Lalitavistara · Chapter 20
iti //
// iti śrīlalitavistare bodhimaṇḍagamanaparivarto nāma ekonaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ //
START Parivarta 20
bodhimaṇḍavyūhaparivarto viṃśatitamaḥ /
iti hi bhikṣavo bodhisattvasya bodhimaṇḍaniṣaṇṇasyaṃ pūrvasyāṃ diśi ṣaṭ kāmāvacarā devāḥ sthitā abhūvan - mā bodhisattvasya kaścidantarāyaṃ kārṣīditi / evaṃ dakṣiṇapaścimottarā diśo devaiḥ parigṛhītā abhūvan //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo bodhimaṇḍaniṣaṇṇastasyāṃ velāyāṃ bodhisattvasaṃcodanīṃ nāma raśmiṃ prāmuñcat, yayā raśmyā samantāddaśasu dikṣvaprameyāsaṃkhyeyāni dharmadhātuparamāṇyākāśadhātuparyavasānāni sarvabuddhakṣetrāṇyavabhāsitānyabhūvan //
atha khalu pūrvasyāṃ diśi vimalāyāṃ lokadhātau vimalaprabhāsasya tathāgatasya buddhakṣetrāllalitavyūho nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntaiśca bodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya ca tasyāṃ velāyāṃ bodhisattvasya pūjākarmaṇe tathārūpamṛddhyabhisaṃskāramabhisamakarod yenaddharyabhisaṃskāreṇābhisaṃskṛtena daśasu dikṣvākāśadhātuparyavasānāni sarvabuddhakṣetrāṇyekaṃ maṇḍalamātramādarśayati sma śuddhasya nīlavaiḍūryasya / pañcagatyupapannānāṃ sarvasattvānāṃ purato bodhimaṇḍe niṣaṇṇaṃ bodhisattvamupadarśayati sma / te ca sattvāḥ parasparamekāṅgulikābhirbodhisattvamupadarśayanti sma - ko 'yamevaṃrūpaḥ sattvo lalitaḥ, ko 'yamevaṃrūpaḥ sattvo virājata iti / teṣāṃ ca sattvānāṃ purato bodhisattvo bodhisattvānnirmimīte sma / tatra te bodhisattvavigrahā imā gāthā abhāṣanta -
yasyā kiṃcana rāgadoṣakaluṣā sā vāsanā uddhṛtā
yasyā kāyaprabhākṛtā daśadiśe sarve prabhā niṣprabhāḥ /
yasyā puṇyasamādhijñānanicayaḥ kalpaughasaṃvardhiṃtaḥ
so 'yaṃ śākyamunirmahāmunivaraḥ sarvā diśo bhrājate
iti //
atha khalu bhikṣavo dakṣiṇasyāṃ diśi ratnavyūhāyā lokadhāto ratnārciṣastathāgatasya buddhakṣetrādratnacchatrakūṭasaṃdarśano nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe ekaratnachatreṇa taṃ sarvāvantaṃ maṇḍalamātraṃ saṃchādayati sma / tatra śakrabrahmalokapālāḥ parasparametadavocan - kasyedaṃ phalam, kenāyamevaṃrūpo ratnachatravyūhaḥ saṃdṛśyata iti / atha tasmādratnachatrādiyaṃ gāthā niścarati sma -
yena cchatrasahasrakoṭinayutā gandhāna ratnāna ca
dattā apratimeṣu maitramanasā tiṣṭhanti ke nirvṛte /
so eṣo varalakṣaṇo hitakaro nārāyaṇasthāmavān
bodhermūlamupāgato guṇadharastasyaiṣa pūjā kṛtā
iti //
atha khalu paścimāyā diśaścampakavarṇāyā lokadhātoḥ puṣpāvalivanarājikusumitābhijñasya tathāgatasya buddhakṣetrādindrajālī nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopajagāma / upetya ca bodhisattvasya pūjākarmaṇe sarvāvantaṃ maṇḍalamātramekaratnajālena saṃchādayati sma / tatra daśasu dikṣu devanāgayakṣagandharvāḥ parasparamevamāhuḥ - kasyāyamevaṃrūpo prabhāvyūha iti / atha tasmādratnajālādiyaṃ gāthā niścarati sma -
ratnākaro ratanaketu ratistriloke ratnottamo ratanakīrti rataḥ sudharme /
ratnāni trīṇi na ca chetsyati vīryaprāptaḥ so bodhi prāpsyati varāmiya tasya pūjā
iti //
atha khalūttarasyāṃ diśi sūryāvartāyā lokadhātoścandrasūryajihmīkaraprabhasya tathāgatasya buddhakṣetrādvyūharājo nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe yāvanto daśasu dikṣu sarvalokadhātuṣu buddhakṣetraguṇavyūhāstān sarvāṃstasmin maṇḍalamātre saṃdarśayati sma / tatra kecidbodhisattvā evamāhuḥ - kasyema evaṃrūpā vyūhāḥ? atha tebhyaḥ sarvavyūhebhya iyaṃ gāthā niścarati sma -
kāyo yena viśodhitaḥ subahuśaḥ puṇyena jñānena ca
yenā vāca viśodhitā vratatapaiḥ satyena dharmeṇa ca /
cittaṃ yena viśodhitaṃ hiridhṛtī kāruṇyamaitryā tathā
so eṣo drumarājamūlupagataḥ śākyarṣabhaḥ pūjyate
iti //
atha khalu pūrvadakṣiṇasyā diśo guṇākarāyā lokadhātorguṇarājaprabhāsasya tathāgatasya buddhakṣetrādruṇamatirnāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe sarvaguṇavyūhaṃ kūṭāgāraṃ tasmin maṇḍalamātre 'bhinirmimīte sma / tasya te parivārā evamāhuḥ - kasyāyamevaṃrūpaḥ kūṭāgāravyūhaḥ? tataśca kūṭāgārādiyaṃ gāthā niścarati sma -
yasya guṇaiḥ satataṃ guṇagandhikā bhonti surāsura yakṣa mahoragāḥ /
so guṇavān guṇarājakulodito bodhiviṭape upaviṣṭu guṇodadhiḥ
iti //
atha khalu dakṣiṇapaścimāyā diśo ratnasaṃbhavāyā lokadhāto ratnayaṣṭestathāgatasya buddhakṣetrādratnasaṃbhavo nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe aprameyāsaṃkhyeyān ratnavyomakāṃstasminmaṇḍalamātre 'bhinirmimīte sma / tebhyaśca ratnavyomakebhya iyaṃ gāthā niścacāra -
tyaktā yena sasāgarā vasumatī ratnānyatho 'nekaśaḥ
prāsādāśca gavākṣaharmikavarā yugyāni yānāni ca /
vyomālaṃkṛta puṣpadāma rucirā udyāna kūpā sabhā
hastā pāda śirottamāṅganayanāḥ so bodhimaṇḍe sthitaḥ
iti //
atha khalu paścimottarasyā diśo meghavatyā lokadhātormegharājasya tathāgatasya buddhakṣetrānmeghakūṭābhigarjitasvaro nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe kālānusāryagurumeghamabhinirmāyoragasāracandanacūrṇavarṣaṃ tasmin maṇḍalamātre 'bhipravarṣati sma / tasmācca kālānusārimeghamaṇḍalamātrādiyaṃ gāthā niścarati sma -
dharmāmegha sphuritva sarvatribhave vidyādhimuktaprabhaḥ
saddharmaṃ ca virāga varṣiṃ amṛtaṃ nirvāṇasaṃprāpakam /
sarvā rāgakileśabandhanalatā so vāsanā chetsyati
dhyānarddhībalaindriyaiḥ kusumitaḥ śraddhākaraṃ dāsyate
iti //
atha khalūttarapūrvasyā diśo hemajālapratichannāyā lokadhāto ratnacchatrābhyudgatāvabhāsasya tathāgatasya buddhakṣetrāddhemajālālaṃkṛto nāma bodhisattvo mahāsattvastayāprabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe sarveṣu teṣu kūṭāgāreṣu ratnavyomakeṣu dvātriṃśallakṣaṇasamalaṃkṛtān bodhisattvavigrahānabhinirmimīte sma / sarve ca te bodhisattvavigrahā divyamānuṣyakapuṣpadāmaparigṛhītā yena bodhisattvastenābhinatakāyāstāni puṣpadāmānyabhipralambayanti sma / te imāṃ gāthāmabhāṣanta -
yena buddhanayutā stavita pūrva gauraveṇa mahatā janiya śraddhām /
brahmaghoṣavacanaṃ madhuravāṇiṃ bodhimaṇḍopagataṃ śirasi vande
iti //
atha khalvadhastāddiśaḥ samantavilokitāyā lokadhātoḥ samantadarśinastathāgatasya buddhakṣetrādratnagarbho nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe tasmin vaidūryamayamaṇḍalamātre jāmbūnadasuvarṇapadmānyabhyudgatānyupadarśayati sma / teṣāṃ ca padmānāṃ karṇikāsvardhakāyikā nāryo varṇarūpasaṃpannāḥ sarvālaṃkārapratimaṇḍitā upadarśayati sma / vāmadakṣiṇe pāṇibhirharṣakaṭakakeyūrasuvarṇasūtramuktāhārādivividhābharaṇaparigṛhītāḥ puṣpapaṭṭadāmāni cābhipralambayantyo yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenoparyabhinatakāyāḥ / tāścemāṃ gāthāmabhāṣanta -
yo onamiṣṭa sadā gurūṇāṃ buddhaśrāvakapratyekajinānām /
nirmāṇasuśīla sadojju praṣṭho tasyā onamathā guṇadharasya
iti //
atha khalūpariṣṭāddiśo varagaganāyā lokadhātorgaṇendrasya tathāgatasya buddhakṣetrādgaganagañjo nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe gaganatalastha eva yāvanto daśasu dikṣu sarvabuddhakṣetreṣvadṛṣṭāśrutapūrvāḥ santi puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaravastrālaṃkārachatradhvajapatākāvaijayantiratn - amaṇikanakarajatamuktāhārahayagajarathapattivāhanapuṣpavṛkṣapatrapuṣpaphaladārakadārikā devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragaśakrabrahmalokapālamānuṣyāmānuṣyāṇāṃ sarvā gaganatalānmahāntaṃ puṣpavarṣamabhipravarṣanti sma sarvasattvaprītisukhasaṃjananaṃ ca / na ca kasyacitsattvasya bhayaṃ cotpīḍāṃ vā karoti sma //
tatredamucyate -
peyālameṣa diśatāsu jinaurasā ye saṃpūjituṃ hitakaraṃ anuprāpta bodhim /
teṣāṃ viyūhakramavikramasukramāṇāṃ opamyamātra niśṛṇotha jinaurasānām
ke cāgatā nabhasi megha iva stananto hārā sahasranayutāni pralambayantaḥ /
ke cāgatā makuṭaratnavilambacūḍāḥ pauṣpaṃ vimāna gagane upadarśayantaḥ
ke cāgatā dharaṇisiṃha ivā nadantaḥ śūnyānimittapraṇidhīravamuñcamānāḥ /
ke cāgatā yatha vṛṣā abhinandamānāḥ na ca dṛṣṭapūrva rucirāṇi kṣipanti puṣpāṃ
ke cāgatā nabhasi sāra ivā ravanto varṇāsahasra svaki ātmani darśayantaḥ /
ke cāgatā śaśirivā gagane supūrṇāḥ sugatātmajasya guṇamālamudīrayantaḥ
ke cāgatā raviriva prabha muñcamānāḥ sarvāṇi mārabhavanāni karonti jihmā /
ke cāgatā vimalaketu yathendrayaṣṭyaḥ saṃbhārapuṇyanicitāstahi bodhimaṇḍe
kecitkṣipanti gaganānmaṇiratnajālā candrā sucandra tatha bāla virocamānā /
māndāravā sumanavārṣikacampadāmā saṃbodhisattva drumarājasthite kṣipanti
ke cāgatā dharaṇi kampayamāna padbhyāṃ saṃkampitā vasudha prītikarī janasya /
ke cāgatā grahiya meru karetalebhiḥ utsṛṣṭapuṣpapuṭa saṃsthita antarīkṣe
ke cāgatāścaturi sāgara gṛhya mūrdhnā utsṛṣṭa siñci vasudhāṃ varagandhatoyaiḥ /
ke cāgatā ratanayaṣṭi gṛhītva citraṃ saṃbodhisattvamupadarśaya sthitva dūre
ke cāgatā bhaviya brahma praśāntarūpāḥ śāntā praśāntamanasaḥ sthita dhyānadhyāyī /
romebhi teṣa svaru niścarate manojña maitrīupekṣakaruṇāmuditāpramāṇā
ke cāgatā maruta śakra ivā yathaiva devaiḥ sahasranayutaiśca purākṛtāste /
upagamya bodhivaṭu gṛhya kṛtāñjalībhiḥ śakrābhilagna maṇiratna kṣipanti citrā
ke cāgatāścatudiśā ca yathaiva pālā gandharvarākṣasaparīvṛta kinnarebhiḥ /
vidyutsphuṭānta kusumāni pravarṣamāṇāḥ gandharvakinnararūtena stuvanti vīram
ke cāgatāḥ kusumitāṃ pragṛhītva vṛkṣān saphalāṃ sapuṣpavaragandha pramuñcamānāṃ /
jāteṣu teṣu sthita buddha śuddhakāyāḥ avalambamāna pratimaṇḍi kṣipanti puṣpā
ke cāgatāḥ kusumitāḥ puḍinī gṛhītvā padmotpalaiḥ kusumitaistatha puṇḍarīkaiḥ /
dvātriṃśalakṣaṇadharāḥ sthita padmagarbhe staviṣṭa aliptamanasaṃ vidu bodhisattvam
ke cāgatā vipulakāya tatheva meru sthitvāntarīkṣa svakamātmanamutsṛjanti /
utsṛjyamātra bhaviyā navapuṣpadāmāḥ saṃchādayanti trisahasri jinasya kṣetram
ke cāgatā ubhayacakṣuṣi kalpadāhaṃ saṃdarśayanta vibhavaṃ tatha saṃbhavaṃ ca /
teṣāṃ śarīri bahudharmasukhā raṇanti tāṃ śrutva sattvanayutā prajahanti tṛṣṇām
ke cāgatā ravitakinnaratulyaghoṣāḥ bimboṣṭhacāruvadanāḥ paripūrṇavaktrāḥ /
kanyā yathaiva sualaṃkṛta citrahārāḥ prekṣanta yāṃ suragaṇā na labhanti tṛptim
ke cāgatā vajirakāya ivā abhedyāḥ heṣṭhā paskandhacaraṇaiḥ pratigrāhyamāṇāḥ /
ke cāgatā ravirivā śaśipūrṇavaktrāḥ jyotsnākarāḥ prabhakarā hatakleśadoṣāḥ
ke cāgatā ratanamaṇḍita ratnapāṇī saṃchādayitva bahukṣetrasahasrakoṭyaḥ /
varṣanti ratnavara puṣpa sugandhagandhā saṃtoṣaṇārthaṃ bahusattvahitaṃ sukhārtham
ke cāgatā mahati dhāraṇi ratnakośāḥ romebhi sūtranayutāni prabhāṣamāṇāḥ /
pratibhānavanta mativanta subuddhivanto mattapramattajanatāṃ pratibodhayantaḥ
ke cāgatā grahiya bheri yathaiva meru ākoṭyamānu gagane sumanojñaghoṣām /
yasyā ravaṃ daśadiśe vraji kṣetrakoṭyā adyāvaboddhumamataṃ anubuddhi śāstā
Original text: Lalitavistara · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1958 (Buddhist Sanskrit Texts, 1) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0