Language

ENहिગુ
Scripture Library

kṛṣṇāmṛtamahārṇavaḥ · Chapter 1

1

ॐ.
arcitaḥ saṃsmṛto dhyātaḥ kīrtitaḥ kathitaḥ śrutaḥ
yo dadātyamṛtatvaṃ hi sa māṃ rakṣatu keśavaḥ.

2

tāpatrayeṇa saṃtaptaṃ yadetadakhilaṃ jagat
vakṣyāmi śāntaye hyasya kṛṣṇāmṛtamahārṇavam.

3

te narāḥ paśavo loke kiṃ teṣāṃ jīvane phalam
yairna labdhā harerdīkṣā nārcito vā janārdanaḥ.

4

saṃsāre'sminmahāghore janmarogabhayākule
ayaṃ eko mahābhāgaḥ pūjyate yadadhokṣajaḥ.

5

sa nāma sukṛtī loke kulaṃ tena hyalaṃkṛtam
ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ yena viṣṇuḥ prasāditaḥ.

6

yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānāṃ caiva karmaṇāṃ
tadviśiṣṭaphalaṃ nṛṇāṃ sadaivārādhanaṃ hareḥ.

7

kalau kalimaladhvaṃsisarvapāpaharaṃ harim
ye'rcayanti narā nityaṃ te'pi vandyā yathā hariḥ.

8

nāsti śreyaskaraṃ nṛṇāṃ viṣṇorārādhanānmune
yuge'smiṃstāmase loke satataṃ pūjyate nṛbhiḥ.

9

arcite sarvadeveśe śaṅkacakragadādhare
arcitāḥ sarvadevāḥ syuryataḥ sarvagato hariḥ.

10

svarcite sarvalokeśe surāsuranamaskṛte
keśave kaṃsakeśighne na yāti narakaṃ naraḥ.

11

sakṛdabhyarcya govindaṃ bilvapatreṇa mānavaḥ
muktibhāgī nirātaṅkī viṣṇuloke ciraṃ vaset.

12

sakṛdabhyarcito yena heḻayā'pi namaskṛtaḥ
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham.

13

nāradaḥḥ
samastalokanāthasya devadevasya śārṅgiṇaḥ
sākṣādbhagavato viṣṇoḥ pūjanaṃ janmanaḥ phalam.

14

paulastyaḥḥ
bhaktyā dūrvāṅkuraiḥ pumbhiḥ pūjitaḥ puruṣottamaḥ
harirdadāti hi phalaṃ sarvayajñaiśca durlabham.

15

vidhinā devadeveśaḥ śaṅkhacakradharo hariḥ
phalaṃ dadāti sulabhaṃ salilenāpi pūjitaḥ.

16

narake pacyamānastu yamena paribhāṣitaḥ
kiṃ tvayā nārcito devaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ.

17

dharmaḥḥ
narasiṃho hṛṣīkeśaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
smaraṇānmuktido nṛṇāṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ.

18

dravyāṇāṃ apyabhāve tu salilenāpi pūjitaḥ
yo dadāti svakaṃ sthānaṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ.

19

garbhasthitāmṛtā vā'pi muṣitāste sudūṣitāḥ
na prāptā yairharerdīkṣā sarvaduḥkhavimocanī.

20

mārkaṇḍeyaḥḥ
sakṛdabhyarcito yena devadevo janārdanaḥ
yatkṛtaṃ tatkṛtaṃ tena samprāptaṃ paramaṃ padam.

21

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ nānyopāyastu vidyate
satyaṃ bravīmi deveśa hṛṣīkeśārcanāhate.

22

tasya yajñavarāhasya viṣṇoramitatejasaḥ
praṇāmaṃ ye'pi kurvanti teṣāṃ api namo namaḥ.

23

marīciḥḥ
anārādhitagovindairnaraiḥ sthānaṃ nṛpātmaja
na hi samprāpyate śreṣṭhaṃ tasmādārādhayācyutam.

24

ātriḥḥ
paraḥ parāṇāṃ puruṣastuṣṭo yasya janārdanaḥ
sa cā'pnotyakṣayaṃ sthānaṃ etatsatyaṃ mayoditam.

25

āṅgirāḥḥ
yasyāntaḥ sarvaṃ evedaṃ acyutasyākhyayātmanaḥ
taṃ ārādhaya govindaṃ sthānaṃ agryaṃ yadīcchasi.

26

Pulahaḥḥ
paraṃ brahma paraṃ dhāma yo'sau brahma sanātanam
taṃ ārādhya hariṃ yāti muktiṃ apyatidurlabhām.

27

aindraṃ indraḥ paraṃ sthānaṃ yaṃ ārādhya jagatpatim
prāpa yajñapatiṃ viṣṇuṃ taṃ ārādhaya suvrata.

28

prāpnotyārādhite viṣṇau manasā yadyadicchati
trailokyāntargataṃ sthānaṃ kimu lokottarottarān.

29

ye smaranti sadā viṣṇuṃ śaṅkhacakragadādharam
sarvapāpavinirmuktāḥ paraṃ brahma viśanti te.

30

tato'niruddhaṃ deveśaṃ pradyumnaṃ ca tataḥ param
tataḥ saṃkarṣaṇaṃ devaṃ vāsudevaṃ parātparam.

31

vāsudevātparaṃ nāsti iti vedāntaniścayaḥ
vāsudevaṃ praviṣṭānāṃ punarāvartanaṃ kutaḥ.

32

âtreyaḥḥ
yo yānicchennaraḥ kāmānnārī vā varavarṇinī
tānsamāpnoti vipulānsamārādhya janārdhanam.

33

Pulaha sagteḥ
Brahmāḥ
bāhubhyāṃ sāgaraṃ tartuṃ ka iccheta pumānbhuvi
vāsudevaṃ anārādhya ko mokṣaṃ gantuṃ icchati.

34

ṛaṃkaraḥḥ
kṛte pāpe'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate
prāyaścittaṃ tu tasyoktaṃ harisaṃsmaraṇaṃ param.

35

na hyapuṇyavatāṃ loke mūḍhānāṃ kuṭilātmanāṃ
bhaktirbhavati govinde smaraṇaṃ kīrtanaṃ tathā.

36

tadaiva puruṣo mukto janmaduḥkhajarādibhiḥ
jitendriyo viśuddhātmā yadaiva smarate harim.

37

prāpte kaliyuge ghore dharmajñānavivarjite
na kaścitsmarate devaṃ kṛṣṇaṃ kalimalāpaham.

38

na kalau devadevasya janmaduḥkhāpahāriṇaḥ
karoti martyo mūḍhātmā smaraṇaṃ kīrtanaṃ hareḥ.

39

ye smaranti sadā viṣṇuṃ viśuddhenāntarātmanā
te prayānti bhavaṃ tyaktvā viṣṇulokaṃ anāmayam.

40

garbhajanmajarārogaduḥkha saṃsārabandhanaiḥ
na bādhyate naro nityaṃ vāsudevaṃ anusmaran.

41

yamamārgāṃ mahāghoraṃ narakāṇi yamaṃ tathā
svapne'pi ca na paśyeta yaḥ smaredgaruḍadhvajam.

42

hṛdi rūpaṃ mukhe nāma naivedyaṃ udare hareḥ
pādodakaṃ ca nirmālyaṃ mastake yasya so'cyutaḥ.

43

govindasmaraṇaṃ puṃsāṃ pāparāśimahācalam
asaṃśayaṃ dahatyāśu tūlarāśiṃ ivānalaḥ.

44

āgastyaḥḥ
smaraṇādeva kṛṣṇasya pāpasaṅghātapañjaram
śatadhā bhedaṃ āyāti girirvajrahato tathā.

45

kṛṣṇe ratāḥ kṛṣṇaṃ anusmarantaḥ tadbhāvitāstadgatamānasāśca.
te bhinnadehāḥ praviśanti viṣṇuṃ haviryathā mantrahutaṃ hutāśe.

46

sā hānistanmahatchidraṃ sā cāndhajaḍamūkatā
yanmuhūrtaṃ kṣaṇaṃ vā'pi vāsudevo na cintyate.

47

nārāyaṇo nāma naro narāṇāṃ prasaṃhya coraḥ kathitaḥ pṛthivyām
anekajanmārjitapāpasañcayaṃ dahatyaśeṣaṃ smṛtamātrayaiva.

48

yasya saṃsmaraṇādeva vāsudevasya śārṅgiṇaḥ
koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ takṣaṇādeva naśyati.

49

kiṃ tasya bahubhistīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kiṃ adhvaraiḥ
yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇaṃ ananyadhīḥ.

50

ye mānavā vigatarāgaparāvarajñā nārāyaṇaṃ suraguruṃ satataṃ smaranti
dhyānena tena hatakilbiṣacetanāste mātuḥ payodhararasaṃ na punaḥ pibanti.

51

he citta cintaya sveha vāsudevaṃ aharniśam
nūnaṃ yaścintitaḥ puṃsāṃ hanti saṃsārabandhanam.

52

āloḍya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ
idaṃ ekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā.

53

smṛte sakalakalyāṇabhājanaṃ yatra jāyate
puruṣastaṃ ajaṃ nityaṃ vrajāmi śaraṇaṃ harim.

54

vedeṣu yajñeṣu tapasu caiva dāneṣu tīrtheṣu vrateṣu caiva
iṣṭeṣu pūrteṣu ca yatpradiṣṭaṃ puṇyaṃ smṛte tatkhalu vāsudeve.

55

āurvaḥḥ
ārādhayaiva naro viṣṇuṃ manaso yadyadicchati
phalaṃ prāpnotyavikalaṃ bhūri svalpaṃ athāpi vā.

56

yannāmakīrtanaṃ bhaktyā vilāyanaṃ anuttamam
maitreyāśeṣapāpānāṃ dhātūnāṃ iva pāvakaḥ.

57

kalikalmaṣaṃ atyugraṃ narakārtipradaṃ nṛṇām
prayāti vilayaṃ sadyaḥ sakṛtsaṃkīrtite'cyute.

58

anāyāsena cā'yānti muktiṃ keśavaṃ āsritāḥ
tadvighātāya jāyante śakrādyāḥ paripanthinaḥ.

59

catussāgaraṃ āsādya jambūdvīpottame kvacit
na pumānkeśavādanyaḥ sarvapāpacikitsakaḥ.

60

yadabhyarcya hariṃ bhaktyā kṛte varṣaśatairapi
phalaṃ prāpnotyavikalaṃ kalau saṃkīrtya keśavam.

61

kṣīyate tu yadā dharmaḥ prāpte ghore kalau yuge
tadā na kīrtayetkaścinmuktidaṃ devaṃ acyutam.

62

avaśenāpi yannāmni kīrtite sarvapātakaiḥ
pumānvimucyate sadyaḥ siṃhatrastamṛgairiva.

63

nārāyaṇeti mantro'sti vāgasti vaśavartinī
tathā'pi narake ghore majjantītyetadadbhutam.

64

ārtā viṣaṇṇāḥ śithilāśca bhītā ghoreṣu ca vyādhiṣu vartamānāḥ
saṃkīrtya nārāyaṅaśabdamātraṃ vimuktaduḥkhāḥ sukhino bhavanti.

65

Kauśikaḥḥ
sakṛduccāritaṃ yaistu kṛṣṇeti na viśanti te
garbhāgāraṃ gṛhaṃ māturyamalokaṃ ca dussaham.

66

kva nākapṛṣṭhagamanaṃ punarāvṛttilakṣaṇam
kva japo vāsudeveti muktibījaṃ anuttamam.

67

buddhyā buddhvā vadasvainaṃ harirityakṣaradvayam
smaraṇādeva kṛṣṇasya na punarjāyate kvacit.

68

he jihve mama nisnehe hariṃ kiṃ nuna bhāṣase
hariṃ vadasva kalyāṇi saṃsārodadhinaurhariḥ.

69

asāre khalu saṃsāre sārātsārataro hariḥ
puṇyahīnā na vindanti sāraṅgāśca yathā jalam.

70

kurukṣetreṇa kiṃ tasya kiṃ kāśyā puṣkareṇa vā
jihvāgre vartate tasya harirityakṣaradvayam.

71

Brahmovācaḥ
asāre khalu saṃsāre sāraṃ ekaṃ nirūpitam
samastalokanāthasya sāraṃ ārādhanaṃ hareḥ.

72

sā jihvā yā hariṃ stauti taccittaṃ yattadarpaṇam
tāveva kevalau ślāghyau yau tatpūjākarau karau.

73

yastu viṣṇuparo nityaṃ dṛḍhabhaktirjitendriyaḥ
svagṛhe'pi vasanyāti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam.

74

ṛaṅkaraḥḥ
sādhu sādhu mahābhāga sādhu dānavanāśan
yanmāṃ pṛcchasi dharmajña keśavārādhanaṃ prati.

75

nimiṣaṃ nimiṣārdhaṃ vā muhūrtaṃ api bhārgava
nādagdhāśeṣapāpānāṃ bhakti bhavati keśave.

76

kiṃ tena manasā kāryaṃ yanna tiṣṭhati keśave
mano muktiphalāvāptyau kāraṇaṃ saprayojanam.

77

rogo nāma na sā jihvā yayā na stūyate hariḥ
gartau nāma na tau karṇau yābhyāṃ tatkarma na śrutam.

78

nūnaṃ tatkaṇṭhaśālūkaṃ athavā'pyupajihvikā
rogo nāma na sā jihvā yā na vakti harerguṇān.

79

bhārabhūtaiḥ kāryaṃ ebhiḥ kiṃ tasya nṛpaśordvija
caraṇau tau tu saphalau keśavālayagāminau
te ca netre mahābhāga yābhyāṃ sandṛśyate hariḥ.

80

kiṃ tasya caraṇaiḥ kāryaṃ vṛthāsañcaraṇairdvija
yairhi na vrajate jantuḥ keśavālayadarśane.

81

vedavedāṅgaviduṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām
ṛṣitvaṃ api dharmajña vijñeyaṃ tatprasādajam.

82

vicitraratnaparyaṅke mahābhogena bhoginaḥ
ramante nākanārībhiḥ keśavasmaraṇātphalam.

83

aśvamedhasahasrāṇāṃ yaḥ sahasraṃ samācaret
nāsau tatphalaṃ āpnoti tadbhaktairyadavāpyate.

84

re re manuṣyāḥ puruṣottamasya karau na kasmānmukulīkurudhve
kriyājuṣāṃ ko bhavatāṃ prayāsaḥ phalaṃ hi yatpadaṃ acyutasya.

85

viṣṇorvimānaṃ yaḥ kuryātsakṛdbhaktyā pradakṣiṇam
aśvamedhasahasrasya phalaṃ āpnoti mānavaḥ.

86

pradakṣiṇaṃ tu yaḥ kuryādharibhaktyā samanvitaḥ
haṃsayuktivimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati.

87

tīrthakoṭisahasrāṇi vratakoṭiśatāni ca
nārāyaṇapraṇāmasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.

88

urasā śirasā dṛṣṭyā manasā vacasā tathā
padbhyāṃ karābhyāṃ jānubhyāṃ praṇāmo'ṣṭāṅga īritaḥ.

89

śāṭhyenāpi namaskāraṃ kurvataḥ śārṅgapāṇaye
śātajanmārjitaṃ pāpaṃ naśyatyeva na saṃśayaḥ.

90

saṃsārārṇavaṃ agrānāṃ narāṇāṃ pāpakarmaṇām
nānyo dharttā jagannāthaṃ muktvā nārāyaṇaṃ param.

91

reṇukuṇṭhigātrasya kaṇā yāvanti bhārata
tāvadvarṣasahasrāṇi viṣṇuloke mahīyate.

92

pāvanaṃ viṣṇunaivedyaṃ subhojyaṃ ṛṣibhiḥ smṛtam
anyadevasya naivedyaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret.

93

koṭyaindavasahasraistu māsopoṣaṇakoṭibhiḥ
yatphalaṃ labhyate pumbhirviṣṇornaivedya bhakṣaṇāt.

94

trirātraphaladā nadyo yāḥ kāścidasamudragāḥ
samudragāstu pakṣasya māsasya saritāṃ patiḥ.

95

ṣaṇmāsaphaladā godā vatsarasya tu jāhnavī
viṣṇupādodakasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍasīm.

96

gaṇgāprayāgagayapuṣkaranaimiśāni saṃsevitāni bahuśaḥ kurujāṅgalāni
kālena tīrthasalilāni punanti pāpaṃ pādodakaṃ bhagavataḥ prapunāti sadyaḥ.

97

yāni kāni ca tīrthāni brahmāṇḍāntargatāni vai
viṣṇupādodakasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.

98

snānaṃ pādodakaṃ viṣṇoḥ pibanśirasi dhārayan
sarva pāpavinirmukto vaiṣṇavīṃ siddhiṃ āpnuyāt.

99

yathā pādodakaṃ puṇyaṃ nirmālyaṃ cānulepanam
naivedyaṃ dhūpaśeṣaṃ ca ārārttiśca tathā hareḥ.

100

tulasyāstu rajojuṣṭaṃ naivedyasya ca bhakṣaṇam
nirmālyaṃ śirasā dhāryaṃ mahāpātakanāśanam.

101

bhaktyā vā yadi vā'bhaktyā cakrāṅkitaśilāṃ prati
darśanaṃ sparśanaṃ vā'pi sarvapāpapraṇāśanam.

102

sāḻagrāmodbhavo devo devo dvāravatībhavaḥ
ubhayoḥ snānatoyena brahmahatyāṃ vyapohati.

103

mlecchadeśe'śucau vā'pi cakrāṅko yatra tiṣṭhati
yojanāni tathā trīṇi mama kṣetraṃ vasundhare.

104

śālagrāmodbhavo devo śailaṃ cakrāṅkamaṇḍitam
yatrāpi nīyate tatra vāraṇasyā śatādhikam.

105

sāḻagrāmodbhavo devo devo dvāravatībhavaḥ
ubhayoḥ saṃgamo yatra tatra muktirna saṃśayaḥ.

106

hariṇā muktidānīha muktisthānāni sarvaśaḥ
sa yasya sarvabhāveṣu tasya taiḥ kiṃ prayojanam.

107

hariryāti hariryāti dasyuvyājena yo vadet
so'pi sadgatiṃ āpnoti gatiṃ sukṛtino yathā.

108

vāsudevaṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate
tyaktvā'mṛtaṃ sa mūḍhātmā bhuṅkte hālāhalaṃ viṣam.

109

tyaktvāmṛtaṃ yathā kaścidanyapānaṃ pibennaraḥ
tathā hariṃ parityajya cānyaṃ devaṃ upāsate.

110

svadharmaṃ tu parityajya paradharmaṃ yathā caret
tathā hariṃ parityajya cānyaṃ devaṃ upāsate.

111

gāṃ ca tyaktvā vimūḍhātmā gardabhīṃ vandate yathā
tathā hariṃ parityajya cānyaṃ devaṃ upāsate.

112

vāsudevaṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate
tṛṣito jāhnavītīre kūpaṃ khanati durmatiḥ.

113

yathā gaṅgodakaṃ tyaktvā pibetkūpodakaṃ naraḥ
tathā hariṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate.

114

svamātaraṃ parityajya śvapākīṃ vandate tathā
tathā hariṃ parityajya yo'nyaṃ devaṃ upāsate.

115

yāvatsvasthaṃ idaṃ piṇḍaṃ nirujaṃ karaṇānvitam
tāvatkuruṣvā'tmahitaṃ paścāttāpena tapyase.

116

yāvatsvāsthyaṃ śarīreṣu karaṇeṣu ca pāṭavam
tāvadarcaya govindaṃ āyuśyaṃ sārthakaṃ kuru.

117

smaryatāṃ tu hṛṣīkeśo hṛṣīkeṣu dṛḍheṣu ca
adṛḍheṣu hṛṣīkeṣu hṛṣīkeśaṃ smaranti ke.

118

yāvaccintayate janturviṣayānviṣasannibhān
tāvaccetsmarate viṣṇuṃ ko na mucyeta bandhanāt.

119

yāvatpralapate janturviṣayānviṣasannibhān
tāvaccetsmarate viṣṇuṃ ko na mucyeta bandhanāt.

120

Sūta uvācaḥ
jñātvā viprāstithiṃ samyagdaivajñaiḥ samudīritām
kartavya upavāsaśca anyathā narakaṃ vrajet.

121

kṣaye vā'pyathavā vṛddhau samprāpte vā dinakṣaye
upoṣyā dvādaśī puṇyā pūrvaviddhāṃ parityajet.

122

pūrvaviddhāṃ prakurvāṇo naro dharmānnikṛntati
saṃtatestu vināśāya sampado haraṇāya ca.

123

kalāvedhe tu viprendrā daśamyaikādaśīṃ tyajet
surāyā bindunā spṛṣṭaṃ gaṅgāmbha iva santyajet.

124

śvadṛtau pañcagavyaṃ ca daśamyā dūṣitāṃ tyajet
ekādaśīṃ dvijaśreṣṭhāḥ pakṣayorubhayorapi.

125

tasmādviprā na viddhā hi kartavyaikādasī kvacit
viddhā hanti purāpuṇyaṃ śrāddhaṃ ca vṛṣalīpatiḥ.

126

japtaṃ dattaṃ hutaṃ snātaṃ tathā pūjā kṛtā hareḥ
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti tamaḥ sūryodaye yathā.

127

ekādaśyāṃ yadā brahmandinakṣayatithirbhavet
upoṣyā dvādaśī tatra trayodaśyāṃ tu pāraṇam.

128

pratipatprabhṛtayaḥ sarvā udayādudayādraveḥ
sampūrṇā iti vijñeyā harivāsaravarjitāḥ.

129

aruṇodayakāle tu daśamī yadi dṛśyate
pāpamūlaṃ tadā jñeyaṃ ekādaśyupavāsanam.

130

aruṇodayakāle tu daśamī yadi dṛśyate
na tatraikādaśī kāryā dharmakāmārthanāśinī.

131

catastro ghaṭikāḥ prātararuṇodaya ucyate
yatīnāṃ snānakālo'yaṃ gaṅgāmbhaḥsadṛśaḥ smṛtaḥ.

132

udayātprāgyadā viprā muhūrtadvayasaṃyutā
sampūrṇaikādaśī nāma tatraivopavasedvratī.

133

udayātprāktrighaṭikā vyāpinyekādaśī yadā
sandigdhaikādaśī nāma varjyā dharmārthanāśinī.

134

putrapautravivṛddhyarthaṃ dvādaśyāṃ upavāsayet
tatra kratuśataṃ puṇyaṃ trayodaśyāṃ tu pāraṇaṃ.

135

udayātprāgdvighaṭikāvyāpinyekādaśī yadā
saṅkīrṇaikādaśī nāma varjyā dharmārthakāṅkṣibhiḥ.

136

putrarājyavivṛddhyarthaṃ dvādaśyāṃ upavāsanam
tatra kratuśataṃ puṇyaṃ trayodaśyāṃ tu pāraṇam.

137

daśamīśeṣasaṃyuktā gāndhāryā samupoṣitā
tasyāḥ putraśataṃ naṣṭaṃ tasmāttāṃ parivarjayet.

138

bahvāgamavirodheṣu brāhmaṇeṣu vivādiṣu
upoṣyā dvādaśī puṇyā trayodaśyāṃ tu pāraṅam.

139

ekādaśyāṃ tu viddhāyāṃ samprāpte śravaṇe tathā
upoṣyā dvādaśī puṇyā pakṣayorubhayorapi.

140

uparāgasahasrāṇi vyatīpātāyutāni ca
amālakṣaṃ tu dvādaśyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.

141

śuddhāpi dvādaśī grāhyā parato dvādaśī yadi
viṣaṃ tu daśamī jñeyā'mṛtaṃ caikādaśī tithiḥ.
viṣapradhānā varjyā sā'mṛtā grāhyā pradhānataḥ.

142

dvādaśyāṃ bhojanaṃ caiva viddhāyāṃ haryupoṣaṇam
yaḥ kuryānmandabuddhitvānnirayaṃ so'dhigacchati.

143

yāni kāni ca vākyāni viddhopāsyāparāṇi tu
dhanadārcāparāṇi syurvaiṣṇavī na daśāyutā.

144

athavā mohanārthāya mohinyā bhagavānhariḥ
arthitaḥ kārayāṃ āsa vyāsarūpī janārdanaḥ.

145

dhanadārcāvivṛddhyarthaṃ mahāvittalayasya ca
asurāṇāṃ mohanārthaṃ pāṣaṇḍānāṃ vivṛddhaye
ātmasvarūpāvijñaptyai svarūpāprāptaye tathā.

146

evaṃ viddhāṃ parityajya dvādaśyāṃ upavāsane
koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ ekayaiva vinaśyati
tataḥ koṭiguṇaṃ vā'pi niṣiddhasyetarairjanaiḥ.

147

yadanādikṛtaṃ pāpaṃ tadūrdhvaṃ yatkariṣyati
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti pareṣāṃ upavāsanāt
na ca tasmātpriyatamaḥ keśavasya mamāpi vā.

148

ekādaśyā hyavedhe tu dvādaśīṃ na parityajet
pāraṇe maraṇe caiva tithistātkālikī smṛtā.

149

brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho yatistathā
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro bhartṛmatī tathā.

150

abhartṛkā tathā'nye vā sūtavaidehikādayaḥ
ekādaśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayorapi.

151

ekādaśyāṃ tu yo bhuṅkte mohenā'vṛtacetanaḥ
śuklāyāṃ atha kṛṣṇāyāṃ nirayaṃ yāti sa dhruvam.

152

vivecayati yo mohācchuklā kṛṣṇeti pāpakṛt
ekādaśīṃ sa vai yāti nirayaṃ nātra saṃśayaḥ.

153

yathā gaurnaiva hantavyā śuklā kṛṣṇeti bhāmini
ekadāśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayorapi.

154

yāni kāni ca vākyāni kṛṣṇaikādaśivarjane
bharaṇyādiniṣedhe'pi tāni kāmyaphalārthinām.

155

kāmino'pi hi nityārthaṃ kuryurevopavāsanam
prīṇanārthaṃ harernityaṃ na tu kāmavyapekṣayā.

156

tasmācchuklāṃ atho kṛṣṇāṃ bharaṇyādiyutāṃ api
pratyavāyaniṣedhārthaṃ upavāsīta nityaśaḥ
prīṇanārthaṃ hareśvāpi viṣṇulokasya cā'ptaye.

157

kalā vā ghaṭikā vā'pi apare dvādaśī yadi
dvādaśadvādaśīrhanti pūrvedyuḥ pāraṇe kṛte.

158

atiriktā dvādaśī cetsa tāṃ nopoṣayedyadi
dvādaśadvādaśīrhanti dvādaśī cātilaṅghitā.

159

dvādaśyāṃ atiriktāyāṃ yo bhuṅkte pūrvavāsare
dvādaśadvādaśīrhanti dvādaśīṃ na parityajet.

160

dvādaśīṃ śravaṇopetāṃ yo nopoṣyātsumandadhīḥ
pañcasaṃvatsarakṛtaṃ puṇyaṃ tasya vinaśyati.

161

ekādaśīṃ upoṣyātha dvādaśīṃ apyupoṣayet
na tatra vidhilopaḥ syādubhayordevatā hariḥ.

162

pārayitvodakenāpi bhuñjāno naiva duṣyati
aśitānaśitā yasmādāpo vidvadbhirīritāḥ
ambhasā kevalenātha kariṣye vratapāraṇam.

163

na kāśī na gayā gaṅgā na reva na ca gautamī
na cāpi kauravaṃ kṣetraṃ samā bhūpa harerdināt.

164

aśvamedhasahasrāṇi vājapeyāyutāni ca
ekādaśyupavāsasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm.

165

ekādaśīsamutthena vahninā pātakendhanam
bhasmībhavati rājendra api janmaśatodbhavam.

166

nedṛśaṃ pāvanaṃ kiñcinnarāṇāṃ bhuvi vidyate
yādṛśaṃ padmanābhasya dinaṃ pātakahānidam.

167

tāvatpāpāni dehe'smiṃstiṣṭhanti manujādhipa
yāvannopoṣayejjantuḥ padmanābhadinaṃ śivam.

168

ekādaśendriyaiḥ pāpaṃ yatkṛtaṃ bhavati prabho
ekādaśyupavāsena tatsarvaṃ vilayaṃ nayet.

169

ekādaśīsamaṃ kiñcitpāpatrāṇaṃ na vidyate
vyājenāpi kṛtā rājanna darśayati bhāskarim.

170

ṛrī Vedavyāsa uvācaḥ
sa brahmahā sa goghnaśca stenaḥ sa gurutalpagaḥ
ekādaśyāṃ tu bhuñjānaḥ pakṣayorubhayorapi.

171

varaṃ svamātṛgamanaṃ varaṃ gomāṃsabhakṣaṇam
varaṃ hatyā surāpānaṃ ekādaśyāṃ tu bhojanāt.

172

ekādaśīdine puṇye bhuñjate ye narādhamāḥ
avalokya mukhaṃ teṣāṃ ādityaṃ avalokayet.

173

pṛthivyāṃ yāni pāpāni brahmahatyādikāni ca
annaṃ āśritya tiṣṭhanti samprāpte harivāsare.

174

ऱugmāṅgadaḥḥ
aṣṭavarṣādhiko yastu aśītirna hi pūryate
yo bhuṅkte mānavaḥ pāpo viṣṇorahani cāgate.

175

pitā vā yadi vā putro bhāryā vā'pi suhṛjjanaḥ
padmanābhadine bhuṅkte nigrāhyo dasyuvadbhavet.

176

dharmavibhūṣaṇaḥḥ
prātarharidine lokāstiṣṭhadhvaṃ caikabhojanāḥ
akṣāralavaṇāḥ sarve haviṣyānniṣeviṇaḥ.

177

avanītapaśayanāḥ priyāsaṃgavivarjitāḥ
smaradhvaṃ devadeveśaṃ purāṇapuruṣottamam.

178

sakṛdbhojanasaṃyuktā hyupavāse bhaviṣyatha
akṛtaśrāddhanicayā jalapiṇḍodakakriyāḥ.

179

Brahmāḥ
upoṣya dvādaśīṃ puṇyāṃ sarvapāpakṣayapradām
na paśyati yamaṃ vā'pi narakānna ca yātanām.

180

raṭantīha purāṇāni bhūyo bhūyo varānane
na bhoktavyaṃ na bhoktavyaṃ samprāpte harivāsare.

181

dvādaśī na pramoktavyā yāvadāyuḥ pravartate
arcanīyo hṛṣīkeśo viśuddhenāntarātmanā.

182

bhaktyā grāhyo hṛṣīkeśo na dhanairdharaṇīsurāḥ
bhaktyā sampūjito viṣṇuḥ phalaṃ datte samīhitam.

183

jalenāpi jagannāthaḥ pūjitaḥ kleśanāśanaḥ
paritoṣaṃ prayātyāśu tṛṣārtāstu yathā jalaiḥ.

184

āsīnasya śayānasya tiṣṭhato vrajato'pi vā
ramasva puṇḍarīkākṣa hṛdaye mama sarvadā.

185

sarvagaścaiva sarvātmā sarvāvasthāsu cācyuta
ramasva puṇḍarīkākṣa nṛsiṃha hṛdaye mama.

186

karāvalambanaṃ dehi śrī kṛṣṇa kamalekṣaṇa
bhavapaṅkārṇave ghore majjato mama sarvadā.

187

trāhi trāhi jagannātha vāsudevācyutāvyaya
māṃ samuddhara govinda duḥkhasaṃsārasāgarāt.

188

etatpuṇyaṃ paraṃ guhyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam
āyuṣyaṃ ca yaśasyaṃ ca kaliduḥsvapnanāśanam.

189

kalau pāpaṃ kiyanmātraṃ hatyāsteyādisambhavam
smṛte manasi govinde dahyate tūlarāśivat.

190

kalau keśavabhaktānāṃ na bhayaṃ vidyate kvacit
smṛte saṃkīrtite dhyāte saṃkṣayaṃ yāti pātakam.

191

adhyetavyaṃ idaṃ śāstraṃ śrotavyaṃ anasūyayā
bhaktebhyaśca pradātavyaṃ dhārmikebhyaḥ punaḥ punaḥ.

192

adhīyāna idaṃ śāstraṃ viṣṇormāhātmyaṃ uttamam
sarvapāpavinirmuktaḥ prāpnoti paramaṃ padam.

193

śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim
śrutvā jñānaṃ avāpnoti śrutvā mokṣaṃ ca gacchati.

194

tasmādidaṃ samāśrāvyaṃ śrotavyaṃ ca sadaiva hi
kutarkadāvadagdhebhyo na dātavyaṃ kathañcana.

195

saṃsāraviṣapānena ye mṛtāḥ prāṇino bhuvi
amṛtāya smṛtasteṣāṃ kṛṣṇāmṛtamaharṇavaḥ.

196

klinnaṃ pādodakenaiva yasya nityaṃ kaḻebaram
tīrthakoṭisahasraistu snāto bhavati pratyaham.

197

tīrthakoṭisahasraistu sevitaiḥ kiṃ prayojanam
toyaṃ yadi pibennityaṃ sāḻagrāmaśilācyutam.

198

sāḻagrāmaśilāsparśaṃ ye kurvanti dine dine
vāñchanti karasaṃsparśaṃ teṣāṃ devāḥ savāsavāḥ.

199

duḥsaho nārako vahnirduḥsahā yamakiṅkarāḥ
viṣamaśvāntakapathaḥ pretatvaṃ cātidāruṇam.

200

vicintya manasā'pyevaṃ pātakādvinivarttayet
smaraṇaṃ kīrtanaṃ viṣṇoḥ sadaiva na parityajet.

201

ṛrī Vedavyāsaḥḥ
acyutānantagovindanāmoccāraṇabhīṣitāḥ
naśyanti sakalā rogāḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham.

202

sakṛduccāritaṃ yena harirityakṣaradvayam
baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati.

203

evaṃ brahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ
kīrtayanti suraśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum.

204

kiṃ tasya dānaiḥ kiṃ tīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kiṃ adhvaraiḥ
yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇaṃ ananyadhīḥ.

205

nityotsavo nityatā ca nityaśrīrnityaśo jayaḥ
yeṣāṃ hṛdistho bhagavānmaṅgalāyatano hariḥ.

206

jīvaṃścaturdaśādūrdhvaṃ puruṣo niyamena tu
strī vā'pyanūnadaśakaṃ dehaṃ mānuṣaṃ ārjate.

207

caturdaśordhvajīvīni saṃsāraścādivarjitaḥ
ato'vittvā paraṃ devaṃ mokṣāśā kā mahāmune.

208

ācaturdaśamādvarṣātkarmāṇi niyamena tu
daśāvarāṇāṃ dehānāṃ kāraṇāni karotyayam
ataḥ karmakṣayānmuktiḥ kuta eva bhaviṣyati.

209

samānāṃ viṣamā pūjā viṣamāṇāṃ samā tathā
kriyate yena devo'pi svapadādbhraśyate hi saḥ.

210

vittaṃ bandhurvayaḥ karma vidyā caiva tu pañcamī
etāni mānyasthānāni garīyo yadyaduttaram.

211

guṇānusāriṇīṃ pūjāṃ samāṃ dṛṣṭiṃ ca yo naraḥ
sarvabhūteṣu kurute tasya viṣṇuḥ prasīdati.

212

yathā suhṛtsu kartavyaṃ pitṛśatrusuteṣu ca
tathā karoti pūjādi samabuddhiḥ sa ucyate.

213

tiryakpuṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca
na cānyannāma vibrūyātparaṃ nārāyaṇādṛte.

214

naivedyaśeṣaṃ devasya yo bhunakti dine dine
sikthe sikthe bhavetpuṇyaṃ cāndrāyaṇaśatādhikam.

215

ūrdhvapuṇḍraṃ ṛjuṃ sॐyaṃ lalāṭe dṛśyate
sa caṇḍālo'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ.

216

aśucirvā'pyanācāro manasā pāpaṃ ācaran
śucireva bhavennityaṃ ūrdhvapuṇḍrānkito naraḥ.

217

ūrdhvapuṇḍravihīnasya śmaśānasadṛśaṃ mukham
avalokya mukhaṃ teṣāṃ ādityaṃ avalokayet.

218

yajño dānaṃ tapaścaiva svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam
vyarthaṃ bhavati tatsarvaṃ ūrdhvapuṇḍraṃ vinā kṛtam.

219

gopīcandanaliptāṅgo yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā
taṃ taṃ śuddhaṃ vijānīyānnātra kāryā vicāraṇā.

220

āsphoṭayanti pitaraḥ pranṛtyanti pitāmahāḥ
vaiṣṇavo'smatkule jātaḥ sa naḥ santārayiṣyati.

221

jīvitaṃ viṣṇubhaktasya varaṃ pañcadinānyapi
na tu kalpasahasraistu bhaktihīnasya keśave.

222

kiṃ tena jātamātreṇa bhūbhāreṇānnaśatruṇā
yo jāto nārcayedviṣṇuṃ na smarennāpi kīrtayet.

223

yo dadāti dvijātibhyaścandanaṃ gopimarditam
api sarṣapamātreṇa punātyāsaptamaṃ kulam.

224

jñānī ca karmāṇi sado'ditāni
kuryādakāmaḥ satataṃ bhavet.

225

atītānāgatajñānī trailokyodvaraṇakṣamaḥ
etādṛśo'pi nā'cāraṃ śrautaṃ smārtaṃ parityajet.

226

yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā
sadeva vīryavattaraṃ bhavati.

227

kurvaneveha karmāṇi jijīviṣecchataṃ samāḥ
evaṃ tvayi nānyatheto'sti na karma lipyate nare.

228

ācāraścaiva sādhūnāṃ ātmanastuṣṭireva ca
vedapraṇihito dharmo hyadharmastadviparyayaḥ.

229

niṣkāmaṃ jñānapūrvaṃ tu nivṛttaṃ iha cocyate
nivṛttaṃ sevamānastu brahmābhyeti sanātanam.

Original text: kṛṣṇāmṛtamahārṇavaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc