kṣurikopaniṣat · Chapter 1

// kṣurikopaniṣat //
ॐ sahanāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
ॐ kṣurikāṃ sampravakṣyāmi dhāraṇāṃ yogasiddhaye /
yaṃ prāpya na punarjanma yogayuktasya jāyate

vedatattvārthavihitaṃ yathoktaṃ hi svayambhuvā /
niḥśabdaṃ deśamāsthāya tatrāsanamavasthitaḥ

kūrmo'ṅgānīva saṃhṛtya mano hṛdi nirudhya ca /
mātrādvādaśayogena praṇavena śanaiḥ śanaiḥ

pūrayetsarvamātmānaṃ sarvadvāraṃ nirudhya ca /
uromukhakaṭigrīvaṃ kiñcidbhūdayamunnatam

prāṇānsandhārayettasminnāsābhyantaracāriṇaḥ /
bhūtvā tatra gataḥ prāṇaḥ śanairatha samutsṛjet

sthiramātrādṛḍhaṃ kṛtvā aṅguṣṭhena samāhitaḥ /
dve gulphe tu prakurvīta jaṅghe caiva trayastrayaḥ

dve jānunī tathorubhyāṃ gude śiśne trayastrayaḥ /
vāyorāyatanaṃ cātra nābhideśe samāśrayet

tatra nāḍī suṣumnā tu nāḍībhirbahubhirvṛtā /
aṇuraktāśca pītāśca kṛṣṇāstāmravilohitāḥ

atisūkṣmāṃ ca tanvīṃ ca śuklāṃ nāḍīṃ samāśrayet /
tatra sañcārayetprāṇānūrṇanābhīva tantunā

tato raktotpalābhāsaṃ hṛdayāyatanaṃ mahat /
daharaṃ puṇḍarīkaṃ tadvedānteṣu nigadyate

tadbhittvā kaṇṭhamāyāti tāṃ nāḍīṃ pūrayanyataḥ /
manasastu paraṃ guhyaṃ sutīkṣṇaṃ buddhinirmalam

pādasyopari yanmarma tadrūpaṃ nāma cintayet /
manodvāreṇa tīkṣṇena yogamāśritya nityaśaḥ

indravajra iti proktaṃ marmajaṅghānukṛntanam /
taddhyānabalayogena dhāraṇābhirnikṛntayet

ūrvormadhye tu saṃsthāpya marmaprāṇavimocanam /
caturabhyāsayogena chindedanabhiśaṅkitaḥ

tataḥ kaṇṭhāntare yogī samūhannāḍisañcayam /
ekottaraṃ nāḍiśataṃ tāsāṃ madhye parā sthirā

suṣumnā tu pare līnā virajā brahmarūpiṇī /
iḍā tiṣṭhati vāmena piṅgalā dakṣiṇena ca

tayormadhye varaṃ sthānaṃ yastaṃ veda sa vedavit /
dvāsaptatisahasrāṇi pratināḍīṣu taitilam

chindyate dhyānayogena suṣumnaikā na chidyate /
yoganirmaladhāreṇa kṣureṇānalavarcasā

chindennāḍīśataṃ dhīraḥ prabhāvādiha janmani /
jātīpuṣpasamāyogairyathā vāsyati taitilam

evaṃ śubhāśubhairbhāvaiḥ sā nāḍīti vibhāvayet /
tadbhāvitāḥ prapadyante punarjanmavivarjitāḥ

tapovijitacittastu niḥśabdaṃ deśamāsthitaḥ /
niḥsaṅgatattvayogajño nirapekṣaḥ śanaiḥ śanaiḥ

pāśaṃ chittvā yathā haṃso nirviśaṅkaṃ khamutkramet /
chinnapāśastathā jīvaḥ saṃsāraṃ tarate sadā

yathā nirvāṇakāle tu dīpo dagdhvā layaṃ vrajet /
tathā sarvāṇi karmāṇi yogī dagdhvā layaṃ vrajet

prāṇāyāmasutīkṣṇena mātrādhāreṇa yogavit /
vairāgyopalaghṛṣṭena chittvā taṃ tu na badhyate

amṛtatvaṃ samāpnoti yadā kāmātsa mucyate /
sarvaiṣaṇāvinirmuktaśchittvā taṃ tu na badhyata ityupaniṣat

ॐ saha nāvavatu // saha nau bhunaktu // saha vīryaṃ karavāvahai // tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti kṣurikopanuṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya