Language

ENहिગુ
Scripture Library

kenopaniṣad · Chapter 1

1

// atha kenopaniṣat //
ॐ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi /
sarvaṃ brahmaupaniṣadaṃ
mā'haṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma
nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ me'stu /
tadātmani nirate ya
upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu /
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
prathamaḥ khaṇḍaḥ
ॐ keneṣitaṃ patati preṣitaṃ manaḥ
kena prāṇaḥ prathamaḥ praiti yuktaḥ /
keneṣitāṃ vācamimāṃ vadanti
cakṣuḥ śrotraṃ ka u devo yunakti

2

śrotrasya śrotraṃ manaso mano yadvāco ha vācaṃ
sa u prāṇasya prāṇaḥ cakṣuṣaścakṣuḥ |
atimucya dhīrāḥ pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti

3

na tatra cakṣurgacchati na vāggacchati no manaḥ /
na vidmo na vijānīmo yathaitadanuśiṣyāt

4

anyadeva tadviditādatho aviditādadhi /
iti śuśruma pūrveṣāṃ ye nastadvyācacakṣire

5

yadvācā'nabhyuditaṃ yena vāgabhyudyate /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

6

yanmanasā na manute yenāhurmano matam /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

7

yaccakṣuṣā na paśyati yena cakṣūm̐ṣi paśyati /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

8

yacchrotreṇa na śṛṇoti yena śrotramidaṃ śrutam /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

9

yatprāṇena na prāṇiti yena prāṇaḥ praṇīyate /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

1

// iti kenopaniṣadi prathamaḥ khaṇḍaḥ //
dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
yadi manyase suvedeti daharamevāpi
nūnaṃ tvaṃ vettha brahmaṇo rūpam /
yadasya tvaṃ yadasya deveṣvatha nu
mīmām̐syemeva te manye viditam

2

nāhaṃ manye suvedeti no na vedeti veda ca /
yo nastadveda tadveda no na vedeti veda ca

3

yasyāmataṃ tasya mataṃ mataṃ yasya na veda saḥ /
avijñātaṃ vijānatāṃ vijñātamavijānatām

4

pratibodhaviditaṃ matamamṛtatvaṃ hi vindate /
ātmanā vindate vīryaṃ vidyayā vindate'mṛtam

5

iha cedavedīdatha satyamasti
na cedihāvedīnmahatī vinaṣṭiḥ /
bhūteṣu bhūteṣu vicitya dhīrāḥ
pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti

1

// iti kenopaniṣadi dvitīyaḥ khaṇḍaḥ //
tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
brahma ha devebhyo vijigye tasya ha brahmaṇo
vijaye devā amahīyanta

2

ta aikṣantāsmākamevāyaṃ vijayo'smākamevāyaṃ mahimeti /
taddhaiṣāṃ vijajñau tebhyo ha prādurbabhūva tanna vyajānata
kimidaṃ yakṣamiti

3

te'gnimabruvan jātaveda etadvijānīhi
kimidaṃ yakṣamiti tatheti

4

tadabhyadravattamabhyavadatko'sītyagnirvā
ahamasmītyabravījjātavedā vā ahamasmīti

5

tasmim̐stvayi kiṃ vīryamityapīdam̐ sarvaṃ
daheyaṃ yadidaṃ pṛthivyāmiti

6

tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetaddaheti /
tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśāka dagdhuṃ sa tata eva
nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti

7

atha vāyumabruvanvāyavetadvijānīhi
kimetadyakṣamiti tatheti

8

tadabhyadravattamabhyavadatko'sīti vāyurvā
ahamasmītyabravīnmātariśvā vā ahamasmīti

9

tasmim̐stvayi kiṃ vīryamityapīdam̐
sarvamādadīya yadidaṃ pṛthivyāmiti

10

tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetadādatsveti
tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśākādatum |
sa tata eva nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti

11

athendramabruvanmaghavannetadvijānīhi kimetadyakṣamiti tatheti
tadabhyadravattasmāttirodadhe

12

sa tasminnevākāśe striyamājagāma bahuśobhamānāmumām̐
haimavatīṃ tām̐hovāca kimetadyakṣamiti

1

// iti kenopaniṣadi tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ //
caturthaḥ khaṇḍaḥ
sā brahmeti hovāca brahmaṇo vā etadvijaye mahīyadhvamiti
tato haiva vidāñcakāra brahmeti

2

tasmādvā ete devā atitarāmivānyāndevānyadagnirvāyurindraste
hyenannediṣṭhaṃ pasparśuste hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti

3

tasmādvā indro'titarāmivānyāndevān
sahyenannediṣṭhaṃ pasparśa sa hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti

4

tasyaiṣa ādeśo yadetadvidyuto vyadyutadā३itīn nyamīmiṣadā३
ityadhidaivatam

5

athādhyātmaṃ yaddetadgacchatīva ca mano'nena
caitadupasmaratyabhīkṣṇam̐ saṅkalpaḥ

6

taddha tadvanaṃ nāma tadvanamityupāsitavyaṃ sa ya etadevaṃ vedābhi
hainam̐ sarvāṇi bhūtāni saṃvāñchanti

7

upaniṣadaṃ bho brūhītyuktā ta upaniṣadbrāhmīṃ vāva ta
upaniṣadamabrūmeti

8

tasai tapo damaḥ karmeti pratiṣṭhā vedāḥ sarvāṅgāni
satyamāyatanam

9

yo vā etāmevaṃ vedāpahatya pāpmānamanante svarge
loke jyeye pratitiṣṭhati pratitiṣṭhati

// iti kenopaniṣadi caturthaḥ khaṇḍaḥ //
ॐ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi /
sarvaṃ brahmaupaniṣadaṃ
mā'haṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma
nirākārodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ me'stu /
tadātmani nirate ya
upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu /
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti kenopaniṣad //
adhikādhyayanāya

Original text: kenopaniṣad · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc