra kṛtādhiṣṭhānā
lokayātrāṃ pārayantī bhedārūṣaṇayā ca bhīṣaṇasvarūpā raudreśvarī iti
vimalenaiva rūpeṇa dyotate, evaṃ dvādaśānāṃ madhyādekaikā karaṇeśvarī
pañcabhiḥ pañcabhirvāmeśībhirutpattikrameṇa adhiṣṭhīyate, iti -
dvādaśānāṃ ṣaṣṭirbhūmikā lakṣyante, sa ca ādidevyā eva sarvaḥ prasaro
vibhāvanīyaḥ, evam ekaiva parā cicchaktiḥ bhāvinijaprasaramayakramāpekṣayā
labdhādidevīvyapadeśā bhūmikābhedāt pañcasaṃkhyāvacchedaśālinī,
tathābhāve'pi apracyutaprācyasahajasvarūpaiva bhavati, kalpitaśca asyāḥ
pañcasu bhūmikāsu gauṇamukhyabhāvaḥ
saṃskāramātralakṣyakhecaryādyupādhibhedāt bhinna iva, vastutastu
cinmātrameva etat ādyaspanditaṃ prathamavāmeśīśabdavyapadeśyam, evam
anyūnātiriktameva khecaryā bhūcaryā grāsakyā raudreśvaryāśca
cinmātrasvabhāvatvam anyonyaṃ (p. ६७) vimaladarpaṇapañcakavat svatra
ekasvabhāvameva, kiṃ tu chāyāmātrakṛtabhūmikābhirbhinnabhinnamiva
bhāsate, vastutastu paratarāyāṃ cidbhuvi tathā svatra śuddhasvarūpapañcake
tathā bahirmarīciprasare ca triṣvapi sthāneṣu ekaṃ śuddhaṃ
cinmātrasvarūpameva parāmṛśyamānamaikyaparyavasāyi sthitam, tasyā
vāmeśvaryāśca prathamo jñānaśaktiprasaro'parakriyāśaktigarbho
buddhīdriyavivṛttyā muṇḍakrameṇa, dvitīyaśca jñānaśaktigarbhaḥ
kriyāśaktiprasaraḥ karmendriyavivṛttyā daṇḍakrameṇa nijanijaviṣayān
ātmasātkṛtya vilasati
etadeva vitatya yugalakenāha
prathamophandu śivā vāmeśara khecara karanacakka - vikasiya /
viṣayuviṣayubhajavāñībhūcara bhuñjetagāsakamajarahiya
(p. ६८) dodhāvicapalaraudreśara niṣkalasakalapiśi-ākāru /
akkenacidapasareparameśara vāyasanayanajañī-avikāru
(yugalam)
prathamaspando yaḥ parataracidrūpāt devīrūpāt sā vāmeśvarī iti, tato
ghanībhūtaḥ sa kallolatāmāptaḥ karaṇeṣu dvāreṣu patitaḥ
khecarīśabdavyapadeśyaḥ, tato'pi sthūlatayā kṛtapādaprasāriko viṣayaṃ
viṣayaṃ bhajan bhūcarīśabdavyapadeśyo bhavati iti / tatra ca sthānabhedena
viṣayaṃ viṣayamātmasātkṛtya anantarbahīrūpabhāvena madhyamāṃ
bhūmimavāptaḥ saṃhārabhakṣiṇīvyapadeśyo bhavati, antarbahiḥ
sthānasparśena tu lokayātrāṃ pārayan raudreśvarīti niṣkalasakalākārasparśena
nirūpyate / vastutastu ekena citprasareṇa parameśvarī vāyasākṣivat
citsattāmātrarūpatāmutpattibhūmiṃ (p. ६९) prasarabhūmikāṃ
viṣayasvarūpaṃ ca, iti - tisro'pi bhūmikā avikṛtenaiva rūpeṇa spṛśati // ३ - ४//
tadevāha
udayukaripīṭhānapaviṣṭī bhuñjicaruviśśamagāheya /
dattapada antarabahidiṣṭī para - oghe devata akameya
evam uditā sthānaprāptā viṣayāveśavatī grastabhāvā viśvākārāpi
ekatāmāptā, iti - uktagatyā ādidevī pañcadhā bhedena vivṛttā akhaṇḍenāpi
svena āsthānena vapuṣā niṣkalena sakalena ca viṣayapatitena grasiṣṇunā antaḥ -
praviṣṭena ca akāreṇa vāyasākṣivadantarbahirvyāpikā dyotate - ityuktamapi
parigaṇitam (१) ādidevīdhāmnaḥ parāsthānādūrmirekoditā antarindriyavṛtti-
nāḍiṣu vibhaktā icchātvamāptā, tatkrameṇa dvādaśasu indriyavṛttisthāneṣu
patitā (p. ७०) sṛṣṭiḥ khecarī (२) anantaraṃ svaṃ viṣayamavagāhamānā
viṣayāveśena bhūcarīsthitisvabhāvā (३) tadanu viṣayaṃ saṃhṛtya
pratyāvṛttamātraprakṛtiścaturthī saṃhārabhakṣiṇī saṃhṛtisvabhāvā (४)
tato'pi ātmasātkṛtaviṣayacchāyāsaṃskāramātreṇāpi asthitaviṣayavāsanā
śuddhā, bhāviviṣayā tu sparśaṃ cāprāptā anantarbahīrūpāpi
bahirantarvyāpikā lokayātrāṃ pārayantī nānārūpā saiva pañcamī ghorā
raudreśvarī iti para-oghena gurukrameṇa ekaikā svena ātmīyena rūpeṇa abhimatā
devatā vivartamānā mantavyā / atha vāhakramavyāptiḥ - yatra viśrāntyā
dhāmavyāptiḥ kulapadmanāmnaḥ tatryaśrasya madhye prathamadevyā vyāptiḥ,
vāmasthakoṇe caturthadevyā vyāptiḥ, punarapi pratyāvṛttyā madhyasthāne
pañcamadevyā raudreśyā vyāptiḥ, sa cātra tryaśro'svarasya śirodeśaḥ, itthaṃ
vāmeśvarībhirasvaravyāptyā varṇakramo'dhiṣṭhīyate / idānīṃ saṃvitkramaḥ
- ādyaspandena prathamā devī (p. ७१) indriyamārgagatā, dvitīyā
viṣayabhūmipatitā, tṛtīyā tadviṣayānātmasātkṛtya pratyāvṛttā, caturthī
punarmūlabhūmispṛṣṭā bahirapi avyaktaprasarā ............... kā pañcamī, iti -
daṇḍamuṇḍakrameṇa saṃvitkramaḥ / atha āsāmeva nirāvaraṇadhāmakramaḥ -
nānāsaṃvidrūpāṇi vyomani vamati sṛjati yā .......................... cidrūpā sā
vyomavāmeśvarī, khe svabhāvagagane carati yā saivaṃ parasvarūpā khecarī,
paravimarśabhūmau carati yā sā bhūcarī, etacca sarvaṃ sphuritaṃ yā saṃharati
sā saṃhārabhakṣiṇī, ādau ni ....... [rūpite] vyomavāmeśvarīrūpe
māhāvyomni tanmayatāṃ yātā sā raudrīśvarī, iti nirāvaraṇadhāmakramaḥ /
sauradhāmapravaṇo hi khecarīprasaraḥ, cāndradhāmaprasaraśca
bhūcarīprasaraḥ, vahnidhāmaprasaraśca saṃhārabhakṣiṇīprasaraḥ,
samastadhāmnām-adhiṣṭhātārau ādyantadevīprasarau, iti - dhāmakramaḥ
(p. ७२) ityevaṃ vāmeśīsvarūpe nirūpite kimimā gurutvena vibhāvyante, uta
devatātvena? iti vicārayituṃ yugalakena āha //
pida - ādidevamayapañcakusāveha tathakramaviśeṣapañcaka - anurūpa /
pañcavāhuyidagurutibhāveha tevatānakuyaññusurūpa
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * /
dyugurumantra - āpaparamāthe akuyabahubhedevanpūji
(yugalakam)
ādidevīsvarūpaṃ nirviśeṣameva, yadi vāmeśvarīsvarūpaṃ niścitaṃ
kimanyadupeyadevatārūpeṇa pūjyate, tadevaṃ sati bhāvikramārthasvarūpam-
asyaiva (p. ७३) prapañcaḥ - iti yuktam, yadi tūpāyabhūtagurukramasvarūpa - taiva
asya vāmeśīpañcakasya pratijñāyate taddevatānām etatsvarūpātiriktaṃ
kimanyadvilakṣaṇamupeyabhūtaṃ rūpaṃ yadanena gurupañcakarūpeṇa upeyena
upeyate? iti codyasya pratisamādhānam - deva - - - - - - svātma - - - - - - - - vastuta
aikyamādipīṭhādiṣṭaśrīnāthastu devagurubhāgavyavasthāmekasyaiva
akhaṇḍacitsvarūpasya yadādideśa tatsarvaistathaiva abhivandya upāsyate iti // ५ - ७
//
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe
pañcama udayaḥ
atha ṣaṣṭha udayaḥ /
(p. ७४) atha āsāmeva vāmeśīnāṃ muṇḍadaṇḍakrameṇa idam abhidhāya
uttareṇa krameṇa apūjanapātakramamāha
śivapada śattipadyu anubhāve ñānakiyā akṣaciśā sāthu /
uditu cidānandyusabbhāve tavyukṣāṅganānaga-upariśapadāthu
nāḍiśaṇḍacauradiśāthampi vyāpinaparidaṇḍabhūmāna /
nāsimūlacatuṣpathajampi tatyādṛkśrutirasagonāna
bāroṭhedevandebhāveta viṣayacidācavvetacappoha /
(p. ७५) pātakamikamu-akamipāveta akṣaciśu bhairu tappoha
(tilakam)
pūrvaṃ pūjanapratiṣṭhitaḥ pañcavāhakramo vitatya carcitaḥ,
pātakramastu āntaraḥ pūjanavarjitaḥ śakticārasaṃcārarūpo rahasyabhūta
idānīṃ pratipādyate, iha hi - mūlādhārajanmādhārābhyāṃ paryāyakrameṇa
akrameṇa vā uditaḥ paraḥ śāktapravāhaḥ pavanādhāraṃ prāpya
sphuṭībhāvena pañcadhā udayonmukho lakṣyate, kandādiparisaraṃ prāpya ca
tataḥ pañcakāt sparśamarīciprasare svabhāvena patito'ṇuśo romakūpeṣu
patitaḥ pariśeṣyācca caturddhā akṣajatviṣāṃ sārthaḥ posphurīti, sa ca
saṃbhūya nāḍiṣaṇḍarūpatayā sthitiṃ bhajan marīciprasaraḥ śaktidaṇḍe
samaṃ prapatan bhruvorārambhakoṭiṃ nāsāmūlaṃ spṛśati, tatraiva
buddhyakṣacatuṣṭayasya dvārabhūte catuṣpatharūpe prasarati, tasmācca pradeśāt
(p. ७६) dvidvirūpeṣu caturṣu dṛkśrutirasanāghrāṇākhyendriyadvārāgreṣu
jhampayānupatan tatkrameṇa bahirviṣayacarvaṇāṃ kṛtvā pātakramā-
kramābhyāṃ akṣamarīcibhirāśliṣyamāṇo bhairavastarpyate / pātarahasye
idānīṃ ayamevārthaḥ padārthavākyārthakrameṇa yojyate, śaivapadāt
mūlādhārāt tathā śāktapadāt janmādhārāt marīciviśeṣā ye utpadyante te
pavanādhārāṃ prāpya sphuṭībhavantaḥ kande nābhau sparśaprasaraṃ
sarvato'ṇuśaḥ kṣarantaḥ, iti - catuṣṭvena aviśiṣyante, udyantastu prathamaṃ
śaktidaṇḍe patanti iti prathamo'yaṃ catasṛṇāṃ buddhīndriyamarīcīnāṃ
pātaḥ, anantaraṃ nāḍiṣaṇḍavalanayā daṇḍāśrayeṇa ūrdhvaṃ saṃghaṭṭa-
sthānaṃ prāpya nāsāmūle bhruvorārambhasthāne catuṣpathasthāne samam
ekapravāheṇa dvitīyapātaṃ kṛtvā dvidhā dvidhā saṃniviṣṭākṣadvārāṇi
samāviśya, yatra netragolakadvayaṃ śrotrapātradvayaṃ rasanāpravāhadvayaṃ
nāsāpuṭadvayaṃ (p. ७७) ca, iti - akṣasthānasaṃniveśaniviṣṭākṣajatviṣāṃ
sārthastṛtīyapāte abhinipatya nijanijaviṣayān adhiṣṭhāya sarvataḥ samāśliṣṭaṃ
bhairavaṃ kramākramābhyāṃ tarpayati, iti - caturthapañcamabhūmikā-
dvayāveśena pañcadhā kramo'yaṃ vṛttāntaḥ / pātakramo hi nāthena
apuṣpakrameṇa upadiṣṭaḥ, sa ca iha etatprasaṅgāt sājātyena carcitaḥ /
paramanabho'dhiṣṭhitaparādevīsthānāt vāmeśyādipañcakamuditam, yattataḥ
pañcapātakrameṇa vṛndākhyaprāntacakre śāṃbhavīdevīcatuṣṭaye vāmeśī
prathamapātakrameṇollasitā śāktasiddhāṣṭakena, khecarī dvitīyapātakrameṇa,
melāpasiddhadvādaśakena, bhūcarī tṛtīyapātakrameṇa, caturviṃśatimantra-
siddhakrameṇa saṃhārabhakṣiṇī caturthapātakrameṇa,
ṣoḍaśajñānasiddhakrameṇa raudreśvarī pañcamapātakrameṇa, iti -
pātakramasya vibhaktaḥ prasaraḥ // १ - २ - ३ //
(p. ७८) atha prakāśānandamūrticakrasvarūpaṃ yugalakena prakāśyate
ravinapakāśacakku bhāpūji ānandasa candā uppatta /
sattaśikhādaśanāḍyupūji jalanasūtasañjīsīvatta
siṣṭipakāśunavīmaticāre thitimayamanu-ānandasabhogu /
saṃhitipratighanehaṃkāre mānameyamātryu divyogu
aprakāśāt prakāśo bhinna iti prakāśavṛttirnūtanā sṛṣṭirucyate,
āmukhe pūjyasaṃkhyāsābhyāt prakāśa iti nāmaniruktagatyā
adhigataravidvādaśakarūpatayā triṣu tridhāmamayatvam, iti raviḥ prakāśacakre
tṛpyate āpyāyate, evameva ānandasya candrādutpattiḥ kārye kāraṇamupacaritam,
(p. ७९) ityānandacakre ṣoḍaśakalāścandradharmāḥ pratipāditāḥ, mūrticakre
cānaladharmāḥ
prabhā mūrtiḥ prakāśā ca marīcistāpanī tathā /
karālā lelihānā ca * * * * * * * * //
iti śikhāsaptakena vyāptavaktragatasaptaśikhābhiryuktaṃ bāhunāḍīdaśakaṃ
ca, iti - saptadaśadhā mūrticakram / evaṃ trayāṇāṃ kramāṇāṃ
dhāmatrayātmakatvaṃ garbhīkṛtaṃ kiṃcidevonmīlitam, tathā ca -
dvādaśamarīciviṣayaḥ sauro dhāmakramaḥ ṣaṇṭhasvaravarjitā dvādaśa svarāḥ
varṇakramaḥ tā eva marīcayo'ntaḥ prathamoditā nirāvaraṇadhāmasu
dvādaśasu śūnyamārgeṣu patitāḥ saṃvitkramaḥ, iti prakāśacakravyāptiḥ /
ānandacakre baindavāmṛtanāḍiṣoḍaśakaprasareṇa dhāmakramaḥ / ṣaṇṭha-
svaraiḥ saha svaraṣoḍaśakavyāptyā varṇakramaḥ / buddhikarmākṣamanassu
ṣoḍaśasu saṃvitkramaḥ - ityānandacakravyāptiḥ / mūrticakre bāhunāḍi-
daśakopaskṛtavaktraraśmisaptakaprasareṇa saptadaśadhā dhāmakramaḥ (p. ८०)
ādivarṇādhiṣṭhitākārādyaḥ kakāraparyantaṃ saptadaśadhā prasṛto
varṇakramaḥ / cāndrya eva bhūmikā bāhyāt parāṅmukhībhūtā
antarvimiśramiṣavo'pyamayā sahānubhūyamānāḥ saptadaśaiva saṃvitkramaḥ,
etaddivyaugharūpaṃ cakratrayam / samasto hi padārthasārtho
dhāmavarṇasaṃvitkramatāṃ nātikrāmati, yato nāmarūpamayaṃ viśvaṃ,
viśvāntaḥpātī padārthasārtho nāmarūpamaya eva, nāmarūpe dhāmavarṇau
paryāyatāmupagacchataḥ, iti - sarve padārthā dhāmavarṇamayatāṃ nojjhanti,
saṃvidālambanatvena viśvaṃ sattāṃ pratilabhate, viśvāntaḥpātī
padārthavargaḥ sarvathā saṃvidālambanaḥ san susthito bhavati, iti -
dhāmavarṇasaṃvitkramāntaḥpātinaḥ sarve bhāvā, iti siddham / pañcavāhe
prathame vāmeśīcakre sarve varṇasaṃviddhāmakramā avibhāgena
mayūrāṇḍarasavat piṇḍitāḥ sthitāḥ tataḥ prakāśānandamūrtikrameṇa
kiṃcidvibhajya unmīlitāḥ / sphuṭo vibhāgastuvṛndakramo varṇakramasya
mahākramaḥ saṃvitkramasya (p. ८१) bhāsāṃ kramo dhāmakramasya dṛśyate, iti
vakṣyamāṇavākyārthavyavasthāpyā eṣveva prakāśānandamūrticakreṣu
sṛṣṭisthitisaṃhāravyāptayaḥ itthaṃ sūcitāḥ / nani kathaṃ ravivyāptā
sṛṣṭirinduvyāptā sthitiḥ, iti viparyaya iva lakṣyate, yataḥ - sṛṣṭiraindavī sthitiśca
saurī, iti saṃpradāyapāramparyam ? satyaṃ - udayakrame ayaṃ vṛttāntaḥ,
vilāpanakrameṇa cānyadapi dṛśyate, iti - saṃpradāyabhedena vyākhyāna-
viśeṣaḥ sthāne sthāne dṛśyate, tathā ca arkaprakāśena hyagniḥ prakāśyate /
yacchrutiḥ
sūryo vā indraḥ so'gniṃ naktaṃ praviśati /
iti / tathā
garbhiṇyā vācā mithunayā prajanayati /
iti ca / nanu kandagatamanalajyotiḥ kule sahajamasti, saurādi ca tejo lākṣaṇikam-
āropitam ? satyaṃ - tadapi citprakāśena prakāśyamānaṃ (p. ८२) satā sattāṃ
pratilabhate, anyathā tu asthitakalpaṃ bhavati, tathā indugatasyāpi prakāśasya
sūrya eva kāraṇam, yataḥ
amā nāma race raśmiryasyāṃ vasati candramāḥ /
amāyāṃ vasate yasmādamāvasyā tvataḥ smṛtā //
tathā
salilamaye śaśini raverdīdhitayo nipatitāstamo naiśam /
kṣapayanti darpaṇodaragamitā iva mandirasyāntaḥ //
iti somasya sūryāpyāyena raśmivattvam yacchrīsāmbaḥ
yasminsomaḥ surapitṛnarairanvahaṃ pīyamānaḥ
kṣīṇaḥ kṣīṇaḥ praviśati yato vardhate cāpi bhūyaḥ /
yasminvedā madhuni saraghākāravadbhānti cāgre
taccaṇḍāṃśoramṛtamamitaṃ maṇḍalasthaṃ prapadye //
ityastauṣīt, iti - somavahnyoḥ prakāśako'rkaḥ, sa ca prathamanirdeśayogyaḥ /
evaṃ prakāśavācoyuktyā (p. ८३) prakāśakṛtsūryaḥ prakāśasvabhāvaḥ
prakāśānuyātaśca, vimarśaścāndraḥ prasaraḥ ānandacakram, tadanu
jñānavyāpto vahniḥ mūrticakragataḥ sthāne sthāne bhaviṣyati, tathā
śivaśaktinaravyavahāre śivavyāptaḥ prakāśo raviḥ, śaktivyāpto vimarśa
induḥ, evaṃ śivavidyāsvarūpavyavahāre śivaḥ prakāśaḥ sūryaḥ, vidyā
cānandaścandraḥ / evamicchājñānakramaḥ, antato jñānavikalpayorutpattau
jñānasya pūrvasiddhasya prakāśaparyāyasya vikalpaścāndraḥ prasaraḥ
sarvathānuyāyī bhavati, sauraprakāśānuṣaktaḥ paścādbhāvī cāndra
ānandaprasaraḥ / prāṇo hi sūryaḥ, apānaścandramāḥ, dinaṃ sūryo,
rātriścenduḥ, piṅgalā sūryaḥ, iḍā candramāḥ, iti - pūrvanirdiṣṭaḥ sarvathā
sūrya eva sūryaprasaramanuruṇaddhi, avatārānantaraṃ ca sthitirāpyāyaḥ,
avatīrṇo hi sthitimānanantaraṃ kāryakṛdbhavati, kriyā hi tṛtīyakakṣyānikṣiptā
saṃhārarūpā vahnivyāptyā mūrticakragatā (p. ८४) svayaṃ paryavasyati, iti -
sṛṣṭirūpaṃ prathamataḥ prakāśacakrameva bhavitumarhati / itthaṃ pūjākramaṃ
pāramparyeṇa anurundhānāḥ sarve mukhasaṃpradāyāḥ yathā vyavasthāpya-
mānāstathā tathā pratiṣṭhāṃ labhante, saṃkhyābhedaniyamapūjanakramaśca
sarvaprakāramaparihāryaḥ, iti samarthitametat
५ //
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe
ṣaṣṭha udayaḥ
atha saptama udayaḥ /
atha vṛndakramamupakramate
śākinapīṭha cakka akanāyaka uttaragara siṃhāsanasāru /
bhāveta maṅgala mamatāgālaka namasā binducakka-ācāru
vṛndacakrācāraṃ namasyāmi, ityanvayaḥ / ācāro (p. ८५) hi kriyāsvabhāvo
nīrūpaḥ ācārakartāraṃ dravyarūpamākṣipati, iti - śākinīnāṃ namaskāraḥ
paryavasyati iti / ko'sāvācāra? ityucyate - ādau bhagavatīṃ prādhānyāt
praṇamya tataścakrapañcakaniviṣṭā devatāḥ pūjyante, ityayaṃ - mahaughaḥ,
tadanu siddhaughe bhagavatyāḥ pūjanam iti - pakṣadvayasparśī ācāraḥ, kiṃ
kṛtvā? ityata āha - tāmeva mamatāpratyastamayahetuṃ śrīmaṅgalāṃ
bhāvayitvā, tāṃ viśinaṣṭi śākina iti, aṣṭakulodbhūtapañcavidhaśākinīcakre
iyamekaiva nāyikā uttaragṛhe siṃhāsanasya pradhānatvena adhiṣṭhātrī, iti
pṛthagbhāvena nutā / athāsyā eva dhāmavarṇasaṃvitkramaḥ - dhāmavarṇa-
kramau hi vācyavācakabhāvena śabdārthagatyā nāmarūpavivartarūpau
viśvavyāpakau sarvatrāparihāryau, tayośca prameyarūpayordvayoradhiṣṭhātā
tṛtīyaḥ pramātṛrūpaḥ saṃvitkramaḥ, saṃvitkrameṇa vinā dhāmavarṇakramau
sthitāvapi asthitakalpau, tau hi jaḍatvāt (p. ८६) sarvathā saṃvitkrameṇa
vyavasthāpyete, iti - sarvatra dhāmavarṇasaṃvidāṃ kramaḥ praśasyataraśca
aparihāryaśca, tasya ca saṃvitkramaḥ sraṣṭā dhartā vyavasthāpayitā vyāpakaḥ
saṃhartā viśrāmasthānam ityetāvati vastutattvaṃ samāptimaptam,
citparispandarūpamadhyamadhāmamaṅgalādevyā dhāmakramaḥ,
pañcapiṇḍavācyatā iti tasyā varṇakramaḥ, ciccakrāspadaṃ nirūpādhiḥ saṃvit
tasyāḥ pratiṣṭhāsthānam, iti - saṃvitkramaḥ, anantaraṃ
nirāvaraṇaparamākāśarūpā ca, iti - nirāvaraṇadhāmakramaḥ
atha mahaugho gurukramaḥ, sa ca vṛndakramaḥ kramasadbhāve hi
savistaramupadiṣṭaḥ, sa iha atideśena yathāsthitopadeśapāramparyeṇa prastūyate
pañcamuduvalito parisaṅkhina vṛndivāmeśīsaṃcāru /
ñānasiddharaudreśakaraṅkina paripāṭī avibhinna pakāru
(p. ८७) pañcamudrāvalitaṃ parisaṃkhyāhi - parigaṇaya ityarthaḥ, katham? ityāha
ñānasiddheti jñānasiddhā - raudreśvarī karaṅkiṇīti, mantrasiddhā - grāsakī
krodhanīti, melāpasiddhā - bhūcarī bhairavīti, śāktasiddhā - khecarī lelihāneti,
śāṃbhavasiddhā - vāmeśvarī khecarīmudrā, iti - paripāṭyā gaṇanam /
pañcabhautikaṃ śarīraṃ paramākāśe yā viśrāmayati, sā karaṅkiṇī - iti
jñānasiddhānāṃ mudrā / caturviṃśatitāttvikaṃ māntre vapuṣi yā
kroḍīkaroti sā krodhanī - iti mantrasiddhānāṃ mudrā / kheṣu sadā carati yā, sā
khecarī iti - śāṃbhavasiddhānāṃ mudrā
ṣoḍaśa ñānarāva mantracame cuvīhi bāhi melāpu /
udayu aṣṭaśaścīśambhukame gāsadevī cauradevī na kalāpu
pañcānāṃ vṛndadevībhedānāmuddeśavākyamidam,
(p. ८८) iti pañcamudreti ṣoḍaśa ñānarāveti ca dvābhyāṃ
śākinīcakrapīṭhikābandhaḥ / atra ceyamanukramaṇī, - mritaketi ñānarūpeti ca
dvābhyāṃ jñānasiddhasvarūpopadeśaḥ / binduśiri ityekena
mantrasiddhasvarūpopadeśaḥ / hrasvadīgha iti pariṇamanda iti akucida iti ca
tribhirmelāpasiddhasvarūpopadeśaḥ / sattama aṣṭama iti akyāpīṭha iti kulapammā
iti candāne iti amakala iti ca pañcabhiḥ śāktasiddhasvarūpopadeśaḥ / assaru iti
ñānakriyā iti ca dvābhyāṃ śāṃbhavasiddhasvarūpopadeśaḥ / vāmeśyu iti
aṣṭapīṭha iti ādivanna iti mātṛka iti caturbhiśca vṛndasvarūpanirṇayaḥ - iti
saptadaśa, prācyaistribhiḥ saha viṃśatirvākyārthaḥ saṃpannaḥ
etadeva pṛthagvākyārthairyojayati
mritakamisrasūtaka rāvu ravi muṇḍarāvu ona ñānu sadāya /
(p. ८९) onarāve kṣana kṣana udayu ravi ṣoḍaśa sara devī nasa dāya
mṛtakasūtakau - anyatra śivaśaktī prāṇāpānau śakterudayapraveśau
piṅgaleḍāmārgau nādabindu hrasvadīrghau, iha tu sūtakaḥ pluta iti miśrasya
dīrghatā iti mṛtakairhrasvarāvaiḥ pañcabhiḥ, miśrairdīrgharāvaiḥ pañcabhiḥ,
sūtakaiḥ plutarāvaiḥ pañcabhiḥ, iti - pañcadaśabhiḥ rāvairmuṇḍarāvaḥ
ṣoḍaśaḥ / ādyarṇa eva koṭidvayasparśī cāndrīṇāṃ kalānāṃ kramaśo
drāvaṇāya rauti sa ṣoḍaśaḥ, iti - ṣoḍaśadhā rāvodayo jñānamārgaḥ,
tāsāṃ ca rāvodayaḥ kṣīṇo'pi kṣaṇe kṣaṇe madena sahajena śāktadarpeṇa
svaradevīnāṃ ghaṇṭāninādavat navanavībhavati yataḥ
tadevāha
ñānarūpu ādhāru pabhāve assaruantu yāvauccāru /
(p. ९०) tripaṃcu - - - - - - - - - antu abhāve paripūretaśūnyi upahāru
ādhāro'yaṃ śirorūpaḥ, prabhāveṇa - nijadīptiviśeṣeṇa jñānena, yatra
apareṇa buddhīndriyajena, tathā baindavena pareṇa, karandhrāśrayeṇa paratareṇa
ca - iti trividhena jñānamaya evādhāraḥ, yadāgamaḥ
paraṃ padaṃ paśyati mūrdharandhre /
iti / tathā
bindumadhyagato yogī sarvaṃ jānāti sarvadā /
iti/ akṣajaṃ ca sarvagamyamaparaṃ, tatra trividhe'pi jñāne ādivarṇa
evāvibhaktaḥ ṣoḍaśasvaratayā vivṛttaḥ sahajena svabhāvena svarabhedajena
bījabhāvena vyāpako bhavati, uddhāre ṣoḍaśātmake sa eva vivartate, sa eva
buddhikarmākṣairviṣayaiśca manasā saha ṣoḍaśībhāve
tāvatsaṃkhyaindavakalāpūrṇo bhūtvā saptadaśaikakalpanāśūnye nirupādhau
(p. ९१) dhāmni upahārībhavati - sarvāṅgīnaṃ sāmarasyamāpadyate
atha mantrasiddhasvarūpam
binduśiribhūṣaṇu akarandhri mantryutattvaganana anumūha /
mantrarāvakādī mukharandhri puryaṣṭakatritaye cuvīha
kādayo bhāntāścaturviṃśativarṇatvāt kathaṃ mantratvamāpadyante? iti
śaṃkānirāsāya saṃpradāyaḥ - bindunā cecchirasi nyāsena alaṅkṛtāstadā
mantratvena ābhāṣyante, iti sabindukānāṃ kādibhāntayonīnāmudānamārgeṇa
uccāritānāṃ mantratvāpattiḥ, tairmantraireva tattvagaṇanā
pṛthivyādiprakṛtyantā anumitā, ataśca caturviṃśatireva aśuddhāni tattvāni
tāsāṃ śākinīnāṃ siddhāni bhavanti iti / anumānaṃ tattvasiddhiḥ te ca
mantrarāvāḥ daṇḍarāvībhāve'pi mukharandhre eva vyajyante, (p. ९२) iti
daṇḍarāvo'pi muṇḍarāvaparyavasāyī eva bhavati, yato - rāvopaśāntāveva
puryaṣṭakatrayasyāpyupaśama iti mantrasiddhāḥ
atha melāpasiddhāḥ
hrasvadīgha hala - aca halasañjī pakiti ikārādī yādīna /
dvādaśamele mātryu rañjī yonibīja assara ādhīna
vakṣyamāṇavākyābhyāṃ saha vākyatrayeṇa melāpasiddhānāṃ
melāpo dvādaśadhā yatra mātṛkāvarṇānāmuccaratāmekarūpakrame ca
aṣṭaprakāraḥ sandhirūpo melāpaḥ, tathā saṃviddhāmarūpaścaturdhā iti,
tadyathā - hrasvadīrghayormelāpaḥ śiva āyatanam śivāyatanam dīrgharūpa eva
ādeśaḥ, halāmacāṃ ca paraḥ sannikarṣaḥ saṃhitā iti sandhirūpo melāpaḥ
bhagavān ayaṃ bhagavānayam iti dvitīyaḥ, halāmeva pūrvāparāṇāṃ sandhiḥ
bhagavān jagatprabhuḥ (p. ९३) bhagavāñjagatprabhuḥ ityayaṃ halasañjīti
tṛtīyaḥ, atha pakiti - iti prakṛtibhāvaḥ avivṛtto'pi vivṛttaḥ svarayoḥ
prakṛtibhāvarūpaḥ yathā - a apīhi i indraṃ paśya iti caturthaḥ,
prakṛtibhūtānāmikārādīnāṃ yakārādibhirvikṛtibhiḥ iko yaṇaci iti
sthānyādeśalakṣaṇaḥ sandhirmelāpaḥ paśyāmyatra ityādiḥ, atra ca
ikārādayaścatvāro'ntasthākṣararūpeṇa sandhau vivartante, punaśca
padāvasthāyāṃ prāgrūpeṇa avatiṣṭhante iti prakṛṣṭaḥ pariṇāmaḥ pañcamaḥ
/ anyaśca ekasyāḥ kakārādiyoneḥ svarāntarasaṃyojanaviyojanārūpaḥ
ṣaṇṭhasvaravarjitadvādaśamātṝṇāṃ vyāptyā ka kā ki kī ityādi, tathā
halāmeva saṃyogākṣarāṇāṃ pūrvavat kādīnāṃ yonīnāṃ kra kna kma kva
kya kla kta ksa kca kpa ktra kṣakārāntānāmeva dvādaśānāṃ
yamalībhūtadvādaśamātrāvyāptyā sandhisaṃyogarūpo melāpaḥ ṣaṣṭhaḥ /
tathā asvareṇa akāreṇa pañcadaśānāṃ bījānāṃ aḥkāraparyantānāṃ
tathā yonīnāṃ (p. ९४) kakārādikṣāntacatustriṃśatām - ityubhayata
ekonapañcāśatāṃ garbhībhāvena antaradhiṣṭhānena sarvavyāpakatvena ka kha
ga gha ṅa ityādimātṛkoccārarūpaḥ sayonibījānāmasvarādhīnaḥ saptamaḥ
atha saṃprasāraṇarūpaṃ sthānyādeśalakṣaṇaṃ melāpamāha
pariṇamandayādī igbhāve thānīsa - ādeśuyaparasūta /
śattaśivi vyañjanamanabhāve samprasare gaurayamahabhūta
yādayaścatvāro'ntasthārūpā ikārādicatuḥsvararūpeṇa pariṇamanti, sa
ca sthānināmādeśarūpaḥ pariṇāmaḥ prakṛṣṭaḥ -
prāgrūpapratyāpatterabhāvāt, evaṃ śaktayo yakārādyāḥ śive ikārādirūpe
yonayo vyañjanāni bījabhāvena saṃprasāraṇāvasthāyāṃ pariṇamanti - iti
catvāri mahābhūtāni vivartante, yathā ijyā gṛhyate ukta ityādi - igyaṇaḥ (p. ९५)
saṃprasāraṇam iti paribhāṣitatvāt evam, ityaṣṭamo melāpaḥ
atha saṃviddhāmakrameṇa melāpaḥ
akucidasāmarasyu - akalāpe biyuvāhanatrovaha melāpu /
pativiccītriyu viṣamapalāpe akuśaccī dvādaśaganthi vilāpu
ekaṃ tāvacchivaśaktisāmarasyaṃ prakāśavimarśarūpeṇa sahajaṃ
sarvavyāpakaṃ, tadapyakalāpe - sarvopaśāntau satyām, atha ca asya
ādyakṣarasya yā kalā aucityānnirāvaraṇā niṣkalāstābhiḥ paraṃ kṣaṇaṃ
nirāvaraṇībhāva eva ityekaḥ sadānusandheyaḥ, tasminsati dvitīyaśca
mahāsaṃhāraḥ dvādaśamarīcīnāṃ yugapattrayodaśe praveśalakṣaṇaḥ,
tṛtīyaśca pratipṛthakpṛthak nijaviṣayān prati melāpena - tanmayībhāvena, iti
tridhā saṃvitkrameṇa, (p. ९६) anyaścaturthaḥ śakteranalapavanavalanayā
madhyamārgoditāyāḥ māyākhyapāśavabrahmaviṣṇurudreśvra - sadāśiva -
indhikādīpikābaindavanādākhyaśaktirūpagranthidvādaśakena saha
sparśabhedasaṃkhyātena dhāmakrameṇa melāpo dvādaśaḥ - iti
varṇasaṃviddhāmamayasya śivaśaktimelāpavapuṣo jagataḥ samavāyātmā
melāpaḥ, iti melāpasiddhasvarūpopadeśaḥ
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe saptama udayaḥ
atha aṣṭama udayaḥ /
atha śāktasiddhasvarūpopadeśaṃ pañcabhirāha
sattama aṣṭama vaggyu yājī śājī cauraghoṣa mahāghoṣa /
śātā devī bhajanasamājī saṃhiti vanna kamaparipoṣa
(p. ९७) akārāntā bhāntā varṇāḥ pūrvaṃ niyuktāḥ, makāraśca
sparśatvātmanā rūpeṇa saṃnipatyopakārī antaraṅgaḥ - ityekaikasya
rāvarūpatāyāmavasāne bindurūpeṇa niyojitaḥ yataḥ prāṇasya
bījabhūtasyākārasya apagamādasvaro makāraḥ anusvāra ityucyate - iti
pūrvavṛttāntaḥ, yādayaśca melāpāṅgatvena pariṇāmāpariṇāmarūpatayā
nirūpitāḥ, śādayaśca trayo varṇā aghoṣāḥ, hakāraśca mahāghoṣaḥ, evamete
yādayaḥ śādayaśca vargadvayasthāḥ śāktībhirdevībhirvyāptāḥ, -
ityetadvarṇopāsayā śāktadhāma āsādyate, saṃhāravarṇaśca kṣakāraḥ
svataścatuṣkalatvāt anyavarṇapoṣaṇaṃ nābhilaṣyati - iti śāktasiddhānāṃ
varṇakramaḥ
atha āsāmeva dhāmakramaḥ
akyāpīṭhāśākinapasari aṣṭirūpyu vapudari śeta /
(p. ९८) udayu bhaji ūdhi-adha khasari thānathāna viśśamu pariśeta
kulapammākandānābhisarā ūdavahā-ṛppadaparasiddha /
sumarasuvatratāna aprasarā binduśaṇyu adhapasarasamiddha //
(yugalakam)
ekapīṭhajā śākinī aṣṭamī rūpaiḥ śreṣṭhasaṃkhyāmāpannā
ūrddhvādho'bhyastasthāne viśrāmamākārayati, tāni ca sthānānyaṣṭau yato
janmādhārāt kandānalaparisarāt nābhinalinyāścordhvavāhī udayo'vasāne
viśrāmyati, hṛtkavāṭāntaḥ tathā vaktratālvoḥ sthitirūpa
ūrdhvādhogatinirodhena trayāṇāmantarūrdhvādhaḥprasareṇa viśramaḥ
binducakramūrdhacakrayośca sthitiṃ kṛtvā yo'paveṣṭanena udayaḥ
so'dhogatisamṛddhaḥ - adhogatyā (p. ९९) kulapraveśena tadāpyāyanena
samṛddhidaḥ, parāsthāne viśrāmāt
uktārthameva vibhajyāha
candāne lampikarasapāne aṇḍavikāse viśśama bindu /
nābhīpācakaśattipamāne māvāsī reta kandi bindu
bindau yadā sthitiḥ tadā ūrdhvasthacandrarasapānaprāptirbhavati - iti
śeṣaḥ, cāndro dhāmaprakāśaḥ, aṇḍavikāsena ca viśramaṃ vindasva -
ityasāmānyaḥ sauro dhāmaprakāśaviśeṣaḥ, nābhau jāṭharasyāgneḥ
pācakatvamūṣmaṇaḥ - samastakāyavyāptāvapi jāṭhare eva haṭhapākasya
saṃbhavāt - iti bāhyaḥ, evaṃ tridhāmakramaḥ kande samastabaindavakalānāṃ
pratyastamayaḥ - ityuktam āmāvasyena dharmeṇa, iti nivāsadhāmakramaḥ
(p. १००) saṃvitkramamāha
amākalāmalevyānu parāvena setubandhamāge paviśeta /
aṣṭi udayu candagalāvena śātā kuladevī pariśeta
bindoḥ kavāṭataṭādvā utthāya paścādbhāgasthasetumārgeṇa praviśya
parāsthāne viśramaḥ, evamaṣṭāvapi uditāḥ vyānaprasarasthasya sarvataḥ
kulapiṇḍasya jīvanamantyayā amayā kalayā vyāpnuvanti, ityarthaḥ - iti
śāktānāṃ saṃvitkramaḥ, yato'ṣṭabhirapyudayaiścandrasyaiva drāvaṇaṃ
bhavati, sa ca parataḥ kulapiṇḍasyātmanaḥ parānandacamatkārāya paryavasyati -
iti śāktasiddhasvarūpam
atha śāmbhavasiddhāḥ
assarujanabhedyurañjīji raudravāmajeṭhyu-ambeta /
(p. १०१) cākalu antyavannu sandhīji śāmbhavapaśamadaśākhambheta
yathaiva asvaraḥ kalābhedena caturdhā saṃdhīyate,
raudryādibhiścatasṛbhistathāntyavarṇaḥ kṣakāraḥ
saṃhārārṇaścatuṣkalaḥ kakāraṣakārākāravisarjanīyairvibhajyate,
katham? ityāha - śāmbhavīḥ praśamadaśāḥ skambhitvā vidārya antaḥ
praveśya, iti śāmbhavasiddhānāṃ varṇakramaḥ
atha saṃvitkramaḥ
ñānakiyāraśmīnavilāpaka śivaśaścī-āpākavalīta /
ānandasa - a-ñabodhasagāsaka eśāmbhavasiddhākavaluvalīta
jñānakriyāprasarāṇāṃ dvādaśagatānāṃ samaṃ sarvāsāmekakṣaṇe
eva vilāpikā - iti bahuvacanasaṃkhyāsāmarthyāllakṣitam, ekaikaśo hi
vṛttivilāpaḥ
(p. १०२) sadā sarvajanīna iti na yogāṅgam, evaṃ samūhya vilāpoktiriyam -
bāhyāviṣayāṇāṃ vilāpāt, tathā śivaśaktyātmanāṃ
prāṇāpānayorātmanaśca vikalpavikalyapamānānāmakalpanena aprāṇabhūmau
pratyastamayāt, tathā ānandasya parasya vimarśasya vilāpanaṃ
bodhaikamātrabhūmikāyāmāveśa ityarthaḥ, avasāne caturthabhūmikāyāṃ ca
bodhasyāpi parasya grāsaḥ, ebhiḥ kavalaiścaturdhā śāmbhavasiddhāḥ
siddhibhājo bhavanti, iti tāsāṃ saṃvitkramaḥ, praveśaśca dhāmakrama iti
śāmbhavasiddhasvarūpam, evaṃ jhaṭityudghāṭitacakṣuṣaḥ svalakṣaṇaviṣayaṃ
yadālocanājñanaṃ tajjñānasiddhānāṃ jñānam, idamitthaṃ anitthaṃ
nānitthaṃ kintvittham iti yaḥ parāmarśaḥ sa eva mantrasiddhānāṃ mantraḥ,
vedyavedakasāmarasyaṃ melāpasiddhānāṃ melāpaḥ, mātṛmānameyānāṃ
vibhāgo yatra ciddhāmni galati tadāsādanarūpaḥ śāktakramaḥ
śāktasiddhānāṃ viśrāmaḥ, so'pi yāti pare dhāmni astam iti (p. १०३)
tacchāmbhavasiddhānāṃ dhāma, kiṃ ca jñānasiddhibhājo devatājñānasya
parākāṣṭhāpraptyā, mantrasiddhibhājaśca mantrasiddheḥ parākāṣṭhāpraptyā,
melāpasiddhibhājaśca melāpaphalaviśrānteḥ parākāṣṭhāprāptyā,
śāktasiddhāśca śāktodayasya prāntabhūmikāvalambanena
parākāṣṭhāprāptadaśāyāṃ, śāṃbhavasiddhāśca
alaṃgrāsavṛttiparyantabhūmikāsaṃsparśena ekasminneva dhāmni
samamekakālameva viśrāntimanuttarāmeva āpadyante
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe
aṣṭama udayaḥ
atha navama udayaḥ /
atha makāradevatāyāḥ pañcaṣaṣṭitamatāmapākartumāha
vāmeśyu pañcavāhagune siṣṭyājyu mūlāparibhoga /
१०४) maṅgalapañcahaṣṭakamenagune sā - akkai pūjūjibhinnogha
uktavat vāmeśvarībhiḥ pañcabhirvibhāgena adhiṣṭhitā dvādaśavṛttayaḥ
ṣaṣṭitāmāpadyante, mūlajābhistu sṛṣṭyādibhiścatasṛbhiḥ saha
catuṣṣaṣṭirbhavanti, iti - makāradevī pañcaṣaṣṭitamā kathaṃ tanmadhye bhavati,
sā hi mahaughamatikramya bhinnā siddhaughe pūjyate
atraiva pakṣāntaramāha
aṣṭapīṭha aṣṭava - aṣṭagune aṣṭāṣṭe cu - aṣṭamahaugha /
toveta pañcahaṣṭakamenagune sā - ādi - antanāyakasiddhaugha
aṣṭabhyaḥ pīṭhebhyaḥ ekaikasmāt aṣṭau aṣṭau śākinya, iti -
catuṣṣaṣṭireva bhavanti, tathāpi makāradevī kathaṃ pañcaṣaṣṭitamā bhavati,
yataḥ sā
(p. १०५) śākinīcakrasyādikoṭiprāntakoṭigatāpi pṛthagbhūte siddhaughe ekaiva
pūjyate, tasyāśca makāravyāptiḥ - ityasamīcīnam, yataḥ makāraḥ
pañcaviṃśatitamāmyāṃ bhūmikāyāmupapannaḥ, iti
trayastriṃśadvyañjanapātī kathamuccitya makāradevīmanudhāvati -
ityuktaprāyam, vṛndakrame ca varṇakramasaṃkhyāsāmyena vaktumavaśiṣyate iti
taṃ prakārāntareṇa yugalakena āha
paṃcadahi śivaśatti pakāre hrasvadīgha palatyuyaurā - u /
sandhyakṣara aṣṭedugañāre yamabindājyu aṣṭiyathāvu
e akka bīhakābhyutre trīhi sahite cuhaṣṭaka paribhāvu /
(p. १०६) palayavannaja kiśīyanirīhi paṃcahaṣṭumarubhūmucāvu
(yugalakam)
ādivarṇa eva sarvatra prasṛtaḥ, sa ca śivavyāptyā pañcabhirhrasvaiḥ
śaktivyāptyā pañcabhirdīrghaiḥ plutaiśca - iti pañcadaśa svarāḥ, tathā
sandhyakṣarāṇi catvāri nityadīrghatvāt dīrghaplutabhedena aṣṭau bhavanti, tathā
yamaiḥ kuṃ khuṃ guṃ ghuṃ iti caturbhiḥ tathā
anusvāravisarjanīyajihvāmūlīyopadhmānīyaiścaturbhiḥ, iti
prarāśrayairaṣṭabhiḥ - ityekatriṃśatsvarajātīyāḥ, tathā ca mātṛkāvargāḥ
pañca pañcaguṇāḥ ya - śavargau caturguṇau - iti trayaṃstriṃśat,
ubhayataścatuṣṣaṣṭiḥ, evametānatikramya pañcaṣaṣṭitamaḥ pralayavarṇaḥ
saṃhārārṇaḥ kṣakāraḥ marubhūmimanuccāryāmanākhyāṃ
galitapramātṛpramāṇaprameyāṃ sattāmātrānubhavagamyāṃ
daśāmanupraviṣṭaḥ, iti - vṛndakramasya pratipadoktavarṇavyāptiḥ / iti vṛndakrame
mahaughaḥ
४ //
(p. १०७) atha siddhaugha - mānavaugha - śiṣyaughānāha
haraśirujinagaṅgi avatārana tājānu maṅgala pīṭhadiśāna /
sā mānavaugha tristhāna kulārana bhānupāda aṣṭana śiṣyāna
śrīmaṅgalaiva pīṭhadiśāmavatārapātram, yathā - haraśiraḥ
svarnadyāḥ, sā ca siddhaugharūpā mānavaughanetrarājñī hrasvanātheti
trirūpasya kulāraṇiḥ - kulasya ovallīviśeṣasya araṇiḥ, trayāṇāmagnīnāmiva
utpattisthānam, tataśca manavaughasyānte śiṣyaughāgraṇīrbhānupādaḥ
aṣṭānāṃ śiṣyāṇāṃ prabhuḥ, yanmadhyādrājñī īśānākhyā samadattaṃ
pāramparyanidānam
tadeva prastauti
aṣṭamūcīmahadyuyākheta va bammu pajāpatīna nikhilāna /
(p. १०८) aruṇodayu diṅmaṇḍala tā kheta bhānu vikāsaka śiśukamalāna
yathā mahādevaḥ aṣṭānāṃ mūrtīnāṃ vikāsakaḥ, brahmā vā
tāvatāṃ prajāpatīnām, aruṇodayo vā tāvato diṅmaṇḍalasya, tathaiva bhānuḥ -
śrīcakrabhānuḥ śiṣ.yakamalānāṃ vikāsakaḥ, iti
enameva āyātikrameṇa gurukramaṃ stauti
itaya ovallīna parampara dīpamālā jana andhākāra /
dhamita dhāma udayeta nirantara diśśipāyavatu avikāra
etādṛśī ovallīnāṃ paramparā uditā satī dṛśyate, sā ca nirvikārā
upāyasaraṇiḥ, andhakāre dīpamāleva svaparaprakāśikā dyotate, iti - siddhaugha -
mānavaugha - śiṣyaughāḥ
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe navama udayaḥ
atha daśamaḥ udayaḥ /
(p. १०९) atha mahākramasya avataraṇikā
avatārenasa mahakamapūjanu imabhajagurukamapāyāya /
samayapatitu votu tatha sūcanu rāyasapattayākhetarānāya
tadidaṃ mahākramasya parikaratāmāptam upadiṣṭam, idānīṃ tasya
samayapatitaṃ sūcanaṃ prāptam, yathā - rājaparikarālokanena
rājadarśanapratītiḥ
atha kathanapūjanasaṃkramāṇāmanyonyānuprāṇanena nirūpaṇāmāha
vācaka vācya ñānaci vviccī akkesajje antaradiśa kitta /
kathana pūjana saṅkamanyi viccī bhāvī vanna dhāma saṃvitta
(p. ११०) śabdārthabodhāḥ paracidbhittyantāḥ sphuranto'pi pratyekasya dvau
dvāvantardaśayādhiṣṭhānaṃ vidhattaḥ iti - trayo'pi trisvarūpāḥ svarūpeṇa
prathante, yathā kathanapūjanasaṃkramaṇāni tādṛśā vṛttyā tena tena
saṃniveśena anyonyamanuprāṇitānyeva dṛśyante, tadittham -
varṇadhāmasaṃvidāṃ kathanapūjanasaṃkramaṇānāṃ sarvathā
parasparamantarbhāvo vibhāvanīyaḥ, ekaṃ hi tadvastutattvaṃ tridhā prastāvitam
atha cakrakramoddeśamāha
akamu - akhaṇḍita - bodha - nidhāne ākasmikukammu ubbhāvena /
andara bahi kulakaula vidhāne soye pūjanāna pāvena
akramākhaṇḍitasvabhāvena cetanacintāratnena
akasmātsvātmanyananusaṃdhānena svābhinnodbhāvitabhūmikāviśeṣeṇa,
tadanu kulabhūmau parāvākprabhāvato
(p. १११) janmasthanāḍicakrādikarandhrasthaśāntacakrāntacakrakrameṇa, iti -
ubhayathā yaḥ parameśo divyaughe anubhūya āvirbhāvitaḥ, sa eva
ādināthaśarīramāviśya bahiḥ kulakaulabhūmau cakrakrameṇaiva pūjyatvena
paribhāṣitaḥ / itthaṃ sarvatra kuladarśaneṣu śākto yo'ntaḥkrameṇa udayaḥ
sthitaḥ sa eva tattadbhūmikānubhavaviśeṣaiḥ cakracarīrūpamāsthitaiḥ
saṃsthānaviśeṣeṇa pūjitaiḥ svarūpaprathonmīlanāya caryākrameṇāpi
kramārtha upāsitavyaḥ, tathā cāgamaḥ
yasminyasmiṃścakravare tatsparśāhlādanirvṛtiḥ /
tadavaṣṭambhayogo yaḥ saiva pūjā vidhīyate //
ityāśayena pūrvasiddhānāmabhiprāyaḥ
atha mahākramamāha
icchādī siṣṭyādī śaccī yonī pañca parā gāheta /
(p. ११२) siṣṭi samaraso vannyuyaccī kamu cavvena avatārupiśeta
icchādyāḥ sṛṣṭyādyāḥ śaktayastā eva parāḥ pañca yonayaḥ
sṛṣṭiprasarānyānvitāḥ avagāhya āviśya ṣaḍbhirvarṇairravatāraṃ sṛṣṭvā
kramaṃ carvayanti, yataḥ krameṇa tanmātraśaktayaḥ pañca
tāvatībhirmarīcibhiradhiṣṭhitāḥ sṛṣṭikramaṃ pārayanti, yata iyamādidevī parā
saṃvicchaktiścidānandādisamucchūnatāṃ ghanatāṃ bhajantī yonirūpatām
āpādya mahābhūtavivartodbhāvanena viśvaprasaramāracayantī lokayātrāṃ
pārayati, te sṛṣṭiprasarāḥ pañca pañcaviṃśatirūpāḥ pañcadhā gatāḥ
varṇadhāmasaṃvidrūpāḥ pūjāsamaye varṇaṣaṭkaniyamaṃ nātikrāmanti /
evaṃ varṇaṣaṭkena upalakṣitasṛṣṭiprasare avatārabhūmikāveśena kramārthaḥ
pañcadhodbhāṣitaḥ, kuṇḍalinyāmāvartapañcakarūpapraṇavākārollāsa eva
pañcātmakaviśvavyāptyā sthitaḥ
kandanābhihṛdvaktrabhrūmadhyapañcakavikāsena
(p. ११३) ca prathamaspandarūpo dhāmakramaḥ sarveṣāṃ
vyañjanānāmaviśeṣeṇa yonitve'pi mukhyataya
kavargādipavargāntayonipañcakasya paśyantīmadhyamayoḥ tathā ghoṣaṇyā
ghoṣasvabhāvatā nāma vaikharīpūrvakoṭau yā vyajyate, yadāhuḥ
ākāśavāyuprabhavaḥ śarīrātsamuccaranvaktramupaiti nādaḥ /
sthānāntareṣu pravibhajyamāno varṇatvamāgacchati yaḥ sa śabdaḥ //
iti ghoṣatvena upapadyate, tayā ghoṣaṇyā saha tasyā ekasyā dvitvena āsāṃ ca
vācāṃ catuṣṭayītvam iti vākcatuṣṭayasya parāvāgadhiṣṭhānena yaḥ
pañcadhodayaḥ sa eva varṇakramaḥ śrotrādipañcakaprasareṇa saṃvitprasaraḥ,
tathā brahmādikāraṇapañcakaprasareṇa sa.vitkramaḥ, śabdādipañcakakrameṇa
arthakramaḥ, iti - nikhilo'yaṃ saṃviddhāmakramaḥ / āsāṃ ca sarvāsāṃ
parataracidvyāptirabhedena prathitā -
(p. ११४) ityupakaraṇībhūtayonipañcakametadrūpaṃ boddhavyam, iti -
sṛṣṭikramaḥ
atha sthitikramamāha
turya suṣupta svānu jāgaryu ñānasiddhavajjeta nīrūpu /
cauraya vicyu jañī sāgaryu vyāpoha śavanyukamarūpu
turyādicatuṣṭayavyāptyā catvāro jñānasiddhāścaturvarṇamantraiḥ
pūjyante, turyādibhūmikācatuṣṭayena jñānasiddhānāṃ caturṇāṃ
dhāmakramaḥ, yathā svaracatuyādhiṣṭhānena varṇakramaḥ, mayūrāṇḍarasavat
viśvagarbhībhāvena yo'ṅkuritaḥ paramākāśaḥ sa prathamo jñānasiddhaḥ,
prathamaspandodayo yaḥ sa dvitīyo jñānasiddhaḥ, indriyamadhyapatitā cit
nirvikārā sā tṛtīyo jñānasiddhaḥ, bāhyaprasṛtavṛttīnāṃ
(p. ११५) pratyāvṛttyā dvātmani sāmarasyakārī antarmukho vimarśaḥ sa caturtho
jñānasiddhaḥ, iti - siddhānāṃ saṃvitkramaḥ / ete hi
sparśarūparasasaurabhādhiṣṭhātāraḥ yathāyathaṃ ghanībhūya
vāyujvalanasalilakṣitivivartataya prasaktā api, varjayitvā nīrūpaṃ
bhūtākāśaṃ, tathā turyātītaṃ dhāma, aprasaktā api
pūrṇasvātantrayavibhavā lokayātrāṃ pravartayanti pārayanti ca, yastu
pīṭhapāramparyeṇa patrikābhedo dūtirājatanayaparyanto yuganāthānāṃ
dṛśyate sa kathamapi sāmañjasyaṃ nopayāti, tathāhi bahirnirūpyamāṇasya
bhāvasya yasya kasyacidekayāpi nāmarūpatvātsaṃjñayā bhavitavyam, iti
śrīkhagendra - kūrma - meṣa - macchandākhyayā catvāraḥ siddhā vyapadiśyante
/ anyatra darśanāntare kulākulakrameṇa etatkhagendrādināmnaiva
vyavahriyamāṇāścatvāraḥ khagendrādyāḥ, tatkulākulaprakriyayā
tadanusaktadūtirājatanayānusaṅgaṃ prāptā iha pūjyatayā āropyante, iti -
pāpātpāpeyaṃ vācoyuktiḥ (p. ११६) kathaṃ nāmamātrasādhāraṇyamabhedasya
kāraṇam, yathā - dāśarathī rāmo munivaravāmadevatanayo rāmadevo bhārgavo
vā rāma aikyena vyavahriyante, iti nāmaikyena vipralabhyamānā anyatra tathā
nāmasādṛśyena viplavamānāḥ pūrvācāryā nānugantavyāḥ, yataḥ - parā
saṃviddevī caturddhā
sṛṣṭisthitisaṃhārānākhyairbhūmikāviśeṣairviśvaprapañcasya pravartane ca
kāraṇaṃ, sā tanmayībhāvāya bahiḥ kramacatuṣṭayena tathaiva pūjyate, tatra
ko'vakāśaḥ kaniṣṭhasya gurukramasya pūjyatāyām, iti caturbhireva
jñānasiddhaiḥ sthitikramaḥ pāryate / nanu rājatanayā dvādaśa
jñānakriyāmarīcikramavyāptyā sthitikramasyāṅgaṃ bhavituṃ yuktāḥ?
satyaṃ - kiṃ tu saṃhārakrame marīcīnāṃ nirdeśo bhaviṣyati, iti kiṃ
paunaruktyena / atha sthitipūrvakaḥ saṃhāro bhavituṃ yukta iti sthitikrame
marīcikramasya nirdeśo jyāyān? iti cet, naitata - marīcikramamayī hi
jāgradbhūmikāsti (p. ११७) vāhaprathāparihāreṇa jāgradbhūmikāyāḥ
svarūpaṃ na kiṃcitsaṃbhavati, iti sthitikrame marīciprasaraḥ svataḥ saṃbhavati, iti
pṛthak nirdeṣṭuṃ na yogyaḥ, iti - caturddhābhāva eva
śreyān
atha saṃhārakramamāha
ñānaśatta śobhedyupasa-ū ṣaḍvidha-añña kiyāmayaśatta /
rudravanna matināśe khasa-ū savvācāre saṃhitimatta
saiva śaktiḥ jñānaśaktibhedena ṣoḍhā prasṛtā kriyāśaktibhedena
ṣaḍvidhaiva vyāvahārikī dṛśyate, tanmadhyānnirvicārāṃ daśāmadhyāsīnā
matināśena khaṇḍitaikādaśasaṃkhyāmalaṃkṛtavatī
ekādaśavarṇamantrarūpatāmāpadyate eṣa eva dhāmakramaḥ
yakārādihakārāntamaṣṭasaṃkhyāmāptā tadanu kṣakārasya saṃhāravarṇasya
ādimadhyāntabhūmikābhiḥ kakāraṣakāra-(p. ११८)
aḥkārairvibhaktābhistisṛbhiḥ saha ekādaśa bhavanti, avasānasthitā mātṛkā
saṃhārakramasya varṇakramaḥ, vāhadevīnāṃ svasvarūpaniṣṭhatā
saṃvitkramaḥ
atha anākhyākramaṃ prastāvayitumāha
pattekasaha antaradaśa rāji mūlahade samyacukhaṇḍa /
akkai ādideva jagabhāji todaśa sattadaśākṣaracaṇḍa
pratyekaṃ sṛṣṭikramādīnāṃ kramāntarairantardaśā saṃbhāvyate, iti
sṛṣṭikramasya sṛṣṭisthitisaṃhārānākhyagarbhībhāvaḥ, evaṃ
sthitisaṃhārayoḥ / nanukathaṃ sṛṣṭyanākhyaṃ sthityanākhyaṃ
saṃhārānākhyaṃ ca ityanākhyaṃ bhidyate, evaṃ yuktamuktametat - yadi
paramekaṃ svato nirupādhi sat upādhibhirviśeṣyamāṇaṃ bhedaṃ gāhate, iti -
sṛṣṭyanākhyādibhedo'sya pravṛttaḥ, sa ca
sṛṣṭyādyanusaṅgeṇāsparśo'pyevaṃ (p. ११९) vyavahriyate? ityuktam - mūleti,
mūlahrade anākhyarūpeṇa tadullāsyamānasṛṣṭyādikrameṇa saha
catuṣkhaṇḍāvabhāsate, seyaṃ svena anākhyarūpeṇa kramārthārūṣitena
udbhrājamānā ādidevī jagati kulapiṇḍākhye trayodaśī saptadaśārṇā
caṇḍamarīciruddyotate, tadidaṃ sṛṣṭicakraṃ sṛṣṭirūpaṃ
sṛṣṭimātraviśrāntaṃ, sthiticakraṃ sthitirūpaṃ sthitimātraviśrāntaṃ,
saṃhāracakraṃ saṃhārarūpaṃ saṃhāramātraviśrāntam - kramatrayasya
svarūpamātraviśrāntireva asti, na tu turyakramagarbhībhāvaḥ / anākhyacakre tu
sṛṣṭiḥ kramagarbhāpi sṛṣṭyanākhyaviśrāntaiva, sthitiśca kramagarbhāpi
sthityanākhyaparā, saṃhāraśca kramagarbho'pi saṃhārānākhyaparāyaṇaḥ /
tāśca tisraḥ sopādhikā anākhyabhūmayaḥ nirupādhike mūlabhūte anākhye
dhāmni sāmarasyaṃ bhajante, eṣa sṛṣṭyādikramo
mūlabhūtānākhyasvarūpaviśrāntaye punarāviṣkṛtaḥ, iti - tatparo'yaṃ
prapañcajātaḥ / aprapañcakramaḥ paraḥ cintanīyaḥ,
aprapañce'pyanākhyakrame (p. १२०) prapañca iti -
anākhyaprabhavo'nākhyamayo'nākhyapratiṣṭhito'nākhyaviśrāntaśca, iti
vibhāgapūrvakamavibhāgaviśrānta eka
evākhaṇḍacidābhāsarūpo'nākhyakramamayo bhedavigalanena sāmarasyamayo
mahārthaḥ / atrādidevyāḥ svarūpapratiṣṭhānameva dhāmakramaḥ, rāvodaya
eva varṇakramaḥ, rāvopaśāntiśca saṃvitkramaḥ, iti - mahāsaṃhārakramaḥ
athaiṣāmeva kramāṇāmuttarottaraṃ nirāvaraṇadhāmaviśrāntimāha
vāhavāhapañci ākalite devyuṣaṣṭikalo anubhāvu /
siṣṭyādyucaumūlāvalite pañcahaṣṭu nillakṣi cāvu
dvādaśāpi vāhāḥ pañcabhirvāmeśībhiḥ krameṇa
ṣaṣṭisaṃkhyāmāpādya catasṛbhiḥ sṛṣṭyādibhirvalitāścatuṣṣaṣṭisaṃkhyāṃ
bhajante, iti catuṣṣaṣṭitamāṃ (p. १२१) bhūmikāmullaṅghya tadavasānarūpaḥ
pañcaṣaṣṭitamo mahārtho bhūmikāviśeṣaṃ sarvaviśrāntisthānasāmarasyāya
vāñchati, ityeṣa mahākramaḥ
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe daśama udayaḥ
atha ekādaśa udayaḥ /
amumeva mahākramaṃ saṃvitkrameṇa uktvā pṛthakpṛthagupāsyatvena
dhāmakrameṇāha
nākhya śatta śamicī ciddhāmi pañcabhāsa śivāti āya /
sahaju sabhāvu ehu niddhāmi palayodaya ākasmika bhāya
seyamanākhyā śaktiścaturddhā svavisphāraṃ pratyāhṛtya svayameva
ciddhāmni viśrāntā satī saṃvitkramamāviṣṭāpi
saṃvitkramadhāmakramayoraviyogitvāt dhāmakrameṇa punarapi bhāsākrameṇa
udiyāya, (p. १२२) ayaṃ hi vastudharmo nirupādhernirdhāmnaḥ
parabrahmasattāyāḥ - yatpralaya udayānugata udayaśca pralayānugata
ityākasmikau pralayodayāvekavāraṃ bhavata eva
etadeva anubhāvayitumāha
akaliparamanabhā uyavāñi viśvapapañcu kamāthu kamona /
paryanti nijapada śamavāñi kamu - akamure-u bhāsāvona
paramanabhasta uditayā ādyakṣarakalayā viśvaprapañcamayaḥ
kramārthaḥ kalānāṃ prāpitaḥ sākṣātkṛtaśca, punaḥ paryante nije pade
śāmyantyā enaṃ kramamakramīkṛtya punarapi bhāsākrameṇa tadvat bhāsitam,
iti saṃgṛhīto'rthaḥ
taṃ bhāsākramaṃ varṇasaṃkhyayā niyamayati
ravigatabhāsāvāhasamāseta cautriya - akkenacaurocakka /
(p. १२३) dhāmatinnayujālākulabhāseta aṣṭādahacuddahanava - akka
catvāro hi asminbhāsākrame sakalasakalaniṣkalāniṣkalaparākhyāḥ
kramamahākramamavabhāsayanti, tatra sakalakrame dvādaśadhā cakriṇīnāṃ
saṃkhyāniyamaḥ, praticakriṇīmantre ca aṣṭādaśasaṃkhyāvacchinno
varṇaniyamaḥ, sakalaniṣkalakrame ca ṣoḍhā cakriṇīniyamaḥ yatra catasraḥ
sakalakramavadaṣṭādaśārṇāḥ dve ca caturdaśārṇe niṣkalavat, niṣkalakrame ca
tisraścakriṇyaścaturdaśārṇāḥ, pare ca krame ekaiva kulavidyā navārṇā - iti
cakriṇīnāṃ tanmantrāṇāṃ ca saṃkhyāniyamaḥ, tataśca dhāmatrayī
svarūpoddīpanena prathāṃ gacchati ityuktaṃ dhāmeti yataḥ sauryaḥ svarūpeṇa
dvādaśaiva aindavīnāṃ ṣoḍaśānāṃ madhyāt daśa
jājvaladāgneyanāḍīdaśakena ātmani sāmarasyaṃ nītāḥ, iti ṣaṭ sakalaniṣkalā
eva avaśiṣyante, āgneyayaśca (p. १२४)
tisrastāpanīkarālālelihāvasānabhūtāścaṇḍatarā niṣkalagatāḥ, iti
dhāmatrayayā trayaḥ kramā vyāptāḥ, paraśca kramo [kh pu: pārśvakrama iti
pāṭhaḥ /] nirdhāmadhāmaḥ śānto nirvāṇanedīyān na dhāmabhiḥ spṛśyate,
iti dhāmatrayaṃ jvālākulaṃ pratyekamāveśena bhāsayitvā sākṣātkṛtya
aṣṭādaśabhiḥ caturdaśabhirvarṇairnavārṇaiva prathate
athāsyaiva nirdhāmatāmāha
agnīṣomavalita bindukalā śavvīha ṣoḍaśa śaśisama bhāvu /
dvādaśa sūryakalā daśa analā sopañcahaṣṭu niddhāmi cāvu
bindoradhaḥ kālāgnipratibimbena [k pu: kandāgnipratīti pāṭhaḥ /]
ūrdhvaṃ kuṇḍalinyāśca cāndramasasaṃdohena nityamagnīṣomamayatā, tasya
daśa - ṣoḍaśakalāsaṃplavena ṣaḍviṃśatikalāvattvam, (p. १२५) sauradhāmnaśca
dvādaśa kalāḥ, ṣoḍaśa cāndramasyaḥ, daśa āgneyaḥ iti - catuṣṣaṣṭikalaṃ
dhāma pañcaṣaṣṭitame nirdhāmni nimajjati, iti bhāsākramasya dhāmamayasya
nirdhāmapade praveśaḥ
etadeva nigamayati
vimalamakura sāmāñī yatyābhayana kamākama seya /
praśamubhajitathapada amalāñī śūnyaṃ kṛtvā punarapi teya
saivaṃ rūpā cit tasminpade amlānaiva praśamaṃ bhajate, kutaḥ? ityāha -
yatyā ityādi, [yatra] vibhinnasvabhāvau kramākramāvudetaḥ
tasminsarvādvayamaye dhāmni śāmyatīti, sā ca kīdṛśī ? ityāha - vimaleti,
vimalamakure nirmaladarpaṇe pratibimbāgatatatsamadarpaṇasamāneti,
tadetatsaṃkalitavikalitagaṇitaprakriyāṅgaṃ dṛṣṭāntamāhaśūnyamityādi, (p.
१२६) gaṇite hi śūnyādevopakramaḥ punaśca tatraiva pratyāpattiḥ, iti
bhāsācakram
atha samayeśvarīprakriyāmāha
samayeśvara akkaikamapañcaka vannavibhāge vidhilopāna /
pūraka abhimatavastuvidhāyaka pūnāhutayākheta homāna
iṣṭasya māntrasya prasarasya yaduktaṃ phalaṃ tasya
niṣpratyūhatāviṣkṛtaye samayavidyāvatārāvasaraḥ, anyakrameṣu tu
samaprādhānyabhāvāt praticakraṃ samayavidyopadeśo dṛśyate,
asmiṃścātinayasārasarvasve kramārthe yaccaramasthānaṃ tatraiva sarveṣāṃ
kramāṇāṃ viśrāntatvāt tasyaiva prādhānyāt ekaiva samayavidyā, sā ca
bhinnabhinnakramoktaphalānāṃ prapūraṇī, iti kramagarbhaiva
tattatkramārthabhedena ahaṅkārāntena varṇeyattāvibhāgena
kalpoktaphalaviśeṣasya lopanivāraṇena arthasādhanī iti pūrṇāhutiriva, (p. १२७)
yathā pūrṇāhutyā sarvānkāmānavāpnoti, iti mīmāṃsāgranthaḥ -
pūrvopakḷptahomārthasya apūrvaphalaniṣpattaye yathā pūrṇāhutiḥ
phalapradā, tatheyam
tadeva āha
siṣṭisamaya * * * * ha-astre chandi du-evannyu kamalaju bhakṣeya /
pañcadaheyathitimaya surandi nābhīpammanābhu * * * * * * *
gāsukari bindivā te-u satikakhahasubhagaṅkara śivaśiva /
savvasiddhi * * * * * neta bāhyabhāsāsamaya sadāśiva
(p. १२८) gāsukari bindirijjī bhāve-u * * * * * * * * * * * * * * /
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
(tilakam)
saiṣā anākhyasamayeśvarī samayā bhagavatī mahāstreṇa prathamena
varṇadvayena kandātkamalodbhavaṃ bhakṣayati - upāsakānāṃ
svasvarūpāvāptipratirodhakabhāvamasya kamalajasya apasārayati, tathā anyaiḥ
pañcadaśabhirvarṇaiḥ sthityanākhyasamayā nābhisthānāt padmanābhaṃ
viṣṇuṃ tanūkaroti - svarandhre madhyame nāḍikrame asyāpi
pratirodhakābhāvaṃ vidhatte ityarthaḥ, ekonasapta[ti]bhirvarṇaiḥ
saṃhārānākhyasamayeśvarīmadhyāt hṛtparisarādrudraṃ nihanti - tadvadeva
niṣpratirodhaṃ vidhatta iti yāvat / saiva śuddhānākhyasamayeśvarī varṇadvayena
vaktrādīśvaraṃ ślathayati / bhāsāsamayeśvarī ca bhavantī dvādaśabhiḥ (p.
१२९) paścimairvarṇaiḥ bindoḥ sadāśivamapasārayati, evameṣā śatārṇā
vibhaktāpyavibhaktā sarvasiddhiṛddhīrbhāvayitvā saubhāgyakarī bhavati, iti
śivam, śivamityāścaryam / iti samayavidyāyāḥ kāraṇapañcakagrāsaḥ
८
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe ekādaśa udayaḥ
atha dvādaśa udayaḥ /
tadetatsadātanaṃ sarvajanīnaṃ suprakaṭaṃ pratyabhijñāyatām, ityāha
eva vibhāge cidapariśīji cetana paraśuyamāna maneta /
viṣayachāyacimmaya jāñīji devīvapa āvaśu bhajeta
anenoktacakracakreśvarīvibhāgena sṛṣṭyādikramagarbheṇa (p. १३०)
sarvākāraṃ vastutaścitsparśa eva pratipāditaḥ, tatra cetanasparśamātrameva
sāraṃ mantavyam /
nanu tattaccidbhūmikānāṃ samaviṣayāveśo dṛśyate? tadarthamāha -
viṣayeti, chāyāmātreṇa saṃvidāviṣṭo viṣayo'sti so'pi citparamārtha eva
bhāvanīyaḥ, katham? ityāha - devīti - devīvapuṣi āveśaṃ vidhāyetyarthaḥ,
yataḥ samastā imā lokayātrā bhinnābhinnāḥ - saṃhatavibhaktāḥ
padārthānāṃ bahiruddhurakandharatayā svasāmarthyena svarūpasya abhāvāt na
saṃbhavanti bhāve vā anyonyaṃ bhāvasvabhāvavirodhaścitparamārthatvāt
citsaṃbandhena cidāveśena citparamārthatayā cidviśrāntyā tāḥ pratiṣṭhāṃ
pratilabhante - nānyadbhāvasvarūpaṃ kiṃcitsvopajñaṃ samasti, iti cetasi
viśrāmayitavyam
tatra prakrāmaṇīṃ yuktimāha
ṛdayā - usamelo sammajji yoyo kṣavanohi-i padāthu /
(p. १३१) bhuttesatilāḍana sāpajji ajagara vittabaḍo paramāthu
vastūnāṃ pratisvikasvasvarūpasatattvasāraṃ hṛdayamucyate, tacca
anaśvaraṃ cinmātrameva paryavasyati, yo yaḥ padārtha ātmano yogāya
abhyarthyate tasya tasyoktavaddhṛdayamelanāyāṃ svātmanā saha sāmarasyaṃ
smaraṇīyam - vedyasya yaḥ paramārthaḥ sa vedakaparamārthasatattva eva
lakṣanīya ityarthaḥ, tasya tu ātmasātkriyamāṇasya bhāvasya
bhāvābhāvasāmarasyena tadvadgṛghnutayā punaḥ punarabhiniveśo na yuktaḥ,
yataḥ ajagaravrataṃ nāma paripūrṇaḥ pramātṛdharmaḥ, sa eva ca sudhiyāṃ
paramārthatvena sarvaprayatnena avalambanīyaḥ
nanu bhavabhītaistadbhayanivṛttaye gurumukhadṛśā pūjākrameṇa
abhinayopāyaḥ kaścitpāramparyapravṛtto'bhyarthanīyaḥ, tatra kaḥ prasaṅgaḥ
saṃviccarcānām, bhavatā hi
(p. १३२) tilasnāyī tilodvartī tilahomī tilodakī /
tilabhuktiladātā ca ṣaṭtilī nāvasīdati //
iti vat sarvavyayīkaraṇena samastetikartavyatāsu cinmātrameva upakaraṇīkṛtaṃ,
tatkathaṃ viśrāmyati?
ityāśaṅkyāha
bhāgavibhāgyu cakkapaveśe akkathe cinmaya kāliśarīra /
pūjathiyaya ṛdapada-āveśe nityasamādhāne hārīra
yathā gurumukhaṃ cakracakreśvarīṇāṃ caryā akhaṇḍitā yatamā
yatamā pūjanāya sthitā tāṃ tathaiva pārayannekasminnativitate kāliśarīre
paryavasāyayet ityuktaṃ, bhāgeti bhāgavibhāgaistattaccakrapraveśena sā sā
pūjā uktavaddhṛtpadāveśena nityasamādhānena nirupādhau cinmaye
vapuṣyantaraṅgatayā bhāvanīyā, iti nāvadhīritaṃ kiṃcit
(p. १३३) idameva ca paramparāyātaṃ niṣṭhāsatattvaṃ sarvapīṭheṣu
pīṭhacarīṇāṃ, ityāha
bhāvasa bhogu cidiviṣayīkaranu khecarīna ehu vallabhaṭhāvu /
caheta karana bhairava ālīvanu āliṅganupattasa nibhāvu
bhāvasya bhogaḥ kaḥ? iti sandehe - cidviṣayīkaraṇamātram-
evopabhogārthaḥ paramparāyātaḥ, tadeva khecarīṇāṃ vāhadevīnāṃ
vallabhaṃ sthānaṃ, tāśca vāhadevyaḥ kiṃcitkiṃcidvaiṣayikamāsvādya
cidbhairavasamarpaṇaṃ kurvanti, yāvadantataḥ svātmasamarpaṇena taṃ parityajya
viśrāmayanti, iti viṣayabhogo niṣṭhāsthānam
etadeva āśāsyatamaṃ manyamāna āha
nidumudito guruvayana visāmeta kamuseveta akka murajeta /
(p. १३४) bhāvubhāvuṛdayi viśśāmeta kṣavusavva lāḍanavajjeta
evaṃ nityapramudito guruvarasaṃpradāyaṃ hṛdi viśrāmya,
kramasparśapurassarāmakrame viśrāntiṃ manyamāno bhāvaṃ
bhāvamātmasātkṛtya bāhyabhāvābhiṣvaṅgaṃ parihṛtya sarvaṃ
prakrāmayasva
etadeva āśaṃsanīyaṃ manyamāna āha
nityasamādhāne ḍalavāne caryācaryakame ukkiṣṭa /
laukilokottara vasavāne ehu kamathu bhajīva nayaniṣṭha
prācuryapravṛttena satatāvadhānena caryācaryākrameṇa
utkṛṣṭasiddhibhājaḥ laukike lokottare ca mārge vartamānāḥ itthameva
sarvākāraṃ kramārthaṃ bhajantu nayaniṣṭhāḥ
(p. १३५) vismṛtaṃ caitatsarveṣām, ityāha
cuddahabhūtasaggatoyatti bhuvanisaditu mahāthu thyoha /
sandasavyugatasavve sa-utti mahājana yena gurumukhapathyoha
caturdaśasu lokeṣu caturdaśavidhasyāpi bhūtasargasya sadātano'yaṃ
mahārthanāmā svarūpāparaparyāyaḥ citprakāśo'parihāryaḥ suprakaṭasthitaḥ,
sa ca sarveṣāṃ bhāvāveśena smṛtipathādapasṛto - naṣṭaḥ sthitaḥ, te tu
mahājanāḥ - yeṣāmitthaṃ gurumukhamāvirbhūtam, iti
saptabhirmahārthasvarūpaṃ pariśīlitaṃ yaḥ sparśamarīcīḥ sarvaromāśrayā
udbodhayati, so'yaṃ madhyame dhāmni ekarasībhūto navacakrīviṣayaḥ
saṃpradāyo'nyonyānuprāṇanena prakāśyate, tathā pīṭhacakre
tanmātravyāptiḥ bhūtavyāptiḥ pañcavāhavyāptiśca - iti tridhaiva, pañcavāhe
mahākramasṛṣṭyādiviśrāntyā saha karaṅkiṇyādimudrāvyāptiḥ, (p. १३६)
vṛndakramāt pañcaprakāradevatāvyāptiśca - iti tridhaiva vyāptisthitiḥ,
prakāśānandamūrtīnāṃ raviśaśihutavaharūpāṇāṃ
manobuddhyahaṃkāraiḥ sattvarajastamobhiḥ sṛṣṭyāditrayeṇa - iti tridhaiva
vyāptisthitiḥ, vṛndacakre devatāstāvatpīṭhāṣṭakāścatuṣṣaṣṭiḥ, tāsāṃ
catuṣṣaṣṭiḥ siddhayaḥ saṃvidbhūmikārūpāḥ yataḥ pañcavāhavyāptyā
pratyekaṃ dvādaśamarīcīnāṃ ṣaṣṭibhāvaścatasraśca mūladevyaḥ, iti -
catuṣṣaṣṭiścidbhūmikāstāsām, iti saṃvidbhūmikāvyāptiḥ, tathā kalā
aṣṭātriṃśat baindavyaśca ṣaḍviṃśatiḥ, iti -
catuṣṣaṣṭibhirdhāmakalāvyāptiḥ, hrasvadīrghaplutaiḥ pañcadaśabhiḥ
sandhyakṣarairaṣṭabhiryamaiścaturbhirevamekatrībhūya vyañjanaiḥ saha
catuṣṣaṣṭibhirvarṇakramaḥ, iti - makāradevyā uktapañcavāhādicakrapañcakena
mahākramacatuṣṭayena, iti navadhā, tathā bhāsākramacatuṣṭayena
samayeśvaryā vibhāgapañcakena ca, iti navabhireva ca, iti - mayūrāṇḍarasavat
sarvairantargarbhitāyāḥ samayasthitiḥ, (p. १३७)
mahākramabhāsākramasamayeśvarīvibhāgānāṃ cānyonyaṃ
sarvaprakāramavibhāgaḥ - ityekarasībhūtaḥ sarvo'yaṃ parāparaścidrasaḥ
paratare ciddhāmni sāmarasyamupayāti, iti - nigamito'rthaḥ
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe dvādaśa udayaḥ
atha trayodaśa udayaḥ /
athoccitya kāṃciditikartavyatāmāha
gurumukha ci yida phalativāto katha pūjana saṅkama avivāda /
eka kālu eka padipāto codasyu pūjanumaryāda
siṣṭi paraughe thita divyaughe saṃhita saha oghe siddhaugha /
(p. १३८) mānavaugha nākhyipati bhoge pīṭhabhāsa samayu pañcaugha
gurumukhaṃ yadi tava phalaprāptiparyantato nirvivādatayā
ekakālamāsāditasaṃkramaṇapūjanakathanaiḥ saṃmukhībhūtam, tato
guruvadanaikapratiṣṭhāni trīṇyapi saṃbhavanti / tatraiva sati tasminprasanne
trīṇyapi ekavāraṃ phalanti uta krameṇa? iti saṃdehe niścayo'yam - gurutaḥ
saṃkramaṇottarakālaṃ kathanaprākkoṭau caturbhirdivasaiḥ pūjanopadeśaḥ
pāraṇīyaḥ, iti maryādā nollaṅghanīyā, tatra cāsmākamitthaṃ gurumukhaṃ -
pīṭhacakrapūjāpūrvakaṃ paraugho gurukramaḥ sṛṣṭicakaṃ bhāsākramaḥ
samayeśvarī pūjanīyetyeko divasakramaḥ, dvitīyena
tadvatpīṭhacakrapūjāpūrvakaṃ divyaugho gurukramaḥ, sthitikramaśca
bhāsāsamayeśvarībhyāṃ saha uktavat pañcaprakāra eva yāgaḥ, tṛtīye divase
pīṭhacakre mahaugho gurukramaḥ saṃhārakramo bhāsāsamayeśvarīdvayaṃ ceti
pañca (p. १३९) pūjanīyāḥ, caturthe ca pīṭhacaraṃ
siddhaughamānavaughaśiṣyaughāḥ anākhyakramo bhāsākramaḥ samayeśvarī
ceti pañcaiva pūjanīyāḥ, iti śeṣaḥ
२ //
athārghapātravidhimāha
cupāvo gurusamayanyāse kamapañcaka trepāvo aggu /
ajamukhabindu jañīparyāse akumuṇḍiti yu aścanasaggu
catuṣpādāsane pātre gurukramaughānsamayeśvarīṃ ca pūjayet, tathā
tripādāsane pātre sudhūpite kṛtapātrasaṃskāre
ratnadvayālabdhanyastaparāsavapūjitārghabharite pratibimbitamukhe
kramacatuṣṭayāvasānaṃ pūjayet, tayośca pūrvapātramadhomukham
pītaśeṣaṃ muṇḍavyomni pātayet, uttaraṃ ca
tadvatsārghamadhomukhamarcāsthāne yojayediti
(p. १४०) dīpakramaṃ yugalakenāha
ye para divya mahāsiddhaughe mānavaugha gurukama pañcaugha /
te kamapañcaka anugata upayoge pīṭhacakka samayāsaha bhoga
caura caura kama cucakkeśara dinapañcaka akadūta pakāśu /
atha vā dīpaśarthana parovara trovaha ekadivasa avakāśu
(yugalakam)
pañcabhirdivasaiḥ prakāśacaruṇā kramārthayāgaḥ pāraṇīyaḥ ekayā
dūtyā saha samayasthena, ityasmākaṃ gurumukhaṃ, katham? ityāha ye pareti ye
mānavaughaśiṣyaughayoraikyena gurukramāḥ pañca
tānkrameṇaikaikakramānuga[manena] - - - - - - - - - pañca kramāḥ pūjanīyāḥ
pañcasu divaseṣu, ādyantayoḥ (p. १४१) sarvatra pīṭhacakrasamayeśvarībhyāṃ
saha catvāri catvāri pratyahaṃ pūjāsthānāni bhavanti - iti yugmasya
samayo'yam, itthaṃ ca catuścakreśvarī pūjitā bhavati / athavā ekasminneva
divase āsāditasāmayika - - - - - - - - sāmagryāṃ trayodaśātmakena samudayena
pūjātilakoktavat pāraṇīyaḥ, iti pūrṇo'yaṃ vidhiḥ
५ //
bhāsūnyupūnyu anubhāvo eka ghanonaya niṣṭhita dhā-u /
sarahasa mahāthu eṣu ubbhāvo ce * * * * [sujanā] u janā-u
he sujanā janāḥ bhavatāmatinayāviṣṭānāṃ mahāmnāyākhyaṃ
rahasyasthānamādhibhautikenādhidaivikenādhyātmikena sarvātmikena ca balena -
iti caturbhirbalairūpodbalitaṃ cetasi bhāsatām, tacca kīdṛśam? ityāha -
ekaghanatāmāptaṃ saṃpradāyaparipūrṇaiḥ
pūrvasiddhairanubhūtamanubhāvitaṃ ca, uktavat (p. १४२)
balacatuṣṭayānuguṇyeneti, atha ca caturdhā balikarmaṇā nirvighnatāmāpāditaṃ
niḥśreyasaphalaṃ pāritam
iti śrīśitikaṇṭhācāryaviracite mahānayaprakāśe trayodaśa udayaḥ
atha caturdaśa udayaḥ /
pāveta ihu kamu pabhusa pasāde śitikaṇṭhasa gata jammu kitāthu /
tena mi mahajana khalitamasāde temārāvemahanayaparamāthu
amumetādṛśaṃ kramaṃ prabhuprasādena prāpya śitikaṇṭhasya janma
kṛtārthatāṃ [gataṃ] jātam, tena tathāvidhena kṛtakṛtyena mayā mahājanā api -
- - - - - - - - mahārthaparamārthamanusmāritāḥ / iti śubham
(p. १४३) bhedairaṣṭādaśāntaiḥ pariṇatimagamadvyāpi madhye navānāṃ
cakraṃ pūrvāparāṇāṃ vimalaruci varaṃ yaddhyanākhyaṃ kramāṇām
/
bhāntomuṣmānmahārthaprakaṭanaparamādvaitatasteṃśabhedā
gāhantāṃ naśca vaścāpyupacitavimalākhaṇḍitaikātmyavṛttim //
te aṃśabhedāḥ, upacitavimalākhaṇḍitaikātmyavṛttiṃ naścāsmākaṃ,
vaśca yuṣmākaṃ, gāhantām - āviśantām, upacitā vṛddhiṃ gatā -
vikāsamāptā, vimalā bhedakāluṣyeṇa aspṛṣṭā, akhaṇḍitā sarvavyāpikā, yā
aikyātmyatayā vṛttistāṃ gāhantāṃ - diśantāmāviśantāmityarthaḥ, te
kīdṛśāḥ? amuṣmānmahārthaprakaṭanaparamādvaitatobhāntaḥ - mahārthatayā
prakaṭanaṃ mahārthaprakaṭanaṃ tena mahārthaprakaṭanena paramādvaitaṃ
mahārthaprakaṭanaparamādvaitaṃ, tasmādbhāntaḥ śobhamānāḥ -
mahārthatayā sarve bhāsamānāḥ santa ityarthaḥ, yathoktaṃ prāk
yā khetakṣīrasamudra sa ekata yanyāhaścitanyānṛtta /
iti, asmātkasmāt ? ityāha - yadetadanākhyacakraṃ aṣṭādaśāntairbhedaiḥ,
pariṇatimagamat aṣṭādaśo'nte (p. १४४) yeṣāṃ te aṣṭādaśāntāḥ
tairaṣṭādaśāntaiḥ, te ca aṃśabhedāḥ, aṃśānāṃ bhedāḥ aṃśabhedāḥ -
pīṭhacakraṃ paraugho divyaugho mahaughaḥ siddhaugho mānavaughaḥ - iti ṣaṭ,
sṛṭisthitisaṃhāracakrāṇi trīṇi ca iti pūrvaṃ navakam, tathā samayeśvarī - - - - -
- - - - śeṣāḥ pañcatayā sakalāsakalaniṣkalāniṣkalapararūpaṃ
bhāsākramacatuṣṭaya [m - itya] - - - - - - ṣṭādaśāntairbhedaiḥ pariṇāmaṃ
prāptam / anyacca kīdṛk ? ityāha - vyāpi vyāpakaṃ, madhye, kasya ? ityāha -
navānāṃ navānāṃ - - - - - - - pūrvāparāṇāmiti pūrve ca te nava apare ca te
nava pūrvāpare teṣāṃ pūrvāparāṇāṃ navānām, iti kramāṇāṃ
sṛṣṭyādīnāṃ varamutkṛṣṭaṃ sarvādhiṣṭhāyakaṃ, vimalā padārthānāṃ
kāluṣyarahitā ruciḥ - dīptiryasya, tattathā, iti - āśīrvādavākyam // //
iti śrīmahāmāheśvarācāryavarya-śrīśitikaṇṭhācāryaviracite
mahānayaprakāśe caturdaśa udayaḥ
samāptaścāyaṃ mahānayaprakāśaḥ /
(p.१४५) sadvidyānāṃ saṃśraye granthavidvad -
vyūhe hrāsaṃ kālavṛttyopayāte /
tattatsaddharmoddidhīrṣaikatāna -
satprekṣaujaḥśālinā karmavṛttyai
śrīmatkaśmīrādhirājena mukhyair-
dharmodyuktairmantribhiḥ svairvivecya /
pratyaṣṭhāpi jñānavijñānagarbha-
granthoddhṛtyai mukhyakāryālayo yaḥ
tatrājīvaṃ nirviśadbhirmukunda -
rāmādhyakṣatvāśritaiḥ sadbhireṣaḥ /
pūrtyā śuddhyā vyākhyayā saṃskṛtaḥ stāt
pūrṇo granthaḥ śreyase sajjanānām
(tilakam)
śrīmatsvātmaśivārpaṇaṃ bobhavītu /
Original text: mahānayaprakāśaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0