kṛṣṇāmṛtamahārṇavaḥ · Chapter 1
ॐ.
arcitaḥ saṃsmṛto dhyātaḥ kīrtitaḥ kathitaḥ śrutaḥ
yo dadātyamṛtatvaṃ hi sa māṃ rakṣatu keśavaḥ.
tāpatrayeṇa saṃtaptaṃ yadetadakhilaṃ jagat
vakṣyāmi śāntaye hyasya kṛṣṇāmṛtamahārṇavam.
te narāḥ paśavo loke kiṃ teṣāṃ jīvane phalam
yairna labdhā harerdīkṣā nārcito vā janārdanaḥ.
saṃsāre'sminmahāghore janmarogabhayākule
ayaṃ eko mahābhāgaḥ pūjyate yadadhokṣajaḥ.
sa nāma sukṛtī loke kulaṃ tena hyalaṃkṛtam
ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ yena viṣṇuḥ prasāditaḥ.
yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānāṃ caiva karmaṇāṃ
tadviśiṣṭaphalaṃ nṛṇāṃ sadaivārādhanaṃ hareḥ.
kalau kalimaladhvaṃsisarvapāpaharaṃ harim
ye'rcayanti narā nityaṃ te'pi vandyā yathā hariḥ.
nāsti śreyaskaraṃ nṛṇāṃ viṣṇorārādhanānmune
yuge'smiṃstāmase loke satataṃ pūjyate nṛbhiḥ.
arcite sarvadeveśe śaṅkacakragadādhare
arcitāḥ sarvadevāḥ syuryataḥ sarvagato hariḥ.
svarcite sarvalokeśe surāsuranamaskṛte
keśave kaṃsakeśighne na yāti narakaṃ naraḥ.
sakṛdabhyarcya govindaṃ bilvapatreṇa mānavaḥ
muktibhāgī nirātaṅkī viṣṇuloke ciraṃ vaset.
sakṛdabhyarcito yena heḻayā'pi namaskṛtaḥ
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham.
nāradaḥḥ
samastalokanāthasya devadevasya śārṅgiṇaḥ
sākṣādbhagavato viṣṇoḥ pūjanaṃ janmanaḥ phalam.
paulastyaḥḥ
bhaktyā dūrvāṅkuraiḥ pumbhiḥ pūjitaḥ puruṣottamaḥ
harirdadāti hi phalaṃ sarvayajñaiśca durlabham.
vidhinā devadeveśaḥ śaṅkhacakradharo hariḥ
phalaṃ dadāti sulabhaṃ salilenāpi pūjitaḥ.
narake pacyamānastu yamena paribhāṣitaḥ
kiṃ tvayā nārcito devaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ.
dharmaḥḥ
narasiṃho hṛṣīkeśaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
smaraṇānmuktido nṛṇāṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ.
dravyāṇāṃ apyabhāve tu salilenāpi pūjitaḥ
yo dadāti svakaṃ sthānaṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ.
garbhasthitāmṛtā vā'pi muṣitāste sudūṣitāḥ
na prāptā yairharerdīkṣā sarvaduḥkhavimocanī.
mārkaṇḍeyaḥḥ
sakṛdabhyarcito yena devadevo janārdanaḥ
yatkṛtaṃ tatkṛtaṃ tena samprāptaṃ paramaṃ padam.
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ nānyopāyastu vidyate
satyaṃ bravīmi deveśa hṛṣīkeśārcanāhate.
tasya yajñavarāhasya viṣṇoramitatejasaḥ
praṇāmaṃ ye'pi kurvanti teṣāṃ api namo namaḥ.
marīciḥḥ
anārādhitagovindairnaraiḥ sthānaṃ nṛpātmaja
na hi samprāpyate śreṣṭhaṃ tasmādārādhayācyutam.
ātriḥḥ
paraḥ parāṇāṃ puruṣastuṣṭo yasya janārdanaḥ
sa cā'pnotyakṣayaṃ sthānaṃ etatsatyaṃ mayoditam.
āṅgirāḥḥ
yasyāntaḥ sarvaṃ evedaṃ acyutasyākhyayātmanaḥ
taṃ ārādhaya govindaṃ sthānaṃ agryaṃ yadīcchasi.
Pulahaḥḥ
paraṃ brahma paraṃ dhāma yo'sau brahma sanātanam
taṃ ārādhya hariṃ yāti muktiṃ apyatidurlabhām.
aindraṃ indraḥ paraṃ sthānaṃ yaṃ ārādhya jagatpatim
prāpa yajñapatiṃ viṣṇuṃ taṃ ārādhaya suvrata.
prāpnotyārādhite viṣṇau manasā yadyadicchati
trailokyāntargataṃ sthānaṃ kimu lokottarottarān.
ye smaranti sadā viṣṇuṃ śaṅkhacakragadādharam
sarvapāpavinirmuktāḥ paraṃ brahma viśanti te.
tato'niruddhaṃ deveśaṃ pradyumnaṃ ca tataḥ param
tataḥ saṃkarṣaṇaṃ devaṃ vāsudevaṃ parātparam.
vāsudevātparaṃ nāsti iti vedāntaniścayaḥ
vāsudevaṃ praviṣṭānāṃ punarāvartanaṃ kutaḥ.
âtreyaḥḥ
yo yānicchennaraḥ kāmānnārī vā varavarṇinī
tānsamāpnoti vipulānsamārādhya janārdhanam.
Pulaha sagteḥ
Brahmāḥ
bāhubhyāṃ sāgaraṃ tartuṃ ka iccheta pumānbhuvi
vāsudevaṃ anārādhya ko mokṣaṃ gantuṃ icchati.
ṛaṃkaraḥḥ
kṛte pāpe'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate
prāyaścittaṃ tu tasyoktaṃ harisaṃsmaraṇaṃ param.
na hyapuṇyavatāṃ loke mūḍhānāṃ kuṭilātmanāṃ
bhaktirbhavati govinde smaraṇaṃ kīrtanaṃ tathā.
tadaiva puruṣo mukto janmaduḥkhajarādibhiḥ
jitendriyo viśuddhātmā yadaiva smarate harim.
prāpte kaliyuge ghore dharmajñānavivarjite
na kaścitsmarate devaṃ kṛṣṇaṃ kalimalāpaham.
na kalau devadevasya janmaduḥkhāpahāriṇaḥ
karoti martyo mūḍhātmā smaraṇaṃ kīrtanaṃ hareḥ.
ye smaranti sadā viṣṇuṃ viśuddhenāntarātmanā
te prayānti bhavaṃ tyaktvā viṣṇulokaṃ anāmayam.
garbhajanmajarārogaduḥkha saṃsārabandhanaiḥ
na bādhyate naro nityaṃ vāsudevaṃ anusmaran.
yamamārgāṃ mahāghoraṃ narakāṇi yamaṃ tathā
svapne'pi ca na paśyeta yaḥ smaredgaruḍadhvajam.
hṛdi rūpaṃ mukhe nāma naivedyaṃ udare hareḥ
pādodakaṃ ca nirmālyaṃ mastake yasya so'cyutaḥ.
govindasmaraṇaṃ puṃsāṃ pāparāśimahācalam
asaṃśayaṃ dahatyāśu tūlarāśiṃ ivānalaḥ.
āgastyaḥḥ
smaraṇādeva kṛṣṇasya pāpasaṅghātapañjaram
śatadhā bhedaṃ āyāti girirvajrahato tathā.
kṛṣṇe ratāḥ kṛṣṇaṃ anusmarantaḥ tadbhāvitāstadgatamānasāśca.
te bhinnadehāḥ praviśanti viṣṇuṃ haviryathā mantrahutaṃ hutāśe.
sā hānistanmahatchidraṃ sā cāndhajaḍamūkatā
yanmuhūrtaṃ kṣaṇaṃ vā'pi vāsudevo na cintyate.
nārāyaṇo nāma naro narāṇāṃ prasaṃhya coraḥ kathitaḥ pṛthivyām
anekajanmārjitapāpasañcayaṃ dahatyaśeṣaṃ smṛtamātrayaiva.
yasya saṃsmaraṇādeva vāsudevasya śārṅgiṇaḥ
koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ takṣaṇādeva naśyati.
kiṃ tasya bahubhistīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kiṃ adhvaraiḥ
yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇaṃ ananyadhīḥ.
ye mānavā vigatarāgaparāvarajñā nārāyaṇaṃ suraguruṃ satataṃ smaranti
dhyānena tena hatakilbiṣacetanāste mātuḥ payodhararasaṃ na punaḥ pibanti.
he citta cintaya sveha vāsudevaṃ aharniśam
nūnaṃ yaścintitaḥ puṃsāṃ hanti saṃsārabandhanam.
āloḍya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ
idaṃ ekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā.
smṛte sakalakalyāṇabhājanaṃ yatra jāyate
puruṣastaṃ ajaṃ nityaṃ vrajāmi śaraṇaṃ harim.
vedeṣu yajñeṣu tapasu caiva dāneṣu tīrtheṣu vrateṣu caiva
iṣṭeṣu pūrteṣu ca yatpradiṣṭaṃ puṇyaṃ smṛte tatkhalu vāsudeve.
āurvaḥḥ
ārādhayaiva naro viṣṇuṃ manaso yadyadicchati
phalaṃ prāpnotyavikalaṃ bhūri svalpaṃ athāpi vā.
yannāmakīrtanaṃ bhaktyā vilāyanaṃ anuttamam
maitreyāśeṣapāpānāṃ dhātūnāṃ iva pāvakaḥ.
kalikalmaṣaṃ atyugraṃ narakārtipradaṃ nṛṇām
prayāti vilayaṃ sadyaḥ sakṛtsaṃkīrtite'cyute.
anāyāsena cā'yānti muktiṃ keśavaṃ āsritāḥ
tadvighātāya jāyante śakrādyāḥ paripanthinaḥ.
catussāgaraṃ āsādya jambūdvīpottame kvacit
na pumānkeśavādanyaḥ sarvapāpacikitsakaḥ.
yadabhyarcya hariṃ bhaktyā kṛte varṣaśatairapi
phalaṃ prāpnotyavikalaṃ kalau saṃkīrtya keśavam.
kṣīyate tu yadā dharmaḥ prāpte ghore kalau yuge
tadā na kīrtayetkaścinmuktidaṃ devaṃ acyutam.
avaśenāpi yannāmni kīrtite sarvapātakaiḥ
pumānvimucyate sadyaḥ siṃhatrastamṛgairiva.
nārāyaṇeti mantro'sti vāgasti vaśavartinī
tathā'pi narake ghore majjantītyetadadbhutam.
ārtā viṣaṇṇāḥ śithilāśca bhītā ghoreṣu ca vyādhiṣu vartamānāḥ
saṃkīrtya nārāyaṅaśabdamātraṃ vimuktaduḥkhāḥ sukhino bhavanti.
Kauśikaḥḥ
sakṛduccāritaṃ yaistu kṛṣṇeti na viśanti te
garbhāgāraṃ gṛhaṃ māturyamalokaṃ ca dussaham.
kva nākapṛṣṭhagamanaṃ punarāvṛttilakṣaṇam
kva japo vāsudeveti muktibījaṃ anuttamam.
buddhyā buddhvā vadasvainaṃ harirityakṣaradvayam
smaraṇādeva kṛṣṇasya na punarjāyate kvacit.
he jihve mama nisnehe hariṃ kiṃ nuna bhāṣase
hariṃ vadasva kalyāṇi saṃsārodadhinaurhariḥ.
asāre khalu saṃsāre sārātsārataro hariḥ
puṇyahīnā na vindanti sāraṅgāśca yathā jalam.
kurukṣetreṇa kiṃ tasya kiṃ kāśyā puṣkareṇa vā
jihvāgre vartate tasya harirityakṣaradvayam.
Brahmovācaḥ
asāre khalu saṃsāre sāraṃ ekaṃ nirūpitam
samastalokanāthasya sāraṃ ārādhanaṃ hareḥ.
sā jihvā yā hariṃ stauti taccittaṃ yattadarpaṇam
tāveva kevalau ślāghyau yau tatpūjākarau karau.
yastu viṣṇuparo nityaṃ dṛḍhabhaktirjitendriyaḥ
svagṛhe'pi vasanyāti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam.
ṛaṅkaraḥḥ
sādhu sādhu mahābhāga sādhu dānavanāśan
yanmāṃ pṛcchasi dharmajña keśavārādhanaṃ prati.
nimiṣaṃ nimiṣārdhaṃ vā muhūrtaṃ api bhārgava
nādagdhāśeṣapāpānāṃ bhakti bhavati keśave.
kiṃ tena manasā kāryaṃ yanna tiṣṭhati keśave
mano muktiphalāvāptyau kāraṇaṃ saprayojanam.
rogo nāma na sā jihvā yayā na stūyate hariḥ
gartau nāma na tau karṇau yābhyāṃ tatkarma na śrutam.
nūnaṃ tatkaṇṭhaśālūkaṃ athavā'pyupajihvikā
rogo nāma na sā jihvā yā na vakti harerguṇān.
bhārabhūtaiḥ kāryaṃ ebhiḥ kiṃ tasya nṛpaśordvija
caraṇau tau tu saphalau keśavālayagāminau
te ca netre mahābhāga yābhyāṃ sandṛśyate hariḥ.
kiṃ tasya caraṇaiḥ kāryaṃ vṛthāsañcaraṇairdvija
yairhi na vrajate jantuḥ keśavālayadarśane.
vedavedāṅgaviduṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām
ṛṣitvaṃ api dharmajña vijñeyaṃ tatprasādajam.
vicitraratnaparyaṅke mahābhogena bhoginaḥ
ramante nākanārībhiḥ keśavasmaraṇātphalam.
aśvamedhasahasrāṇāṃ yaḥ sahasraṃ samācaret
nāsau tatphalaṃ āpnoti tadbhaktairyadavāpyate.
re re manuṣyāḥ puruṣottamasya karau na kasmānmukulīkurudhve
kriyājuṣāṃ ko bhavatāṃ prayāsaḥ phalaṃ hi yatpadaṃ acyutasya.
viṣṇorvimānaṃ yaḥ kuryātsakṛdbhaktyā pradakṣiṇam
aśvamedhasahasrasya phalaṃ āpnoti mānavaḥ.
pradakṣiṇaṃ tu yaḥ kuryādharibhaktyā samanvitaḥ
haṃsayuktivimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati.
tīrthakoṭisahasrāṇi vratakoṭiśatāni ca
nārāyaṇapraṇāmasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.
urasā śirasā dṛṣṭyā manasā vacasā tathā
padbhyāṃ karābhyāṃ jānubhyāṃ praṇāmo'ṣṭāṅga īritaḥ.
śāṭhyenāpi namaskāraṃ kurvataḥ śārṅgapāṇaye
śātajanmārjitaṃ pāpaṃ naśyatyeva na saṃśayaḥ.
saṃsārārṇavaṃ agrānāṃ narāṇāṃ pāpakarmaṇām
nānyo dharttā jagannāthaṃ muktvā nārāyaṇaṃ param.
reṇukuṇṭhigātrasya kaṇā yāvanti bhārata
tāvadvarṣasahasrāṇi viṣṇuloke mahīyate.
pāvanaṃ viṣṇunaivedyaṃ subhojyaṃ ṛṣibhiḥ smṛtam
anyadevasya naivedyaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret.
koṭyaindavasahasraistu māsopoṣaṇakoṭibhiḥ
yatphalaṃ labhyate pumbhirviṣṇornaivedya bhakṣaṇāt.
trirātraphaladā nadyo yāḥ kāścidasamudragāḥ
samudragāstu pakṣasya māsasya saritāṃ patiḥ.
ṣaṇmāsaphaladā godā vatsarasya tu jāhnavī
viṣṇupādodakasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍasīm.
gaṇgāprayāgagayapuṣkaranaimiśāni saṃsevitāni bahuśaḥ kurujāṅgalāni
kālena tīrthasalilāni punanti pāpaṃ pādodakaṃ bhagavataḥ prapunāti sadyaḥ.
yāni kāni ca tīrthāni brahmāṇḍāntargatāni vai
viṣṇupādodakasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.
snānaṃ pādodakaṃ viṣṇoḥ pibanśirasi dhārayan
sarva pāpavinirmukto vaiṣṇavīṃ siddhiṃ āpnuyāt.
yathā pādodakaṃ puṇyaṃ nirmālyaṃ cānulepanam
naivedyaṃ dhūpaśeṣaṃ ca ārārttiśca tathā hareḥ.
tulasyāstu rajojuṣṭaṃ naivedyasya ca bhakṣaṇam
nirmālyaṃ śirasā dhāryaṃ mahāpātakanāśanam.
bhaktyā vā yadi vā'bhaktyā cakrāṅkitaśilāṃ prati
darśanaṃ sparśanaṃ vā'pi sarvapāpapraṇāśanam.
sāḻagrāmodbhavo devo devo dvāravatībhavaḥ
ubhayoḥ snānatoyena brahmahatyāṃ vyapohati.
mlecchadeśe'śucau vā'pi cakrāṅko yatra tiṣṭhati
yojanāni tathā trīṇi mama kṣetraṃ vasundhare.
śālagrāmodbhavo devo śailaṃ cakrāṅkamaṇḍitam
yatrāpi nīyate tatra vāraṇasyā śatādhikam.
sāḻagrāmodbhavo devo devo dvāravatībhavaḥ
ubhayoḥ saṃgamo yatra tatra muktirna saṃśayaḥ.
hariṇā muktidānīha muktisthānāni sarvaśaḥ
sa yasya sarvabhāveṣu tasya taiḥ kiṃ prayojanam.
hariryāti hariryāti dasyuvyājena yo vadet
so'pi sadgatiṃ āpnoti gatiṃ sukṛtino yathā.
vāsudevaṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate
tyaktvā'mṛtaṃ sa mūḍhātmā bhuṅkte hālāhalaṃ viṣam.
tyaktvāmṛtaṃ yathā kaścidanyapānaṃ pibennaraḥ
tathā hariṃ parityajya cānyaṃ devaṃ upāsate.
svadharmaṃ tu parityajya paradharmaṃ yathā caret
tathā hariṃ parityajya cānyaṃ devaṃ upāsate.
gāṃ ca tyaktvā vimūḍhātmā gardabhīṃ vandate yathā
tathā hariṃ parityajya cānyaṃ devaṃ upāsate.
vāsudevaṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate
tṛṣito jāhnavītīre kūpaṃ khanati durmatiḥ.
yathā gaṅgodakaṃ tyaktvā pibetkūpodakaṃ naraḥ
tathā hariṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate.
svamātaraṃ parityajya śvapākīṃ vandate tathā
tathā hariṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate.
yāvatsvasthaṃ idaṃ piṇḍaṃ nirujaṃ karaṇānvitam
tāvatkuruṣvā'tmahitaṃ paścāttāpena tapyase.
yāvatsvāsthyaṃ śarīreṣu karaṇeṣu ca pāṭavam
tāvadarcaya govindaṃ āyuśyaṃ sārthakaṃ kuru.
smaryatāṃ tu hṛṣīkeśo hṛṣīkeṣu dṛḍheṣu ca
adṛḍheṣu hṛṣīkeṣu hṛṣīkeśaṃ smaranti ke.
yāvaccintayate janturviṣayānviṣasannibhān
tāvaccetsmarate viṣṇuṃ ko na mucyeta bandhanāt.
yāvatpralapate janturviṣayānviṣasannibhān
tāvaccetsmarate viṣṇuṃ ko na mucyeta bandhanāt.
Sūta uvācaḥ
jñātvā viprāstithiṃ samyagdaivajñaiḥ samudīritām
kartavya upavāsaśca anyathā narakaṃ vrajet.
kṣaye vā'pyathavā vṛddhau samprāpte vā dinakṣaye
upoṣyā dvādaśī puṇyā pūrvaviddhāṃ parityajet.
pūrvaviddhāṃ prakurvāṇo naro dharmānnikṛntati
saṃtatestu vināśāya sampado haraṇāya ca.
kalāvedhe tu viprendrā daśamyaikādaśīṃ tyajet
surāyā bindunā spṛṣṭaṃ gaṅgāmbha iva santyajet.
śvadṛtau pañcagavyaṃ ca daśamyā dūṣitāṃ tyajet
ekādaśīṃ dvijaśreṣṭhāḥ pakṣayorubhayorapi.
tasmādviprā na viddhā hi kartavyaikādasī kvacit
viddhā hanti purāpuṇyaṃ śrāddhaṃ ca vṛṣalīpatiḥ.
japtaṃ dattaṃ hutaṃ snātaṃ tathā pūjā kṛtā hareḥ
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti tamaḥ sūryodaye yathā.
ekādaśyāṃ yadā brahmandinakṣayatithirbhavet
upoṣyā dvādaśī tatra trayodaśyāṃ tu pāraṇam.
pratipatprabhṛtayaḥ sarvā udayādudayādraveḥ
sampūrṇā iti vijñeyā harivāsaravarjitāḥ.
aruṇodayakāle tu daśamī yadi dṛśyate
pāpamūlaṃ tadā jñeyaṃ ekādaśyupavāsanam.
aruṇodayakāle tu daśamī yadi dṛśyate
na tatraikādaśī kāryā dharmakāmārthanāśinī.
catastro ghaṭikāḥ prātararuṇodaya ucyate
yatīnāṃ snānakālo'yaṃ gaṅgāmbhaḥsadṛśaḥ smṛtaḥ.
udayātprāgyadā viprā muhūrtadvayasaṃyutā
sampūrṇaikādaśī nāma tatraivopavasedvratī.
udayātprāktrighaṭikā vyāpinyekādaśī yadā
sandigdhaikādaśī nāma varjyā dharmārthanāśinī.
putrapautravivṛddhyarthaṃ dvādaśyāṃ upavāsayet
tatra kratuśataṃ puṇyaṃ trayodaśyāṃ tu pāraṇaṃ.
udayātprāgdvighaṭikāvyāpinyekādaśī yadā
saṅkīrṇaikādaśī nāma varjyā dharmārthakāṅkṣibhiḥ.
putrarājyavivṛddhyarthaṃ dvādaśyāṃ upavāsanam
tatra kratuśataṃ puṇyaṃ trayodaśyāṃ tu pāraṇam.
daśamīśeṣasaṃyuktā gāndhāryā samupoṣitā
tasyāḥ putraśataṃ naṣṭaṃ tasmāttāṃ parivarjayet.
bahvāgamavirodheṣu brāhmaṇeṣu vivādiṣu
upoṣyā dvādaśī puṇyā trayodaśyāṃ tu pāraṅam.
ekādaśyāṃ tu viddhāyāṃ samprāpte śravaṇe tathā
upoṣyā dvādaśī puṇyā pakṣayorubhayorapi.
uparāgasahasrāṇi vyatīpātāyutāni ca
amālakṣaṃ tu dvādaśyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.
śuddhāpi dvādaśī grāhyā parato dvādaśī yadi
viṣaṃ tu daśamī jñeyā'mṛtaṃ caikādaśī tithiḥ.
viṣapradhānā varjyā sā'mṛtā grāhyā pradhānataḥ.
dvādaśyāṃ bhojanaṃ caiva viddhāyāṃ haryupoṣaṇam
yaḥ kuryānmandabuddhitvānnirayaṃ so'dhigacchati.
yāni kāni ca vākyāni viddhopāsyāparāṇi tu
dhanadārcāparāṇi syurvaiṣṇavī na daśāyutā.
athavā mohanārthāya mohinyā bhagavānhariḥ
arthitaḥ kārayāṃ āsa vyāsarūpī janārdanaḥ.
dhanadārcāvivṛddhyarthaṃ mahāvittalayasya ca
asurāṇāṃ mohanārthaṃ pāṣaṇḍānāṃ vivṛddhaye
ātmasvarūpāvijñaptyai svarūpāprāptaye tathā.
evaṃ viddhāṃ parityajya dvādaśyāṃ upavāsane
koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ ekayaiva vinaśyati
tataḥ koṭiguṇaṃ vā'pi niṣiddhasyetarairjanaiḥ.
yadanādikṛtaṃ pāpaṃ tadūrdhvaṃ yatkariṣyati
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti pareṣāṃ upavāsanāt
na ca tasmātpriyatamaḥ keśavasya mamāpi vā.
ekādaśyā hyavedhe tu dvādaśīṃ na parityajet
pāraṇe maraṇe caiva tithistātkālikī smṛtā.
brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho yatistathā
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro bhartṛmatī tathā.
abhartṛkā tathā'nye vā sūtavaidehikādayaḥ
ekādaśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayorapi.
ekādaśyāṃ tu yo bhuṅkte mohenā'vṛtacetanaḥ
śuklāyāṃ atha kṛṣṇāyāṃ nirayaṃ yāti sa dhruvam.
vivecayati yo mohācchuklā kṛṣṇeti pāpakṛt
ekādaśīṃ sa vai yāti nirayaṃ nātra saṃśayaḥ.
yathā gaurnaiva hantavyā śuklā kṛṣṇeti bhāmini
ekadāśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayorapi.
yāni kāni ca vākyāni kṛṣṇaikādaśivarjane
bharaṇyādiniṣedhe'pi tāni kāmyaphalārthinām.
kāmino'pi hi nityārthaṃ kuryurevopavāsanam
prīṇanārthaṃ harernityaṃ na tu kāmavyapekṣayā.
tasmācchuklāṃ atho kṛṣṇāṃ bharaṇyādiyutāṃ api
pratyavāyaniṣedhārthaṃ upavāsīta nityaśaḥ
prīṇanārthaṃ hareśvāpi viṣṇulokasya cā'ptaye.
kalā vā ghaṭikā vā'pi apare dvādaśī yadi
dvādaśadvādaśīrhanti pūrvedyuḥ pāraṇe kṛte.
atiriktā dvādaśī cetsa tāṃ nopoṣayedyadi
dvādaśadvādaśīrhanti dvādaśī cātilaṅghitā.
dvādaśyāṃ atiriktāyāṃ yo bhuṅkte pūrvavāsare
dvādaśadvādaśīrhanti dvādaśīṃ na parityajet.
dvādaśīṃ śravaṇopetāṃ yo nopoṣyātsumandadhīḥ
pañcasaṃvatsarakṛtaṃ puṇyaṃ tasya vinaśyati.
ekādaśīṃ upoṣyātha dvādaśīṃ apyupoṣayet
na tatra vidhilopaḥ syādubhayordevatā hariḥ.
pārayitvodakenāpi bhuñjāno naiva duṣyati
aśitānaśitā yasmādāpo vidvadbhirīritāḥ
ambhasā kevalenātha kariṣye vratapāraṇam.
na kāśī na gayā gaṅgā na reva na ca gautamī
na cāpi kauravaṃ kṣetraṃ samā bhūpa harerdināt.
aśvamedhasahasrāṇi vājapeyāyutāni ca
ekādaśyupavāsasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.
ekādaśīsamutthena vahninā pātakendhanam
bhasmībhavati rājendra api janmaśatodbhavam.
nedṛśaṃ pāvanaṃ kiñcinnarāṇāṃ bhuvi vidyate
yādṛśaṃ padmanābhasya dinaṃ pātakahānidam.
tāvatpāpāni dehe'smiṃstiṣṭhanti manujādhipa
yāvannopoṣayejjantuḥ padmanābhadinaṃ śivam.
ekādaśendriyaiḥ pāpaṃ yatkṛtaṃ bhavati prabho
ekādaśyupavāsena tatsarvaṃ vilayaṃ nayet.
ekādaśīsamaṃ kiñcitpāpatrāṇaṃ na vidyate
vyājenāpi kṛtā rājanna darśayati bhāskarim.
ṛrī Vedavyāsa uvācaḥ
sa brahmahā sa goghnaśca stenaḥ sa gurutalpagaḥ
ekādaśyāṃ tu bhuñjānaḥ pakṣayorubhayorapi.
varaṃ svamātṛgamanaṃ varaṃ gomāṃsabhakṣaṇam
varaṃ hatyā surāpānaṃ ekādaśyāṃ tu bhojanāt.
ekādaśīdine puṇye bhuñjate ye narādhamāḥ
avalokya mukhaṃ teṣāṃ ādityaṃ avalokayet.
pṛthivyāṃ yāni pāpāni brahmahatyādikāni ca
annaṃ āśritya tiṣṭhanti samprāpte harivāsare.
ऱugmāṅgadaḥḥ
aṣṭavarṣādhiko yastu aśītirna hi pūryate
yo bhuṅkte mānavaḥ pāpo viṣṇorahani cāgate.
pitā vā yadi vā putro bhāryā vā'pi suhṛjjanaḥ
padmanābhadine bhuṅkte nigrāhyo dasyuvadbhavet.
dharmavibhūṣaṇaḥḥ
prātarharidine lokāstiṣṭhadhvaṃ caikabhojanāḥ
akṣāralavaṇāḥ sarve haviṣyānniṣeviṇaḥ.
avanītapaśayanāḥ priyāsaṃgavivarjitāḥ
smaradhvaṃ devadeveśaṃ purāṇapuruṣottamam.
sakṛdbhojanasaṃyuktā hyupavāse bhaviṣyatha
akṛtaśrāddhanicayā jalapiṇḍodakakriyāḥ.
Brahmāḥ
upoṣya dvādaśīṃ puṇyāṃ sarvapāpakṣayapradām
na paśyati yamaṃ vā'pi narakānna ca yātanām.
raṭantīha purāṇāni bhūyo bhūyo varānane
na bhoktavyaṃ na bhoktavyaṃ samprāpte harivāsare.
dvādaśī na pramoktavyā yāvadāyuḥ pravartate
arcanīyo hṛṣīkeśo viśuddhenāntarātmanā.
bhaktyā grāhyo hṛṣīkeśo na dhanairdharaṇīsurāḥ
bhaktyā sampūjito viṣṇuḥ phalaṃ datte samīhitam.
jalenāpi jagannāthaḥ pūjitaḥ kleśanāśanaḥ
paritoṣaṃ prayātyāśu tṛṣārtāstu yathā jalaiḥ.
āsīnasya śayānasya tiṣṭhato vrajato'pi vā
ramasva puṇḍarīkākṣa hṛdaye mama sarvadā.
sarvagaścaiva sarvātmā sarvāvasthāsu cācyuta
ramasva puṇḍarīkākṣa nṛsiṃha hṛdaye mama.
karāvalambanaṃ dehi śrī kṛṣṇa kamalekṣaṇa
bhavapaṅkārṇave ghore majjato mama sarvadā.
trāhi trāhi jagannātha vāsudevācyutāvyaya
māṃ samuddhara govinda duḥkhasaṃsārasāgarāt.
etatpuṇyaṃ paraṃ guhyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam
āyuṣyaṃ ca yaśasyaṃ ca kaliduḥsvapnanāśanam.
kalau pāpaṃ kiyanmātraṃ hatyāsteyādisambhavam
smṛte manasi govinde dahyate tūlarāśivat.
kalau keśavabhaktānāṃ na bhayaṃ vidyate kvacit
smṛte saṃkīrtite dhyāte saṃkṣayaṃ yāti pātakam.
adhyetavyaṃ idaṃ śāstraṃ śrotavyaṃ anasūyayā
bhaktebhyaśca pradātavyaṃ dhārmikebhyaḥ punaḥ punaḥ.
adhīyāna idaṃ śāstraṃ viṣṇormāhātmyaṃ uttamam
sarvapāpavinirmuktaḥ prāpnoti paramaṃ padam.
śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim
śrutvā jñānaṃ avāpnoti śrutvā mokṣaṃ ca gacchati.
tasmādidaṃ samāśrāvyaṃ śrotavyaṃ ca sadaiva hi
kutarkadāvadagdhebhyo na dātavyaṃ kathañcana.
saṃsāraviṣapānena ye mṛtāḥ prāṇino bhuvi
amṛtāya smṛtasteṣāṃ kṛṣṇāmṛtamaharṇavaḥ.
klinnaṃ pādodakenaiva yasya nityaṃ kaḻebaram
tīrthakoṭisahasraistu snāto bhavati pratyaham.
tīrthakoṭisahasraistu sevitaiḥ kiṃ prayojanam
toyaṃ yadi pibennityaṃ sāḻagrāmaśilācyutam.
sāḻagrāmaśilāsparśaṃ ye kurvanti dine dine
vāñchanti karasaṃsparśaṃ teṣāṃ devāḥ savāsavāḥ.
duḥsaho nārako vahnirduḥsahā yamakiṅkarāḥ
viṣamaśvāntakapathaḥ pretatvaṃ cātidāruṇam.
vicintya manasā'pyevaṃ pātakādvinivarttayet
smaraṇaṃ kīrtanaṃ viṣṇoḥ sadaiva na parityajet.
ṛrī Vedavyāsaḥḥ
acyutānantagovindanāmoccāraṇabhīṣitāḥ
naśyanti sakalā rogāḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham.
sakṛduccāritaṃ yena harirityakṣaradvayam
baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati.
evaṃ brahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ
kīrtayanti suraśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum.
kiṃ tasya dānaiḥ kiṃ tīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kiṃ adhvaraiḥ
yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇaṃ ananyadhīḥ.
nityotsavo nityatā ca nityaśrīrnityaśo jayaḥ
yeṣāṃ hṛdistho bhagavānmaṅgalāyatano hariḥ.
jīvaṃścaturdaśādūrdhvaṃ puruṣo niyamena tu
strī vā'pyanūnadaśakaṃ dehaṃ mānuṣaṃ ārjate.
caturdaśordhvajīvīni saṃsāraścādivarjitaḥ
ato'vittvā paraṃ devaṃ mokṣāśā kā mahāmune.
ācaturdaśamādvarṣātkarmāṇi niyamena tu
daśāvarāṇāṃ dehānāṃ kāraṇāni karotyayam
ataḥ karmakṣayānmuktiḥ kuta eva bhaviṣyati.
samānāṃ viṣamā pūjā viṣamāṇāṃ samā tathā
kriyate yena devo'pi svapadādbhraśyate hi saḥ.
vittaṃ bandhurvayaḥ karma vidyā caiva tu pañcamī
etāni mānyasthānāni garīyo yadyaduttaram.
guṇānusāriṇīṃ pūjāṃ samāṃ dṛṣṭiṃ ca yo naraḥ
sarvabhūteṣu kurute tasya viṣṇuḥ prasīdati.
yathā suhṛtsu kartavyaṃ pitṛśatrusuteṣu ca
tathā karoti pūjādi samabuddhiḥ sa ucyate.
tiryakpuṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca
na cānyannāma vibrūyātparaṃ nārāyaṇādṛte.
naivedyaśeṣaṃ devasya yo bhunakti dine dine
sikthe sikthe bhavetpuṇyaṃ cāndrāyaṇaśatādhikam.
ūrdhvapuṇḍraṃ ṛjuṃ sॐyaṃ lalāṭe dṛśyate
sa caṇḍālo'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ.
aśucirvā'pyanācāro manasā pāpaṃ ācaran
śucireva bhavennityaṃ ūrdhvapuṇḍrānkito naraḥ.
ūrdhvapuṇḍravihīnasya śmaśānasadṛśaṃ mukham
avalokya mukhaṃ teṣāṃ ādityaṃ avalokayet.
yajño dānaṃ tapaścaiva svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam
vyarthaṃ bhavati tatsarvaṃ ūrdhvapuṇḍraṃ vinā kṛtam.
gopīcandanaliptāṅgo yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā
taṃ taṃ śuddhaṃ vijānīyānnātra kāryā vicāraṇā.
āsphoṭayanti pitaraḥ pranṛtyanti pitāmahāḥ
vaiṣṇavo'smatkule jātaḥ sa naḥ santārayiṣyati.
jīvitaṃ viṣṇubhaktasya varaṃ pañcadinānyapi
na tu kalpasahasraistu bhaktihīnasya keśave.
kiṃ tena jātamātreṇa bhūbhāreṇānnaśatruṇā
yo jāto nārcayedviṣṇuṃ na smarennāpi kīrtayet.
yo dadāti dvijātibhyaścandanaṃ gopimarditam
api sarṣapamātreṇa punātyāsaptamaṃ kulam.
jñānī ca karmāṇi sado'ditāni
kuryādakāmaḥ satataṃ bhavet.
atītānāgatajñānī trailokyodvaraṇakṣamaḥ
etādṛśo'pi nā'cāraṃ śrautaṃ smārtaṃ parityajet.
yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā
sadeva vīryavattaraṃ bhavati.
kurvaneveha karmāṇi jijīviṣecchataṃ samāḥ
evaṃ tvayi nānyatheto'sti na karma lipyate nare.
ācāraścaiva sādhūnāṃ ātmanastuṣṭireva ca
vedapraṇihito dharmo hyadharmastadviparyayaḥ.
niṣkāmaṃ jñānapūrvaṃ tu nivṛttaṃ iha cocyate
nivṛttaṃ sevamānastu brahmābhyeti sanātanam.
Original text: kṛṣṇāmṛtamahārṇavaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0