Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahāgaṇapatistotra with a commentary “by his disciple” (with commentary) · Verses 1-16

1

śrīrāghavacaitanyaviracitaṃ mahāgaṇapatistotram |
tacchiṣyakṛtayā ṭippaṇyā sametam |
yogaṃ yogavidāṃ vidhūtavividhavyāsaṅgaśuddhāśayaprādurbhūtasudhārasaprasṛmaradhyānāspadādhyāsinām /
ānandaplavamānabodhamadhurāmodacchaṭāmeduraṃ taṃ bhūmānamupāsmahe pariṇataṃ dantāvalasyātmanā

2

dantāvalo gajastasyevāsyaṃ mukhaṃ yasya sa gajānanastadātmanā tadrūpeṇa pariṇataṃ taṃ bhūmānaṃ paraṃ brahmopāsmahe |
kīdṛśaṃ tam |
ānando brahmānandastena plavamānaḥ |
lakṣaṇayā pūrṇānandābhinna ityarthaḥ |
īdṛśo yo bodhastena cidānandamayaṃ svarūpamuktam |
tadvivartarūpaḥ prapañca eva madhurāmodacchaṭātvena rūpitastena meduram |
punaḥ kīdṛśam |
yogavidāṃ yogam |
kīdṛśāṃ yogavidām |
vidhūto vividho vyāsaṅgo yairata eva śuddho ya āśayastasminprādurbhūtaḥ sudhārasaḥ śāntisukhaṃ yeṣāṃ te ca te prasṛmaraṃ prasāri dhyānaṃ yasminnīdṛśaṃ yadāspadaṃ kaṃdarādi tadadhyāsinaśca teṣām ||
tāraśrīparaśaktikāmavasudhārūpānugāṃ yaṃ vidustasmai stātpraṇatirgaṇādhipataye yo rāgiṇābhyarthyate /
āmantrya prathamaṃ vareti varadetyārtena sarvaṃ janaṃ svāminme vaśamānayeti satataṃ svāhādibhiḥ pūjitaḥ

3

mahāgaṇapatimantramuddharati - tāraḥ praṇavaḥ, śrīrlakṣmībījam, paraśaktirmāyābījam, kāmaḥ kāmabījam, vasudhā bhūmibījam, iti pañcarūpāṇāṃ bījānāmanu gamityakṣarametādṛśaṃ yaṃ sādhakā vidustasmai gaṇādhipataye praṇatiḥ stāditi yojanā |
yaḥ satataṃ svāhāsvadhādibhiḥ śaktibhiḥ pūjitaḥ |
ārtena rāgiṇā prathamaṃ vareti tato varadetyāmantryābhyarthyate |
abhyarthanāmevāha - sarvaṃ janaṃ svāminme vaśamānayeti |
svāhādibhirityanena svāhānto mantraḥ |
atrādhipadaṃ sarvamiti ca padaṃ chandonurodhāduktam |
mantre tu gaṇapataye tathā sarvajanamityekameva padam |
svāminniti ca mantrādbahirbhūtam ||
kallolāñcalacumbitāmbudatatāvikṣudravāmbhonidhau dvīpe ratnamaye suradrumavanāmodaikamedasvini /
mūle kalpatarormahāmaṇimaye pīṭhe 'kṣarāmbhoruhe ṣaṭkoṇākalitatrikoṇaracanasatkarṇike 'muṃ bhaje

4

kallolānāṃ mahormīṇāmañcalāḥ prāntāstairāśliṣṭā meghatatiryenaitādṛśa ikṣurasasamudre suradrumāṇāṃ pārijātādīnāṃ vanaṃ tadāmodena paripuṣṭe |
ratnamayaṃ dvīpaṃ vārimadhyasthalaṃ tadgatasya kalpatarormūle mahāmaṇimayaṃ pīṭhaṃ tatra ṣaṭkoṇayuktatrikoṇakarṇīkāyukte 'kṣarāmbhoruhe tantraprasiddhe mātṛkākamale 'muṃ mahāgaṇapatiṃ bhaje ||
cakraprāsarasālakārmukagadāsadbījapūradvijavrīhyagrotpalapāśapaṅkajakaraṃ śuṇḍāgrajāgradghaṭam /
āśliṣṭaṃ priyayā sarojakarayā ratnasphuradbhūṣayā māṇikyapratimaṃ mahāgaṇapatiṃ viśveśamāśāsmahe

5

cakraṃ prasiddham, prāsastriśūlaḥ, rasālakārmukamikṣudhanuḥ, gadā prasiddhā, bījapūro mātuliṅgam, dvijaḥ svakīyo dantaḥ, vrīhyagraṃ śālimañjarī, utpalaṃ prasiddham, pāśapaṅkaje ca prasiddhe, evaṃ daśāyudhāni kareṣu yasya |
śuṇḍāgre puṣkare jāgratsthito ghaṭo ratnapūrṇo hemakumbho yasya |
kamalahastayā priyayā dakṣiṇahastenāliṅgitaṃ māṇikyapratimaṃ śoṇacchaviṃ sarveśvaraṃ mahāgaṇapatimāśāsmahe ||
dānāmbhaḥparimeduraprasṛmaravyālambirolambabhṛtsindūrāruṇagaṇḍamaṇḍalayugavyājātpraśastidvayam /
trailokyeṣṭāvidhānavarṇasubhagaṃ yaḥ padmarāgopamaṃ dhatte sa śriyamātanotu satataṃ devo gaṇānāṃ patiḥ

6

dānāmbhasā madāmbunā parimeduraṃ vyāptaṃ prasṛmarānvyālambino rolambānbhramarānbibhartīti prasṛmaravyālambirolambabhṛt |
sindūreṇāruṇametādṛśaṃ kumbhapradeśadvayaṃ tasya miṣāttrailokyeṣṭavidhānvarṇasubhagaṃ tribhuvanaśubhavidhyakṣaramanojñam |
padmarāgopamaṃ padmarāgo lohitakastadupamaṃ praśastidvayaṃ yo dhatte sa gaṇānāṃ patirdevaḥ satataṃ śriyamātanotu |
yathā mṛdambulipte dāruphalake raktacūrṇaṃ dattvākṣarāṇi, tathā dānāmbulipte sindūravati kumbhasthale bhramarā ityuktaṃ bhavati ||
bhrāmyanmandaraghūrṇanāparavaśakṣīrābdhivīcicchaṭāsacchāyāścalacāmaravyatikaraśrīgarvasarvaṃkṛṣāḥ /
dikkāntāghanasāracandanarasāsārāḥ śrayantāṃ manaḥ svacchandaprasarapraliptaviyato herambadantatviṣaḥ

7

herambadantatviṣo manaḥ śrayantām |
kiṃbhūtāḥ |
bhrāmyato mandarasya ghūrṇanāvṛttayastadāyattasya kṣīrābdhervīcayo laharyastāsāṃ chaṭā agrabhāgāstaiḥ sadṛśāḥ |
punaḥ kīdṛśāḥ |
calacāmaravyatikaraśrīgarvasarvaṃkakṛṣāḥ |
vyatikaro vyatiṣaṅgaḥ |
dikkāntetyādirūpakam |
ghanasāraḥ karpūraḥ |
tathā svacchandaprasarapraliptaviyato 'nalpasaṃcārākīrṇākāśāḥ |
etena tviṣāṃ bahutvaṃ vyajyate ||
muktājālakarambitapravikasanmāṇikyapuñjacchaṭākāntāḥ kambukadambacumbitaghanābhogapravālopamāḥ /
jyotsnāpūrataraṅgamantharataratsaṃdhyāvayasyāściraṃ herambasya jayanti dantakiraṇākīrṇāḥ śarīratviṣaḥ

8

mauktikasamūhamiśritapradīptamāṇikyasamūhacchaṭāvatkāntā manoharāḥ |
śaṅkhasamūhasaṃgatavistīrṇavidrumasamāḥ |
jyotsnāpūrataraṅge mantharaṃ tarantī cāsau saṃdhyā ca tasyā vayasyāḥ sāmyātsakhyaḥ |
etādṛśā herambasya dantakiraṇairvyāptāḥ śarīratviṣaściraṃ jayanti ||
śuṇḍāgrākalitena hemakalaśenāvarjitena kṣarannānāratnacayena sādhakajanānsaṃbhāvayankoṭiśaḥ /
dānāmodavinodalubdhamadhupaprotsāraṇāvirbhavatkarṇāndolanakhelano vijayate devo gaṇagrāmaṇīḥ

9

śuṇḍāpradhṛtasuvarṇakalaśasaṃgṛhītena kṣaratā bahutvādbahirapi nirgacchatā muktāmāṇikyādiratnasamūhena koṭiśaḥ sādhakajanānsaṃbhāvayannasaṃkhyātānupāsakānsaṃpadā vardhayan /
dānetyādi |
āmodo gandhaharṣayoḥ |
protsāraṇamuccāṭanaṃ tadarthamāvirbhavatkarṇāndolanakrīḍaḥ |
gaṇānāmīśvaro devo vijayate ||
herambaṃ praṇamāmi yasya purataḥ śāṇḍilyamūle śriyā bibhratyāmburuhe samaṃ madhuripuste śaṅkhacakre vahan /
nyagrodhasya tale sahādrisutayā śaṃbhustayā dakṣiṇe bibhrāṇaḥ paraśuṃ triśūlamitayā pāśāṅkuśābhyāṃ śubham

10

śāṇḍilyamūle bilvavṛkṣasyādho yasya mahāgaṇapateḥ purato 'grabhāge padme bibhratyā śriyā samaṃ te prasiddhe śaṅkhacakre vahanmadhuripurviṣṇurasti |
tathā yasya dakṣiṇe nyagrodhasya tale vaṭavṛkṣādhaḥ pāśāṅkuśābhyāmitayā sahitayādrisutayā pārvatyā saha paraśuṃ triśūlaṃ ca bibhrāṇaḥ śaṃbhuḥ śivo 'sti ||
paścātpippalamāśrito ratipatirdevasya ratyotpale bibhratyā samamaikṣavaṃ dhanuriṣūnpauṣpānvahanpañca ca /
vāme cakragadādharaḥ sa bhagavānkroḍaḥ priyaṃgostale hastodyacchukaśālimañjarikayā devyā dharaṇyā saha

11

devasya paścime pippalavṛkṣasyādha utpale bibhratyā ratyā samamaikṣavaṃ dhanuḥ pañca pauṣpāniṣūṃśca vahan ratipatiḥ kāmadevo 'sti /
asya ca vāme priyaṃguvṛkṣādho hastodyacchukaśālimañjarikayaikasminkare kīramanyatra kalamakaṇiśaṃ bibhratyā dharaṇyā saha sa prasiddho bhagavānkroḍo varāho 'sti taṃ herambaṃ praṇamāmīti pūrveṇānvayaḥ ||
ṣaṭkoṇāśriṣu ṣaṭsu ṣaḍ gajamukhāḥ pāśāṅkuśābhīvarānbibhrāṇāḥ pramadāsakhāḥ pṛthumahāśoṇāśmapuñjatviṣaḥ /
āmodaḥ purataḥ pramodasumukhau taṃ cābhito durmukhaḥ paścātpārśvagato 'sya vighna iti yo vighnakarteti ca

12

ṣaṭkoṇasya pīṭhasya ṣaṭsvaśriṣu pālīṣu ṣaḍ gajamukhā dhyeyāḥ |
kīdṛśāste |
pāśāṅkuśābhayavarānhasteṣu bibhrāṇāḥ |
pramadānāṃ sakhāya iti pramadāsakhāḥ |
bhāryāsahitā ityarthaḥ |
pṛthuścāsau mahāśoṇāśmanāṃ padmarāgāṇāṃ puñjastadvattviṭ kāntiryeṣāṃ te |
yadi 'pṛthumahāḥ'; iti visargāntaḥ pāṭhastadā bhinnaṃ padam |
pṛthurmaho yeṣāṃ te |
akārānto 'pi mahaśabdo 'sti |
teṣāṃ nāmānyāha - purato 'grakoṇa āmodaḥ |
taṃ cāmodamabhitaḥ pramodasumukhau |
puraḥ kalpitapūrvadigapekṣayāgnikoṇe pramodaḥ, evamīśānakoṇe sumukha ityarthaḥ |
paścātpaścimakoṇe durmukhaḥ |
asya durmukhasya vighna iti yasya nāma sa ekasminpārśve vighnakarteti yasya nāma sa dvitīyapārśve 'sti |
arthādeko nairṛtyakoṇe, aparo vāyavye vartate ||
āmodādigaṇeśvarapriyatamāstatraiva nityaṃ sthitāḥ kāntāśleṣarasajñamantharadṛśaḥ siddhiḥ samṛddhistataḥ /
kāntiryā madanāvatītyapi tathā kalpeṣu yā gīyate sānyā yāpi madadravā tadaparā drāviṇyamūḥ pūjitāḥ

13

kāntasya svasvabharturāliṅganarasaṃ jānantyata eva mantharā rāgiṇī dṛgyāsāṃ tāḥ |
āmodādīnāṃ pūrvaślokoktānāṃ ṣaṇṇāṃ bhāryāsteṣāṃ samīpe sthitā dhyeyāḥ |
tāsāṃ nāmāni ca - siddhiḥ, samṛddhiḥ, kāntiḥ, madanāvatī, madadravā, drāviṇī ceti ||
āśliṣṭau vasudhetyatho vasumatī tābhyāṃ sitālohitau varṣantau vasu pārśvayorvilasatastau śaṅkhapadmau nidhī /
aṅgānyanvatha mātaraśca paritaḥ śakrādayo 'bjāśrayāstadbāhye kuliśādayaḥ paripatatkālānalajyotiṣaḥ

14

vasudhayā vasumatyā ca krameṇāliṅgitau śuklaraktavarṇau dhanaṃ varṣantau tau śaṅkhapadmasaṃjñau prasiddhau nidhī ṣaṭkoṇapārśvayorvilasataḥ /
tayordhyānaṃ kuryādityarthaha |
anu nidhidhyānānantaraṃ hṛdayāni ṣaḍaṅgāni dhyāyet |
parito brāhmyādyā aṣṭa mātaro dhyeyāḥ |
ṣaṭkoṇādbahiḥsthite 'ṣṭadalakamala indrādayo dikpālāstadbāhye teṣāṃ samīpa eva paripatatkālānalajyotiṣaḥ pradīptasvarūpā indrādīnāṃ hetayo vajrādyā dhyeyāḥ ||
ithaṃ viṣṇuśivāditattvatanave śrīvakratuṇḍāya huṃkārākṣiptasamastadaityapṛtanāvrātāya dīptatviṣe /
ānandaikarasāvabodhalaharīvidhvastasarvormaye sarvatra prathamānamugdhamahase tasmai parasmai namaḥ

15

'herambaṃ praṇamāmi'; (9/10) iti ślokābhyāṃ viṣṇuśivādisvarūpaistanurmūrtiryasya sa tasmai |
ādipadātsmarakroḍau |
huṃkāramātreṇa nirastasamastāsurasainyasamūhāya dīptakāntaye |
ānandeti |
niratiśayasukhasphuraṇataraṅgairdūrīkṛtasaṃpūrṇormaye |
ūrmayaḥ ṣaḍbhāvavikārāḥ |
te ca - jāyate, asti, vardhate, vipariṇamate, apakṣīyate, naśyatīti ca |
ānandaikarasāvayodhalaharībhirvidhvastāḥ sarveṣāṃ sādhakānāmūrmayaḥ ṣaḍindriyajanyā vṛttayo yasmādityeke |
ūrmiśabdenāvidyādayo yogaśāstraprasiddhāḥ kleśāḥ |
sarvatra prathamānaṃ mugdhaṃ sundaraṃ maho yasya tasmai parasmai jagato 'nyasmai namaḥ ||
sevāhevākidevāsuranaranikarasphārakoṭīrakoṭīkoṭivyāṭīkamānadyumaṇisamamaṇiśreṇibhāveṇikānām /
rājannīrājanaśrīsakhacaraṇanakhadyotavidyotamānaḥ śreyaḥ stheyaḥ sa deyānmama vimaladṛśo bandhuraṃ sindhurāsyaḥ

16

sevāyāṃ hevāko 'bhilāṣo yeṣām |
ahamagre 'hamagre bhavāmītīcchā |
ahaṃpūrviketi yāvat |
te ca te devāsuranarāṇāṃ samūhāsteṣāṃ dedīpyamānamukuṭāgrāṇāṃ yā koṭiḥ saṃkhyāviśeṣastatra vyāṭīkamānāḥ susaṃgatāḥ sūryatulyaratnapaṅktikāntipravāhāsteṣām |
rājantī nīrājanaśrīrārātrikaśobhā tasyāḥ sakhāyaste ca te caraṇanakhāśca teṣāṃ dyotena prakāśena vidyotamānaḥ sa prasiddhaḥ sindhurāsyo gajamukhaḥ |
he vimaladṛśaḥ paṇḍitāḥ |
mama bandhuraṃ ramyaṃ stheyaḥ sthirataraṃ śreyaḥ kalyāṇaṃ deyāt |
mametyasya vā vimaladṛśa iti viśeṣaṇam |
'vimaladṛśā'; iti pāṭhe tu saumyāvalokanena śreyo dadyādityarthaḥ ||
etena prakaṭarahasyamantramālāgarbheṇa sphuṭatarasaṃvidā stavena /
yaḥ stauti pracurataraṃ mahāgaṇeśaṃ tasyeyaṃ bhavati vaśaṃvadā trilokī

Original text: Mahāgaṇapatistotra with a commentary “by his disciple” · Edition: Pdt. Durgaprasad and Kasinath Pandurang Parab, Kavyamala [old, cumulative series], vol. 1, 1886 (3rd ed., 1929), pp. 1-6. · Data entry Dhaval Patel · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc