Language

ENहिગુ
Scripture Library

Lakshmi Tantra · Chapter 50

50.1

pañcāśo'dhyāyaḥ - 50
śakraḥ---
viśvāraṇe namastubhyaṃ namo viśvavibhūtaye/
sarvāsāmapi siddhīnāṃ namaste mūlahetave

50.2

1. viśvāraṇe/ viśvotpattisthānabhūte ityarthaḥ/
ādidevātmabhūtāyai nārāyaṇakuṭumbini/
samastajagadārādhye namaste padmayonaye

50.3

2. ātmabhūtāyai/ prāṇavallabhāyai ityarthaḥ/
tvatprasādācchrutā mantrāstvadīyāḥ siddhayo mayā/
ārādhanaṃ ca sarveṣāṃ yathāvadavadhāritam

50.4

idānīṃ śrotumicchāmi tvadvaktrāmbujaniḥ sṛtam/
tvatsūktasya vidhiṃ kṛtsnamupasanno'smyadhīhi bho

50.5

4. tvatsūktasya; śrīsūktasya/
śrīḥ---
devo nārāyaṇo nāma jagatastasthuṣaspatiḥ/
ātmā ca sarvalokānāṃ ṣāḍ‌guṇyānandavigrahaḥ

50.6

5. jagata ityādi/ jaṅgamasthāvarāṇāṃ patirityarthaḥ/
sarvaprakṛtirīśānaḥ sarvajñaḥ sarvakāryakṛt/
niraniṣṭo'navadyasca sarvakalyāṇasaṃśrayaḥ

50.7

6. prakṛtiḥ ; upādānakāraṇam/
tamasāṃ tejasāṃ caiva bhāsakaḥ svaprakāśataḥ/
antaryāmī niyantā ca bhāvābhāvavibhāvitaḥ

50.8

7. "tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti" iti śrutyarthopabṛṃhaṇamatra/ bhāvābhāveti/ bhāvābhāvapadārtharūpatayā nirdhārita ityarthaḥ/
śaktimān sakalādhāraḥ sarvaśaktirmadīśvaraḥ/
tasyāhaṃ paramā śaktirekā śrīrnāma śāśvatī

50.9

nirastanikhilāvadyā sarvakāmadughā vibhoḥ/
ātmabhittisamunmīlacchuddhāśuddhādhvavargiṇī

50.10

9. sarvakāmeti/ mayaiva saḥ avāptasamastakāma iti bhāvaḥ/ ātmabhittīti/ śuddhāśuddharūpaḥ prapañcaḥ sarvo'pi madekāvalambana ityarthaḥ/
anuvratā hṛṣīkeśaṃ sarvataḥ samatāṃ gatā/
tāvāvāṃ parame vyomni pitarau jagataḥ parau

50.11

anugrahāya lokānāṃ sthitau svaḥ parayā śriyā/
kadācitkṛpayāviṣṭau jīvānāṃ hitakāmyayā

50.12

sukhinaḥ syurime jīvāḥ prāpnuyurnau kathaṃ nviti/
upāyānveṣaṇāyattau parameṇa samādhinā

50.13

12. samādhinā; dhyānena/
mathnīvaḥ smātigambhīraṃ śabdabrahmamahodadhim/
mathyamānāttatastasmāt sāmargyajuṣasaṃkulāt

50.14

13. mathnīvaḥ smeti/ amathnīvetyarthaḥ/
tat sūktamithunaṃ divyaṃ dadhno ghṛtamivotthitam/
anāhatamasaṃdigdhamanaspaṣṭamanaśvaram

50.15

14. sūktamithunam; puṃsūktaṃ śrīsūktaṃ ca/ anāhatam; avyāhatam/ anaspaṣṭam; atispaṣṭam/
sarvaiśvaryaguṇopetamanākulapadākṣaram/
ādyostathāntayoḥ śaśvadanyonyākṣaramiśritam

50.16

śaktiśaktimadāviddhaṃ tattadakṣaramiśritam/
tatra puṃlakṣaṇaṃ sūktaṃ sad‌brahmaguṇabhūṣitam

50.17

svīcakārāravindākṣaḥ svamahimni pratiṣṭhitam/
tatra srīlakṣaṇaṃ sūktaṃ sad‌brahmaguṇabhūṣitam

50.18

17. svīcakāreti/ tanmantradraṣṭṛtayā tadṛṣitvena tatpratipādyatvena taddevatātvena cātmānamabhāvayadityarthaḥ/ aravindākṣa ityanena "tasya yathā kapyāsaṃ puṇ‍ḍarīkamevamakṣiṇī" iti śrutyupavarṇita iti sūcyate/
svīcakārāhamavyagrā svamahimni pratiṣṭhitam/
te ete parame sūkte maharṣigaṇasevite

50.19

adhīte ca vimṛṣṭe ca nayetāṃ paramāṃ gatim/
vihitāni vidhānāni kalpakṛdbhiḥ purātanaiḥ

50.20

19. adhīte; śabdataḥ/ vimṛṣṭe; arthataḥ/ kalpakṛdbhiḥ; śaunakādibhiḥ/
aghorāṇyamarādhyakṣa tāni tāni sahasraśaḥ/
tatra saṃprati matsūktavidhānaṃ vihitaṃ śṛṇu

50.21

20. aghorāṇi/ phaladaśāyāmiva sādhanadaśāyāmapi paramabhogyānītyarthaḥ/
māmevāsya muniṃ vidyācchandaḥ śrīrnāma kathyate/
devatā sakalādhārā viṣṇupatnyahamīśvarī

50.22

viniyogo'sya sūktasya lakṣmīnārāyaṇārcane/
aṅkasthāṃ bhāvayellakṣmīṃ viṣṇormāṃ parameśvarīm

50.23

22. aṅkasthāmiti/ vāmāṅkasthāmityarthaḥ/
vāmenāliṅgitāṃ śaśvadbāhunā paramātmanā/
tadaṃsalagnabāhuṃ ca divyapaṅkajadhāriṇīm

50.24

atha māmarcayedṛgbhiḥ prayataḥ parameśvarīm/
vāmotsaṅganiṣaṇṇāṃ māṃ devadevasya śārṅgiṇaḥ

50.25

kuryāt prathamayā carcā tvāvāhanamatandritaḥ/
dvitīyayāsanaṃ dadyād devadevasya śārṅgiṇaḥ

50.26

tṛtīyayārghyamīśāne pādyaṃ cāpi prakalpayet/
caturthyācamanaṃ caiva pañcamyā copahārakam

50.27

ṣaṣṭhyā snānaṃ prakurvīta saha nau sādhakottamaḥ/
saptamyā vāsasī dadyādaṣṭamyā bhūṣaṇāni ca

50.28

gandhaṃ dadyānnavamyā tu daśamyā sumanaścayam/
parābhyāṃ dhūpadīpau tu parayā madhuparkakam

50.29

28. parābhyāmiti/ ekādaśīdvādaśībhyāmṛgbhyāmityarthaḥ/
prāpaṇaṃ ca caturdaśyā pañcadaśyā namaskriyāḥ/
tārikāmanutāraṃ ca prayuñjīyādathāntataḥ

50.30

29. tārikāmityādi/ hrīṃ śrīṃ iti mantradvayamityarthaḥ/
pratyṛcaṃ niyato mantrī japecchaktyā yathāvidhi/
sūktasya vilayaṃ paścāttārikāyāmanusmaret

50.31

tārikāsthau ca nau dhyātvā smaret sarvagatiṃ ca nau/
ṛgbhiścatasṛbhiryadvā pūrvamāvāhanakriyā

50.32

31. pakṣāntaramāha---ṛgbhiriti/
pañcamyā tu prapadyeta śriyaṃ māṃ śuddhacetasā/
āpa ityanayā kuryādarghyapādyācamakriyāḥ

50.33

32. āpa iti/ "āpaḥ sṛjantu" ityādidvādaśyetyarthaḥ/
ārdrāmiti ca matsnānaṃ kardameneti cāmbaram/
gandhadvāreti gandhāḥ syurupaitu syādalaṃkṛtiḥ

50.34

33. ārdrāmityādi/ trayodaśyā caturdaśyā cetyarthaḥ/ kardameneti/ ekādaśyetyarthaḥ/ gandhadvāreti/ navamyetyarthaḥ/ upaitviti/ saptamyetyarthaḥ/
kāṃ sosmi dhūpadīpau ca ṣaṣṭhyā caivopahārakam/
manasaḥ kāmamityevaṃ madhuparkaṃ prakalpayet

50.35

34. kāṃ sosmīti/ caturthyetyarthaḥ/ asyā ācamane'pyupayogaḥ pūrvamuktaḥ/ ṣaṣṭhyeti/ "ādityavarṇe" ityanayetyarthaḥ/ manasa iti/ daśamyetyarthaḥ/
kṣutpipāsāmiti hyeṣā prāpaṇapratipādikā/
antyayā tu namaskāraḥ śiṣṭaṃ pūrvavadācaret

50.36

35. kṣudityādi/ aṣṭamyetyarthaḥ/ antyayeti/ "tāṃ ma āvaha" iti pañcadaśyetyarthaḥ/
sūkte'smin mama nāmāni pañcāśat trīṇi cāpyuta/
teṣāṃ niruktiṃ mattastvaṃ śṛṇu jambhaniṣūdana

50.37

36. pañcāśat trīṇīti/ tripañcāśadityarthaḥ/
nihitā sarvabhūteṣu raṇe bhṛṅgavadhūriva/
janayantī paraṃ nādaṃ tailadhārāvadacyutam

50.38

37. nihitetyādinā hiraṇyavarṇetināmaniruktiḥ/ hiśabdārtho nihiteti/ raṇe; śabdaṃ karomītyarthaḥ/ tādātvikanādasya vivaraṇam---bhṛṅgavadhūriveti/ acyutam; avicchinnamityarthaḥ/
nimeṣonmeṣayormadhye sūryācandramasoḥ sthitā/
mūlamādhāramārabhya dviṣaṭ‌kāntamupeyuṣī

50.39

uditānekasāhasrasūryavahnīndusaṃnibhā/
cakrakāt pavanādhārācchāntā paśyātha madhyamā

50.40

39. varṇaśabdaṃ nirvikti---cakkāditi/ ādhāracakrādityarthaḥ/ śāntā; paretyarthaḥ/ paśyā; pasyantī/
vaikharīsthānamāsādya tatrāṣṭasthānavartinī/
varṇānāṃ jananī bhūtvā bhogān praśnaumi gauriva

50.41

40. vaikharīsthānam; kaṇṭhādīnyaṣṭau/
hiraṇyavarṇetyevaṃ māṃ prajāpatirudāradhīḥ/
stutvā tu matprasādāt sa yogānāṃ dharmamūcivān

50.42

praṇavādirnamo'nto'yaṃ mantro mama navākṣaraḥ/
śabdabrahmamayaḥ sākṣādyogināṃ yogasādhakaḥ

50.43

42. oṃ hiraṇyavarṇāyai namaḥ iti navākṣaro mantraḥ/
dūrād‌ dūrataraṃ yāmi hariṇī yogimānasāt/
bhaktyā badhnanti nijayā yogino māṃ yatavratāḥ

50.44

43. hariṇīti nāma nirucyate'tra/ hariṇīvat dūradhāvanāditi, haranti badhnanti yogina enāmiti ca nirvacanadvayam/
ṣaṣṭiraṣṭau sahasrāṇi yogino matparāyaṇāḥ/
hariṇīṃ māmanudhyāya pratyāhāraṃ paraṃ gatāḥ

50.45

hariṇājinasaṃvītāṃ hariṇājinasaṃstarām/
hariṇāśliṣṭamadhyāṃ tāṃ hariṇāyatalocanām

50.46

45. nirvacanāntaramāha---hariṇetyādi/ hariṇasyevāśliṣṭamasaṃsṛṣṭaṃ madhyaṃ yasyāḥ, hariṇā viṣṇunā āśliṣṭaṃ madhyaṃ yasyā iti vā nirvacanam/
hariṇīṃ māmanusmṛtya parāṃ śāntimavāpruyāt/
hariṃ nayāmi kāryeṣu nīye ca hariṇā svayam

50.47

46. nirvacanāntaraṃ harimiti/ "yadiṅgitaparādhīno vidhatte'khilam" ityabhiyuktāḥ/
sadā hariṇabhāsāhaṃ hāriṇī duritaṃ satām/
praṇavādirnamo'ntaśca mantro'yaṃ me ṣaḍakṣaraḥ

50.48

47. hariṇabhāseti hāriṇīti ca nirvacanadvayam/ oṃ hariṇyai namaḥ/
sarvārthasādhakaḥ sākṣādyogasādhanamuttamam/
sauvarṇaiḥ kalpitā nityaṃ mama mālā saroruhaiḥ

50.49

48. suvarṇasrak rajatasragiti nāmadvayam/
sṛjāmi śobhanān varṇān suṣṭhu viśvaṃ vṛṇāmi vā/
sṛtāścāpi mayājasraṃ baddhamuktādayo hyajāḥ

50.50

49. sṛjāmītyādinā nirvacanāntaram/ suṣṭhu viśvamityādinā tṛtīyaṃ nirvacanam/ "viśvaṃ viṣṇuḥ" iti nāmapāṭhāt viṣṇuṃ patitvena vṛṇe iti vā, viśvaṃ lokaṃ vāsasthānatayā vṛṇe iti vā nirvacanaṃ bhāvyam/ srak‌śabdanirvacanamāha---sṛtā iti/
suvarṇasrajamityevaṃ guhyakānāmadhīśvaraḥ/
merau ciramupasthāya dhaneśatvamavāptavān

50.51

50. upākhyānamucyate---guhyakānāmiti/
rājatairme srajaḥ padmai rājante ca srajo'malāḥ/
rājitāśca srajaḥ sarve sraṣṭāro jagatāṃ mayā

50.52

51. rajatasragiti nāma nirucyate---rājatairiti/ nirvacanāntaraṃ rājanta iti/ rājitā iti ca nirvacanāntaram/
rajatasrajamityeva rudrāṇāṃ pravaraḥ purā/
kailāse samupasthāya rajatādhipatāṃ yayau

50.53

52. upākyānamucyate---rudrāṇāmiti/
aṣṭākṣarāvimau mantrau satārau namasā yutau/
japārcanahutadhyānādabhīṣṭaṃ sādhayiṣyataḥ

50.54

53. oṃ suvarṇasraje namaḥ/ oṃ rajatasraje namaḥ/
caṃkramyamāṇā bhaktānāṃ drāvayāmi ca duṣkṛtam/
candravat satataṃ cittaṃ bhaktānāṃ drāvayāmi ca

50.55

54. candreti nāma nirucyate---caṃkramyamāṇeti/ kram‌dhātoryaṅi caṃkramyeti rūpam/ tatra caṃ iti padamādāya drā ityanena yoge candreti bhavati/ drā iti padaṃ nirvakti---drāvayāmīti/ drā ityasyaiva nirvacanāntaraṃ candravaditi/
udemi yogināmantarānandaspandalakṣaṇā/
caturthīṃ tu daśāṃ teṣāṃ candravadbhāsayāmi ca

50.56

55. nirvacanāntaramāha---udemīti/ caturthī daśā turīyāvasthā/
yogāntarāyanihato vasiṣṭhaḥ paramo muniḥ/
antascandramayīṃ śuddhāṃ cidānandamahodadhim

50.57

56. upākhyānamukhena nirvacanāntaramāha---yogetyādinā/
nāḍīsthāṃ māmanusmṛtya punaḥ svaṃ yogamāptavān/
ānandajanakaḥ sadyo mantro'yaṃ me ṣaḍakṣaraḥ

50.58

57. oṃ candārayai namaḥ/
bhavadāvāgnidagdhānāṃ nirvṛtiṃ prakarotyayam/
ādhārābjād dviṣaṭ‌kāntaṃ sūryabhāsā hiraṇmayī

50.59

58. hiraṇmayīti nāma nirucyate---ādhāretyādi/ dviṣaṭ‌kāntam; dvādaśānatm/ sūryasyeva bhāsā yasyā iti ākārāntaḥ śabdaḥ/
udemi satataṃ proktā śabdasaṃkalpakorakaiḥ/
prakṛteśca pare vyomni maṇḍale ca trayīmaye

50.60

59. śabdasaṃkalpāḥ paśyantyādayaḥ/ tadātmanodemīti itthaṃbhūtalakṣaṇe tṛtīyā/ niruktyantaraṃ prakṛterityādi/
hiraṇmaye'vatiṣṭhe'haṃ hitāya jagatāṃ sadā/
tāṃ māṃ hiraṇmayītyevaṃ munayo vedapāragāḥ

50.61

stutvā samāpruvan kāmaṃ yogino yogamuttamam/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmārthasādhakaḥ

50.62

61. oṃ hiraṇmayyai namaḥ/
sākṣiṇī sarvabhūtānāṃ lakṣayāmi śubhāśubham/
lakṣmīścāsmi harernityaṃ lakṣyaṃ sarvamiteraham

50.63

62. ita ārabhya sapta ślokāḥ lakṣmīnāmanirvacanaparāḥ/ darśanārthāt lakṣadhātornirvacanamāha---sākṣiṇīti/ lakṣmīśceti/ hareḥ lakṣmīḥ sarvasaṃpadityarthaḥ/ atra "śraddhayā devo devavamaśnute" "aprameyaṃ hi tattejo yasya sā janakātmajā" ityādikaṃ bhāvyam/ lakṣyamiti/ sarvapramiteḥ prameyetyarthaḥ/
dadatī kṣepaṇī cāsmi nityā tripreraṇī tathā/
tathā jñānasvarūpāhaṃ lakṣaṇīyā mitau mitau

50.64

63. kṣip‌dhātornirvacanamāha---kṣepaṇīti/ tasyaiva vivaraṇaṃ tripreraṇīti/ kāyavāṅ‌manasānāṃ prerayitrītyarthaḥ/ atra "lā dāne" "kṣipa preraṇe" iti dhātudvayānniṣpattirabhipretā/ tathāhaṃ jñānasvarūpā lakṣaṇīyā/
laye nivāse nirmāṇe preraṇī prakṛteraham/
lakṣaṇākhyasya bhāvasya kalākāṣṭhādirūpiṇī

50.65

64. laye iti/ sṛṣṭisthitisaṃhāreṣu prakṛtiṃ prerayāmīti lakṣmīraham/ lakṣyante pramīyante iti lakṣaṇāni sarve bhāvāḥ/ teṣāṃ kṣepaṇī iti niruktiḥ/
avyaktavyaktasattvasthā prerayitrī sadāsmyaham/
lakṣaṃ nayāmi cātmānaṃ lāmi cānte kṣipāmi ca

50.66

65. lakṣamityādi niruktyantaram/ tathā lāmītyapi/ līnā bhavāmītyarthaḥ/ kṣipāmi; prerayāmi/ līdātuṃ kṣipadhātuṃ cādāya nirvacanam/
kṣipāmi kṣapayāmyekā kṣiṇomi duritaṃ satām/
kṣame kṣamā hi bhūtānāṃ mime manye ca māmi ca

50.67

66. nirvacanāntaramāha---kṣipāmīti/ kṣamadhātoḥ vyutpattimāha---kṣame iti/ mīśabdavyutpattimāha---mime ityādinā/
ityetān mayi dṛṣṭvārthān paramarṣirudāradhīḥ/
lakṣmīrlakṣaya metyeva kapilo muniruktavān

50.68

67. he lakṣmīḥ mā māṃ lakṣaya kaṭākṣayeti kapilo muniruvācetyarthaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantraḥ pātālagatisādhanaḥ/
divyāntarikṣabhaumānāṃ bhogānāmupapādanaḥ

50.69

68. oṃ lakṣmyai namaḥ/
tanurjñānamayī sā me viṣṇorhṛdi ca vartate/
ātmajñānamidaṃ puṇyaṃ yogajñānamidaṃ param

50.70

69. anapagāminīti nāma nirvakti---tanuriti/ viṣṇoranapāyitvāt anapagāminīti nāma/
bhānāmiva gatā kāntiḥ śītaraśmau sadā tathā/
śaktiḥ śaktimato viṣṇoḥ sthitāhamanapāyinī

50.71

apaścāhamayāmyekā dravo bhūtvā guṇo mahān/
apāvāhayamādau ca muniṃ bhūtvā sarasvatī

50.72

71. nirvacanāntaramāha---apaśceti/ apsu dravākhyo guṇo'ham/ tasmāt tābhyo nāpaimītyarthaḥ/ nirvacanāntaramāha---apāvāhayamiti/ apopasargāt vāhayaterlaṅ/
sārasvate jale pūrvaṃ viśvāmitroditā satī/
apovāha vasiṣṭhaṃ taṃ satyasandhā sarasvatī

50.73

72. viśvāmitreṇoktā satī tatpratidvandvinaṃ vasiṣṭhaṃ jale sahamapovāheti liṭ/
ṛṣayaḥ prāhurevaṃ māṃ vasiṣṭhe srotasā hṛte/
satye satyapriyaṃ pāhi vasiṣṭhaṃ śātravāditi

50.74

73. evamapagāminīśabdaṃ niṣpādyādhunā tadviparyayavācitāmāha---ṛṣaya iti/ śātravāt pāhīti māṃ prāhurityanvayaḥ/
sāhaṃ sarasvatī bhūtvā tamapovāha śātravāt/
ṛṣayo nāma cakrurme tadā hyanapagāminīm

50.75

74. ahaṃ taṃ vasiṣṭhaṃ śātravādapovāha apāvāhayam; apāsārayamityarthaḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvāpadvinivāraṇaḥ/
aśvā pūrvāhanī cāsmi vasāmi ca pure sadā

50.76

75. oṃ anapagāminyai namaḥ/ ahaṃ buddhyādirūpe pure aśvarūpā pūrūpā vāhanī cāsmi/ tatra vasāmi ca/ buddhiṃ nānāviṣayeṣvākṛṣya dhāvanāt aśvā/ prāṇāvāsasthānabhūtā pūḥ/ ātmatayā śarīravahanāt vāhanī/ ataḥ aśvapūrveti nāma/
buddhiprāṇaśarīrākhye trividhe trividhātmanā/
aśvānāṃ heṣavannādaṃ yogārambhe saromi ca

50.77

76. pakṣāntaramāha---aśvānāmiti/ pūrvaṃ yogārambhe aśveva nadāmi/ aśvapūrvāyai namaḥ/
nāḍīmadhyaṃ samāyātā karomi rathavad dhvanim/
vyomarandhramanuprāptā hastinādavinādinī

50.78

77. rathamadhyānāmanirvacanam---nāṅīti/ hastinādaprabodhinīti nāma nirvakti---vyometyādi/ oṃ aśvapūrvāyai namaḥ/ oṃ rathamadhyāyai namaḥ/ oṃ hastinādaprabodhinyai namaḥ/
yogino yatamānā māṃ tridhaivaṃ pratipedire/
ādyāvaṣṭākṣarau mantrāvantya ekādaśākṣaraḥ

50.79

abhīpsitapradā hyete trayo mantrā hi manmayāḥ/
śṛṇomi karuṇāṃ vācaṃ śṛṇāmi duritaṃ satām

50.80

79. śrīnāmanirvacanamārabate---śṛṇomītyādinā/ "śru śravaṇe" "śṝ hiṃsāyām""śṝ vistāre" iti dhātavaḥ/
śṛṇāmi ca guṇairviśvaṃ śaraṇaṃ cāsmi śāśvatam/
śarīraṃ ca harerasmi śraddhayā cepsitā suraiḥ

50.81

80. śraddhayeti/ asmāt śakāraṃ rephaṃ cādāya īpsitapadādīkāraṃ saṃyojya śrīśabda iti bhāvaḥ/
śāntādhārapadasthāsmi paśyā rantī ca nābhijā/
preraṇī ca dhiyāṃ madyā sṛṣṭirvaktre tathārṇasām

50.82

81. śāntetyādi/ śāntāpadāt śakāraṃ rantīpadāt rephaṃ preraṇīpadādīkāraṃ cādāya śrīśabda iti bhāvaḥ/ arṇasāṃ varṇānāṃ sṛṣṭiriti vaikharīrūpamucyate/
catuḥsthānasthitā caivaṃ śāntāpaśyādibhedinī/
śrayāmi śrayaṇīyāsmi śaktibhī remi rāmi ca

50.83

82. śrayāmi viṣṇum/ śrayaṇīyā; śaktibhiḥ jayādibhiḥ sevyā/ remi; āśritapāpāni kṣiṇomi/ rāmi; sarvān kāmān dadāmi/
śakterujjvalinī cāsmi śaṃtamā ratirīpsitā/
iti trayyantatattvajñāḥ śriyaṃ māṃ vidurañjasā

50.84

83. śakteḥ prakāśayitrī/ śaṃtamā; maṅgalatamā/ ratirūpā/ īpsitā; prārthanīyā/ atrāpi padatrayāt śakārarephekārān saṃyojya śrīśabdaniṣpattirabhipretā/
api nātho vibhūtirme trailokyaṃ seśvarāmaram/
parāṃ madīyavarṇasya kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

50.85

ādye padatraye varṇāḥ śrīṃhrīmomiti manmayāḥ/
eṣa vaibhiścaturbhistairmadīyaṃ dhāryate vapuḥ

50.86

85. eṣa veti/ oṃ śriyai namaḥ iti mantraścetyarthaḥ/ ebhiścaturbhiriti/ śrīṃ, hrīṃ, oṃ, oṃ śriyai namaḥ ityetaiścaturbhirityarthaḥ/
ekaikaśo dviśo vāpi triśo vā sarva eva vā/
japtārcitahutadhyātāḥ sādhayeyurabhīpsitam

50.87

prayatnenaiva gopyaṃ tadetadratnacatuṣṭayam/
anyonyaphalitaṃ sarvairaśeṣairadikaṃ guṇai

50.88

mime mīye'khilairmānairmayi māti jagat kṣaye/
ātmeśvaravatī cāhaṃ vyāptāyāṃ mayi meti dhīḥ

50.89

88. meti nāmanirvacanam---mime ityādinā/ sarvaṃ praminomi/ mīye; pramīye/ māti; parimitaṃ bhavita/ ātmetyādi; asmacchabdānniṣpannaṃ maśabdamādāyārtha upavarṇyate/ ṇeti dhīriti/ āhamarthadhīrityarthaḥ/
ātmavaccepsitātyarthamato māṃ madvido viduḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmaphalapradaḥ

50.90

89. ātmavaditi/ ma iva meti vyutpattiriti bhāvaḥ/ oṃ māyai namaḥ/
pradātrī sarvakāmānāmavitrī sarvakarmaṇām/
devasya dayitā cāsmi devīṃ māṃ munayo viduḥ

50.91

90. devīśabdaṃ nirvakti---pradātrīti/ dādhātumavadhātuṃ cādāya nirucyate/ devasya dayiteti/ puṃyoge ṅīṣiti bhāvaḥ/ oṃ devyai namaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantro bhuktimuktiphalapradaḥ/
śabdāye sarvabhūtānāmantaḥsthā cinmayī sadā

50.92

91. "kāṃ sosmitām" ityatra kāmiti pṛthak padam/ keti nāma nirvakti---śabdāye iti/ śabdaṃ karomītyarthaḥ/
kāye ca nikhilairvedarainviṣye keti cākhilaiḥ/
brahmarūpadharā cāhaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇī

50.93

92. kāye iti/ pratipādye ityarthaḥ/ kiṃśabdamādāyāha---anviṣye iti/ ka iti brahmaṇo nāmeti matvāha---brahmetyādi/ oṃ kāyai namaḥ/
sṛjāmi vividhān bhāvānsvādhyāyādyāyatatparān/
ataḥ kāmiti māṃ prāhurmunayo vedapāragāḥ

50.94

pañcākṣaro hyayaṃ mantraḥ svādhyāyaphaladāyakaḥ/
uditi brahmaṇo nāma vikastistasya tu smitam

50.95

94. sosmiteti nāma nirvakti---uditīti/ "tasyoditi nāma" iti śrutyartho'trābhipretaḥ/ tasya brahmaṇo yā vikastirvikāso bṛhattvamiti yāvat; sā vikastireva smitam/ usmitamiti rūpam/ tena sahitā sosmitā/ bhagavato nārāyaṇasya yat‌ bṛhattvaṃ, tat etadāyattamityuktaṃ bhavati/ yadāhuḥ---"apāṅgā bhūyāṃso yadupari paraṃ brahma tadabhūt" iti/ oṃ sosmitāyai namaḥ/
mayyāyattā vikastiḥ sā sosmitāṃ māṃ tato viduḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantro vikastiṃ bhūyasīṃ vahet

50.96

hitā ca ramaṇīyā ca madīyā prakṛtiḥ parā/
tāṃ sattvarūpāmālambya taranti munayastamaḥ

50.97

96. hiraṇyaprākāreti nāma nirucyate---hitā ceti/ prākāraśabdaḥ prakṛtiparaḥ/ oṃ hiraṇyaprākārāyai namaḥ/
ato hiraṇyaprākārāmṛṣayo māmupāsate/
daśākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmasamṛddhidaḥ

50.98

ārādaśeṣadoṣāṇāṃ drāviṇī māmupeyuṣām/
adhomukhācchiraḥpadmāt srutayāmṛtathārayā

50.99

98. ārdreti nāma nirvakti---ārāditi/ dūre ityarthaḥ/ nirvacanāntaram---adhomukhāditi/
abhiṣiktā sadārdrāsmi dayayārdrāntarāsmi ca/
jvalāmi sarvabhūtāntargagane parame sadā

50.100

99. jvalantīti nāma nirvakti---jvalāmīti/
śuddhā nirañjanā satyā bhāsayantī jagat tviṣā/
aśikhā triśikhā cāhaṃ pañcapañcaśikhāvatī

50.101

100. śabdabrahmasvarūpatvamāha---śuddheti/ aśikheti parārūpamucyate/ paśyantīmadhyamāvaikharībhedena triśikhā/ sparśātmanā pañcaviṃśatiśikhā/
saptadhā ca punasredhā jvalāmi vapuṣi sthitā/
ṣaḍakṣarāvimau mantrau nirvṛtyaujjvalyadāyakau

50.102

101. yādisāntadhāraṇāvyūhātmanā saptadhā/ haḻakṣātmanā tridhā cetyarthaḥ/ oṃ ārdrāyai namaḥ/ oṃ jvalantyai namaḥ/
harau prītimatī nityaṃ tṛptā bhakteṣu nityadā/
prākṛtaiśca vinā bhogairnityatṛptāsmyahaṃ svataḥ

50.103

102. tṛptete nāmno nirvacanamāha---harāviti/ prākṛtairvineti/ aprākṛtairityarthaḥ/ oṃ tṛptāyai namaḥ/
tāṃ māṃ tṛptāmanudhyāya munayo vedapāragāḥ/
jñānamūlāṃ parāṃ tṛptiṃ nityāṃ prāptāḥ sudhāmayīm

50.104

ṣaḍakṣaro hya yaṃ mantrastarpayatyakhilaṃ jagat/
tarpayāmi guṇairviṣṇumātmānaṃ tad‌guṇairapi

50.105

104. tarpayantīti nāmāha---tarpayāmīti/ tarpaṇaṃ ca bahūnāṃ bahubhiḥ sādhanairvarṇayati---guṇairityādinā/
dvisaptatyā sahasreṇa nāḍīnāṃ dehasāgaram/
tarpayāmi rasairnityaṃ prāṇānāṃ preraṇāvaśāt

50.106

105. dehe dvāsaptatirnāḍyaḥ yogaśāsraprasiddhāḥ/ atra dehasya sāgaratvena, nāḍīnāṃ nadītvena, prāṇānāṃ vāyutvena, rasānāṃ jalatvena cādhyavasāyo vivakṣitaḥ/
sauṣumnenādvanā nityaṃ paraṃ bhāvamupeyuṣām/
bimbabhāvamupetāhaṃ vimale yogadarpaṇe

50.107

106. prakārāntaramāha---sauṣumneneti/
ātmabimbasamudbhūtaiḥ paramārthaiḥ sudhārasaiḥ/
cinmayaistarpayāmyantaryogināṃ sattvamuttamam

50.108

prakṛtyādi viśeṣāntaṃ pariṇāmonmukhaṃ sadā/
kāryabhāvaṃ samāpannamakṣiṇvantī nijairbalaiḥ

50.109

108. prakārāntaramāha---prakṛtyādīti/ sadā pariṇāmonmukhamityanena prakṛteḥ nityapariṇāmasvabhāvatvamuktaṃ bhavati/
āpagābhirivāmbhodhiṃ prāṇādhānena tarpaye/
sneheneva sadā dīpaṃ prāṇināṃ karaṇāni ca

50.110

109. tātparyāntaramāha--sneheneti/
nijasaṃvidrasenaiva tarpayāmyakṣayātmanā/
tarpayantīti māṃ prāhuryogino yogapāragāḥ

50.111

saptākṣaro hyayaṃ mantrastarpayatyakhilaṃ jagat/
padyamānaṃ minotīti kālaṃ padmaṃ pracakṣate

50.112

111. oṃ tarpayantyai namaḥ/ padme sthiteti nāma nirvakti---padyamānamiti/ sakalaṃ prameyamityarthaḥ/ minoti; paricchinatti/ oṃ padme sthitāyai namaḥ/
kālamapyakhilaṃ śaśvat kalayantī sthitā sadā/
stutvā tvanena nāmnā māṃ kālātītaḥ kṛtī bhavet

50.113

puṃpradhāneśvarānnityaṃ varṇayāmyātmatejasā/
padmākāraisca varṇairme bhūṣitā tanuruttamaiḥ

50.114

113. padyamānatvāt puṃpradhāneśvarāḥ padmaśabdārthāḥ/ tātparyāntaraṃ padmākārairiti/ oṃ padmavarṇāyai namaḥ/
padmavarṇeti māṃ stutvā śāsravaiśadyamāpnuyāt/
udgataḥ prathamo yoṃ'śuḥ kṣarasāgaramanthane

50.115

114. candreti nāma nirucyate---udgata iti/ oṃ candrāyai namaḥ/
candrākhyaḥ sa madīyoṃ'śurudgacchantyāḥ puraḥsaraḥ/
ṛṣayo matprabhāvajñā māṃ tu candrāṃ pracakṣate

50.116

yaḥ sa candro madaṃśūnāṃ koṭikoṭyaṃśakoṭijaḥ/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantro manovaimalyadāyakaḥ

50.117

prakṛṣyamāṇā bāso me sarvāvasthāsu sarvadā/
yenecchati tirodhātuṃ tanme bhāsā tirohitam

50.118

117. prakṛṣyamāṇā ityādi/ prabhāsānāmanirvacanamatra/ bhāsāṃ prakarṣamevāha--yeneti/ sūryādiryena tejasānyeṣāṃ tejastirayitumicchati, tadapi mattejasā tirodhīyate/
yathā hi svaśiraśchāyā svapadā naiva laṅ‌ghyate/
sā padādaprato yāti yena laṅghanamicchati

50.119

118. apradhṛṣyatve laukikaṃ nidarśanamāha---yatheti/
nityoditacidānandā matprabhāḥ satatojjavalāḥ/
śraddhāṃ somamapo'nnaṃ ca vīryaṃ haviriti kramāt

50.120

119. prakārāntaramāha---nityetyādi/ śraddhāmityādi/ etacca chāndogye prasiddham/ dvitīyāntānāṃ śraddhāmityādīnām asyantītyuttareṇānvayaḥ/
bhogyaśaktiprabhā etā asyantī ṣaṭ‌su vahniṣu/
prabhāsā munibhiḥ procye tantravedāntapāragaiḥ

50.121

120. ṣaṭ‌su vahniṣu; svargādiṣvityarthaḥ/ prabhā asyatīti vyutpattiḥ/ oṃ prabhāsāyai namaḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantrastejaḥsaṃtatisādhakaḥ/
yaśo yadujjvalaṃ loke vidyādānādisaṃbhavam

50.122

121. yaśaseti nāma nirucyate---yaśa iti/
madīyaṃ tadyaśastacca nānārūpaṃ vibhajyate/
māmeva bhājanaṃ viddhi yaśasastejasaḥ śriyaḥ

50.123

122. tacca yaśaśca nānārūpaṃ bhavati/ tadevāha---yaśasa ityādinā/
ato yaśasvinīṃ tāṃ māṃ yaśaseti vidurbudhāḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantro yaśodo japato bhavet

50.124

123. oṃ yaśasāyai namaḥ/ etadanusāreṇa "candrāṃ prabhāsāṃ yaśasāṃ jvalantīm" iti sūktapāṭhaḥ/
svargaparjanyabhū puṃsrīvaiśvānaravibhāgataḥ/
ādadānā haviḥ prāptaṃ śraddhāsomādisaṃjñitam

50.125

124. jvalantīti nāma nirvakti---svargetyādinā/
ṣoḍhātmānaṃ vibhajyāhamagnibhāvamupāgatā/
jvalantī munibhirgītā bhoktṛśaktiprabhojjavalā

50.126

125. bhoktṛśaktītyanena bhogyaśaktitātparyakaprabhāsānāmavailakṣaṇyaṃ pratipāditaṃ bhavati/ oṃ jvalantyai namaḥ/
agnīṣomavibhāgena viśvamevaṃ bhajāmyaham/
mantreṇānena māṃ stutvā sādhayedyadabhīpsitam

50.127

devena hariṇā juṣṭā sadā devaiśca sevitā/
devāśca māmupāśritya viṣayān pratyavasthitāḥ

50.128

127. devajuṣṭānāmanirvacanaṃ devenetyādinā/ devaśabdasyendriyaparatvamādāyocyate---devāśceti/
pariṇāmaviśeṣatvāt prakṛteste hyacetanāḥ/
ato macchaktimādāya śuddhasaṃvitkriyāmayīm

50.129

viṣayeṣu pravartante śrotravāṅmanaādayaḥ/
vṛttyartha sevitāmakṣairdevajuṣṭāṃ tu māṃ viduḥ

50.130

129. devaśabdasyendriyaparatvādāha---śrotretyādi/ vṛttyarthe; viṣayavyāpṛtirūpārthe/ akṣaiḥ; indriyaiḥ/ oṃ devajuṣṭāyai namaḥ /
sarvaśaktipradāmantardevajuṣṭāmabasthitām/
śaśvanmāmanusaṃcintya devān‌ vijayate'khilān

50.131

matta evodgatānīha vijñānāni maharṣiṇām/
śaktayaśca kriyāścaiva yāstā uccāvacā nṛṇām

50.132

131. udārānāmaniruktiḥ matta evetyādinā/ oṃ udārāyai namaḥ/
viśṛṅkhaleṣṭadāṃ cāpi māmudārāṃ vidurbudhāḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvamiṣṭaṃ prayacchati

50.133

tanomi pañca kṛtyāni tāye ca jagadātmanā/
tāṃ māṃ tāmiti tattvajñāḥ prāhurvedāntapāragāḥ

50.134

133. "tāṃ padmanemīm" ityatra tāmiti pṛthak nāmābhipretya nirvacanamāha--tanomīti/ pañca kṛtyāni sargādīni/ tāye; vistṛtā bhavāmītyarthaḥ/ "tāyṛ saṃtānapālanayoḥ" iti dhātuḥ/ oṃ tāyai namaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantrastanoti śubhavistṛtim/
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva nayāmi svena tejasā

50.135

134. padmanemīnāmanirvacanam---prakṛtimityādinā/ nayāmīti padadhātvarthaḥ/ nemiśabdārthaḥ bahiriti/ oṃ padmanemyai namaḥ/
kālāccāpi bahirbhūtvā padmanemīṃ tato viduḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvasaṃpatsamṛddhidaḥ

50.136

ādityaṃ varṇayāmyekā tejasā yaśasā śriyā/
ādityasthā ca varṇātmā bhūtvā divyā trayīmayī

50.137

136. ādityavarṇeti nāmāha---ādityamiti/ varṇayāmi; varṇavantaṃ tejasvinaṃ karomi/ varṇaśabdasyākṣaraparatvamabhisaṃdhāyāha---varṇātmeti/
prakāśayantī sarvārthānatītānāgatānapi/
pitṛdevamanuṣyāṇāṃ cakṣurasmi sanātanam

50.138

137. cakṣuriti/ "cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ" iti śrutyartho jñātavyaḥ/
ādibhūtaśca varṇo me tāraḥ prathamavācakaḥ/
tatra śāntoditānandā nandāmyātmānamātmanā

50.139

138. ādau tyaḥ siddha ityarthaṃ matvāha---ādibhūta iti/
tailadhārāvadacchinnā dīrghaghaṇṭāninādinī/
praṇavasya śikhā sūkṣmā sā me śabdamayī tanuḥ

50.140

tatra brahmaṇi niṣṇāto māṃ drāgadhigamiṣyati/
ādityavarṇajātaṃ me śabdamayyā upasthitam

50.141

140. tatra brahmaṇīti/ praṇavaśikhāyāmityarthaḥ/ ādityavarṇajātaṃ praṇavājjātaṃ sarvamapi vāṅ‌mayamityarthaḥ/ oṃ ādityavarṇāyai namaḥ/
śāntāpaśyādirūpeṇa vaikharī varṇanādinī/
duhānā sakalānarthān dhenuḥ kāmadughā sthitā

50.142

etānādityavarṇeti mayyarthānṛṣayo viduḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmaprapūrakaḥ

50.143

kirantī kiraṇān loke kirantī cottarottaram/
vāyunā devamitreṇa maṇinādhāravahninā

50.144

143. kīrtināmanirvacanam--kirantītyādi/ kṝ vikṣepe/ pikṣepaḥ kiraṇānāṃ śabdānāṃ ca/ tatra śabdānāmāha---uttarottaramiti/ paśyantīmadhyamāvaikharīrūpeṇetyarthaḥ/ śrutau "devasakhaḥ" iti vyatyayena tṛtīyārthe prathamā/ maṇinetyasya vivaraṇam---ādhāravahnineti/
śanairviśramya viśramya patreṣu jalajanmanām/
dvādaśānāṃ tataścordhvaṃ bhajāmi dvādaśāntimam

50.145

144. śrutau "upaitu" ityasyārthavarṇanam---bhajāmīti/ oṃ kīrtyai namaḥ/
kīrtayanti tataḥ kīrtiṃ munayo māṃ manīṣiṇaḥ/
pañcākṣaro hyayaṃ mantro yogavaimalyadāyakaḥ

50.146

ṛddhāsmyahaṃ guṇaiviṣṇorardhayāmi ca yoginaḥ/
patreṣu yogapadmānāmādhārāntaracāriṇām

50.147

146. ṛddhiriti nāma nirvakti---ṛddheti/ samṛddhetyarthaḥ/ ardhayāmi; prīṇayāmi/ vṛddhimevāha---patreṣviti/
uttarottaramṛthyāmi bhajantī vistṛtiṃ parām/
ṛddhiṃ vṛddhāstataḥ prāhuryogino yogadīpinīm

50.148

147. ṛdhyāmi; vṛddhiṃ prāpnomi/ oṃ ṛddhyai namaḥ/
gandhādayaḥ pṛthivyādyā dvārāṇi mama vedane/
sarveṣāṃ puṇyagandhānāṃ dvārabhūtāsmi śāśvatī

50.149

148. gandhaśabdo rūparasādīnāmapyupalakṣakastadāśrayapṛthivyādīni lakṣayati/ "annaṃ brahmeti vyajānāt" ityatrānnamayakośo brahmajñānadvāratvena śrutau vihitaḥ/ "pṛthivī vā annam" iti śrutirevānnaśabdaṃ pṛthīvīparamācaṣṭe/ ato devījñāne pṛthivyādayo dvārabūyamāpadyante/ oṃ gandhadvārāyai namaḥ/
gandhadvāreti māṃ prāhurviprā vedāntapāragāḥ/
durādharṣāsmi sarveṣāṃ daityadānavarakṣasām

50.150

śuddhā saṃvit kriyā cāhaṃ nārhā kairapi bādhitum/
sarveṣāmātmabhūtāyā mama saṃvitkriyātmanaḥ

50.151

jñātṛtvamapi kartṛtvaṃ yo nāmāpaninīṣati/
jñātā kartā niṣedhasya sa nirvakṣyati tat katham

50.152

151. tat; apanayanam/
śakto dharṣayituṃ kaścinnaiva saṃvidgatiṃ mama/
tadabhāvā vicintyaivaṃ hyabhāve saṃvideva sā

50.153

152. tadabhāvā; dharṣaṇābhāvarūpetyarthaḥ/ oṃ durādharṣāyai namaḥ/
durādharṣeti māṃ prāhuḥ sāṃkhayajñānavicakṣaṇāḥ/
aṣṭākṣaro hyayaṃ mantrastamogativimocanaḥ

50.154

nityena viṣṇunā puṣṭā nityaṃ puṣṭā ca sadguṇaiḥ/
viṣayairme vinā puṣṭā nityaṃ saṃvit parā tanuḥ

50.155

154. nityapuṣṭānāmanirvacanam---nityenetyādinā/ sadguṇaiḥ; jñānaśaktyādiguṇaiḥ/ viṣayairvināpi me saṃvidrūpā parā tanuḥ puṣṭetyanvayaḥ/ oṃ nityapuṣṭāyai namaḥ/
saiva puṣṇāti viṣayānajaḍābhirjaḍātmanaḥ/
nityapuṣṭāṃ tu māṃ prāhuḥ siddhāḥ saṃvidvicakṣaṇāḥ

50.156

aṣṭākṣaro hyayaṃ mantro nityaṃ puṣṇāti saṃvidam/
kariṇo nāma kartārasriśuddhāsrikriyāparāḥ

50.157

156. karīṣiṇīti nāma nirvakti---kariṇa iti/ kartāra iti/ karin‌śabdaḥ kṛdhātorniṣpanna iti bhāvaḥ/ triśuddhāḥ; kāyavāṅmanasaśuddhāḥ/ trikriyāḥ; yajanadānādhyayanarūpāḥ/
tānicchāmi sadā draṣṭuṃ manasā yāmi tān sadā/
himaśailendrasaṃkāśā gajendrā mama vāhanāḥ

50.158

157. icchārthakamudhātumādāyārthamāha---tānicchāmīti/ "iṣa gatau" ityetadabisandhāyāha--manasā yāmīti/ kariśabdasya gajaparatvaprasiddhimabhipretyāha--gajendrā iti/ oṃ karīṣiṇyai namaḥ/
tairīśvarā sadā yāmi kartrī cāntavatī sadā/
karīṣiṇīti māṃ tena tattvajñāḥ saṃpracakṣate

50.159

saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmasamṛddhidaḥ/
bhūtānāmīśvarā cāsmi priyeṇeśena sarvadā

50.160

159. īśvarīti nāma nirāha---bhūtānāmityādinā/ īśvareti; īṣṭe ityarthe "stheśabhāsa" ityādinā varaci rūpam/ bhūtaśabdo nikhilacetanācetanaparaḥ/ priyeṇeśeneti sahayoge tṛtīyā/ vanitā; dhyātetyarthaḥ/ oṃ īśvaryai namaḥ/
varadā bhuvaneśānā vanitā ca sadākhilaiḥ/
vṛddhidā vardhamānā ca kṣapaṇī ca sadāṃhasām

50.161

īśvarītyeva me nāma tena vede nirūpitam/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvaiśvaryasamṛddhidaḥ

50.162

bhaumāntarikṣadivyākhyā ye cāpyaprākṛtāḥ pare/
sadānandamayāstvete sarve kāmā mayi śritāḥ

50.163

manorathānāṃ sarveṣāṃ parāhaṃ vibhramasthalī/
viṣṇośca manasaḥ kāmaḥ sāhaṃ sarvātiśāyinī

50.164

163. manasaḥ kāma iti nāmno nirvacanāntaramāha---manorathānāmiti/ oṃ manasaḥ kāmāya namaḥ/
manasaḥ kāma ityeva tena māṃ tuṣṭuvuḥ surāḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakāmasamṛddhidaḥ

50.165

laukikyo'pyatha vaidikyastathā bāhyāgamodbhavāḥ/
nirghoṣā ghoṣavatyaśca yā vācaḥ parikīrtitāḥ

50.166

165. vāca ākūtiriti nāma nirvakti---laukikya iti/
māmabhipretya sarvāsāṃ tāsāmuccāraṇakriyā/
māmabhiprayate sarvo janaḥ sarvātmanā sthitām

50.167

166. abhipretyeti/ ākūtiśabdo'bhiprāyapara iti bhāvaḥ/ sarvavacasāṃ tātparyabhūmirityarthaḥ/ oṃ vāca ākūtyainamaḥ/
tena tena prakāreṇa vācāmuccāraṇakrame/
ākūtirvacasāṃ tena vedajñairasmi bhāvitā

50.168

aṣṭākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvaśabdārthasiddhidaḥ/
sacca tyacca jagad‌ dvedhā yat pramāṇena dṛśyate

50.169

168. satyamiti nāma nirāha---sacceti/ "sacca tyaccābhavat" iti śrutiratrābhipretā/ oṃ satyāya namaḥ/
tat sarvamahamasmīti satyaṃ māmṛṣayo'bravan/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvasatyaphalapradaḥ

50.170

paśyanti paśavo jīvā vidhābhistisṛbhiḥ sthitāḥ/
teṣāṃ rūpaṃ tu yacchakra caitanyaṃ heyavarjitam

50.171

170. paśūnāṃ rūpamiti nāma nirāha---paśyantīti/ paśuśabdo jīvaparaḥ/ tisṛbhirvidhābhiriti/ devatiryaṅbhanuṣyarūpābhiḥ, baddhamuktanityarūpābhirvetyarthaḥ/
tadrūpamahamevāsmi ciddhanānandarūpiṇī/
macchaktileśāste sarve jīvāścicchaktisaṃjñakāḥ

50.172

āgneyī yā hi macchaktiḥ sā hi jātā tathā tathā/
paśūnāṃ rūpamityevaṃ sāṃkhyā māṃ saṃpracakṣate

50.173

172. āgneyī śaktiḥ; bhoktṛśaktiḥ/ oṃ paśūnāṃ rūpāya namaḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantraḥ samyagjñānaphalapradaḥ/
traiguṇyaṃ ṣaḍ‌guṇotthaṃ ca dvidhānnaṃ parikīrtitam

50.174

173. annasya yaśa iti nāma nirāha---traiguṇyamiti/ traiguṇyamannaṃ prākṛtabhogyajātam/ ṣāḍ‌guṇyamannam aprākṛtabhogyajātam; yadabhipretya "ahamannādo'hamannādo'hamannādaḥ" iti muktānāṃ gānaṃ śrutirāha/
traiguṇyamanubaddhānāmitareṣāmathetarat/
dvividhasyāpi cānnasya yadyaśo rūpamuttamam

50.175

tadahaṃ sarvabhūtātmā tattvajñaiḥ parikīrtitā/
prākṛtāprākṛtā bhogā macchaktipravijṛmbhitāḥ

50.176

somaśaktirmadīyā yā sā hi jātā tathā tathā/
annasya yaśa ityeva māṃ vidustattvacintakāḥ

50.177

176. somaśaktiḥ; bhogyaśaktiḥ/ oṃ annasya yaśase namaḥ/
navākṣaro hyayaṃ mantro bhogasarvasvadāyakaḥ/
mime ṣaḍadhvano vyagrā mīye mānaistathākhilaiḥ

50.178

177. "mātaraṃ padmamālinīm" ityatratyaṃ māteti nāma nirvakti---mime iti/ bhuvanapadamantratattvakalāvarṇākhyān ṣaḍadhvanaḥ paricchinadmītyarthaḥ/
mitiśca sakvamānānāṃ māti cāntarmamākhilam/
tārayāmi jagat sarvamapāraṃ bhavasāgaram

50.179

178. mitiḥ; jñānam/ māti; parimitaṃ vartate/ evaṃ māśabdārthamuktvā tṛśabdārthamāha---tārayāmīti/ "tṝ plavanataraṇayoḥ" iti dhātuḥ/
uttīrṇā sarvadoṣābdeḥ plave bhūteṣu cetasā/
plāvayāmi jagadviśvaṃ payasā meghatāṃ gatā

50.180

179. plavanārthamāha--plāvayāmīti/ oṃ mātre namaḥ/
priyaṃ hitaṃ ca sarveṣāṃ cintayāmi karomi ca/
tena māṃ sarvabhūtānāṃ mātaraṃ yogino viduḥ

50.181

pañcākṣaro hyayaṃ mantra sarvabhogasamṛddhidaḥ/
suṣumnā nāma yā nāḍī nāḍīcakrasya nāyikā

50.182

muktiyānaṃ mahāyānaṃ yogiyānamiti śrutā/
śaktiryā vaiṣṇavī sūkṣmā manmayī parikīrtitā

50.183

182. suṣumnāparyāyanāmānyāha---muktiyānamiti/
saṃkalpaviṣayaḥ sarvo yāmālambyāvatiṣṭhate/
ūrdhvaṃ cādhasca yā bhittvā pratijīvaṃ vapurgatim

50.184

vyāptā paramamākāśaṃ sā suṣumneti gīyate/
muktaye'khilajīvānāṃ saṃsārākhilakhedinām

50.185

184. paramamākāśam; brahmarandhram/
sāhaṃ suṣumnārūpeṇa varte deheṣu dehinām/
ā vastiśīrṣādā mūrdhnastasyāṃ śaktau puraṃdara

50.186

185. vastiḥ; nābheradhobāgaḥ/
ādhārākhyāni padmāni dvātriṃśat saṃsthitāni vai/
padmānāṃ mālayā vyāptā tato'haṃ padmamālinī

50.187

186. dvātriṃśaditi/ yogaśāsraprasiddhāni ādhārapadmāni/
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kālaṃ caiva sanātanam/
dhārayāmi svarūpeṇa tato'haṃ padmamālinī

50.188

187. dvatriṃśaditi/ yogaśāsraprasiddhāni ādhārapadmāni/
aṣṭākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvakarmaphalapradaḥ/
poṣa karomi sarveṣāṃ rūpeṇa yaśasā śriyā

50.189

188. puṣkariṇīnāma nirvakti---poṣamiti/ puṣ‌dhātuṃ kṛdhātuṃ cādāya niruktirvivakṣitā/
puṣkaraṃ ca nayāmyekā kālākhyaṃ padmarūpakam/
tena puṣkariṇītyevamṛṣayo māṃ pracakṣate

50.190

189. padmaparyāyāt puṣkaraśabdāt vyutpattimāha--puṣkaramiti/ oṃ puṣkariṇyai namaḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvapoṣaphalapradaḥ/
iṣṭāsmi sarvadevānāṃ saṃgatā hariṇā sadā

50.191

190. yaṣṭiriti nāmāha---iṣṭāsmīti/ sarvadevaiḥ pūjitetyarthaḥ/
dātrī ca sarvakāmānāmakhilasyāvalambanam/
māmālambyāvatiṣṭhante pradhānapuruṣādayaḥ

50.192

191. yaṣṭiśabdasya daṇḍārthakatvābhiprāyeṇāha---avalambanamiti/ oṃ yaṣṭaye namaḥ/
yaṣṭirityevamṛṣayo māṃ tataḥ saṃprajakṣate/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvayogaphalapradaḥ

50.193

piṅgalāsmi svayā bhāsā prataptakanakābhayā/
piṅgāya cāpyadāṃ pūrvaṃ yakṣeśāya mahāśriyam

50.194

193. piṅgalānāmāha---piṅgāyeti/ "lā dāne" iti dhātumabhisaṃdhāyāha---adāmiti/ oṃ pihgalāyai namaḥ/
yakṣeśo māṃ purā śakra piṅgaletyevamūcivān/
saptākṣaro hyayaṃ mantro yogatejaḥsamṛddhidaḥ

50.195

toṣayāmi guṇairviṣṇuṃ tuṣyāmi ca harerguṇaiḥ/
mayi tuṣṭiḥ samastānāmīḍitāyāṃ svakarmabhiḥ

50.196

195. tuṣṭināmanirvacanam---toṣayāmītyādinā/ oṃ tuṣṭaye namaḥ/
tuṣṭirnirūpitā tena sāhaṃ yogābdhipāragaiḥ/
paḍakṣaro hyayaṃ mantro manaḥsaṃtoṣadāyakaḥ

50.197

suvarṇayāmi saṃsiddhānaparaṃ parameva vā/
anidaṃprathamā varṇāḥ śobhanā mama vācakāḥ

50.198

197. suvarṇeti nāma nirāha---suvarṇayāmīti/ suvaḥ nayāmīti chedaḥ/ ārṣaṃ ṇatvam/ aparaṃ suvaḥ svargaḥ/ paraṃ suvaḥ paramapadam/ su śobhanāḥ varṇā vācakāḥ yasyā iti vyutpattimāha---anidamityādi/
nityā sarasvatī bhūtvā śobhanaṃ varṇayāmyaham/
suvarṇeti tato vipraistattvajñaiḥ parikīrtitā

50.199

198. arthāntaramāha---śobhanamityādi/ oṃ suvarṇāyai namaḥ/
saptākṣaro hyayaṃ mantraḥ sarvasaṃpatsamṛddhidaḥ/
haimaṃ ca parvataṃ divyaṃ candrārkagrahapūritam

50.200

199. hemamālinīti nāma nirucyate---haimamiti/ mahāmerumityarthaḥ/ oṃ hemamālinyai namaḥ/
dhārayāmi dharā bhūtvā vedhasaḥ sthitisiddhaye/
tuṣṭāva māṃ purā tena viriñco hemamālinīm

50.201

aṣṭākṣaro hyayaṃ mantro mānavānāṃ dhṛtipradaḥ/
hitāya sarvajīvānāṃ prasūye tattvapaddhatim

50.202

201. sūryeti nāma nirvakti---hitāyeti/ prasūye iti sūśabdārthaḥ/
ramayāmi punastatra bhuktyā muktyā yathārhataḥ/
niyacchāmi tathā kālaiḥ sajīvāṃ tattvapaddhatim

50.203

202. ramayāmīti rephārthaḥ/ yathārhataḥ; adhikāribhedenetyarthaḥ/ niyacchāmīti yakārārthaḥ/
sūribhyaśca hitā nityaṃ sūryarūpārkamaṇḍale/
sūryeti sūribhiḥ proktā tato'haṃ tattvacintakaiḥ

50.204

203. arthāntaramāha--sūribhyaśceti/ hiteti; yatpratyayārtha iti bhāvaḥ/ oṃ sūryāyai namaḥ/
ṣaḍakṣaro hyayaṃ mantro bhogamokṣaphalapradaḥ/
iti nāmnāṃ tripañcāśat sūktasthānāṃ prakīrtitā

50.205

kṛtārthayanti māṃ prāpya dhīrāḥ svaiḥ svairabhīpsitaiḥ/
yadyapyeṣāṃ mayā proktā vyavasthā phalagocarā

50.206

na tāvadeva māhātmyameṣāṃ cintyaṃ vipaścitā/
ā mokṣānnirvicāreṇa sarvā sarvaphalapradā

50.207

nāmāvalī yato hyasyāḥ śrīrahaṃ devatā parā/
nakṣatrāṇi yathā vyomni yathā ratnāni vāridhau

50.208

vasudhāyāṃ yathā bhogā yathā kāmāḥ suradrume/
mahimāno yathā goṣu tejāṃsi brāhnaṇe yathā

50.209

yathānantā guṇā divyā devadeve janārdane/
mahimāno hyasīmānastathāsmin sūktake mama

50.210

yāvān hi bhagavān kālaḥ kalākāṣṭhādilakṣaṇaḥ/
tāvatā naiva śaknomi vaktuṃ sūktaguṇānaham

50.211

saiṣā vedavidāṃ niṣṭhā saiṣā tantravidāṃ gatiḥ/
māṃ prapadyeta satataṃ sūktenānena mānavaḥ

50.212

211. śaiṣetyasya pratisaṃbandhī yaditi śabda adhyāhāryaḥ/ māṃ prapadyeteti yat saiṣeti niṣṭhāśabdānuguṇaḥ srīliṅganirdeśaḥ; "śaityaṃ hi yat‌ sā prakṛtirjalasya" itivat/
sūktārthamanusaṃsmṛtya ciraṃ sūktamadhītya ca/
labdhe cittaprasāde tu māṃ prapadyeta vai gatim

50.213

prapadyamāno māṃ nityaṃ devaṃ vā puruṣottamam/
ityevamanusaṃdadhyācchraddadhāno jitendriyaḥ

50.214

213. ityevamiti/ vakṣyamāṇarītyetyarthaḥ/
prātikūlyaṃ parityaktamānukūlyaṃ ca saṃśritam/
mayā sarveṣu bhūteṣu yathāśakti yathāmati

50.215

214. prātikūlyamityādinā saptadaśe'dhyāye proktānyaṅgānyatra smāryante/
apāyebhyo nivṛtto'smi pātakebhyo bhavodadhau/
tathāpyatra pravṛttiryā tvatsmṛteḥ sāpi naśyatu

50.216

alasasyālpaśakteśca yathāvaccāvijānataḥ/
upāyāścoditāḥ śāsrairna me syustārakāśrayaḥ

50.217

216. trayaḥ karmajñānabhaktyādaya upāyā ityarthaḥ/
tathāpyatra pravṛttiryā tvadājñāpālanaṃ tu tat/
tato'hamanupāyatvāt kṛpaṇo'kiṃcano'gatiḥ

50.218

217. tathāpīti/ coditānāmanupāyatve'pītyarthaḥ/ atra; upāyeṣu/ ājñāparipālanamiti/ "brāhnaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasānāśa kena" "omityevaṃ dhyāyatha" "omityātmānaṃ yuñjīta" "mumukṣurvai śaraṇamahaṃ prapadye" "niyataṃ kuru karma tvam" "māmekaṃ śaraṇaṃ vraja" "prapadyenniyataḥ śriyam" ityādividhirūpājñāparipālanamityarthaḥ/
chāyāmāśritya varte'haṃ tvadīyāṃ tāpahāriṇīm/
nirupādhiḥ svatantrā ca svāminī naḥ kṛpānidhiḥ

50.219

218. chāyāmiti; tvatkṛpāmiti yāvat/
tvameva sarvaśāsreṣu śaraṇatvena gīyase/
ātmātmīyaṃ ca yatkiṃcid dustyajaṃ durbharaṃ matam

50.220

tat sarvaṃ tava vinyastaṃ śubhayoḥ pādapadmayoḥ.
upeyāyāstava prāptyai tvāmupāyaṃ tathā vṛṇe

50.221

220. sarvaṃ vinyastamityanenātmātmīyanikṣepa ucyate/
upāyo bhava me devi śaraṇaṃ bhava me'mbuje/
pluṣya meduritaṃ sarvaṃ puṣya me tvadgatāṃ dhiyam

50.222

221. puṣya dhiyamityanena phalabhaktiḥ prārthyate/
ityevamanusaṃdhāya māṃ prapadyeta vai gatim/
ādidevaṃ jagannāthamīśaṃ vā puruṣottamam

50.223

paraṃ svastyayanaṃ śakra sarvālakṣmīnibarhaṇam/
śrāvayet karmakāleṣu matsūktasya vidhiṃ naraḥ

50.224

samarthayati karmāṇi śrotāraṃ poṣayatyuta/
nirṇudatyakhilāṃ māyāmalakṣmīṃ ca malaiḥ saha

50.225

224. samarthayati; phalapradānasamarthāni karoti/ māyām; prakṛtisaṃbandham/ alakṣmīṃ ca malaiḥ sahetyanena "kṣutpipāsāmalāṃ jyeṣṭhāmalakṣmīṃ nāśayāmyaham" iti śrīsūktārthaḥ smāryate/
etadabhyasyamānaṃ hi karmaṇā manasā girā/
trāyate mahataḥ pāpācchriyaṃ cāvahati dhruvam

50.226

225. trāyata ityādinā aniṣṭanivṛttiriṣṭaprāptiścocyate/
iti te kathitaṃ śakra tantrametadanuttamam/
yatra sarvāṇi vartante vijñānāni vipaścitām

50.227

mokṣaśāsraṃ yathā śreṣṭhaṃ ratnānāṃ kaustubho yathā/
dvipadāṃ brāhnaṇaḥ śreṣṭho yathā gauśca catuṣpadām

50.228

lohānāṃ kanakaṃ śreṣṭhaṃ ratnānāṃ kaustubho yathā/
mātā śreṣṭhā gurūṇāṃ ca putraḥ pravadatāṃ yathā

50.229

indriyāṇāṃ manaḥ śreṣṭhaṃ calatāṃ ca marudyathā/
meruḥ śreṣṭho girīṇāṃ ca trisrotāḥ saritāṃ yathā

50.230

ākṣamāṇāṃ gṛhasthaśca vasiṣṭho japatāṃ yathā/
tattvānāṃ sarvasaṃnyāso dhīrlābhānāṃ yathottamā

50.231

230. āśramāṇāmiti/ āśramiṇāmityarthaḥ/
śrīvāsābhidhasaṃyamīndravarivasyāsāditādhyātmadhīrāmnāyāntanitāntacintanarataḥ śrīkṛṣṇanāmā sudhīḥ/
lakṣmītantramanāvilena supathā vyācaṣṭa satpritaye prīṇātu priyabhaktarakṣaṇavidhādakṣā mukundapriyā//
tathottamamidaṃ tantraṃ tantrāṇāṃ tattvavādinām/
bhagavān vāsudevo'smin viṣṇurnārāyaṇo guruḥ

50.232

ahaṃ ca kīrtitau samyak svarūpaguṇavaibhavaiḥ/
asyāṃ hi manmatau saktā viśuddhajñānaniścayāḥ

50.233

etāṃ nikṣeṇikāṃ gṛhya hyārohanti paraṃ padam/
tantrāṇāṃ paramaṃ tantraṃ mudritaṃ matsamākhyayā

50.234

nāvratasnāyine deyaṃ na kṛtaghnāya vai tathā/
na cātantravide nityaṃ nāsūyādūṣitāya ca

50.235

nāvāsudevabhaktāya na cābhaktimate mayi/
devayametat suśīlāya susnātāya tapasvine

50.236

nirṇītavedatantrāya madbhaktāya viśeṣataḥ/
bhūyasīṃ vahate bhaktiṃ vāsudeve janārdane

50.237

śucivratāya dakṣāya sadanuṣṭhānaśīline/
etatte kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭāhamiha tvayā//
prītāhaṃ tvayi deveśa kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre śrīsūktaprabhāvaprakāśo nāma pañcāśo'dhyāyaḥ
********iti pañcāśo'dhyāyaḥ********

Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc