Lakshmi Tantra · Chapter 50
pañcāśo'dhyāyaḥ - 50
śakraḥ---
viśvāraṇe namastubhyaṃ namo viśvavibhūtaye/
sarvāsāmapi siddhīnāṃ namaste mūlahetave
1. viśvāraṇe/ viśvotpattisthānabhūte ityarthaḥ/
ādidevātmabhūtāyai nārāyaṇakuṭumbini/
samastajagadārādhye namaste padmayonaye
2. ātmabhūtāyai/ prāṇavallabhāyai ityarthaḥ/
tvatprasādācchrutā mantrāstvadīyāḥ siddhayo mayā/
ārādhanaṃ ca sarveṣāṃ yathāvadavadhāritam
idānīṃ śrotumicchāmi tvadvaktrāmbujaniḥ sṛtam/
tvatsūktasya vidhiṃ kṛtsnamupasanno'smyadhīhi bho
4. tvatsūktasya; śrīsūktasya/
śrīḥ---
devo nārāyaṇo nāma jagatastasthuṣaspatiḥ/
ātmā ca sarvalokānāṃ ṣāḍguṇyānandavigrahaḥ
5. jagata ityādi/ jaṅgamasthāvarāṇāṃ patirityarthaḥ/
sarvaprakṛtirīśānaḥ sarvajñaḥ sarvakāryakṛt/
niraniṣṭo'navadyasca sarvakalyāṇasaṃśrayaḥ
6. prakṛtiḥ ; upādānakāraṇam/
tamasāṃ tejasāṃ caiva bhāsakaḥ svaprakāśataḥ/
antaryāmī niyantā ca bhāvābhāvavibhāvitaḥ
7. "tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti" iti śrutyarthopabṛṃhaṇamatra/ bhāvābhāveti/ bhāvābhāvapadārtharūpatayā nirdhārita ityarthaḥ/
śaktimān sakalādhāraḥ sarvaśaktirmadīśvaraḥ/
tasyāhaṃ paramā śaktirekā śrīrnāma śāśvatī
nirastanikhilāvadyā sarvakāmadughā vibhoḥ/
ātmabhittisamunmīlacchuddhāśuddhādhvavargiṇī
9. sarvakāmeti/ mayaiva saḥ avāptasamastakāma iti bhāvaḥ/ ātmabhittīti/ śuddhāśuddharūpaḥ prapañcaḥ sarvo'pi madekāvalambana ityarthaḥ/
anuvratā hṛṣīkeśaṃ sarvataḥ samatāṃ gatā/
tāvāvāṃ parame vyomni pitarau jagataḥ parau
anugrahāya lokānāṃ sthitau svaḥ parayā śriyā/
kadācitkṛpayāviṣṭau jīvānāṃ hitakāmyayā
sukhinaḥ syurime jīvāḥ prāpnuyurnau kathaṃ nviti/
upāyānveṣaṇāyattau parameṇa samādhinā
12. samādhinā; dhyānena/
mathnīvaḥ smātigambhīraṃ śabdabrahmamahodadhim/
mathyamānāttatastasmāt sāmargyajuṣasaṃkulāt
13. mathnīvaḥ smeti/ amathnīvetyarthaḥ/
tat sūktamithunaṃ divyaṃ dadhno ghṛtamivotthitam/
anāhatamasaṃdigdhamanaspaṣṭamanaśvaram
14. sūktamithunam; puṃsūktaṃ śrīsūktaṃ ca/ anāhatam; avyāhatam/ anaspaṣṭam; atispaṣṭam/
sarvaiśvaryaguṇopetamanākulapadākṣaram/
ādyostathāntayoḥ śaśvadanyonyākṣaramiśritam
śaktiśaktimadāviddhaṃ tattadakṣaramiśritam/
tatra puṃlakṣaṇaṃ sūktaṃ sadbrahmaguṇabhūṣitam
svīcakārāravindākṣaḥ svamahimni pratiṣṭhitam/
tatra srīlakṣaṇaṃ sūktaṃ sadbrahmaguṇabhūṣitam
17. svīcakāreti/ tanmantradraṣṭṛtayā tadṛṣitvena tatpratipādyatvena taddevatātvena cātmānamabhāvayadityarthaḥ/ aravindākṣa ityanena "tasya yathā kapyāsaṃ puṇḍarīkamevamakṣiṇī" iti śrutyupavarṇita iti sūcyate/
svīcakārāhamavyagrā svamahimni pratiṣṭhitam/
te ete parame sūkte maharṣigaṇasevite
adhīte ca vimṛṣṭe ca nayetāṃ paramāṃ gatim/
vihitāni vidhānāni kalpakṛdbhiḥ purātanaiḥ
19. adhīte; śabdataḥ/ vimṛṣṭe; arthataḥ/ kalpakṛdbhiḥ; śaunakādibhiḥ/
aghorāṇyamarādhyakṣa tāni tāni sahasraśaḥ/
tatra saṃprati matsūktavidhānaṃ vihitaṃ śṛṇu
20. aghorāṇi/ phaladaśāyāmiva sādhanadaśāyāmapi paramabhogyānītyarthaḥ/
māmevāsya muniṃ vidyācchandaḥ śrīrnāma kathyate/
devatā sakalādhārā viṣṇupatnyahamīśvarī
viniyogo'sya sūktasya lakṣmīnārāyaṇārcane/
aṅkasthāṃ bhāvayellakṣmīṃ viṣṇormāṃ parameśvarīm
22. aṅkasthāmiti/ vāmāṅkasthāmityarthaḥ/
vāmenāliṅgitāṃ śaśvadbāhunā paramātmanā/
tadaṃsalagnabāhuṃ ca divyapaṅkajadhāriṇīm
atha māmarcayedṛgbhiḥ prayataḥ parameśvarīm/
vāmotsaṅganiṣaṇṇāṃ māṃ devadevasya śārṅgiṇaḥ
kuryāt prathamayā carcā tvāvāhanamatandritaḥ/
dvitīyayāsanaṃ dadyād devadevasya śārṅgiṇaḥ
tṛtīyayārghyamīśāne pādyaṃ cāpi prakalpayet/
caturthyācamanaṃ caiva pañcamyā copahārakam
ṣaṣṭhyā snānaṃ prakurvīta saha nau sādhakottamaḥ/
saptamyā vāsasī dadyādaṣṭamyā bhūṣaṇāni ca
gandhaṃ dadyānnavamyā tu daśamyā sumanaścayam/
parābhyāṃ dhūpadīpau tu parayā madhuparkakam
28. parābhyāmiti/ ekādaśīdvādaśībhyāmṛgbhyāmityarthaḥ/
prāpaṇaṃ ca caturdaśyā pañcadaśyā namaskriyāḥ/
tārikāmanutāraṃ ca prayuñjīyādathāntataḥ
29. tārikāmityādi/ hrīṃ śrīṃ iti mantradvayamityarthaḥ/
pratyṛcaṃ niyato mantrī japecchaktyā yathāvidhi/
sūktasya vilayaṃ paścāttārikāyāmanusmaret
tārikāsthau ca nau dhyātvā smaret sarvagatiṃ ca nau/
ṛgbhiścatasṛbhiryadvā pūrvamāvāhanakriyā
31. pakṣāntaramāha---ṛgbhiriti/
pañcamyā tu prapadyeta śriyaṃ māṃ śuddhacetasā/
āpa ityanayā kuryādarghyapādyācamakriyāḥ
32. āpa iti/ "āpaḥ sṛjantu" ityādidvādaśyetyarthaḥ/
ārdrāmiti ca matsnānaṃ kardameneti cāmbaram/
gandhadvāreti gandhāḥ syurupaitu syādalaṃkṛtiḥ
33. ārdrāmityādi/ trayodaśyā caturdaśyā cetyarthaḥ/ kardameneti/ ekādaśyetyarthaḥ/ gandhadvāreti/ navamyetyarthaḥ/ upaitviti/ saptamyetyarthaḥ/
kāṃ sosmi dhūpadīpau ca ṣaṣṭhyā caivopahārakam/
manasaḥ kāmamityevaṃ madhuparkaṃ prakalpayet
34. kāṃ sosmīti/ caturthyetyarthaḥ/ asyā ācamane'pyupayogaḥ pūrvamuktaḥ/ ṣaṣṭhyeti/ "ādityavarṇe" ityanayetyarthaḥ/ manasa iti/ daśamyetyarthaḥ/
kṣutpipāsāmiti hyeṣā prāpaṇapratipādikā/
antyayā tu namaskāraḥ śiṣṭaṃ pūrvavadācaret
35. kṣudityādi/ aṣṭamyetyarthaḥ/ antyayeti/ "tāṃ ma āvaha" iti pañcadaśyetyarthaḥ/
sūkte'smin mama nāmāni pañcāśat trīṇi cāpyuta/
teṣāṃ niruktiṃ mattastvaṃ śṛṇu jambhaniṣūdana
36. pañcāśat trīṇīti/ tripañcāśadityarthaḥ/
nihitā sarvabhūteṣu raṇe bhṛṅgavadhūriva/
janayantī paraṃ nādaṃ tailadhārāvadacyutam
37. nihitetyādinā hiraṇyavarṇetināmaniruktiḥ/ hiśabdārtho nihiteti/ raṇe; śabdaṃ karomītyarthaḥ/ tādātvikanādasya vivaraṇam---bhṛṅgavadhūriveti/ acyutam; avicchinnamityarthaḥ/
nimeṣonmeṣayormadhye sūryācandramasoḥ sthitā/
mūlamādhāramārabhya dviṣaṭkāntamupeyuṣī
uditānekasāhasrasūryavahnīndusaṃnibhā/
cakrakāt pavanādhārācchāntā paśyātha madhyamā
39. varṇaśabdaṃ nirvikti---cakkāditi/ ādhāracakrādityarthaḥ/ śāntā; paretyarthaḥ/ paśyā; pasyantī/
vaikharīsthānamāsādya tatrāṣṭasthānavartinī/
varṇānāṃ jananī bhūtvā bhogān praśnaumi gauriva
40. vaikharīsthānam; kaṇṭhādīnyaṣṭau/
hiraṇyavarṇetyevaṃ māṃ prajāpatirudāradhīḥ/
stutvā tu matprasādāt sa yogānāṃ dharmamūcivān
praṇavādirnamo'nto'yaṃ mantro mama navākṣaraḥ/
śabdabrahmamayaḥ sākṣādyogināṃ yogasādhakaḥ
42. oṃ hiraṇyavarṇāyai namaḥ iti navākṣaro mantraḥ/
dūrād dūrataraṃ yāmi hariṇī yogimānasāt/
bhaktyā badhnanti nijayā yogino māṃ yatavratāḥ
43. hariṇīti nāma nirucyate'tra/ hariṇīvat dūradhāvanāditi, haranti badhnanti yogina enāmiti ca nirvacanadvayam/
ṣaṣṭiraṣṭau sahasrāṇi yogino matparāyaṇāḥ/
hariṇīṃ māmanudhyāya pratyāhāraṃ paraṃ gatāḥ
hariṇājinasaṃvītāṃ hariṇājinasaṃstarām/
hariṇāśliṣṭamadhyāṃ tāṃ hariṇāyatalocanām
45. nirvacanāntaramāha---hariṇetyādi/ hariṇasyevāśliṣṭamasaṃsṛṣṭaṃ madhyaṃ yasyāḥ, hariṇā viṣṇunā āśliṣṭaṃ madhyaṃ yasyā iti vā nirvacanam/
hariṇīṃ māmanusmṛtya parāṃ śāntimavāpruyāt/
hariṃ nayāmi kāryeṣu nīye ca hariṇā svayam
46. nirvacanāntaraṃ harimiti/ "yadiṅgitaparādhīno vidhatte'khilam" ityabhiyuktāḥ/
sadā hariṇabhāsāhaṃ hāriṇī duritaṃ satām/
praṇavādirnamo'ntaśca mantro'yaṃ me ṣaḍakṣaraḥ
47. hariṇabhāseti hāriṇīti ca nirvacanadvayam/ oṃ hariṇyai namaḥ/
sarvārthasādhakaḥ sākṣādyogasādhanamuttamam/
sauvarṇaiḥ kalpitā nityaṃ mama mālā saroruhaiḥ
48. suvarṇasrak rajatasragiti nāmadvayam/
sṛjāmi śobhanān varṇān suṣṭhu viśvaṃ vṛṇāmi vā/
sṛtāścāpi mayājasraṃ baddhamuktādayo hyajāḥ
49. sṛjāmītyādinā nirvacanāntaram/ suṣṭhu viśvamityādinā tṛtīyaṃ nirvacanam/ "viśvaṃ viṣṇuḥ" iti nāmapāṭhāt viṣṇuṃ patitvena vṛṇe iti vā, viśvaṃ lokaṃ vāsasthānatayā vṛṇe iti vā nirvacanaṃ bhāvyam/ srakśabdanirvacanamāha---sṛtā iti/
suvarṇasrajamityevaṃ guhyakānāmadhīśvaraḥ/
merau ciramupasthāya dhaneśatvamavāptavān
50. upākhyānamucyate---guhyakānāmiti/
rājatairme srajaḥ padmai rājante ca srajo'malāḥ/
rājitāśca srajaḥ sarve sraṣṭāro jagatāṃ mayā
51. rajatasragiti nāma nirucyate---rājatairiti/ nirvacanāntaraṃ rājanta iti/ rājitā iti ca nirvacanāntaram/
rajatasrajamityeva rudrāṇāṃ pravaraḥ purā/
kailāse samupasthāya rajatādhipatāṃ yayau
52. upākyānamucyate---rudrāṇāmiti/
aṣṭākṣarāvimau mantrau satārau namasā yutau/
japārcanahutadhyānādabhīṣṭaṃ sādhayiṣyataḥ
53. oṃ suvarṇasraje namaḥ/ oṃ rajatasraje namaḥ/
caṃkramyamāṇā bhaktānāṃ drāvayāmi ca duṣkṛtam/
candravat satataṃ cittaṃ bhaktānāṃ drāvayāmi ca
54. candreti nāma nirucyate---caṃkramyamāṇeti/ kramdhātoryaṅi caṃkramyeti rūpam/ tatra caṃ iti padamādāya drā ityanena yoge candreti bhavati/ drā iti padaṃ nirvakti---drāvayāmīti/ drā ityasyaiva nirvacanāntaraṃ candravaditi/
udemi yogināmantarānandaspandalakṣaṇā/
caturthīṃ tu daśāṃ teṣāṃ candravadbhāsayāmi ca
55. nirvacanāntaramāha---udemīti/ caturthī daśā turīyāvasthā/
yogāntarāyanihato vasiṣṭhaḥ paramo muniḥ/
antascandramayīṃ śuddhāṃ cidānandamahodadhim
56. upākhyānamukhena nirvacanāntaramāha---yogetyādinā/
nāḍīsthāṃ māmanusmṛtya punaḥ svaṃ yogamāptavān/
ānandajanakaḥ sadyo mantro'yaṃ me ṣaḍakṣaraḥ
57. oṃ candārayai namaḥ/
bhavadāvāgnidagdhānāṃ nirvṛtiṃ prakarotyayam/
ādhārābjād dviṣaṭkāntaṃ sūryabhāsā hiraṇmayī
58. hiraṇmayīti nāma nirucyate---ādhāretyādi/ dviṣaṭkāntam; dvādaśānatm/ sūryasyeva bhāsā yasyā iti ākārāntaḥ śabdaḥ/
udemi satataṃ proktā śabdasaṃkalpakorakaiḥ/
prakṛteśca pare vyomni maṇḍale ca trayīmaye
59. śabdasaṃkalpāḥ paśyantyādayaḥ/ tadātmanodemīti itthaṃbhūtalakṣaṇe tṛtīyā/ niruktyantaraṃ prakṛterityādi/
hiraṇmaye'vatiṣṭhe'haṃ hitāya jagatāṃ sadā/
tāṃ māṃ hiraṇmayītyevaṃ munayo vedapāragāḥ
stutvā samāpruvan kāmaṃ yogino yogamuttamam/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmārthasādhakaḥ
61. oṃ hiraṇmayyai namaḥ/
sākṣiṇī sarvabhūtānāṃ lakṣayāmi śubhāśubham/
lakṣmīścāsmi harernityaṃ lakṣyaṃ sarvamiteraham
62. ita ārabhya sapta ślokāḥ lakṣmīnāmanirvacanaparāḥ/ darśanārthāt lakṣadhātornirvacanamāha---sākṣiṇīti/ lakṣmīśceti/ hareḥ lakṣmīḥ sarvasaṃpadityarthaḥ/ atra "śraddhayā devo devavamaśnute" "aprameyaṃ hi tattejo yasya sā janakātmajā" ityādikaṃ bhāvyam/ lakṣyamiti/ sarvapramiteḥ prameyetyarthaḥ/
dadatī kṣepaṇī cāsmi nityā tripreraṇī tathā/
tathā jñānasvarūpāhaṃ lakṣaṇīyā mitau mitau
63. kṣipdhātornirvacanamāha---kṣepaṇīti/ tasyaiva vivaraṇaṃ tripreraṇīti/ kāyavāṅmanasānāṃ prerayitrītyarthaḥ/ atra "lā dāne" "kṣipa preraṇe" iti dhātudvayānniṣpattirabhipretā/ tathāhaṃ jñānasvarūpā lakṣaṇīyā/
laye nivāse nirmāṇe preraṇī prakṛteraham/
lakṣaṇākhyasya bhāvasya kalākāṣṭhādirūpiṇī
64. laye iti/ sṛṣṭisthitisaṃhāreṣu prakṛtiṃ prerayāmīti lakṣmīraham/ lakṣyante pramīyante iti lakṣaṇāni sarve bhāvāḥ/ teṣāṃ kṣepaṇī iti niruktiḥ/
avyaktavyaktasattvasthā prerayitrī sadāsmyaham/
lakṣaṃ nayāmi cātmānaṃ lāmi cānte kṣipāmi ca
65. lakṣamityādi niruktyantaram/ tathā lāmītyapi/ līnā bhavāmītyarthaḥ/ kṣipāmi; prerayāmi/ līdātuṃ kṣipadhātuṃ cādāya nirvacanam/
kṣipāmi kṣapayāmyekā kṣiṇomi duritaṃ satām/
kṣame kṣamā hi bhūtānāṃ mime manye ca māmi ca
66. nirvacanāntaramāha---kṣipāmīti/ kṣamadhātoḥ vyutpattimāha---kṣame iti/ mīśabdavyutpattimāha---mime ityādinā/
ityetān mayi dṛṣṭvārthān paramarṣirudāradhīḥ/
lakṣmīrlakṣaya metyeva kapilo muniruktavān
67. he lakṣmīḥ mā māṃ lakṣaya kaṭākṣayeti kapilo muniruvācetyarthaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantraḥ pātālagatisādhanaḥ/
divyāntarikṣabhaumānāṃ bhogānāmupapādanaḥ
68. oṃ lakṣmyai namaḥ/
tanurjñānamayī sā me viṣṇorhṛdi ca vartate/
ātmajñānamidaṃ puṇyaṃ yogajñānamidaṃ param
69. anapagāminīti nāma nirvakti---tanuriti/ viṣṇoranapāyitvāt anapagāminīti nāma/
bhānāmiva gatā kāntiḥ śītaraśmau sadā tathā/
śaktiḥ śaktimato viṣṇoḥ sthitāhamanapāyinī
apaścāhamayāmyekā dravo bhūtvā guṇo mahān/
apāvāhayamādau ca muniṃ bhūtvā sarasvatī
71. nirvacanāntaramāha---apaśceti/ apsu dravākhyo guṇo'ham/ tasmāt tābhyo nāpaimītyarthaḥ/ nirvacanāntaramāha---apāvāhayamiti/ apopasargāt vāhayaterlaṅ/
sārasvate jale pūrvaṃ viśvāmitroditā satī/
apovāha vasiṣṭhaṃ taṃ satyasandhā sarasvatī
72. viśvāmitreṇoktā satī tatpratidvandvinaṃ vasiṣṭhaṃ jale sahamapovāheti liṭ/
ṛṣayaḥ prāhurevaṃ māṃ vasiṣṭhe srotasā hṛte/
satye satyapriyaṃ pāhi vasiṣṭhaṃ śātravāditi
73. evamapagāminīśabdaṃ niṣpādyādhunā tadviparyayavācitāmāha---ṛṣaya iti/ śātravāt pāhīti māṃ prāhurityanvayaḥ/
sāhaṃ sarasvatī bhūtvā tamapovāha śātravāt/
ṛṣayo nāma cakrurme tadā hyanapagāminīm
74. ahaṃ taṃ vasiṣṭhaṃ śātravādapovāha apāvāhayam; apāsārayamityarthaḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvāpadvinivāraṇaḥ/
aśvā pūrvāhanī cāsmi vasāmi ca pure sadā
75. oṃ anapagāminyai namaḥ/ ahaṃ buddhyādirūpe pure aśvarūpā pūrūpā vāhanī cāsmi/ tatra vasāmi ca/ buddhiṃ nānāviṣayeṣvākṛṣya dhāvanāt aśvā/ prāṇāvāsasthānabhūtā pūḥ/ ātmatayā śarīravahanāt vāhanī/ ataḥ aśvapūrveti nāma/
buddhiprāṇaśarīrākhye trividhe trividhātmanā/
aśvānāṃ heṣavannādaṃ yogārambhe saromi ca
76. pakṣāntaramāha---aśvānāmiti/ pūrvaṃ yogārambhe aśveva nadāmi/ aśvapūrvāyai namaḥ/
nāḍīmadhyaṃ samāyātā karomi rathavad dhvanim/
vyomarandhramanuprāptā hastinādavinādinī
77. rathamadhyānāmanirvacanam---nāṅīti/ hastinādaprabodhinīti nāma nirvakti---vyometyādi/ oṃ aśvapūrvāyai namaḥ/ oṃ rathamadhyāyai namaḥ/ oṃ hastinādaprabodhinyai namaḥ/
yogino yatamānā māṃ tridhaivaṃ pratipedire/
ādyāvaṣṭākṣarau mantrāvantya ekādaśākṣaraḥ
abhīpsitapradā hyete trayo mantrā hi manmayāḥ/
śṛṇomi karuṇāṃ vācaṃ śṛṇāmi duritaṃ satām
79. śrīnāmanirvacanamārabate---śṛṇomītyādinā/ "śru śravaṇe" "śṝ hiṃsāyām""śṝ vistāre" iti dhātavaḥ/
śṛṇāmi ca guṇairviśvaṃ śaraṇaṃ cāsmi śāśvatam/
śarīraṃ ca harerasmi śraddhayā cepsitā suraiḥ
80. śraddhayeti/ asmāt śakāraṃ rephaṃ cādāya īpsitapadādīkāraṃ saṃyojya śrīśabda iti bhāvaḥ/
śāntādhārapadasthāsmi paśyā rantī ca nābhijā/
preraṇī ca dhiyāṃ madyā sṛṣṭirvaktre tathārṇasām
81. śāntetyādi/ śāntāpadāt śakāraṃ rantīpadāt rephaṃ preraṇīpadādīkāraṃ cādāya śrīśabda iti bhāvaḥ/ arṇasāṃ varṇānāṃ sṛṣṭiriti vaikharīrūpamucyate/
catuḥsthānasthitā caivaṃ śāntāpaśyādibhedinī/
śrayāmi śrayaṇīyāsmi śaktibhī remi rāmi ca
82. śrayāmi viṣṇum/ śrayaṇīyā; śaktibhiḥ jayādibhiḥ sevyā/ remi; āśritapāpāni kṣiṇomi/ rāmi; sarvān kāmān dadāmi/
śakterujjvalinī cāsmi śaṃtamā ratirīpsitā/
iti trayyantatattvajñāḥ śriyaṃ māṃ vidurañjasā
83. śakteḥ prakāśayitrī/ śaṃtamā; maṅgalatamā/ ratirūpā/ īpsitā; prārthanīyā/ atrāpi padatrayāt śakārarephekārān saṃyojya śrīśabdaniṣpattirabhipretā/
api nātho vibhūtirme trailokyaṃ seśvarāmaram/
parāṃ madīyavarṇasya kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
ādye padatraye varṇāḥ śrīṃhrīmomiti manmayāḥ/
eṣa vaibhiścaturbhistairmadīyaṃ dhāryate vapuḥ
85. eṣa veti/ oṃ śriyai namaḥ iti mantraścetyarthaḥ/ ebhiścaturbhiriti/ śrīṃ, hrīṃ, oṃ, oṃ śriyai namaḥ ityetaiścaturbhirityarthaḥ/
ekaikaśo dviśo vāpi triśo vā sarva eva vā/
japtārcitahutadhyātāḥ sādhayeyurabhīpsitam
prayatnenaiva gopyaṃ tadetadratnacatuṣṭayam/
anyonyaphalitaṃ sarvairaśeṣairadikaṃ guṇai
mime mīye'khilairmānairmayi māti jagat kṣaye/
ātmeśvaravatī cāhaṃ vyāptāyāṃ mayi meti dhīḥ
88. meti nāmanirvacanam---mime ityādinā/ sarvaṃ praminomi/ mīye; pramīye/ māti; parimitaṃ bhavita/ ātmetyādi; asmacchabdānniṣpannaṃ maśabdamādāyārtha upavarṇyate/ ṇeti dhīriti/ āhamarthadhīrityarthaḥ/
ātmavaccepsitātyarthamato māṃ madvido viduḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmaphalapradaḥ
89. ātmavaditi/ ma iva meti vyutpattiriti bhāvaḥ/ oṃ māyai namaḥ/
pradātrī sarvakāmānāmavitrī sarvakarmaṇām/
devasya dayitā cāsmi devīṃ māṃ munayo viduḥ
90. devīśabdaṃ nirvakti---pradātrīti/ dādhātumavadhātuṃ cādāya nirucyate/ devasya dayiteti/ puṃyoge ṅīṣiti bhāvaḥ/ oṃ devyai namaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantro bhuktimuktiphalapradaḥ/
śabdāye sarvabhūtānāmantaḥsthā cinmayī sadā
91. "kāṃ sosmitām" ityatra kāmiti pṛthak padam/ keti nāma nirvakti---śabdāye iti/ śabdaṃ karomītyarthaḥ/
kāye ca nikhilairvedarainviṣye keti cākhilaiḥ/
brahmarūpadharā cāhaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇī
92. kāye iti/ pratipādye ityarthaḥ/ kiṃśabdamādāyāha---anviṣye iti/ ka iti brahmaṇo nāmeti matvāha---brahmetyādi/ oṃ kāyai namaḥ/
sṛjāmi vividhān bhāvānsvādhyāyādyāyatatparān/
ataḥ kāmiti māṃ prāhurmunayo vedapāragāḥ
pañcākṣaro hyayaṃ mantraḥ svādhyāyaphaladāyakaḥ/
uditi brahmaṇo nāma vikastistasya tu smitam
94. sosmiteti nāma nirvakti---uditīti/ "tasyoditi nāma" iti śrutyartho'trābhipretaḥ/ tasya brahmaṇo yā vikastirvikāso bṛhattvamiti yāvat; sā vikastireva smitam/ usmitamiti rūpam/ tena sahitā sosmitā/ bhagavato nārāyaṇasya yat bṛhattvaṃ, tat etadāyattamityuktaṃ bhavati/ yadāhuḥ---"apāṅgā bhūyāṃso yadupari paraṃ brahma tadabhūt" iti/ oṃ sosmitāyai namaḥ/
mayyāyattā vikastiḥ sā sosmitāṃ māṃ tato viduḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantro vikastiṃ bhūyasīṃ vahet
hitā ca ramaṇīyā ca madīyā prakṛtiḥ parā/
tāṃ sattvarūpāmālambya taranti munayastamaḥ
96. hiraṇyaprākāreti nāma nirucyate---hitā ceti/ prākāraśabdaḥ prakṛtiparaḥ/ oṃ hiraṇyaprākārāyai namaḥ/
ato hiraṇyaprākārāmṛṣayo māmupāsate/
daśākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmasamṛddhidaḥ
ārādaśeṣadoṣāṇāṃ drāviṇī māmupeyuṣām/
adhomukhācchiraḥpadmāt srutayāmṛtathārayā
98. ārdreti nāma nirvakti---ārāditi/ dūre ityarthaḥ/ nirvacanāntaram---adhomukhāditi/
abhiṣiktā sadārdrāsmi dayayārdrāntarāsmi ca/
jvalāmi sarvabhūtāntargagane parame sadā
99. jvalantīti nāma nirvakti---jvalāmīti/
śuddhā nirañjanā satyā bhāsayantī jagat tviṣā/
aśikhā triśikhā cāhaṃ pañcapañcaśikhāvatī
100. śabdabrahmasvarūpatvamāha---śuddheti/ aśikheti parārūpamucyate/ paśyantīmadhyamāvaikharībhedena triśikhā/ sparśātmanā pañcaviṃśatiśikhā/
saptadhā ca punasredhā jvalāmi vapuṣi sthitā/
ṣaḍakṣarāvimau mantrau nirvṛtyaujjvalyadāyakau
101. yādisāntadhāraṇāvyūhātmanā saptadhā/ haḻakṣātmanā tridhā cetyarthaḥ/ oṃ ārdrāyai namaḥ/ oṃ jvalantyai namaḥ/
harau prītimatī nityaṃ tṛptā bhakteṣu nityadā/
prākṛtaiśca vinā bhogairnityatṛptāsmyahaṃ svataḥ
102. tṛptete nāmno nirvacanamāha---harāviti/ prākṛtairvineti/ aprākṛtairityarthaḥ/ oṃ tṛptāyai namaḥ/
tāṃ māṃ tṛptāmanudhyāya munayo vedapāragāḥ/
jñānamūlāṃ parāṃ tṛptiṃ nityāṃ prāptāḥ sudhāmayīm
ṣaḍakṣaro hya yaṃ mantrastarpayatyakhilaṃ jagat/
tarpayāmi guṇairviṣṇumātmānaṃ tadguṇairapi
104. tarpayantīti nāmāha---tarpayāmīti/ tarpaṇaṃ ca bahūnāṃ bahubhiḥ sādhanairvarṇayati---guṇairityādinā/
dvisaptatyā sahasreṇa nāḍīnāṃ dehasāgaram/
tarpayāmi rasairnityaṃ prāṇānāṃ preraṇāvaśāt
105. dehe dvāsaptatirnāḍyaḥ yogaśāsraprasiddhāḥ/ atra dehasya sāgaratvena, nāḍīnāṃ nadītvena, prāṇānāṃ vāyutvena, rasānāṃ jalatvena cādhyavasāyo vivakṣitaḥ/
sauṣumnenādvanā nityaṃ paraṃ bhāvamupeyuṣām/
bimbabhāvamupetāhaṃ vimale yogadarpaṇe
106. prakārāntaramāha---sauṣumneneti/
ātmabimbasamudbhūtaiḥ paramārthaiḥ sudhārasaiḥ/
cinmayaistarpayāmyantaryogināṃ sattvamuttamam
prakṛtyādi viśeṣāntaṃ pariṇāmonmukhaṃ sadā/
kāryabhāvaṃ samāpannamakṣiṇvantī nijairbalaiḥ
108. prakārāntaramāha---prakṛtyādīti/ sadā pariṇāmonmukhamityanena prakṛteḥ nityapariṇāmasvabhāvatvamuktaṃ bhavati/
āpagābhirivāmbhodhiṃ prāṇādhānena tarpaye/
sneheneva sadā dīpaṃ prāṇināṃ karaṇāni ca
109. tātparyāntaramāha--sneheneti/
nijasaṃvidrasenaiva tarpayāmyakṣayātmanā/
tarpayantīti māṃ prāhuryogino yogapāragāḥ
saptākṣaro hyayaṃ mantrastarpayatyakhilaṃ jagat/
padyamānaṃ minotīti kālaṃ padmaṃ pracakṣate
111. oṃ tarpayantyai namaḥ/ padme sthiteti nāma nirvakti---padyamānamiti/ sakalaṃ prameyamityarthaḥ/ minoti; paricchinatti/ oṃ padme sthitāyai namaḥ/
kālamapyakhilaṃ śaśvat kalayantī sthitā sadā/
stutvā tvanena nāmnā māṃ kālātītaḥ kṛtī bhavet
puṃpradhāneśvarānnityaṃ varṇayāmyātmatejasā/
padmākāraisca varṇairme bhūṣitā tanuruttamaiḥ
113. padyamānatvāt puṃpradhāneśvarāḥ padmaśabdārthāḥ/ tātparyāntaraṃ padmākārairiti/ oṃ padmavarṇāyai namaḥ/
padmavarṇeti māṃ stutvā śāsravaiśadyamāpnuyāt/
udgataḥ prathamo yoṃ'śuḥ kṣarasāgaramanthane
114. candreti nāma nirucyate---udgata iti/ oṃ candrāyai namaḥ/
candrākhyaḥ sa madīyoṃ'śurudgacchantyāḥ puraḥsaraḥ/
ṛṣayo matprabhāvajñā māṃ tu candrāṃ pracakṣate
yaḥ sa candro madaṃśūnāṃ koṭikoṭyaṃśakoṭijaḥ/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantro manovaimalyadāyakaḥ
prakṛṣyamāṇā bāso me sarvāvasthāsu sarvadā/
yenecchati tirodhātuṃ tanme bhāsā tirohitam
117. prakṛṣyamāṇā ityādi/ prabhāsānāmanirvacanamatra/ bhāsāṃ prakarṣamevāha--yeneti/ sūryādiryena tejasānyeṣāṃ tejastirayitumicchati, tadapi mattejasā tirodhīyate/
yathā hi svaśiraśchāyā svapadā naiva laṅghyate/
sā padādaprato yāti yena laṅghanamicchati
118. apradhṛṣyatve laukikaṃ nidarśanamāha---yatheti/
nityoditacidānandā matprabhāḥ satatojjavalāḥ/
śraddhāṃ somamapo'nnaṃ ca vīryaṃ haviriti kramāt
119. prakārāntaramāha---nityetyādi/ śraddhāmityādi/ etacca chāndogye prasiddham/ dvitīyāntānāṃ śraddhāmityādīnām asyantītyuttareṇānvayaḥ/
bhogyaśaktiprabhā etā asyantī ṣaṭsu vahniṣu/
prabhāsā munibhiḥ procye tantravedāntapāragaiḥ
120. ṣaṭsu vahniṣu; svargādiṣvityarthaḥ/ prabhā asyatīti vyutpattiḥ/ oṃ prabhāsāyai namaḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantrastejaḥsaṃtatisādhakaḥ/
yaśo yadujjvalaṃ loke vidyādānādisaṃbhavam
121. yaśaseti nāma nirucyate---yaśa iti/
madīyaṃ tadyaśastacca nānārūpaṃ vibhajyate/
māmeva bhājanaṃ viddhi yaśasastejasaḥ śriyaḥ
122. tacca yaśaśca nānārūpaṃ bhavati/ tadevāha---yaśasa ityādinā/
ato yaśasvinīṃ tāṃ māṃ yaśaseti vidurbudhāḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantro yaśodo japato bhavet
123. oṃ yaśasāyai namaḥ/ etadanusāreṇa "candrāṃ prabhāsāṃ yaśasāṃ jvalantīm" iti sūktapāṭhaḥ/
svargaparjanyabhū puṃsrīvaiśvānaravibhāgataḥ/
ādadānā haviḥ prāptaṃ śraddhāsomādisaṃjñitam
124. jvalantīti nāma nirvakti---svargetyādinā/
ṣoḍhātmānaṃ vibhajyāhamagnibhāvamupāgatā/
jvalantī munibhirgītā bhoktṛśaktiprabhojjavalā
125. bhoktṛśaktītyanena bhogyaśaktitātparyakaprabhāsānāmavailakṣaṇyaṃ pratipāditaṃ bhavati/ oṃ jvalantyai namaḥ/
agnīṣomavibhāgena viśvamevaṃ bhajāmyaham/
mantreṇānena māṃ stutvā sādhayedyadabhīpsitam
devena hariṇā juṣṭā sadā devaiśca sevitā/
devāśca māmupāśritya viṣayān pratyavasthitāḥ
127. devajuṣṭānāmanirvacanaṃ devenetyādinā/ devaśabdasyendriyaparatvamādāyocyate---devāśceti/
pariṇāmaviśeṣatvāt prakṛteste hyacetanāḥ/
ato macchaktimādāya śuddhasaṃvitkriyāmayīm
viṣayeṣu pravartante śrotravāṅmanaādayaḥ/
vṛttyartha sevitāmakṣairdevajuṣṭāṃ tu māṃ viduḥ
129. devaśabdasyendriyaparatvādāha---śrotretyādi/ vṛttyarthe; viṣayavyāpṛtirūpārthe/ akṣaiḥ; indriyaiḥ/ oṃ devajuṣṭāyai namaḥ /
sarvaśaktipradāmantardevajuṣṭāmabasthitām/
śaśvanmāmanusaṃcintya devān vijayate'khilān
matta evodgatānīha vijñānāni maharṣiṇām/
śaktayaśca kriyāścaiva yāstā uccāvacā nṛṇām
131. udārānāmaniruktiḥ matta evetyādinā/ oṃ udārāyai namaḥ/
viśṛṅkhaleṣṭadāṃ cāpi māmudārāṃ vidurbudhāḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvamiṣṭaṃ prayacchati
tanomi pañca kṛtyāni tāye ca jagadātmanā/
tāṃ māṃ tāmiti tattvajñāḥ prāhurvedāntapāragāḥ
133. "tāṃ padmanemīm" ityatra tāmiti pṛthak nāmābhipretya nirvacanamāha--tanomīti/ pañca kṛtyāni sargādīni/ tāye; vistṛtā bhavāmītyarthaḥ/ "tāyṛ saṃtānapālanayoḥ" iti dhātuḥ/ oṃ tāyai namaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantrastanoti śubhavistṛtim/
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva nayāmi svena tejasā
134. padmanemīnāmanirvacanam---prakṛtimityādinā/ nayāmīti padadhātvarthaḥ/ nemiśabdārthaḥ bahiriti/ oṃ padmanemyai namaḥ/
kālāccāpi bahirbhūtvā padmanemīṃ tato viduḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvasaṃpatsamṛddhidaḥ
ādityaṃ varṇayāmyekā tejasā yaśasā śriyā/
ādityasthā ca varṇātmā bhūtvā divyā trayīmayī
136. ādityavarṇeti nāmāha---ādityamiti/ varṇayāmi; varṇavantaṃ tejasvinaṃ karomi/ varṇaśabdasyākṣaraparatvamabhisaṃdhāyāha---varṇātmeti/
prakāśayantī sarvārthānatītānāgatānapi/
pitṛdevamanuṣyāṇāṃ cakṣurasmi sanātanam
137. cakṣuriti/ "cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ" iti śrutyartho jñātavyaḥ/
ādibhūtaśca varṇo me tāraḥ prathamavācakaḥ/
tatra śāntoditānandā nandāmyātmānamātmanā
138. ādau tyaḥ siddha ityarthaṃ matvāha---ādibhūta iti/
tailadhārāvadacchinnā dīrghaghaṇṭāninādinī/
praṇavasya śikhā sūkṣmā sā me śabdamayī tanuḥ
tatra brahmaṇi niṣṇāto māṃ drāgadhigamiṣyati/
ādityavarṇajātaṃ me śabdamayyā upasthitam
140. tatra brahmaṇīti/ praṇavaśikhāyāmityarthaḥ/ ādityavarṇajātaṃ praṇavājjātaṃ sarvamapi vāṅmayamityarthaḥ/ oṃ ādityavarṇāyai namaḥ/
śāntāpaśyādirūpeṇa vaikharī varṇanādinī/
duhānā sakalānarthān dhenuḥ kāmadughā sthitā
etānādityavarṇeti mayyarthānṛṣayo viduḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmaprapūrakaḥ
kirantī kiraṇān loke kirantī cottarottaram/
vāyunā devamitreṇa maṇinādhāravahninā
143. kīrtināmanirvacanam--kirantītyādi/ kṝ vikṣepe/ pikṣepaḥ kiraṇānāṃ śabdānāṃ ca/ tatra śabdānāmāha---uttarottaramiti/ paśyantīmadhyamāvaikharīrūpeṇetyarthaḥ/ śrutau "devasakhaḥ" iti vyatyayena tṛtīyārthe prathamā/ maṇinetyasya vivaraṇam---ādhāravahnineti/
śanairviśramya viśramya patreṣu jalajanmanām/
dvādaśānāṃ tataścordhvaṃ bhajāmi dvādaśāntimam
144. śrutau "upaitu" ityasyārthavarṇanam---bhajāmīti/ oṃ kīrtyai namaḥ/
kīrtayanti tataḥ kīrtiṃ munayo māṃ manīṣiṇaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantro yogavaimalyadāyakaḥ
ṛddhāsmyahaṃ guṇaiviṣṇorardhayāmi ca yoginaḥ/
patreṣu yogapadmānāmādhārāntaracāriṇām
146. ṛddhiriti nāma nirvakti---ṛddheti/ samṛddhetyarthaḥ/ ardhayāmi; prīṇayāmi/ vṛddhimevāha---patreṣviti/
uttarottaramṛthyāmi bhajantī vistṛtiṃ parām/
ṛddhiṃ vṛddhāstataḥ prāhuryogino yogadīpinīm
147. ṛdhyāmi; vṛddhiṃ prāpnomi/ oṃ ṛddhyai namaḥ/
gandhādayaḥ pṛthivyādyā dvārāṇi mama vedane/
sarveṣāṃ puṇyagandhānāṃ dvārabhūtāsmi śāśvatī
148. gandhaśabdo rūparasādīnāmapyupalakṣakastadāśrayapṛthivyādīni lakṣayati/ "annaṃ brahmeti vyajānāt" ityatrānnamayakośo brahmajñānadvāratvena śrutau vihitaḥ/ "pṛthivī vā annam" iti śrutirevānnaśabdaṃ pṛthīvīparamācaṣṭe/ ato devījñāne pṛthivyādayo dvārabūyamāpadyante/ oṃ gandhadvārāyai namaḥ/
gandhadvāreti māṃ prāhurviprā vedāntapāragāḥ/
durādharṣāsmi sarveṣāṃ daityadānavarakṣasām
śuddhā saṃvit kriyā cāhaṃ nārhā kairapi bādhitum/
sarveṣāmātmabhūtāyā mama saṃvitkriyātmanaḥ
jñātṛtvamapi kartṛtvaṃ yo nāmāpaninīṣati/
jñātā kartā niṣedhasya sa nirvakṣyati tat katham
151. tat; apanayanam/
śakto dharṣayituṃ kaścinnaiva saṃvidgatiṃ mama/
tadabhāvā vicintyaivaṃ hyabhāve saṃvideva sā
152. tadabhāvā; dharṣaṇābhāvarūpetyarthaḥ/ oṃ durādharṣāyai namaḥ/
durādharṣeti māṃ prāhuḥ sāṃkhayajñānavicakṣaṇāḥ/
aṣṭākṣaro hyayaṃ mantrastamogativimocanaḥ
nityena viṣṇunā puṣṭā nityaṃ puṣṭā ca sadguṇaiḥ/
viṣayairme vinā puṣṭā nityaṃ saṃvit parā tanuḥ
154. nityapuṣṭānāmanirvacanam---nityenetyādinā/ sadguṇaiḥ; jñānaśaktyādiguṇaiḥ/ viṣayairvināpi me saṃvidrūpā parā tanuḥ puṣṭetyanvayaḥ/ oṃ nityapuṣṭāyai namaḥ/
saiva puṣṇāti viṣayānajaḍābhirjaḍātmanaḥ/
nityapuṣṭāṃ tu māṃ prāhuḥ siddhāḥ saṃvidvicakṣaṇāḥ
aṣṭākṣaro hyayaṃ mantro nityaṃ puṣṇāti saṃvidam/
kariṇo nāma kartārasriśuddhāsrikriyāparāḥ
156. karīṣiṇīti nāma nirvakti---kariṇa iti/ kartāra iti/ karinśabdaḥ kṛdhātorniṣpanna iti bhāvaḥ/ triśuddhāḥ; kāyavāṅmanasaśuddhāḥ/ trikriyāḥ; yajanadānādhyayanarūpāḥ/
tānicchāmi sadā draṣṭuṃ manasā yāmi tān sadā/
himaśailendrasaṃkāśā gajendrā mama vāhanāḥ
157. icchārthakamudhātumādāyārthamāha---tānicchāmīti/ "iṣa gatau" ityetadabisandhāyāha--manasā yāmīti/ kariśabdasya gajaparatvaprasiddhimabhipretyāha--gajendrā iti/ oṃ karīṣiṇyai namaḥ/
tairīśvarā sadā yāmi kartrī cāntavatī sadā/
karīṣiṇīti māṃ tena tattvajñāḥ saṃpracakṣate
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmasamṛddhidaḥ/
bhūtānāmīśvarā cāsmi priyeṇeśena sarvadā
159. īśvarīti nāma nirāha---bhūtānāmityādinā/ īśvareti; īṣṭe ityarthe "stheśabhāsa" ityādinā varaci rūpam/ bhūtaśabdo nikhilacetanācetanaparaḥ/ priyeṇeśeneti sahayoge tṛtīyā/ vanitā; dhyātetyarthaḥ/ oṃ īśvaryai namaḥ/
varadā bhuvaneśānā vanitā ca sadākhilaiḥ/
vṛddhidā vardhamānā ca kṣapaṇī ca sadāṃhasām
īśvarītyeva me nāma tena vede nirūpitam/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvaiśvaryasamṛddhidaḥ
bhaumāntarikṣadivyākhyā ye cāpyaprākṛtāḥ pare/
sadānandamayāstvete sarve kāmā mayi śritāḥ
manorathānāṃ sarveṣāṃ parāhaṃ vibhramasthalī/
viṣṇośca manasaḥ kāmaḥ sāhaṃ sarvātiśāyinī
163. manasaḥ kāma iti nāmno nirvacanāntaramāha---manorathānāmiti/ oṃ manasaḥ kāmāya namaḥ/
manasaḥ kāma ityeva tena māṃ tuṣṭuvuḥ surāḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmasamṛddhidaḥ
laukikyo'pyatha vaidikyastathā bāhyāgamodbhavāḥ/
nirghoṣā ghoṣavatyaśca yā vācaḥ parikīrtitāḥ
165. vāca ākūtiriti nāma nirvakti---laukikya iti/
māmabhipretya sarvāsāṃ tāsāmuccāraṇakriyā/
māmabhiprayate sarvo janaḥ sarvātmanā sthitām
166. abhipretyeti/ ākūtiśabdo'bhiprāyapara iti bhāvaḥ/ sarvavacasāṃ tātparyabhūmirityarthaḥ/ oṃ vāca ākūtyainamaḥ/
tena tena prakāreṇa vācāmuccāraṇakrame/
ākūtirvacasāṃ tena vedajñairasmi bhāvitā
aṣṭākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvaśabdārthasiddhidaḥ/
sacca tyacca jagad dvedhā yat pramāṇena dṛśyate
168. satyamiti nāma nirāha---sacceti/ "sacca tyaccābhavat" iti śrutiratrābhipretā/ oṃ satyāya namaḥ/
tat sarvamahamasmīti satyaṃ māmṛṣayo'bravan/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvasatyaphalapradaḥ
paśyanti paśavo jīvā vidhābhistisṛbhiḥ sthitāḥ/
teṣāṃ rūpaṃ tu yacchakra caitanyaṃ heyavarjitam
170. paśūnāṃ rūpamiti nāma nirāha---paśyantīti/ paśuśabdo jīvaparaḥ/ tisṛbhirvidhābhiriti/ devatiryaṅbhanuṣyarūpābhiḥ, baddhamuktanityarūpābhirvetyarthaḥ/
tadrūpamahamevāsmi ciddhanānandarūpiṇī/
macchaktileśāste sarve jīvāścicchaktisaṃjñakāḥ
āgneyī yā hi macchaktiḥ sā hi jātā tathā tathā/
paśūnāṃ rūpamityevaṃ sāṃkhyā māṃ saṃpracakṣate
172. āgneyī śaktiḥ; bhoktṛśaktiḥ/ oṃ paśūnāṃ rūpāya namaḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ samyagjñānaphalapradaḥ/
traiguṇyaṃ ṣaḍguṇotthaṃ ca dvidhānnaṃ parikīrtitam
173. annasya yaśa iti nāma nirāha---traiguṇyamiti/ traiguṇyamannaṃ prākṛtabhogyajātam/ ṣāḍguṇyamannam aprākṛtabhogyajātam; yadabhipretya "ahamannādo'hamannādo'hamannādaḥ" iti muktānāṃ gānaṃ śrutirāha/
traiguṇyamanubaddhānāmitareṣāmathetarat/
dvividhasyāpi cānnasya yadyaśo rūpamuttamam
tadahaṃ sarvabhūtātmā tattvajñaiḥ parikīrtitā/
prākṛtāprākṛtā bhogā macchaktipravijṛmbhitāḥ
somaśaktirmadīyā yā sā hi jātā tathā tathā/
annasya yaśa ityeva māṃ vidustattvacintakāḥ
176. somaśaktiḥ; bhogyaśaktiḥ/ oṃ annasya yaśase namaḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantro bhogasarvasvadāyakaḥ/
mime ṣaḍadhvano vyagrā mīye mānaistathākhilaiḥ
177. "mātaraṃ padmamālinīm" ityatratyaṃ māteti nāma nirvakti---mime iti/ bhuvanapadamantratattvakalāvarṇākhyān ṣaḍadhvanaḥ paricchinadmītyarthaḥ/
mitiśca sakvamānānāṃ māti cāntarmamākhilam/
tārayāmi jagat sarvamapāraṃ bhavasāgaram
178. mitiḥ; jñānam/ māti; parimitaṃ vartate/ evaṃ māśabdārthamuktvā tṛśabdārthamāha---tārayāmīti/ "tṝ plavanataraṇayoḥ" iti dhātuḥ/
uttīrṇā sarvadoṣābdeḥ plave bhūteṣu cetasā/
plāvayāmi jagadviśvaṃ payasā meghatāṃ gatā
179. plavanārthamāha--plāvayāmīti/ oṃ mātre namaḥ/
priyaṃ hitaṃ ca sarveṣāṃ cintayāmi karomi ca/
tena māṃ sarvabhūtānāṃ mātaraṃ yogino viduḥ
pañcākṣaro hyayaṃ mantra sarvabhogasamṛddhidaḥ/
suṣumnā nāma yā nāḍī nāḍīcakrasya nāyikā
muktiyānaṃ mahāyānaṃ yogiyānamiti śrutā/
śaktiryā vaiṣṇavī sūkṣmā manmayī parikīrtitā
182. suṣumnāparyāyanāmānyāha---muktiyānamiti/
saṃkalpaviṣayaḥ sarvo yāmālambyāvatiṣṭhate/
ūrdhvaṃ cādhasca yā bhittvā pratijīvaṃ vapurgatim
vyāptā paramamākāśaṃ sā suṣumneti gīyate/
muktaye'khilajīvānāṃ saṃsārākhilakhedinām
184. paramamākāśam; brahmarandhram/
sāhaṃ suṣumnārūpeṇa varte deheṣu dehinām/
ā vastiśīrṣādā mūrdhnastasyāṃ śaktau puraṃdara
185. vastiḥ; nābheradhobāgaḥ/
ādhārākhyāni padmāni dvātriṃśat saṃsthitāni vai/
padmānāṃ mālayā vyāptā tato'haṃ padmamālinī
186. dvātriṃśaditi/ yogaśāsraprasiddhāni ādhārapadmāni/
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kālaṃ caiva sanātanam/
dhārayāmi svarūpeṇa tato'haṃ padmamālinī
187. dvatriṃśaditi/ yogaśāsraprasiddhāni ādhārapadmāni/
aṣṭākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakarmaphalapradaḥ/
poṣa karomi sarveṣāṃ rūpeṇa yaśasā śriyā
188. puṣkariṇīnāma nirvakti---poṣamiti/ puṣdhātuṃ kṛdhātuṃ cādāya niruktirvivakṣitā/
puṣkaraṃ ca nayāmyekā kālākhyaṃ padmarūpakam/
tena puṣkariṇītyevamṛṣayo māṃ pracakṣate
189. padmaparyāyāt puṣkaraśabdāt vyutpattimāha--puṣkaramiti/ oṃ puṣkariṇyai namaḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvapoṣaphalapradaḥ/
iṣṭāsmi sarvadevānāṃ saṃgatā hariṇā sadā
190. yaṣṭiriti nāmāha---iṣṭāsmīti/ sarvadevaiḥ pūjitetyarthaḥ/
dātrī ca sarvakāmānāmakhilasyāvalambanam/
māmālambyāvatiṣṭhante pradhānapuruṣādayaḥ
191. yaṣṭiśabdasya daṇḍārthakatvābhiprāyeṇāha---avalambanamiti/ oṃ yaṣṭaye namaḥ/
yaṣṭirityevamṛṣayo māṃ tataḥ saṃprajakṣate/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvayogaphalapradaḥ
piṅgalāsmi svayā bhāsā prataptakanakābhayā/
piṅgāya cāpyadāṃ pūrvaṃ yakṣeśāya mahāśriyam
193. piṅgalānāmāha---piṅgāyeti/ "lā dāne" iti dhātumabhisaṃdhāyāha---adāmiti/ oṃ pihgalāyai namaḥ/
yakṣeśo māṃ purā śakra piṅgaletyevamūcivān/
saptākṣaro hyayaṃ mantro yogatejaḥsamṛddhidaḥ
toṣayāmi guṇairviṣṇuṃ tuṣyāmi ca harerguṇaiḥ/
mayi tuṣṭiḥ samastānāmīḍitāyāṃ svakarmabhiḥ
195. tuṣṭināmanirvacanam---toṣayāmītyādinā/ oṃ tuṣṭaye namaḥ/
tuṣṭirnirūpitā tena sāhaṃ yogābdhipāragaiḥ/
paḍakṣaro hyayaṃ mantro manaḥsaṃtoṣadāyakaḥ
suvarṇayāmi saṃsiddhānaparaṃ parameva vā/
anidaṃprathamā varṇāḥ śobhanā mama vācakāḥ
197. suvarṇeti nāma nirāha---suvarṇayāmīti/ suvaḥ nayāmīti chedaḥ/ ārṣaṃ ṇatvam/ aparaṃ suvaḥ svargaḥ/ paraṃ suvaḥ paramapadam/ su śobhanāḥ varṇā vācakāḥ yasyā iti vyutpattimāha---anidamityādi/
nityā sarasvatī bhūtvā śobhanaṃ varṇayāmyaham/
suvarṇeti tato vipraistattvajñaiḥ parikīrtitā
198. arthāntaramāha---śobhanamityādi/ oṃ suvarṇāyai namaḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvasaṃpatsamṛddhidaḥ/
haimaṃ ca parvataṃ divyaṃ candrārkagrahapūritam
199. hemamālinīti nāma nirucyate---haimamiti/ mahāmerumityarthaḥ/ oṃ hemamālinyai namaḥ/
dhārayāmi dharā bhūtvā vedhasaḥ sthitisiddhaye/
tuṣṭāva māṃ purā tena viriñco hemamālinīm
aṣṭākṣaro hyayaṃ mantro mānavānāṃ dhṛtipradaḥ/
hitāya sarvajīvānāṃ prasūye tattvapaddhatim
201. sūryeti nāma nirvakti---hitāyeti/ prasūye iti sūśabdārthaḥ/
ramayāmi punastatra bhuktyā muktyā yathārhataḥ/
niyacchāmi tathā kālaiḥ sajīvāṃ tattvapaddhatim
202. ramayāmīti rephārthaḥ/ yathārhataḥ; adhikāribhedenetyarthaḥ/ niyacchāmīti yakārārthaḥ/
sūribhyaśca hitā nityaṃ sūryarūpārkamaṇḍale/
sūryeti sūribhiḥ proktā tato'haṃ tattvacintakaiḥ
203. arthāntaramāha--sūribhyaśceti/ hiteti; yatpratyayārtha iti bhāvaḥ/ oṃ sūryāyai namaḥ/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantro bhogamokṣaphalapradaḥ/
iti nāmnāṃ tripañcāśat sūktasthānāṃ prakīrtitā
kṛtārthayanti māṃ prāpya dhīrāḥ svaiḥ svairabhīpsitaiḥ/
yadyapyeṣāṃ mayā proktā vyavasthā phalagocarā
na tāvadeva māhātmyameṣāṃ cintyaṃ vipaścitā/
ā mokṣānnirvicāreṇa sarvā sarvaphalapradā
nāmāvalī yato hyasyāḥ śrīrahaṃ devatā parā/
nakṣatrāṇi yathā vyomni yathā ratnāni vāridhau
vasudhāyāṃ yathā bhogā yathā kāmāḥ suradrume/
mahimāno yathā goṣu tejāṃsi brāhnaṇe yathā
yathānantā guṇā divyā devadeve janārdane/
mahimāno hyasīmānastathāsmin sūktake mama
yāvān hi bhagavān kālaḥ kalākāṣṭhādilakṣaṇaḥ/
tāvatā naiva śaknomi vaktuṃ sūktaguṇānaham
saiṣā vedavidāṃ niṣṭhā saiṣā tantravidāṃ gatiḥ/
māṃ prapadyeta satataṃ sūktenānena mānavaḥ
211. śaiṣetyasya pratisaṃbandhī yaditi śabda adhyāhāryaḥ/ māṃ prapadyeteti yat saiṣeti niṣṭhāśabdānuguṇaḥ srīliṅganirdeśaḥ; "śaityaṃ hi yat sā prakṛtirjalasya" itivat/
sūktārthamanusaṃsmṛtya ciraṃ sūktamadhītya ca/
labdhe cittaprasāde tu māṃ prapadyeta vai gatim
prapadyamāno māṃ nityaṃ devaṃ vā puruṣottamam/
ityevamanusaṃdadhyācchraddadhāno jitendriyaḥ
213. ityevamiti/ vakṣyamāṇarītyetyarthaḥ/
prātikūlyaṃ parityaktamānukūlyaṃ ca saṃśritam/
mayā sarveṣu bhūteṣu yathāśakti yathāmati
214. prātikūlyamityādinā saptadaśe'dhyāye proktānyaṅgānyatra smāryante/
apāyebhyo nivṛtto'smi pātakebhyo bhavodadhau/
tathāpyatra pravṛttiryā tvatsmṛteḥ sāpi naśyatu
alasasyālpaśakteśca yathāvaccāvijānataḥ/
upāyāścoditāḥ śāsrairna me syustārakāśrayaḥ
216. trayaḥ karmajñānabhaktyādaya upāyā ityarthaḥ/
tathāpyatra pravṛttiryā tvadājñāpālanaṃ tu tat/
tato'hamanupāyatvāt kṛpaṇo'kiṃcano'gatiḥ
217. tathāpīti/ coditānāmanupāyatve'pītyarthaḥ/ atra; upāyeṣu/ ājñāparipālanamiti/ "brāhnaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasānāśa kena" "omityevaṃ dhyāyatha" "omityātmānaṃ yuñjīta" "mumukṣurvai śaraṇamahaṃ prapadye" "niyataṃ kuru karma tvam" "māmekaṃ śaraṇaṃ vraja" "prapadyenniyataḥ śriyam" ityādividhirūpājñāparipālanamityarthaḥ/
chāyāmāśritya varte'haṃ tvadīyāṃ tāpahāriṇīm/
nirupādhiḥ svatantrā ca svāminī naḥ kṛpānidhiḥ
218. chāyāmiti; tvatkṛpāmiti yāvat/
tvameva sarvaśāsreṣu śaraṇatvena gīyase/
ātmātmīyaṃ ca yatkiṃcid dustyajaṃ durbharaṃ matam
tat sarvaṃ tava vinyastaṃ śubhayoḥ pādapadmayoḥ.
upeyāyāstava prāptyai tvāmupāyaṃ tathā vṛṇe
220. sarvaṃ vinyastamityanenātmātmīyanikṣepa ucyate/
upāyo bhava me devi śaraṇaṃ bhava me'mbuje/
pluṣya meduritaṃ sarvaṃ puṣya me tvadgatāṃ dhiyam
221. puṣya dhiyamityanena phalabhaktiḥ prārthyate/
ityevamanusaṃdhāya māṃ prapadyeta vai gatim/
ādidevaṃ jagannāthamīśaṃ vā puruṣottamam
paraṃ svastyayanaṃ śakra sarvālakṣmīnibarhaṇam/
śrāvayet karmakāleṣu matsūktasya vidhiṃ naraḥ
samarthayati karmāṇi śrotāraṃ poṣayatyuta/
nirṇudatyakhilāṃ māyāmalakṣmīṃ ca malaiḥ saha
224. samarthayati; phalapradānasamarthāni karoti/ māyām; prakṛtisaṃbandham/ alakṣmīṃ ca malaiḥ sahetyanena "kṣutpipāsāmalāṃ jyeṣṭhāmalakṣmīṃ nāśayāmyaham" iti śrīsūktārthaḥ smāryate/
etadabhyasyamānaṃ hi karmaṇā manasā girā/
trāyate mahataḥ pāpācchriyaṃ cāvahati dhruvam
225. trāyata ityādinā aniṣṭanivṛttiriṣṭaprāptiścocyate/
iti te kathitaṃ śakra tantrametadanuttamam/
yatra sarvāṇi vartante vijñānāni vipaścitām
mokṣaśāsraṃ yathā śreṣṭhaṃ ratnānāṃ kaustubho yathā/
dvipadāṃ brāhnaṇaḥ śreṣṭho yathā gauśca catuṣpadām
lohānāṃ kanakaṃ śreṣṭhaṃ ratnānāṃ kaustubho yathā/
mātā śreṣṭhā gurūṇāṃ ca putraḥ pravadatāṃ yathā
indriyāṇāṃ manaḥ śreṣṭhaṃ calatāṃ ca marudyathā/
meruḥ śreṣṭho girīṇāṃ ca trisrotāḥ saritāṃ yathā
ākṣamāṇāṃ gṛhasthaśca vasiṣṭho japatāṃ yathā/
tattvānāṃ sarvasaṃnyāso dhīrlābhānāṃ yathottamā
230. āśramāṇāmiti/ āśramiṇāmityarthaḥ/
śrīvāsābhidhasaṃyamīndravarivasyāsāditādhyātmadhīrāmnāyāntanitāntacintanarataḥ śrīkṛṣṇanāmā sudhīḥ/
lakṣmītantramanāvilena supathā vyācaṣṭa satpritaye prīṇātu priyabhaktarakṣaṇavidhādakṣā mukundapriyā//
tathottamamidaṃ tantraṃ tantrāṇāṃ tattvavādinām/
bhagavān vāsudevo'smin viṣṇurnārāyaṇo guruḥ
ahaṃ ca kīrtitau samyak svarūpaguṇavaibhavaiḥ/
asyāṃ hi manmatau saktā viśuddhajñānaniścayāḥ
etāṃ nikṣeṇikāṃ gṛhya hyārohanti paraṃ padam/
tantrāṇāṃ paramaṃ tantraṃ mudritaṃ matsamākhyayā
nāvratasnāyine deyaṃ na kṛtaghnāya vai tathā/
na cātantravide nityaṃ nāsūyādūṣitāya ca
nāvāsudevabhaktāya na cābhaktimate mayi/
devayametat suśīlāya susnātāya tapasvine
nirṇītavedatantrāya madbhaktāya viśeṣataḥ/
bhūyasīṃ vahate bhaktiṃ vāsudeve janārdane
śucivratāya dakṣāya sadanuṣṭhānaśīline/
etatte kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭāhamiha tvayā//
prītāhaṃ tvayi deveśa kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre śrīsūktaprabhāvaprakāśo nāma pañcāśo'dhyāyaḥ
********iti pañcāśo'dhyāyaḥ********
Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0