Lakshmi Tantra · Chapter 43
tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ - 43
śrīḥ---
śṛṇu vakṣye parāṃ siddhiṃ nānāyogasamutthitām/
vidyāyāḥ piṇḍabhūtāyāstārikāyāḥ sureśvara
yuñcīta vidhivadyokī tārikāṃ dehagocare/
nāsikāgre ca jihvāgre jihvāyā madhyamūlayoḥ
kaṇṭhorasoruro'nte ca dhārayettattvapaddhatim/
kṣityādyāṃ buddhiparyantāṃ svasvakāryasvabhāvavat
3. buddhirmahattattvam/
tattvāttattvāntaraṃ yāsyan saṃkhyayā saṃkhyayā japet/
dviścatuḥ ṣaṭ tathāṣṭau ca daśaṣoḍaśavārakam
4. tattvādityādi/ pṛthivītattvāt aptattvagamane ityādirītyetyarthaḥ/
caturviṃśativāraṃ ca buddhyante prakṛtiṃ smaret/
aśītiṃ saṃsaṃmarettārāṃ tatra jīvaṃ vicintayet
yāvān yādṛk ca yaścāyaṃ śataṃ tatrācarejjapam/
avyaktacetanādhāraṃ puṣkaraṃ tadadhaḥ smaret
tattvādyavayavādhāramanantaṃ tattvavāhakam/
padmākāraṃ vicintyaitajjapetsārdhaṃ śataṃ sudhīḥ
tatastannālamyaktakālajīvākṣarātmakam/
khaṃ yattu tatra kālastattamo'ntaḥsuṣirūpakam
yastvantaścetanaḥso'yamiti tattritayātmakam/
cintayitvā yathāvattadācared dviśataṃ japam
nālādadho'niruddhākhyaśaktiṃ māṃ bhagavanmayīm/
saṃsmaran rūpakālādyairācarettu śataṃ japam
pradyumnaśaktiṃ tadadho japasaṃkhyā ca tādṛśī/
adhaḥ sāṃkarṣiṇīṃ śaktiṃ japasaṃkhyā ca tādṛśī
sarvodho vāsudevākhyaṃ dāṃpatyaṃ sthūlarūpakam/
tataḥ sūkṣmaṃ paraṃ tasmāt parātītaṃ tu sarvataḥ
lakṣmīnārāyaṇābhāsamanirdeśyamanaupamam/
sarvataḥ śaktiśaktīśaspandamānamanāvilam
prāpya yogamayīṃ nidrāṃ nidrāmevaṃ samāviśet/
utthāyāpararātre tu dvādaśaitāstu dhārayet
14. dvādaśeti/ vāsudevādicatuṣkajīvaprakṛtibuddhibhūtānīti dvādaśa dhāraṇāḥ/
vāsudevādibhūmyantaṃ tatsaṃkhyānavidhikramāt/
hṛdi vā dhārayedetāḥ samastā api dhāraṇāḥ
dhāraṇā dvādaśaivaitāstārikāyāmathāpi vā/
eṣa sarvahito yogo yattattvaistatra bhūyate
pratisaṃhṛtya vā sarvaṃ vyaktāvyaktamayaṃ padam/
nirālambaṃ manaḥ kṛtvā śūnyabhāvaṃ samāviśet
17. kalpāntaramāha---pratisaṃhṛtyeti/ sarvāṇyapi tattvāni svasvakāraṇeṣu pravilāpya mano nirviṣayaṃ kuryāt/ nirviṣaye manasi yaḥ paramānandānubhavaḥ sa eva paramo yoga iti/
śūnyākārasamākāraṃ saṃpūrṇamiva vāridhim/
āviśāmi mahāyogaṃ śūnyabhāvaniveśitam
yadā stimitaniḥśabdanīradānandasaṃnibham/
yogī bhavati yuñjānaḥ sa yogī matpriyaḥ sadā
yatra dhyeyamavacchinnaṃ naiva kiṃcana vidyate/
ajñeyamanavacchinnaṃ tadrūpaṃ madvapuḥ sphuṭam
20. avacchinnaṃ parimitam/
ātmasātkurute yogī jñeyaṃ sakalamakramam/
vitatā sā mahājvālā nistaraṅgā tanurmam
hūyante manasā yatra bhūtāni bhuvanāni ca/
sarvabhāvastadā śaśvadbhāvo me pravijṛmbhate
22. sarvabhāvaḥ viśvātmanā vartamānatā/ bhāvaḥ sattā/
srucā ca manasā hutvā bhūtākṣabhuvanādikam/
tāṃ ca srucaṃ prahṛtyātha yoginā bhūyate mayā
23. mayā bhūyate; madātmanā bhūyata iti bhāve prayogaḥ/
yadavacchidyate yena tattu tasmānmahattaram/
dhiyāvacchidyate sarvaṃ yadyadasti ca nāsti ca
24. devyā jñānasvarūpatvamucyate---yadavacchidyata ityādinā/
sā nāvacchidyate'nyena tanuḥ sā me nirañjanā/
dhiyo naitau bahirbhūtāvabhāvo bhāva eva vā
anālīḍhau dhiyā na staḥ sā me tanuranañjanā/
yadātikramya maryādāṃ jaladhiḥ plāvayejjagat
26. yogaparipākadaśāyāṃ sarvamapi jagat dhīrūpamevāvabhāsata ityatra laukikaṃ nidarśanamāha---yadātikramyeti/
tadā na sthalanimne stastathā mayyakhilaṃ jagat/
nedamalpātmanā śakyamāsthātuṃ paramaṃ padam
kuryādvicchidya vicchidya yogametadavāptaye/
bhāve bhāve śubhe'nyatra bhūte bhavati bhāvini
smaret sārataraṃ rūpaṃ paramaṃ pārameśvaram/
saṃbharanti prasūneṣu madhu sarveṣu ṣaṭpadāḥ
29. sarvabhāvānāṃ svātmanā bhāvyatve nidarśanamāha---saṃbharantīti/
saṃbharanti tathaikāṃ māṃ sarvabhāveṣu yoginaḥ/
yatra yatra mano yāti lakṣmīṃ tatraiva cintayet
calitvā tat kuto yāti sarvaṃ tanmanmayaṃ hi yat/
tattvānāṃ paddhatiṃ mālāṃ matsūtragrathitāṃ smaret
mayi vā bhittibhūtāyāṃ citravat saṃsmarejjagat/
stimitāpāragambhīre phenapiṇḍaṃ yathāmbudhau
smaret kramotkramābhyāṃ vā pramātrādicatuṣṭayam/
prabhavantīṃ madākārādapi yāntīṃ ca tāṃ punaḥ
33. catuṣṭayamiti/ pramātā, pramākaraṇam, prameyam, pramitiriti catuṣṭayamityarthaḥ/ prabhavantīmiti tattvānāṃ paddhatimityanenānveti/
pumānādyo madunmeṣaḥ sa matsaṃkalpakalpitaḥ/
antaḥkaraṇasaṃjño'nyo madunmeṣo'dharāvanau
bahiṣkaraṇarūpo'nyastṛtīyastadadhaḥ kṣitau/
bhāvarūpaḥ prameyātmā turyo'yamadharādharaḥ
matsaṃkalpavaśenaiva sadānandacidātmikām/
bhāvayannanisaṃ śaśvat kramavyutkramato dhiyā
imāṃ catuṣṭayīṃ hitvā madbhāvaṃ pratipadyate/
vijñānādhārabhūteṣu dvātriṃśatyambujeṣu vā
dhyāyeddīpaśikhābāṃ māmathavā rūpasundarīm/
ādhārapadmādārabhya nābipadmādadho bhuvi
ṣaṭ padmā yogināṃ cintyāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu/
vyucchantī vyuṣitā vyuṣṭā vyuṣuṣī vyoṣuṣī ramā
nābhipadmāddhṛdambhojāt pañca padmān pracakṣate/
paśyantī nābhipadmākhyā paśyā paśyetarātmikā
dṛśyā ca dṛśyamānā ca hṛdayaṃ paṅkajāhvayāḥ/
hṛtkaṇṭhāntaramadyācca pañcapadmāhvayāñśṛṇu
bodhayantī ca boddhrī ca budhyamānā tathetarā/
ghoṣonmeṣā ca saṃjñāḥ syuḥ kaṇṭhahṛnmadhyapadmagāḥ
kaṇṭhatālvantarāmbhojapañcakākhyā imāḥ śṛṇu/
ghoṣayantī ca ghuṣyantī ghuṣṭā ghoṣā tathetarā
tālubhrūmadhyadeśasthā pañcapadmāhvayā ime/
grāhayantī ca gṛhṇānā jighṛkṣā ca gṛhītikā
nirṇītiriti tālubhrūmadhyāmbhojagaṇābhidhāḥ/
bhrūmūrdhamadhyapadmānāṃ ṣaṇṇāmākyā imāḥ śṛṇu
prāṇayantī prāṇatī ca prāṇā prāṇāvabodhinī/
parā bodheti tā etā bhrūmadhyāntaḥsthapadmagāḥ
37-46. dvātriṃśati ambujeṣviti padacchedaḥ/ dvātriṃśadambujāni nirdiśati---ādhāreti/ vyucchantyādīni ṣaṭ/ paśyantyādīni pañca/ bodhayantyādīni pañca/ grāhayantyādīni pañca/ praṇayantyādīni ṣaṭ/
ratnadīpaśikhābheṣu bhāvayenmāṃ kramotkramāt/
gṛṇanmāṃ tārikāṃ dīrghāṃ dīrghaghaṇṭānadopamām
itthaṃ māṃ cintayan yogī surūpāṃ vāpi saṃsmaran/
vihāya sakalaṃ kleśaṃ madbhāvaṃ pratipadyate
lakṣayedvāpi padmeṣu navasveṣu kramotkramāt/
ādhāre trīṇi padmāni hṛdayādho'mbujatrayam
mūrdhno'dhasrīṇi padmāni navapadmavidhikramaḥ/
dvādaśasvathavābjeṣu mūrdhādyeṣu dvike dvike
ṣaṭsu vā prathamābjeṣu triṣu vā mūlahṛdbhuvi/
bhrūmadhye cintayedvāpi tārikā tāranādinīm
tadbinduṃ cintayet pūrvaṃ mudgamātraṃ subhāsvaram/
tataḥ sarṣapamātraṃ tu tataścitramanākṛtim
yo yo vā gṛhyate bhāvo ghaṭakuḍyādirūpavān/
cintayettatra tattvāni yāni yāvanti śāsrataḥ
manmayīkṛtya tatraitānyahaṃbhāvanayā smaret/
hetumaddhetubhūtāni loke vastūni yāni vā
āśritāśrayarūpāṇi yāni svacchaghanāni vā/
bhāvatadvatsvarūpāṇi śubhāśubhamayāni ca
prasavāprasavātmāni guṇaguṇyākṛtīni vā/
ādhārādheyabhūtāni śaktitadvanmayāni vā
bhogyabhoktṛsvarūpāṇi nārīnaramayāni vā/
kriyākartṛsvarūpāṇi hyupāyopeyakāni vā
srīpuṃpratyayarūpāṇi śabdarūpāṇi yāni vā/
dvandvabhūtāni vastūni loke'smin yāni kānicit
tāni yogī dhiyā paśyellakṣmīnārāyaṇātmanā/
tantrasya paramaṃ guhyaṃ vrataṃ śṛṇu puraṃdara
yoginā yadanuṣṭheyaṃ lakṣmīyogavidhikrame/
pravartamānayā pūrvamādidevājjagadvidhau
āttaṃ sīmantinīrūpaṃ mayā sābhiniveśayā/
cikīrṣurmatpriyaṃ yogī lakṣmītantravicakṣaṇaḥ
na smaret kāminīnindāṃ karmaṇā manasā girā/
yatrāhaṃ tatra tattvāni yatrāhaṃ tatra devatāḥ
yatrāhaṃ tatra puṇyāni yatrāhaṃ tatra keśavaḥ/
vanitāyāmahaṃ tasmānnārī sarvajaganmayī
yo'bhinindati tāṃ nārīṃ sa lakṣmīmabhinindati/
yo'bhinandati tāṃ lakṣmīṃ trailokyamabhinandati
yo dveṣṭi vanitāṃ kāṃcit sa dveṣṭi harivallabhām/
yo harervallabhāṃ dveṣṭi sa dveṣṭi sakalaṃ jagat
jyotsnāmiva sriyaṃ dṛṣṭvā yasya cittaṃ prasīdati/
nāpadhyāyati yatkiṃcit sa me priyatamo mataḥ
yathā nārāyaṇe nāsti mayi vā śakra kilbiṣam/
yathā gavi yathā vipre yathā vedāntavedini
vanitāyāṃ tathā śakra duritaṃ naiva vidyate/
akalmaṣā yathā gaṅgā yathā puṇyā sarasvatī
aruṇā hyāpagā yadvattathā sīmantinī varā/
yadasmi jananī nāma trayāṇāṃ jagatāmaham
tadidaṃ nāryavaṣṭambhāt sā hi me paramaṃ balam/
trailokyajananī devī sarvakāmasamṛddhinī
mattanurvanitā sākṣādyogī kasmānna pūjayet/
na kuryād vṛjinanaṃ nāryāḥ kuvṛttaṃ na smaret sriyāḥ
ṛte pāpāt priyaṃ nāryāḥ kāryaṃ yogamabhīpsatā/
jananīmiva tāṃ paśyeddevatāmiva māmiva
yo dveṣṭi vanitāṃ mohāttatsāhāyyaṃ na cācaret/
idaṃ ca śṛṇu deveśa yadvakṣyāmi priyo'si me
śrutvā tvayāpyanuṣṭheyaṃ naiva vācyaṃ hi kasyacit/
yā rūpiṇī varārohā kācid dṛṣṭipathaṃ gatā
tasyāṃ māṃ bhāvayedyogī tārikāṃ manasā gṛṇan/
alolupena cittena tasyā rūpamanusmaret
prāṇaṃ sūryaṃ parātmānaṃ nārīhṛdayapūruṣam/
saṃsmaredanalaṃ tatra rūpalāvaṇyasaṃpadam
aśeṣasaṃpadopetāṃ tāṃ nārīṃ māmanusmaret/
anusmṛtya gṛṇan brahma bhāvayedeva māṃ dhiyā
tataḥ samādhisaṃpattau tatrāviṣṭā bhavāmyaham/
stabdhasarvāṅgavisraṃso madāveśasya lakṣaṇam
alolupena cittena māṃ samārādhya yatnataḥ/
viramedeva yuñjānaḥ pāpmānaṃ parivarjayan
etattu paradāreṣu naiva kāryaṃ vijānatā/
ayaṃ samādhiryatrāsīt sānurajyati tad dhruvam
svasriyāmeva kurvīta sādhāraṇyāmadhāpi vā/
viplavo'pi na doṣo'tra yato madbhāvabhāvanā
saṃsparśajeṣu bhogeṣu yaḥ saṃharṣamahodayaḥ/
madrūpaṃ tadanudhyāyedavikṣiptena cetasā
praśastaviṣayotthaṃ yat sukhaṃ lekhanamanthanāt/
smaratastatpraharṣo yastadbhāvamanuśīlayet
cakṣuṣā viṣaye dṛṣṭe yā prītirupajāyate/
rasite ca śrute ghrāte sā me sukhamayī tanuḥ
yadṛcchopanateṣvevaṃ śabdasparśarasādiṣu/
upapattiriyaṃ proktā ceto damayato yateḥ
ye hi saṃsparśajā bhogā duḥkhayonaya eva te/
ādimanto'ntavantaśca na teṣu ramayenmanaḥ
nirastarajasā dhvastatamasā sattvavartinā/
yadantaḥkaraṇenāntarvyajyate sukhamuttamam
ādyantavidhuraṃ tanme sukhaṃ jñānamayaṃ vapuḥ/
tattādṛgvyajyate naiva saṃsparśairviṣayāśritaiḥ
anubadhnanti yad duḥkhaṃ viṣayāḥ sukhavāhinaḥ/
madhvantarviṣasaṃsṛṣṭaṃ madhuraṃ yadi bhakṣaṇe
kiṃ tenānantaraṃ yattadvyāpādayati bhakṣiṇam/
kruddhasya phaṇinaśchāyāṃ yaḥ śrayedātapārditaḥ
sa seveta naro bhogān sukhāya sparśasaṃbhavān/
sādhyān duḥkhavyayāyāsaiḥ sudarśān duḥkhamiśritān
tanīyasaḥ kṣayiṣṇūṃśca kaḥ śrayedviṣayān sukhī/
japyapūtamitāhāradivyasattvatanūkṛtau
rajastamoguṇau kṣiṇvan matpriyācārakarmaṇā/
yogī samādhaye śaśvadyatnena damayenmanaḥ
jite manasi vai śaśvadviśvaṃ tena vijīyate/
jite manasi śuddhā me tanurunmiṣati svayam
śakraḥ---
samastacidacidbhedatantrayantravidhāyini/
vidhātri sarvabhogānāṃ namaste paṅkajāsane
viṣayapravaṇaṃ śaśvaccapalaṃ balavad dṛḍham/
āśu dūragamavyaktaṃ damyate kena tanmanaḥ
śrīḥ---
durdamaṃ durdharaṃ śasvadaṇu durbodhamutkramam/
vairāgyābhyāsanigrāhyaṃ tanmanaḥ śakra cañcalam
rāgastu viṣaye raktiḥ svabhāvābhyāsayogajā/
tadabhāvaśca vairāgyaṃ tattvajñānena janyate
daurātmyaṃ viṣayāṇāṃ yattattvajñānaṃ tu tanmatiḥ/
caturdhā lakṣayettacca daurātmyaṃ prajñayā sudhīḥ
yo yādṛśo yato yasmai bhāvo'yamiti cintayet/
viṣayā bandhanātmāno viṣiṇvanti svasevinaḥ
100. viṣiṇvanti; badhnantītyarthaḥ/ "ṣiñ bandhane" iti dhātuḥ/
avyaktādvyaktimāpannāḥ sarve te sukhaduḥkhayoḥ/
te ca naiva svasaṃsiddhā viṣayā viṣayaiṣiṇām
anekāntavyayāyāsaduḥkhasādhanajā hi te/
sukhameva na te kuryurduḥkhaṃ ca suvate hi te
sukhaṃ ca tatkṣaṇadhvaṃsi svadaśāduḥkhasaṃmitam/
citrarūpamidaṃ cintyaṃ bhāve bhāve vipaścitā
tattvajñānamidaṃ proktaṃ saṃgṛhya ca vigṛhya ca/
viṣayeṣu ca rāgastu sukhahetutvaniścayāt
sa mithyājñānarūpatvāttattvajñānairapohyate/
tadviniścayabādhe ca hetutvaṃ naiva sidhyati
ahetūn viṣayān kaścinnādadīta svasiddhaye/
yadidaṃ tattvavijñānaṃ tasya yacchīlanaṃ muhuḥ
so'bhyāsa iti tattvajñaistattvaśāsreṣu śabdyate/
sūkṣme mahatyaṇau sthūle sthire ca calavastuni
yatra tiṣṭhati yaccittaṃ dhāryate'bhyāsa eṣu vai/
vairāgyābhyāsayogena yatamānena yoginā
damyate mana uddāmaṃ tataḥ śāmyati tad dhruvam/
śakraḥ---
tattvāravindasaṃdohavihāracaturakrame
madhujinmānasāvāse namaste paṅkajāsane/
abhyāsena yathā cittaṃ damyate balavad dṛḍham
taṃ pradarśaya panthānaṃ namaste padmasaṃbhave/
śrīḥ---
viyatyūrdhvaṃ tanūbhūte javāt patati patriṇi
arundhatyāṃ tathā sūkṣme śanaiścittaṃ nirodhayet/
śaile mahati vā cittamanante vā vibhāvayet
111-112. prathamaṃ vastūni yathā pratīyante tathaiva teṣu cittaṃ niveśya, krameṇa tato vairāgyamāpādya, paścāt tattvānusaṃdhāne tanniveśanīyamitīmamarthaṃ sadṛṣṭāntamāha---viyatītyādinā/ tanūbhūta iti/ dūradeśotplavanenālpaparimāṇatayā dṛśya ityarthaḥ/
paribhramati vā cakre yat sūkṣmamaṇu vidyate/
manastatraiva saṃyojya bhrāmayedbhramatā samam
113. evaṃ cakrādi dṛṣṭānte'pi/
tathāśvatthadalāgreṇa calatā cālayenmanaḥ/
tiṣṭhati sthāpayeccittaṃ gacchatā gamayenmanaḥ
pradarśanārthamuktaste prakāro'yaṃ puraṃdara/
anena damayaṃścittaṃ paraṃ yogamavāpsyati
īśeśitavyasaṃbhedaṃ yatpuṃrūpaṃ parāvaram/
sūryasthaṃ saṃsmarettattu srīrūpaṃ pañcabindukam
iti te tārikārūpaṃ sarvataḥ saumya darśitam/
itthaṃ vijñātatattvasya jñeyaṃ naivānyadiṣyate
itīyaṃ piṇḍasiddhaste leśataḥ śakra darśitā/
saṃjñāmūrtividhānaṃ ca sādhanaṃ cātha me śṛṇu
iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre nānāyogaprakāśo nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ
********iti tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ********
Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0