kenopaniṣad · Chapter 1
// atha kenopaniṣat //
ॐ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi /
sarvaṃ brahmaupaniṣadaṃ
mā'haṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma
nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ me'stu /
tadātmani nirate ya
upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu /
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
prathamaḥ khaṇḍaḥ
ॐ keneṣitaṃ patati preṣitaṃ manaḥ
kena prāṇaḥ prathamaḥ praiti yuktaḥ /
keneṣitāṃ vācamimāṃ vadanti
cakṣuḥ śrotraṃ ka u devo yunakti
śrotrasya śrotraṃ manaso mano yadvāco ha vācaṃ
sa u prāṇasya prāṇaḥ cakṣuṣaścakṣuḥ |
atimucya dhīrāḥ pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti
na tatra cakṣurgacchati na vāggacchati no manaḥ /
na vidmo na vijānīmo yathaitadanuśiṣyāt
anyadeva tadviditādatho aviditādadhi /
iti śuśruma pūrveṣāṃ ye nastadvyācacakṣire
yadvācā'nabhyuditaṃ yena vāgabhyudyate /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
yanmanasā na manute yenāhurmano matam /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
yaccakṣuṣā na paśyati yena cakṣūm̐ṣi paśyati /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
yacchrotreṇa na śṛṇoti yena śrotramidaṃ śrutam /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
yatprāṇena na prāṇiti yena prāṇaḥ praṇīyate /
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
// iti kenopaniṣadi prathamaḥ khaṇḍaḥ //
dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
yadi manyase suvedeti daharamevāpi
nūnaṃ tvaṃ vettha brahmaṇo rūpam /
yadasya tvaṃ yadasya deveṣvatha nu
mīmām̐syemeva te manye viditam
nāhaṃ manye suvedeti no na vedeti veda ca /
yo nastadveda tadveda no na vedeti veda ca
yasyāmataṃ tasya mataṃ mataṃ yasya na veda saḥ /
avijñātaṃ vijānatāṃ vijñātamavijānatām
pratibodhaviditaṃ matamamṛtatvaṃ hi vindate /
ātmanā vindate vīryaṃ vidyayā vindate'mṛtam
iha cedavedīdatha satyamasti
na cedihāvedīnmahatī vinaṣṭiḥ /
bhūteṣu bhūteṣu vicitya dhīrāḥ
pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti
// iti kenopaniṣadi dvitīyaḥ khaṇḍaḥ //
tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
brahma ha devebhyo vijigye tasya ha brahmaṇo
vijaye devā amahīyanta
ta aikṣantāsmākamevāyaṃ vijayo'smākamevāyaṃ mahimeti /
taddhaiṣāṃ vijajñau tebhyo ha prādurbabhūva tanna vyajānata
kimidaṃ yakṣamiti
te'gnimabruvan jātaveda etadvijānīhi
kimidaṃ yakṣamiti tatheti
tadabhyadravattamabhyavadatko'sītyagnirvā
ahamasmītyabravījjātavedā vā ahamasmīti
tasmim̐stvayi kiṃ vīryamityapīdam̐ sarvaṃ
daheyaṃ yadidaṃ pṛthivyāmiti
tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetaddaheti /
tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśāka dagdhuṃ sa tata eva
nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti
atha vāyumabruvanvāyavetadvijānīhi
kimetadyakṣamiti tatheti
tadabhyadravattamabhyavadatko'sīti vāyurvā
ahamasmītyabravīnmātariśvā vā ahamasmīti
tasmim̐stvayi kiṃ vīryamityapīdam̐
sarvamādadīya yadidaṃ pṛthivyāmiti
tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetadādatsveti
tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśākādatum |
sa tata eva nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti
athendramabruvanmaghavannetadvijānīhi kimetadyakṣamiti tatheti
tadabhyadravattasmāttirodadhe
sa tasminnevākāśe striyamājagāma bahuśobhamānāmumām̐
haimavatīṃ tām̐hovāca kimetadyakṣamiti
// iti kenopaniṣadi tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ //
caturthaḥ khaṇḍaḥ
sā brahmeti hovāca brahmaṇo vā etadvijaye mahīyadhvamiti
tato haiva vidāñcakāra brahmeti
tasmādvā ete devā atitarāmivānyāndevānyadagnirvāyurindraste
hyenannediṣṭhaṃ pasparśuste hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti
tasmādvā indro'titarāmivānyāndevān
sahyenannediṣṭhaṃ pasparśa sa hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti
tasyaiṣa ādeśo yadetadvidyuto vyadyutadā३itīn nyamīmiṣadā३
ityadhidaivatam
athādhyātmaṃ yaddetadgacchatīva ca mano'nena
caitadupasmaratyabhīkṣṇam̐ saṅkalpaḥ
taddha tadvanaṃ nāma tadvanamityupāsitavyaṃ sa ya etadevaṃ vedābhi
hainam̐ sarvāṇi bhūtāni saṃvāñchanti
upaniṣadaṃ bho brūhītyuktā ta upaniṣadbrāhmīṃ vāva ta
upaniṣadamabrūmeti
tasai tapo damaḥ karmeti pratiṣṭhā vedāḥ sarvāṅgāni
satyamāyatanam
yo vā etāmevaṃ vedāpahatya pāpmānamanante svarge
loke jyeye pratitiṣṭhati pratitiṣṭhati
// iti kenopaniṣadi caturthaḥ khaṇḍaḥ //
ॐ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi /
sarvaṃ brahmaupaniṣadaṃ
mā'haṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma
nirākārodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ me'stu /
tadātmani nirate ya
upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu /
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
// iti kenopaniṣad //
adhikādhyayanāya
Original text: kenopaniṣad · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0