kauṣītakagṛhyasūtram · Chapter 1
kauṣītakagṛhyasūtram
kauṣītakagṛhyasūtram
prathamādhyāyaḥ
prathamaḥ khaṇḍaḥ
utthāya prātarācamyāharahaḥ svādhyāyamadhīyīta adyā no deva savitaḥ iti dve apehi manasaspate iti sūktam ṛtaṃ ca satyaṃ ca iti sūktamādityā avahikhyata iti vargadvayam mahi vo mahatāmiti sūktaśeṣaḥ indraśreṣṭhāni ityekā haṃsaḥ śuciṣat ityekā namo mahadbhyaḥ ityekā mamāgne varcaḥ iti sūktam yenedamiti sūktam svasti no mimītāmiti pañca ṛcaḥ
catvāraḥ pākayajñāḥ
huto'hutaḥ prahutaḥ prāśita iti
pañcasu bahiḥ śālāyāḥ
vivāhe cūḻākaraṇa upanayane keśānte sīmantonnayana iti
upalipyoddhatya prokṣya agnimupasamādhāya
nirmanthyaike vivāhe
udagayana āpūryamāṇapakṣe puṇyāhe kumāryai pāṇiṃ gṛhṇīyāt / jāyā lakṣaṇasaṃpannā syāt
yasyā abhyātmamaṅgāni syuḥ samāḥ keśāntāḥ
āvartāvapi yasyai syātāṃ pradakṣiṇau grīvāyāṃ ṣaḍvīrān janayiṣyatīti vidyāt
atha dvitīyaḥ khaṇḍa
jāyāmupagrahīṣyamāṇaḥ anṛkṣarāḥ iti varakān gacchato'numantrayate
abhigamane puṣpaphalayavānādāya udakumbhaṃ ca ahamayaṃ bho iti triḥ procya varite prāṅmukhā gṛhyāḥ pratyaṅmukhā āvahamānāḥ kanyāṃ varayanti imāmamuṣmā itthaṃ gotrāya iti
ubhayato rucite pūrṇapātrīmabhimṛśanti puṣpākṣataphalahiraṇyamiśrān / anādhṛṣṭamasyanādhṛṣyaṃ devānāmojo abhiśastipā anabhiśastyañjasā satyamupageṣaṃ suvite mā dhāḥ ityutthāya kanyāyā ācāryaḥ ā naḥ prajām iti mūrdhni niṣiñcati prajāstvayi dadhāmi / paśūṃstvayi dadhāmi / tejo
brahmavarcasyaṃ tvayi dadhāmi iti ca
atha tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
pratiśrute juhoti
caturaśraṃ gomayena sthaṇḍilamupalipya pūrvayorvidiśayoḥ
dakṣiṇāṃ prācīṃ pritrya uttarāṃ daive prācīmevaika udaksaṃsthāṃ madhye rekhāṃ likhitvā tasyā dakṣiṇata upariṣṭādūrdhvāmekāṃ madhya ekāmuttarata ekāṃ tāmabhyukṣya
agniṃ dadhāmi manasā śivenāyamastu saṅgamano vasūnām
mā no hiṃsīḥ sthaviraṃ mā kumāraṃ śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade
ityagniṃ praṇīya tūṣṇīṃ vā pradakṣiṇam / agneḥ samantāt pāṇinā sodakena
triḥ parimārṣṭi
tat samūhanamityācakṣate
sakṛdapasavyaṃ pitrye
atha paristaraṇam
dakṣiṇena kuśānādāya savyenāpanoti
dakṣiṇaṃ jānvācya prāgagraiḥ kuśaiḥ paristṛṇāti
trivṛt pañcavṛdvā
purastāt prathamam
atha paścānmūlānyagraiḥ pracchādayati sarvāścāvṛto dakṣiṇataḥ pravṛttaya udaksaṃsthā bhavanti
sakṛdapasavyaṃ pitrye
nājyāhutiṣu nityaṃ paristaraṇam
nityāhutiṣu vā
atha caturthaḥ khaṇḍaḥ
dakṣiṇato brahmāṇaṃ pratiṣṭhāpya udapātraṃ vā bhūrbhuvaḥ suvaḥ ityuttarataḥ
praṇītāḥ kuśataruṇe aviṣame avicchinnāgre anantargarbhe prādeśena pramāya kuśena
chinatti pavitre sthaḥ iti
dve trīṇi vā bhavanti
vaiṣṇavyau ityabhyukṣya tyaṃ cidaśvamiti pradakṣiṇagranthim
prāgagre dhārayan ājyasthālyā
upari mahīnāṃ payo'si ityājyaṃ nirvapati
udīco'ṅgārānnirūhya iṣe tvā ityadhiśritya triravadyotya kuśataruṇe pratyasya ūrje tvā iti trirudagudvāsyāṅgarān pratyūhya aṅguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāmūrdhvāgre prahvīkṛtya ājye pratyasya trirutpunāti sāvituṣṭvā prasava utpunāmyacchidreṇa pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ iti
ājyasaṃskāraḥ sarvatra
nāsaṃskṛtena juhuyāt
sruve cāpaḥ saviturvaḥ iti
tāḥ prokṣaṇīḥ sruvaṃ pratitapya kuśaiḥ saṃmṛjya punaḥ pratitapya nidhāya evaṃ srucaṃ ca sasthālīpāke prokṣitā āpaḥ praṇītāḥ prokṣaṇīśca
srucaḥ pātramarthalakṣaṇagrahaṇam
atha pañcamaḥ khaṇḍaḥ
dakṣiṇena kuśānādāya savyenāpanoti
dakṣiṇaṃ jānvācya paridhibhistribhiracchinnāgrairagniṃ paridadhāti
paścād dakṣiṇata uttarataśca
alaṃkṛtya kuśataruṇābhyāṃ pradakṣiṇamagniṃ triḥ paryukṣati mahāntaṃ kośam iti
hutvā ca
te anupraharati
tūṣṇīṃ sakṛdapasavyaṃ pitrye
abhighāritamidhmamagnau juhoti svidhmā yadvanadhitiḥ iti
viṣṇorhasto'si iti dakṣiṇena mūle sruvam
sruveṇājyāhutīrjuhoti
srucā sthālīpākaṃ dviravadyati
trirjāmadagnyānām
upastaraṇābhighāraṇapratyabhighāraṇaṃ ca sasthālīpāke ā sviṣṭakṛtaḥ
uttarārdhāt sviṣṭakṛtaḥ
dvirabhighārayati
na pratyanakti
uttarapaścārdhādagnerārabhyāvicchinnaṃ dakṣiṇapūrvārdhe juhoti tvamagne pramatiḥ iti
dakṣiṇapaścārdhādagnerārabhyāvicchinnamuttarapūrvārdhe juhoti yasyeme himavantaḥ iti
āghārau
āgneyamuttaramājyabhāgaṃ saumyaṃ dakṣiṇam
agne yaṃ yajñamimaṃ yajñamiti
agnaye svāhā somāya svāhā iti vā
madhye anyā āhutayaḥ
nājyāhutiṣu nityāvājyabhāgau sviṣṭakṛcca
nityāhutiṣu ceti ca māṇḍūkeyaḥ
agnirjanitā sa mai'mūṃ jāyāṃ dadātu svāhā / somo janimān sa māmuyā janimantaṃ karotu svāhā / pūṣā jñātimān sa māmuṣyai pitrā mātrā bhrātṛbhirjñātimantaṃ karotu svāhā ityājyena
mahāvyāhṛtisarvaprāyaścittāntarametadāvāpasthānamājyahaviṣi
vyāhṛti sviṣṭakṛtoḥ sthālīpāke
tataṃ ma āpaḥ udvayaṃ tamasaspari udutyam citramimaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tadastu mitrāvaruṇā vaṣaṭte viṣṇo iṣṭebhyo vaṣaḻaniṣṭebhyaḥ bheṣajaṃ duriṣṭyai niṣkṛtyai daurārdhyai ṛddhyai samṛddhyai devībhyastanūbhyaḥ yata indra bhayāmahe tvaṃ naḥ paścāt adyādyāśvaśvaḥ sūryo no divaspāntu bhūrbhuvaḥ svaḥ ayāścāgne iti sarvaprāyaścittāhutīrhutvā manasā prājāpatyaṃ mahāvyāhṛtayaścatasra ityetā āhutīrhutvā savye pāṇau ye kuśāstān dakṣiṇenāgre saṃgṛhya mūle savyena teṣāmagraṃ sruve samanakti madhyamājyasthālyāṃ mūlaṃ ca / atha cet sthālīpākeṣu srucyagraṃ madhyamaṃ sruve mūlamājyasthālyāṃ tānanuprahṛtya agnervāso'si iti samidho'bhyādhāya yathoktaṃ paryukṣaṇanamanuprahṛtya paridhīnnavā nitye praṇītāḥ parigṛhya diśo vyudukṣati tristriḥ prācyāṃ prathamamevaṃ pradakṣinaṃ pratidiśamūrdhvaṃ ca prācīṃ ninīya udīcīrvā tāḥ spṛṣṭvā prāṇānmukhaṃ ca saṃmṛśati / utsarjanaṃ brahmaṇaḥ
atha ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
vyākhyātaḥ pratiśrute homakalpaḥ prakṛtirbhūtikarmaṇām
sarvāsāṃ cājyāhutīnāṃ śākhāpaśūnāṃ carupākayajñānāṃ ca
anāmnātamantrāsvādiṣṭadevatāsu amuṣmai svāhā iti śuddhena
yadi pākayajñāḥ samānakālāḥ syurāvāpasthāne pradhānānyevāvartayedānupūrvyeṇa
ta ete aprayājā ananuyājā aniḻā anigadā
asāmidhenīkāśca sarve pākayajñā bhavanti
tadapi ślokāḥ
huto'gnihotrahomena ahuto balikarmaṇā
prahutaḥ pitṛkarmaṇā prāśito brāhmaṇe hutaḥ
anūrdhvajñurvyūḻhajānuḥ juhuyāt sarvadā haviḥ
na hi bāhyahutaṃ devāḥ pratigṛhṇanti karhicit
raudraṃ ca rākṣasaṃ pitryamāsuraṃ cābhicārikam
uktvā mantraṃ spṛśedāpa ālabhyātmānameva ca
atha saptamaḥ khaṇḍaḥ
athaitāṃ rātrīṃ śvastṛtīyāṃ vā kanyāṃ vahiṣyantīti tasyāṃ rātryāmatīte niśākāle sarvasurabhimiśraiḥ phalottamaiḥ saśiraskāṃ kanyāmāplāvya raktamahataṃ vāsaḥ paridhāpya pradakṣiṇamagniṃ paryāṇīya paścādagneḥ kanyāmupaveśya āghārāvājyabhāgau hutvā agnaye somāya prajāpataye mitrāya varuṇāya indrāya indrāṇyai gandharvāya bhagāya pūṣṇe tvaṣṭre bṛhaspataye rājñe pratyānīyati
catasro'ṣṭau vā avidhavāḥ śākapiṇḍibhiḥ surayānnena ca tarpayinvā caturā nartanaṃ kuryuḥ
etā eva devatāḥ
puṃbhyo vaiśravaṇamīśānaṃ ca
tato brāhmaṇabhojanam
atha aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
snātaṃ kṛtamaṅgalaṃ varamavidhavāḥ subhagā yuvatyaḥ kumāryai veśma prapādayanti / tāsāmapratikūlaḥ syādanyatrābhakṣyapātakebhyaḥ
tābhiranujñāto'thāsyai vāsaḥ prayacchati raibhyāsīt iti
yuvaṃ vastrāṇi ityasmai
cittirā upabarhaṇam
ityañjanakośamādatte
samañjantu viśve devāḥ iti samañjanīyā
yatheyaṃ śacīṃ vāvātāṃ suputrāṃ ca yathāditim
avidhavāṃ cāpālāmevaṃ tvamiha rakṣatu
iti dakṣiṇe pāṇau śalalīṃ trivṛtāṃ dadāti
rūpaṃ rūpamityādarśaṃ savye
raktakṛṣṇamāvikaṃ kṣaumaṃ vā trimaṇiṃ pratisaraṃ jñātayo'syā badhnanti nīlalohitamiti
madhumatīroṣadhīḥ iti madhūkāni badhnāti
vivāhe gāmarhayitvā gṛheṣu gateṣu kāntānāṃ mādhuparkikyaḥ
na tvevāmāṃso'rghyassyādadhiyajñamadhivivāham
kuruta ityeva brūyāt
bṛhaspataye tvā mahyaṃ varuṇo dadātu / so'mṛtatvamaśīya / tvadrāṣṭrayoradhimayo mahyaṃ pratigṛhṇate iti vāsasī pratigṛhya praidhāyopaspṛśya ko'dāt / kasmā adāt iti kanyām
saṃrājñī śvaśure iti pitā bhrātā vāsyagreṇa mūrdhani juhoti / sruveṇāvatiṣṭhannāsīnāyāḥ prāṅmukhyāḥ pratyaṅmukhaḥ
hutvānvārabdhāyāṃ mahāvyāhṛtibhirhutvā samastābhiḥ caturthī pratīyetaitasyāṃ codanāyāmevamanādeśe
sarveṣveva tu bhūtikarmasu purastāccopariṣṭāccaitābhireva juhuyāt
ehi sūnarī ityutthāpya gṛbhṇāmi te saubhagatvāya hastamityuttānena dakṣiṇena pāṇinottānaṃ dakṣiṇaṃ pāṇiṃ gṛhṇāti sāṅguṣṭhaṃ prāṅmukhyāḥ pratyaṅmukhastiṣṭhan
pañca cottarā japati amohamasmi sā tvaṃ sā tvamasyamohaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvaṃ sāmāham ṛktvaṃ tāveva vivahāvahai prajāṃ prajanayāvahai putrān vindāvahai bahūṃste santu jaradaṣṭayaḥ iti
udakumbhaṃ navaṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ iti pūrayitvā pum̐nāmasya vṛkṣasya sakṣīrān palāśān sakuśānopya hiraṇyaṃ cetyeke / taṃ brahmacāriṇe vāgyatāya pradāya prāgudīcyāṃ diśi tāḥ stheyāḥ pradakṣiṇā bhavanti / dakṣiṇata ekeṣām
aśmānaṃ cottarata upasthāpya ehi sūnarī ityuktvā ehyaśmānamātiṣṭha / aśmeva tvaṃ sthirā bhava / abhitiṣṭha pṛtanyataḥ / sahasva pṛtanāyataḥ iti dakṣiṇenāsyāḥ prapadenāśmānamākramayya viśvā uta tvayā vayamiti pradakṣiṇamagniṃ paryāṇīya tenaiva mantreṇadvitīyaṃ vasanaṃ pradāya
lājān śamīpālamiśrān pitā bhrātā vā asyā añjalāvāvapati
upastaraṇābhighāraṇe pratyabhighāraṇaṃ ca lājeṣu
tān juhoti iyaṃ nāryupabrūte lājānāvapantikā / śivā jñātibhyo bhūyāsaṃ ciraṃ jivatu me patiḥ / svāhā iti tiṣṭhantī juhoti
patirmantraṃ japati
aśmākramaṇādevaṃ dvitīyamevaṃ tṛtīyaṃ tūṣṇīṃ kāmena caturtham
prajāpate na tvadetāni iti prājāpatyaṃ hutvā yatpākatrā iti sviṣṭakṛtaṃ ca sarvatra
agnaye sviṣṭakṛte svāhā iti vā
udaṅ saptapadāni prakramayet / iṣa ekapadī / ūrje dvipadī / rāyaspoṣāya tripadī / māyo bhavyāya catuṣpadī / prajābhyaḥ pañcapadī / ṛtubhyaḥ ṣaṭpadī / sakhā saptapadī bhava iti / viṣṇustvā nayatu iti sarvatrānuṣajati
āpohiṣṭhīyābhistisṛbhiḥ stheyābhiradbhirmārjayitvā mūÞryavasicya brāhmaṇebhyaḥ kiṃcid dadyāt
sarvatra sthālīpākādiṣu karmasu
acāryāya varaṃ dadātītyāha
sūryo viduṣe vā dhūyam
gaurbrāhmaṇasya varaḥ
grāmo rājanyasya
aśvo vaiśyasya
adhirathaṃ śataṃ duhitṛmate
jñebhyo'śvaṃ dadāti
atha navamaḥ khaṇḍaḥ
pra tvā muñcāmi iti tisṛbhiḥ gṛhān pratiṣṭhamānāyām
jīvāṃ rudanti iti rudatyām
atha rathākṣasyopāñjanaṃ patnī kurute abhivyayasva khadirasya sāramityetayā sarpiṣā
śucī te cakre dve te cakre iti cakrayoḥ
pūrvayā pūrvamuttarayottaram
usrau ca
khe rathasya ityetayā phalavato vṛkṣasya śamyākatreṣvekaikāṃ vayāṃ nidhāya nityāvabhimantrya athosrau yuñjanti yuktaste astu dakṣiṇaḥ iti dvābhyām
śukrāvanaḍvāhau ityetenārdharcena yuktāvabhimantrya sukiṃ śukamiti rathamārohantyām
agniṣṭhastvagrato gacchet
mā vidan paripanthinaḥ iti catuṣpathe
ye vadhvaḥ iti śmaśāne
vanaspate śatavalśaḥ iti vanaspatāvardharcaṃ japati
atha yadi rathāṅgaṃ viśīryeta chidyeta vā āhitāgnergṛhaṃ kanyāṃ praveśya ya ṛte ityetayā saṃdadhyāt / tyaṃ cidaśvamiti granthiṃ svasti no mimītāmiti pañcarcaṃ japati
sutrāmāṇamiti nāvamārohantyām
aśmanvatīḥ iti nadīṃ tarantyām
yadi vā yuktenaiva udva ūrmiḥ ityagādhe prekṣaṇaṃ ca
iha priyaṃ prajayā te samṛddhyatāmiti sapta gṛhān
prāptāyām
kṛtāḥ parihāpya
atha daśamaḥ khaṇḍaḥ
gṛhān prapadya paścādagnerānaḍuhe carmaṇyupaviśya darbheṣvanvārabdhāyāṃ patiścatasro juhoti agninā devena pṛthivīlokena lokānāmṛgvedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā vāyunā devenāntarikṣeṇa lokena lokānāṃ yajurvedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā sūryeṇa devena divo lokena lokānāṃ sāmavedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā candreṇa devena diśāṃ lokena lokānāṃ brahmavedena vedānāṃ tena tvā śamayāmyasau svāhā iti
bhūryā te patighnyalakṣmī devaraghnī jāraghnī tāṃ karomi te'sau iti vā
dvitīyayā mahāvyāhṛtyā dvitīyā upahitā
tṛtīyayā tṛtīyā
samastābhiḥ caturthī
aghoracakṣuḥ ityājyalepena cakṣuṣī vimṛjya kayā naścitra ābhuvat iti tisṛbhiḥ keśāntānabhimṛśya uta tyā daivyā bhiṣajā iti catasro japitvā mūrdhani saṃsrāvam
atra haike kumāramutsaṅgamānayantyubhayataḥ sujātam āte yonimityetayarcā
apivā tūṣṇīmeva
tasyāñjalau phalāni datvā puṇyāhaṃ vācayati
puṃsuvatī ha bhava iti
vācaṃyamāvāstāmā dhruvasya darśanāt
nakṣatreṣu dṛśyamāneṣu dhruvaṃ darśayati
dhruvaidhi poṣyā mayi iti dhruvaṃ paśyāmi iti dhruvāṃ vindeya iti brūyāt
dadhrikāvṇo akāriṣamiti dadhyodenaṃ saha bhuñjīyātāṃ pibataṃ ca tṛpṇutaṃ ca iti tṛcena ca
trirātramadhaḥśāyināvakṣārālavaṇāśinau syātām
evamevādhvani
na saha bhuñjīta
saṃvatsaraṃ na mithunamupeyātāṃ dvādaśarātraṃ ṣaḍrātram
trirātramantataḥ
sāyaṃprātarvaivāhikamagniṃ paricareyātāṃ yavairvrīhibhirvā
agnaye svāhā iti sāyam
sūryāya svāhā iti prātaḥ
agnaye sviṣṭakṛte
svāhā ityubhayoḥ
pumāṃsau mitrāvaruṇau pumāṃsāvaśvināvubhau
pumānindraścāgniśca pumāṃsaṃ vardhatāṃ mayi svāhā
iti pūrvāṃ garbhakāmaḥ
daśarātramavipravāsaḥ
atha ekādaśaḥ khaṇḍaḥ
atha caturthyāṃ trirātre nivṛtte sthālīpākasya juhoti
payasi sthālīpākaḥ pākayajñeṣu
vacanādanyat
agne prāyaścittirasi tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi yāsyāḥ patighnī tanūstāmasyā apajahi svāhā / vāyo prāyaścittirasi tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi yāsyā aputryā tanūstāmasyā apajahi svāhā / sūrya prāyaścittirasi tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi yāsyā apaśavyā tanūstāmasyā apajahi svāhā / aryamaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata / sa imāṃ devo aryamā preto muñcātu nāmutassvāhā / varuṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata / sa imāṃ devo varuṇaḥ preto muñcātu nāmutassvāhā / pūṣaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata / sa imāṃ devaḥ pūṣā preto muñcātu nāmutassvāhā / prajāpate na svat iti saptamī
sauviṣṭakṛtyaṣṭamī
atha dvādaśaḥ khaṇḍaḥ
adhyaṇḍāmūlaṃ peṣayatyṛtuvelāyām udīrṣvātaḥ pativatī iti dvābhyāmante svāhākārābhyāṃ nasto dakṣiṇato niṣiñcet
gandharvasya viśvāvasormukhamasi ityupasthaṃ prajaniṣyamāṇo'bhimṛśet
samāpte'rthe japet prāṇe te reto dadhāmyasau iti
apānyānuprāṇyāt
yathā bhūmiragnigarbhā yathā dyaurindreṇa garbhiṇī
vāyuryathā diśāṃ garbha evaṃ garbhe dadhāmi te'sau iti vā
ā te yoniṃ garbha etu pumān bāṇa iveṣudhim
ā vīro atra jāyatāṃ putraste daśamāsyaḥ
teṣāṃ mātā pipṛhi jātānāṃ janayāmi ca
pumāṃstvaṃ putramādhehi pumānanujāyatām
puṃsi vai puruṣo retaḥ tatstriyāmanasiñcatu
tathā tadabravīd dhātā tatprajāpatirabravīt
prajāpatirvyadadhāt savitā vyakalpayat
tvaṣṭā vai rūpaṃ saṃdadhānnejameṣa parāpatāt
strīṣu yamanyān svādadhāt pumāṃstvamadadādiha
yāni bhadrāṇi bījāni puruṣā janayanti ca
tāni bhadrāṇi bījānyṛṣabhā janayanti nau
te'bhiṣṭvaṃ putraṃ janayatsuprasūrdhenukā bhava
abhikrandan vīḻayasva garbhamādhehi sādaya
vṛṣāṇaṃ vṛṣannādhehi prajāyai tvā havāmahe
yasyai yoniṃ prati reto dadhātu pumān putro jāyatāṃ garbhe asmin
taṃ pipṛhi daśamāsyo'ntarudare sa jāyatāṃ śreṣṭhatamasvānām iti vā
tṛtīye māsi puṃsavanam
puṣyeṇa śravaṇena vā somāṃśuṃ peṣayitvā kuśadaṇḍakaṃ vā nyagrodhasya vā skandhasyāntyāṃ śuṅgāṃ yūpasyāgniṣṭāṃ vā saṃsthite vā yajñe juhvaḥ saṃsrāvam / agninā rayim tannasturīyam samiddhāgnirvanavat piśaṅgarūpaḥ iti catasṛbhirante svāhākārābhiḥ nasto dakṣiṇato niṣiñcet
atha trayodaśaḥ khaṇḍaḥ
caturthe māsi garbharakṣaṇam
brahmaṇāgnissaṃvidānaḥ iti ṣaṭ sthālīpākasya hutvā akṣībhyāṃ te nāsikābhyāmiti sūktena pratyṛcamājyalepenāṅgānyanuvimṛjyāt
atha caturdaśaḥ khaṇḍaḥ
saptame māsi prathamagarbhe sīmantonnayanam
snātāmahatavāsinīṃ paścādagnerupaveśya sthālīpākasya juhoti
mudgaudanamityeke
puṃvadupakaraṇāni syuḥ
nakṣatraṃ ca
dhātā dadātu dāśuṣe dhātā prajāyā uta rāya īśe nejameṣa parāpata iti tisraḥ prajāpate iti ṣaṣṭhī
triśvetayā śalalyā darbhasūcyā vodumbaraśalāṭubhissaha madhyādūrdhvaṃ sīmantamunnayati bhūrbhuvassvaḥ iti
utsaṅge nidhāya trivṛte kṛtvā kaṇṭhe badhnāti ayamūrjāvato vṛkṣa ūrjīva phalinī bhava iti
athāha vīṇāgāthinau rājānaṃ saṃgāyata iti yo vānyo vā vīrataraḥ iti
udapātre akṣatānavanīya viṣṇuryoniṃ kalpayatu nejameṣa parāpata iti ṣaḻṛcena pāyayet rākāmahamiti catasṛbhiḥ
athāsyā udaramabhimṛśet suparṇo'si garutmān trivṛtte śiro gāyatraṃ cakṣuśchandāṃsyaṅgāni yajūṃṣi nāma sāma te tanūḥ vāmadevyaṃ madhyaṃ bṛhadrathantare pakṣau yajñāyajñiyaṃ pucchaṃ dhiṣṇyaṃ śaphāḥ
/ modamānīṃ gāpayenmahāhaimavatīṃ vā
ṛṣabho dakṣiṇā
atha pañcadaśaḥ khaṇḍaḥ
kākādanyā maśakādanyā kośātakyā bṛhatyā kālakītakasyeti mūlāni pe
ṣayitvopalepayed deśe yasmin prajāyeta
rakṣasāmapahatyai
atha ṣoḍaśaḥ khaṇḍaḥ
atha jātakarma
jātaṃ kumāraṃ trirabhyapānyānuprāṇyāt
ṛcā prāṇihi / yajuṣā samanihi / sāmnodenihi iti jātamabhimantrya
sarpirmudhunī dadhyudake ca sannīya
eṣa eva madhuparkaḥ
vrīhi yavau vā sannikṛṣya
triḥ prāśayejjātarūpeṇa pra te yacchāmi madhumanmakhāya vedaṃ prasūtaṃ savitrā maghonā / āyuṣmān gupito devatābhiśśataṃ jīva śarado loka asminnasau / iti
nakṣatranāmātra prabrūyāt
nāmāsya dadhāti ghoṣavadādyantarantasthamabhiniṣṭhānāntaṃ dvyakṣaraṃ caturakṣaram
api vā ṣaḻakṣaram
ayugmavadadantyaṃ kumāryai
kṛtaṃ kuryāt
na taddhitāntam
tadasya mātā pitā ca vidyātām
daśamyāṃ vyāvahārikaṃ brāhmaṇajuṣṭam
kṛṣṇasya śuklakṛṣṇāni lohitāni ca romāṇi maṣīṃ kārayitvaitasminneva catuṣṭaye catuḥ prāśayediti māṇḍūkeyaḥ / bhūrṛgvedaṃ tvayi dadhāmyasau svāhā / bhuvo yajurvedaṃ tvayi dadhāmyasau svāhā / svassāmavedaṃ tvayi dadhāmyasau svāhā / bhūrbhuvasvarvākovākyetihāsapurāṇān sarvān vedāṃstvayi dadhāmyasau svāhā iti
medhājananaṃ dakṣiṇe karṇe vāg iti triḥ
vāgdevī manasā saṃvidānā prāṇena vatsena sahandraproktā juṣatāṃ tvā saumanasāya devīṃ mahīmindrāvāṇī cīssalilā svayaṃbhūḥ iti cānumantrayīta
śaṇasūtreṇa vigrathya jātarūpaṃ dakṣiṇe pāṇāvapinahyotthānādūrdhvaṃ daśamyāṃ brāhmaṇebhyo dadyāt
amā vā kurvīta
atha saptadaśaḥ khaṇḍaḥ
daśarātre cotthānam
mātāpitarau śirassnātāvahatavāsinau kumāraśca
etasminneva sūtake'gnau sthālīpākaṃ śrapayitvā janmatithiṃ hutvā trīṇi ca bhāni sadaivatāni
tanmadhye juhuyād yasmin jātaḥ syāt
pūrvaṃ tu daivataṃ sarvatra
āyuṣṭe adya gīrbhirayamagnirvareṇyaḥ
punaste prāṇa āyātu parā yakṣmaṃ suvāmi te
āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayoniredhi
ghṛtaṃ pītvā madhu cāru gavyaṃ piteva putramabhirakṣatādimam
tvaṃ soma mahe bhagamiti daśamīṃ sthālīpākasya hutvā brāhmaṇān svasti vācya nāmadheyaṃ prakāśaṃ kṛtvā / evameva māsi māsi janmatithiṃ hutvordhvamā saṃvatsarāt
gṛhyāgnau juhoti
atha aṣṭādaśaḥ khaṇḍaḥ
caturthe māsi niṣkramaṇikā
snātaḥ kumāro'laṅkṛtaḥ sarvasurabhigandhaiḥ mālyaiśca yathopapādaṃ māturaṅkagato yā vānyā mātṛsthāne
sakuśapāṇiḥ kuśairhotāramanvārabhate
saṃ pūṣannadhvanaḥ iti sūktena pratyṛcaṃ sthālīpākasya hutvā brāhmaṇān svasti vācya pūrvaṃ devāyatanaṃ gatvā sātapatraḥ kumāraḥ suhṛdagṛhāṇi ca
tataḥ paryeti
atha brāhmaṇabhojanam
atha ekonaviṃśaḥ khaṇḍaḥ
ṣaṣṭhe māsyannaprāśanam
ājamannādyakāmasya
taittiraṃ brahmavarcasakāmasya
mātsyaṃ javanakāmasya
ghṛtaudanaṃ tejaskāmasya
madhvodanamāyuṣkāmasya
dadhyodanamindriyakāmasya
kṣīrodanaṃ paśukāmasya
dadhimadhughṛtamidramannaṃ prāśayet
annapate'nnasya no dehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ
pra pra dātāraṃ tāriṣa ūrdhvaṃ no dhehi dvipade catuṣpade
yacciddhi te mahaścit
imamagna āyuṣe varcase kṛdhi tigmamojo varuṇa somarājan
mātevāsmā adite śarma yaccha viśvedevā jaradaṣṭiryathāsat
iti hutvā agna āyūṃṣi ityabhimantrya mahāvyāhṛtibhiḥ prāśanam
śeṣaṃ mātā prāśnīyāt
atha viṃśaḥ khaṇḍaḥ
saptame'ṣṭame vā māsi karṇavedhanam
yathā kuladharmaṃ vā
tiṣyapunarvasvoḥ śravaṇadhaniṣṭhayorvā
pūrvottareṣu vā
sarveṣāṃ yathānukūlaṃ vā
abhi tvā deva savitaḥ iti tisṛbhistrimadhurasya hutvā hiraṇmayyetarayā vā sūcyā āśrut karṇa iti dakṣiṇaṃ karṇaṃ vidhvā uta tvā badhiraṃ vayamiti savyam
raktakaṅkaṇaṃ raktasūtraṃ vā chidrayoḥ pratinidadhyāt rākāmahamityetayā
atha brāhmaṇān
trimadhureṇa svastīrvācya tato'bhivādayīta
atha ekaviṃśaḥ khaṇḍaḥ
saṃvatsare brāhmaṇasya cūḻākarma
tṛtīye vā varṣe
pañcame kṣatriyasya
saptame vaiśyasya
saṃvatsare vā sarveṣām
agnimupasamādhāya vrīhiyavānāṃ tilamāṣānāmiti ca pātrāṇi pūrayitvānaḻuhaṃ gomayaṃ kuśabhittiṃ ca keśa
pratigrahaṇamādarśaṃ lohakṣuraṃ navanītaṃ cottarata upanidadhāti
saṃ pṛcyadhvamṛtāvarīrūrmiṇīrmadhumattamāḥ
pṛñcatīrmadhunā payo mandrā dhanasya sātaye
ityuṣṇāsvapsu śītāḥ siñcati
āpa undantu jīvase dīrghāyutvāya varcase
/ tryāyuṣaṃ jamadagneḥ kaśyapasya tryāyuṣamagaratyasya tryāyuṣaṃ yaddevānāṃ tryāyuṣaṃ tatte astu tryāyuṣamiti śītoṣṇābhiradbhirdakṣiṇaṃ keśapakṣaṃ trirabhyanakti
evameva navanītena cchitvā
oṣadhe trāyasvainamiti kuśataruṇamantarnidadhāti
keśān kuśataruṇaṃ cādarśena spṛṣṭvā tejo'si svadhitiṣṭe pitā mainaṃ hiṃsīḥ
iti lohakṣuramādatte
yenāvapat savitā kṣureṇa somasya rājño varuṇasya vidvān
yena dhātā bṛhaspaterindrasya cāvapacchiraḥ
tena brahmāṇo vapatedamasyāyuṣmān dīrghāyurayamastu vīro'sau
iti keśāgrāṇi cchinatti kuśataruṇaṃ ca
evaṃ dvitīyam
evaṃ tṛtīyam
evaṃ dviruttarataḥ
nikakṣayoḥ ṣaṣṭhasaptame godānakarmaṇi
etadeva godānakarma yaccūḻākarma ṣoḻaśe varṣe'ṣṭādaśe vā
tṛtīye tu pravapane gāṃ dadāti
ahataṃ ca vāso yenācchanno vapati
tūṣṇīmāvṛtāḥ kumārīṇām
prāgudīcyāṃ diśyapāṃ vā samīpe bahvopadhike deśe keśān nikhananti
nāpitāya dhānyapātrāṇi nāpitāya dhānyapātrāṇi
iti kauṣītakagṛhye prathamo'dhyāyaḥ
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
prathamaḥ khaṇḍaḥ
garbhāṣṭameṣu varṣeṣu brāhmaṇamupanayītaiṇeyenājinena
garbhadaśameṣu vā
garbhaikādaśeṣu kṣatriyaṃ rauraveṇa
garbhadvādaśeṣu vaiśyaṃ gavyena
ā ṣoḍaśād brāhmaṇasyāpatitā sāvitrī
ā dvāviṃśāt kṣatriyasya
ā caturviṃśādvaiśyasya
kāṣāyaṃ vāso brāhmaṇasya
māñciṣṭhaṃ kṣatriyasya
hāridraṃ vaiśyasya
ahatena vāsasā sarve
mekhalinaḥ
mauñjī mekhalā brāhmaṇasya
dhanurjyā kṣatriyasya
ūrṇāsūtraṃ vaiśyasya
teṣāṃ daṇḍāḥ
pālāśo bailvo vā daṇḍo brāhmaṇasya
naiyagrodhaḥ khādiro vā kṣatriyasya
audumbaro vaiśyasya
evameva homārthe
ghrāṇāntiko brāhmaṇasya
lalāṭāntikaḥ kṣatriyasya
keśāntiko vaiśyasya
sarve vā sarveṣām
yenābandhenopanayīta ācāryādhīnaṃ tat
parivāpyopanayettu
āplāvyāḻaṅkṛtya
agnaya indrāyādityāya viśvebhyo devebhya iti hutvā jaghanenāgnimupatiṣṭhataḥ prāṅmukha ācāryaḥ pratyaṅmukha itarastiṣṭhan tiṣṭhantamupanayet
iyaṃ duruktaṃ paribādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī na āgāt
prāṇāpānābhyāṃ balamāviśantī sakhā devī subhagā mekhaleyam iti
trirmekhalāṃ parivṛtya trivṛtātrivṛtenaikagranthirekaḥ
trayo'pi vā
yajñasyopavītenopavyayāmi dīrghāyutvāya suprajāstvāya suvīryāya sarveṣāṃ vedānāmādhipatyāya yaśase brahmavarcasāya tvā ityupavītena
upanahya dakṣiṇaṃ bāhumuddhṛtya śira upadhāya vāmeṃ'se pratiṣṭhāpayati
evaṃ yajñopavītī
viparītaṃ pitrye
ucchiṣṭamityajīnena ca
atha dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
adbhirañjaliṃ pūrayitvāthainamāha ko nāmāsi iti
asāvahaṃ bhoḥ itītaraḥ
samārṣaḥ ityācāryaḥ
samārṣo'haṃ bhoḥ itītaraḥ
brahmacārī bhava ityācāryaḥ
brahmacārī bhavāni itītaraḥ
bhūrbhuvaḥsvaḥ ityañjalāvañjalīṃstrīnāsicya dakṣiṇottarābhyāṃ pāṇibhyāṃ pāṇī saṃgṛhya japati devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmupanayāmyasau iti
gaṇānāṃ tvā iti gaṇakāmam
āgantāmariṣaṇyata iti yaudham
mahāvyāhṛtibhirvyādhitam
bhagaste hastamagrabhīt pūṣā te hastamagrabhīt savitā te hastamagrabhīdaryamā te hastamagrabhīnmitraste hastamagrabhīnmitrastvamasi dharmaṇāgnirācāryastavāsāvahaṃ cobhau / agna etaṃ te brahmacāriṇaṃ paridadāmi indra etaṃ te brahmacāriṇaṃ paridadāmyāditya etaṃ te brahmacāriṇaṃ paridadāmi viśve devā etaṃ vo brahmacāriṇaṃ paridadāmi dīrghāyutvāya śataśāradāya sarveṣāṃ vedānāmādhipatyāya suślokāya svastaye iti
aindrīmāvṛtamāvartasvādityasyāvṛtamanvāvartasva iti pradakṣiṇaṃ paryāvṛtya dakṣiṇena prādeśena dakṣiṇamaṃsamanvārabhya japati
bhūrbhuvaḥsvarariṣyataste hṛdayasya priyo bhūyāsaṃ mātvamadhyavacchitvāsau iti
tūṣṇīmapasavyaṃ paryāvṛtyāthāsyordhvāṅguliṃ pāṇiṃ hṛdaye nidhāya japati mama vrate hṛdayaṃ te dadhāmi mama cittamanucittaṃ te astu mama vācamekamanā juṣasva bṛhaspatiṣṭvā niyunaktu mahyaṃ kāmasya brahmacāryasyasau iti
tenaiva mantreṇa tathaiva paryāvṛtya dakṣiṇena prādeśena dakṣiṇaṃ bāhumanvārabhyāha brahmacāryasi samidhamādhehi apo'śāna karma kuru divā mā suṣupthāḥ vācaṃ yacchā samidādhānāt
eṣā te agne samit ityabhyādadhāti samidham
tūṣṇīṃ vā
atha tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
saṃvatsare sāvitrīmanvāha trirātre'nvakṣaṃ vā
gāyatrīṃ brāhmaṇāyānubrūyāt
triṣṭubhaṃ kṣatriyāya
jagatīṃ vaiśyāya
sāvitrīṃ tveva
uttareṇāgnimupaviśataḥ prāṅmukha ācāryaḥ pratyaṅmukha itaraḥ
vaiśvāmitrīṃ gāyatrīṃ sāvitrīṃ bho anubrūhi itītaraḥ
tatsaviturvareṇyam ityetāṃ sapraṇavāṃ savyāhṛtīṃ paccho'rdharcaśo'navānam
yadi trirātre saṃvatsare vā bhaikṣācaraṇāntaṃ kṛtvopāsīta
āpo nāma stha śivā nāma sthaujā nāma sthājarā nāma sthāmṛtā nāma sthābhayā nāma stha tāsāṃ vo'śīya sumatau mā dhatta ityenaṃ trirapa ācamayya svastino mimītāmiti pañcarcena daṇḍaṃ prayacchati
dṛteriva te iti kamaṇḍalum
varo dakṣiṇā
taccakṣuḥ ityādityamupasthāya pradakṣiṇaṃ parikramya bhikṣate grāmam
mātaraṃ tveva prathamām
yā vainaṃ na pratyācakṣīta
ācāryāya bhaikṣaṃ vedayīta
anujñāto guruṇā bhuñjīta
aharahaḥ samidādhānaṃ bhaikṣācaraṇa
madhaḥśayyā guruśuśrūṣeti brahmacāriṇo nityāni
tadapi ślokaḥ
kṣetraṃ hiraṇyaṃ gāṃ vāsaśchatropānahamantataḥ
dhānyamannamatho śākaṃ gurave prītimāvahet iti
atha caturthaḥ khaṇḍaḥ
athānuvacanasya
agneruttarata upaviśataḥ prāṅmukha ācāryaḥ pratyaṅmukha itaraḥ
abhivādya pādāvācāryasya ca pāṇī prakṣālya mūle kuśataruṇān gṛhṇāti
tān savyenācāryo'gre saṃgṛhya dakṣiṇenādbhiḥ pariṣiñcati
adhīhi bhoḥ ityuktvā ācāryaḥ
ॐpūrvā vyāhṛtayaḥ sāvitrīṃ bho anubrūhi itītaraḥ
ॐpūrvā vyāhṛtayaḥ sāvitrīṃste'nubravīmi ityācāryaḥ
ṛṣīn bho anubrūhi itītaraḥ
ṛṣīṃste'nubravīmi ityācāryaḥ
devatā bho anubrūhi itītaraḥ
devatāste'nubravīmi ityācāryaḥ
chandāṃsi bho anubrūhi itītaraḥ
chandāṃsi te'nubravīmi ityācāryaḥ
śraddhāmedhe bho anubrūhi itītaraḥ
śraddhāmedhe te'nubravīmi ityācāryaḥ
yena yenarṣiṇā yo yo yaddevatyo yacchandā vā syāt tathā tathā taṃ taṃ mantramanubrūyāt
api vāvindan ṛṣidaivatachandāṃsyevamevaikaikamṛṣimanuvākaṃ vānubrūyāt
kṣudrasūkteṣvanuvākaṃ vānubrūyāt
yāvadvā gururmanyeta
ādyottame vānubrūyādṛṣeranuvākasya
ādyuttamā ityeṣā prakṛtiriti
kāmaṃ sūktādāvācāryaḥ
ityetadṛṣisvādhyāyena vyākhyātam
samā te kuśataruṇānādāya ānaḻuhena gomayena mūlakuṇḍaṃ kṛtvā yatho
ktamadbhiḥ pariṣiñcati
athemāstarpayati
atha pañcamaḥ khaṇḍaḥ
agnistṛpyatu / prajāpatistṛpyatu / virūpākṣastṛpyatu / brahmā / vedāḥ / devāḥ / ṛṣayaḥ / sarvāṇi ca cchandāṃsi / oṅkāraḥ / vaṣaṭkāraḥ / vyāhṛtayaḥ / sāvitrī / yajñāḥ / dyāvāpṛthivī / antarikṣam / ahorātrāṇi / sāṅkhyāḥ / siddhāḥ / samudrāḥ / nadyaḥ / gāvaḥ / girayaḥ / kṣetrauṣadhivanaspatigandharvāpsarasaḥ / nāgāḥ / vayāṃsi / sādhyāḥ / viprāḥ / yakṣāḥ / rakṣāṃsi / piśācāḥ / bhūtāni / atha nivītībhūtvā / madhucchandāḥ / śatarcinaḥ / mādhyamāḥ / gṛtsamadaḥ / viśvāmitraḥ / vāmadevaḥ / atriḥ / bharadvājaḥ / vasiṣṭhaḥ / pragāthāḥ / pāvamānyaḥ / kṣudrasūktāḥ / mahāsūktāḥ / evamantāni tṛpyantu / atha saṃvītī bhūtvā / smṛtiṃ tarpayāmi / dhṛtiṃ tarpayāmi / śraddhāṃ tarpayāmi / medhāṃ tarpayāmi / prajñāṃ tarpayāmi / dhāraṇāṃ tarpayāmi
chandāṃsi tṛpyantām / ṛṣayastṛpyantām / devatāstṛpyantām
atha prācīnāvītī dakṣiṇāṃ diśamanvīkṣamāṇaḥ / sumantujaiminivaiśampāyanapailasūtrabhāṣyamahābhāratadharmācāryāḥ / jānantibāhavigārgyagautamaśākalyabābhravyamāṇḍavyamāṇḍūkeyāḥ / suyajñasāṃkhyāyanajātūkarṇyāḥ / paiṅgaśāmbavyaitareyāḥ / gārgī vācaknavī / baḍavā prātitheyī / sulabhā maitreyī / kahoḻaṃ kauṣītakam / mahākauṣītakam / suyajñam / sāṅkhyāyanam / aitareyam / mahaitareyam / paiṅgyam / mahāpaiṅgyam / śāmbavakam / mahāśāmbavakam / bāṣkaḻam / śākaḻam / gārgyam / mahājapatram / sujātavaktram / audavāhim / saujāmim / bābhravyaṃ somaśarmāṇam / pāñcālaṃ vedamitram / ācāryaṃ śaunakam
ye cānye ācāryāste cāpi tṛpyantu
pratipuruṣaṃ pitaraḥ
suyajñaḥ / sāṃkhyāyanaḥ / pailaḥ / kahoḻaḥ /
kauṣītakiḥ / kahoḻāya kauṣītakaye svadhāstu
atha ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
ahaḥśeṣaṃ sthānamupavāsaśca
aparāhṇe'kṣatadhānā bhikṣitvā ājyāhutidharmeṇāgnau pāṇinā juhuyāt sadasaspatimadbhutamiti pratyṛcaṃ sūktaśeṣeṇa
bhaikṣairācāryaṃ svastivācya araṇye samitpāṇiḥ sandhyāmupāste nityaṃ vāgyata uttarāparamabhimukho'nvaṣṭamadeśamardhāstamite maṇḍale ā nakṣatrāṇāṃ darśanāt / atikrāntāyāṃ mahāvyāhṛtīḥ sāvitrīṃ svastyayanāni ca japitvā
evaṃ prātaḥ prāṅmukhastiṣṭhannā maṇḍaladarśanāt
udite prādhyayanam
aharahaḥ sāyaṃprātaragniṃ praṇīyopasamādhāya parisamūhya paryukṣya susamiddhe juhoti agnaye samidhamāhāriṣa bṛhate jātavedase tayā tvamagne vardhasva samidhā brahmaṇā vayaṃ svāhā iti prathamām / edho'syedhiṣīmahi iti dvitīyām / samidasi samedhiṣīmahi iti tṛtīyām / eṣā te agne samittayā vardhasva cāpyāyasya ca / bardhiṣīmahi ca vayamā ca
pyāsiṣīmahi iti caturthīṃ
atha paryukṣya
agniḥ śraddhāṃ ca medhāṃ ca vinipātaṃ smṛtiṃ ca me
īḻito jātavedāḥ śunaṃ naḥ saṃprayacchatu
ityagnimupatiṣṭhate
sa eteṣāṃ vedānāmekaṃ dvau trīn sarvān vārdhāte ya evaṃ
hutvāgnimupatiṣṭhate
tadapi ślokāḥ
aśvatthaḥ khadiro'rkaśca plakṣo vaikaṅkataśśamī
kāṣmaryaśca śakṛdvanyaṃ sīravāhāśca sarvaśaḥ
veṇuṃ varjyātha vānyāni nimbāralasakaṇṭakān
karañjāmrāsavarṇāśca varjyāḥ kāntāśca nāmataḥ
homārthī tu prayuñjīta nitye naimittike'pi vā
pālāśī tu srugeva syādvā pārṇaḥ khādiraḥ sruvaḥ iti
atha saptamaḥ khaṇḍaḥ
atha vratādeśanam
tasyopanayanena kalpo vyākhyātaḥ
na sāvitrīmanvāha
daṇḍapradānāntamityeke
udagayane śuklapakṣe'horātraṃ brahmacaryamupetyācāryo'māṃsāśī
caturdaśīṃ parihāpyāṣṭamīṃ navamīṃ ca
ādyottame caike
yāṃ vānyāṃ bhapraśastāṃ manyeta tasyāṃ śukriyabrahmacaryamādiśeta
śukriyabrahmacārī bhava ityācāryaḥ
śukriyabrahmacārī bhavāni itītaraḥ
evamuttareṣāṃ yadyadvratamādiśeta tasya tasya nāmnā nirdiśet
trirātraṃ brahmacaryaṃ caret
dvādaśarātraṃ saṃvatsaraṃ vā
yāvadvā gururmanyeta
godānasya ca
śākvaraṃ tu saṃvatsaraṃ māhāvratikamaupaniṣadaṃ ca
pūrṇe kāle caritabrahmacarye śayucārhaspatyānte vede prokte rahasyaṃ śrāvayiṣyan kālaniyamaṃ cādeśena pratīyena
kṛtaprātarāśasya
aparāhṇe'parājitāyāṃ diśi hutvācāryaḥ athainaṃ yāsveva devatāsu paridatto bhavati tāsvenaṃ paripṛcchati agnāvindra āditye viśveṣu ca deveṣu caritaṃ te brahmacaryamiti
caritaṃ bho iti pratyukte paścādagneḥ prāṅmukhe sthite ahatena vāsasācāryaḥ pradakṣiṇaṃ mukhaṃ triḥ pariveṣṭya upariṣṭāddaśāḥ kṛtvā yathā na saṃbhraśyeta
trirātraṃ samidādhānaṃ bhaikṣācaraṇamadhaḥśayyāṃ guruśuśrūṣāṃ ca kurvan vāgyato'pramatto'raṇye devakule'gnihotra upavasakha iti
atra haike tāneva niyamāṃstiṣṭhato rātryāmevopaviśanti
ācāryomāṃsāśī brahmacārī grāmānniṣkrāmannaitānīkṣetānadhyāyān spṛśatāmuṃ piśitāmaṃ caṇḍālaṃ sūtikāntejanīmapahastakāṃ śmaśānaṃ sarvāṇi ca śyāmarūpāṇi yānyāsye na praviśeyuḥ
prāgudīcyāṃ diśi puṇye deśe udita āditye'nuvacanadharmeṇa vāgyatāyoṣṇīṣiṇe'nvāha
mahānāmnīṣvevaiṣa niyamaḥ
athottareṣu prakaraṇeṣu svādhyāyamevaṃ kurvītācāryasyetaraḥ śṛṇoti
uṣṇīṣamājyabhājanaṃ dakṣiṇāṃ cācāryāya dadāti tvaṃ tamiti
uccā divi iti ca
praṇavena vā sarvam
atra haike vaiśvadevaṃ caruṃ kurvate sarveṣu prakaraṇeṣu
yathā paridattamiti ca māṇḍūkeyaḥ
atha aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
athāto daṇḍaniyamaḥ
nāntarāgamanaṃ kuryādātmano daṇḍasya ca
atha ceda
daṇḍamekhalopavītānāmanyatamadviśīryeta cchidyeta vā tasya tatprāyaścittiḥ yadudvāhe rathasya
mekhalā cedasandheyā bhavati anyāṃ kṛtvānumantrayate medhyāmedhyavibhāgajñe devi goptri sarasvati / mekhale skannavicchinne santanoṣi vrataṃ mama / iti
etayaiva yathārthamupavīte
tvamagne vratabhṛcchuciḥ ityetābhyāmṛgbhyāmāhutīrhutvā atha mekhalāṃ śānte vṛkṣe nidhāya pūrṇe kāle mekhalāmupavītaṃ ca daṇḍe badhnāti
tadapyetat yajñopavītaṃ daṇḍaṃ ca mekhalāmajinaṃ tathā / juhuyādapsu vrate pūrṇe vāruṇyarcā rasena vā
brahmacārī pravatsyannācāryamanumantrayate prāṇāpānayoḥ ityupāṃśu idaṃ vatsyāvo bho ityuccaiḥ
prāṇāpāna uruvyacāstvayā prapadye devāya tvā goptre paridadāmi devasavitareṣa te brahmacārī taṃ gopāya samāmṛta ityupāṃśu ॐ svasti ityuccairācāryaḥ ॐ
svastītyuccairācāryaḥ
iti kauṣītakagṛhye dvitīyo'dhyāyaḥ
atha tṛtīyo'dhyāya:
prathamaḥ khaṇḍa:
snānaṃ samāvartsyamānasya
ānaḻuhe carmaṇyupaviśya keśaśmaśrulomanakhāni vāpayitvā vrīhiyavaistilasarṣapairapāmārgaiḥ sadāpuṣpābhirityucchādyāpohiṣṭhīyenābhiṣicyālaṅkṛtya yuvaṃ vastrāṇi iti vāsasī paridhāya āyuṣyaṃ varcasyamiti sūktena jātarūpamapinahya
utthāne kumārasya ca
athāsminnanvārabdha indrāgnibhyāṃ sthālīpākasya hutvā madhuparkaṃ dadyāt
pratilīnastadaharāsīta
vanaspate vīḍvaṅgaḥ śāsa itthā iti rathamārohet
yatrainaṃ gatvā paśunā vāhayeyuḥ tatpūrvamupatiṣṭheta
gobhirvā samāvarteta
phalavato vā vṛkṣāt
indraśreṣṭhāni syonā pṛthivi bhava iti pratyavarohati
īpsitamannaṃ tadaharbhuñjīta
ācāryāya vastrayugaṃ dadyāt
uṣṇīṣaṃ maṇikuṇḍalaṃ daṇḍopānahaṃ chatraṃ ca
atha dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
agāraṃ kārayiṣyan ihānnādyāya viśaḥ pratigṛhṇāmi ityudumbaraśākhayā triḥ parilikhya madhye sthaṇḍile juhoti ko'si kasyāsi kāyaṃ te grāmakāmo juhomi svāhā
asyāṃ devānāmadhibhāgadheyamitaḥ prajātāḥ pitaraḥ paretāḥ
irāvatī juhvad grāmakāmo nu devānāṃ kañca nāntaremi svāhā iti
na ca sthūṇāgartān khānayitvodamanthānāsicya imāṃ viminve'mṛtasya śākhāṃ
madhordhārāṃ prataraṇīṃ vasūnām
enāṃ śiśuḥ krandatvā kumāra enāṃ dhenuḥ pāvakavathsa
ityudumbaraśākhāṃ ghṛtenāktāṃ dakṣiṇe dvārye garte'vadadhāti
imāmucchrayāmi bhuvanasya śākhāṃ madhordhārāṃ prataraṇīṃ vasūnām
enā śiśuḥ krandatvā kumāra enāṃ dhenuḥ pāvakavathsa
ityuttarataḥ
evaṃ dvayordakṣiṇataḥ paścāduttarataśca
imāmahamasmin vṛkṣasya śākhāṃ ghṛtamukṣantīmamṛte minomi
enāṃ śiśuḥ krandatvā kumāra āsyandatāṃ dhenavo nityavathsāḥ
iti sthūṇārājamucchrayati
enaṃ kumārastaruṇa āvathso bhuvanaspatiḥ /
kumbhāddadhnaḥ kalaśairgamaḥ / ihaiva sthūṇe pratitiṣṭhatyaśvāvatī gomatī sīlamāvatī kṣeme tiṣṭha ghṛtamukṣamāṇāḥ / ihaiva tiṣṭhannimitā tilvilevāsyā irāvatīṃ madhye poṣasva tiṣṭhantīṃ mā tvā prāpannaghāyava upahūtā iha gāva upahūtā ajāvayo'tho'nnasya kīḻāḻa upahūtā gṛheṣu ṇo rathantare pratiṭiṣṭha vāmadevye bṛhati śrayasva iti sthūṇārājamabhimṛśya saṃmitasya sthūṇāḥ samabhimṛśati satyaṃ ca śraddhā ca iti pūrve
yajñaśca dakṣiṇā ca iti dakṣiṇe
balaṃ corjaṃ ca ityapare
brahma ca kṣatraṃ ca ityuttare
śrītūspe
dharmaḥ sthūṇārāje
ahorātre dvāraphalake
saṃvatsaraḥ pidhāne
ukṣā samudraḥ ityabhyaktamaśmānaṃ
stūpasyādhastānnikhanet
saṃsthite vāstukaraṇe śobhite ca samantataḥ
atha tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
agniṃ dadhāmi manasā śivena ityagniṃ praṇīya pṛthivīṃ śaṃbhuvā ha pratitiṣṭhasva iti prāgagreṣu naveṣu kuśeṣūdakumbhaṃ navaṃ maṇikaṃ vā pratiṣṭhāpya āpohiṣṭhīyābhistisṛbhiḥ pūrayitvā ariṣṭā asmākaṃ vīrā mā parā seci no dhanamityapidhāya rathantarasya stotriyeṇa punarādāya kakupkāraṃ tisraḥ pūrvāhṇe juhoti
vāmadevyasya madhyandine
bṛhato'parāhṇe
sāvitryā cānusavanaṃ śatādūrdhvam
mahāvyāhṛtayaścatasraḥ / vāstoṣpate iti catasraḥ / vāstoṣpate dhruvā sthūṇā sauviṣṭakṛtī daśamī sthālīpākasya rātrau
jyeṣṭhaṃ putramādāya jāyayā saddadhānyāḥ prapadyate indrasya gṛhāḥ śivā vasumanto varūthinaḥ / tānahaṃ prapadye saha jāyayā saha prajayā saha paśubhiḥ saha yanme kiñcāsti tena / śamaṃ śamaṃ śivaṃ śivaṃ kṣemāya vaḥ śāntyai prapadye'bhayaṃ no astu iti
etayaivāvṛtāṣāḍhyāṃ paurṇamāsyāṃ svastyayanamityācakṣate
uddharenmaṇikapratiṣṭhāpanaṃ gṛhapraveśanaṃ ca
svasti no mimītāmiti pañcarcaṃ japati
atha brāhmaṇabhojanam
atha caturthaḥ khaṇḍaḥ
grāmo māraṇyāya paridadātu haviśca mahāyamāya paridehi iti grāmānniṣkrāman
araṇyaṃ mā grāmāya paridadātu haviśca mahāyamāya paridehi iti grāmaṃ pra
viśannariktaḥ
gṛhān bhadrān sumanasaḥ prapadye'vīraghno vīravataḥ suvīrān
irāṃ vahato ghṛtamukṣamāṇāsteṣvahaṃ sumanāḥ saṃviśeyam
iti sadā prapadanīyaḥ
anāhitāgniḥ pravatsyan gṛhān samīkṣate
imānme mitrāvaruṇā gṛhān gopāyataṃ yuvam
avinaṣṭānavihṛtān pūṣemānabhirakṣatu
iti / api panthāmaganmahi iti ca
proṣyāyan gṛhān samīkṣate gṛhā
mā bibhīta mā me bibhyatorjaṃ bibhyateṣamūrjaṃ bibhradvasumanāḥ suvarcāḥ gṛhānaimi sumanasā modamānaḥ / yeṣāṃ madhye vipravasanti ye saumanaso bahu / gṛhānupahvayāmahe te no hinvantu jāmayaḥ / upahūtā iha gāvaḥ upahūtā ajāvayaḥ / yo nasya kīlāla upahūtā ajāvayaḥ / asyopasadye māriṣadayaṃ śreṣṭhī dadhātu naḥ iti gṛhyamagnimupasthāya kalyāṇīṃ vācaṃ prabrūyāt
virājo doho'si
virājo dohamaśīya mayi virājaḥ padyāyai dohaḥ iti pādyapratigrahaṇam
atha pañcamaḥ khaṇḍaḥ
anāhitāgnirnavaṃ prāśiṣyannāgrayaṇadevatābhya indrāgnibhyāṃ viśvebhyo devebhyaḥ sviṣṭakṛccaturthībhyaḥ svāhākāreṇa gṛhye'gnau hutvā prajāpataye tvā grahaṃ gṛhṇāmi
mahyaṃ śriyai mahyaṃ yaśase mahyamannādyāya iti hutaśeṣād grahaṃ gṛhītvā
bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāstvayā vaśena samaśīmahi tvā
sa no mayobhūḥ pitavāviśeha śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade
ityadbhirabhyukṣya triḥ prāśnāti
amo'si prāṇa tadṛtaṃ bravīmyamo'si sarvāṇyanu praviṣṭaḥ
same jarāṃ rogamapanudya śarīrādamā ma edhi māmṛdhāma indra
iti hṛdayadeśamabhimṛśya prāṇānāṃ granthirasi mā visrasa iti nābhim
bhadraṃ karṇebhiḥ iti yathārūpaṃ taccakṣuḥ ityādityamupasthāya
pari vapasvedaṃ vṛñjantu ghoṣiṇyassa mā svastha gopate mā vo rakṣo mano riṣat pūṣā gā anvetu naḥ iti gāḥ pratiṣṭhamānā anumantrayate
pari pūṣā iti parikrāntāsu
yāsāmūdhaścaturbilaṃ madhoḥ pūrṇaṃ ghṛtasya ca
tā naḥ santu payasvatīrbahvīrgoṣṭhe ghṛtācyaḥ
ā gāvo agmanniti saptāgatāsu
uttamāpākurvan mayobhūrvātaḥ iti ca
sūktena goṣṭhagatāḥ
yāsu prathamā prajāyeta tasyāḥ pīyūṣaṃ juhuyāt saṃvatsarīṇaṃ paya usriyāyāḥ iti dvābhyām
yā phālgunyā uttarāmātrāsyā sā revatyā saṃpadyate tasyāmaṅgalakṣaṇāni kārayet bhuvanamasi sahasramasi rāyaspoṣaṃ mā vo dadhat / akṣatamasyariṣṭaṃ virāḻannaṃ gopāyati / yāvatīnāmidaṃ kariṣyāmi bhūyasīnāmuttarāsāṃ kriyāsamiti
yadi yamau prajāyeta mahā
vyāhṛtibhirhutvā yamasūṃ dadyāt
atha ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
atha vṛṣotsargaḥ
kārtikyāṃ paurṇamāsyāṃ revatyāṃ vāśvayujyāṃ ca gavāṃ madhye susamiddhamagniṃ kṛtvājyāhutīrjuhoti iha dhṛtiriha svadhṛtirupasṛjaṃ dharuṇaṃ mātre dharuṇo mātaraṃ dhayan / rāyaspoṣamiṣamūrjamasmāsu dīdharat svāhā pūṣā gā anvetu naḥ iti pauṣṇasya
hutvaikavarṇaṃ dvivarṇaṃ trivarṇaṃ vā yo vā yūthaṃ chādayati yaṃ vā yūthaṃ saṃchādayati
rohito vaiva syāt
sarvāṅgairupetaḥ
yūthe varcasvitamaḥ syātamalaṃkṛtya
yūthe mukhyāścatasro vatsataryaḥ
tāścālaṃkṛtya
etaṃ yuvānaṃ pari vo dadāmi tena krīḻantīścarata priyeṇa mā naśśāpta januṣā saṃvidānā rāyaspoṣeṇa samiṣā madema / ityanumantrayate
nabhyasthe vṛṣe mayobhūrvātaḥ iti
ca sūktena
sarvāsāṃ payasi sthālīpākaṃ śrapayitvā brāhmaṇān bhojayet
atha saptamaḥ khaṇḍaḥ
athāta upākaraṇam
oṣadhīnāṃ prādurbhāve
śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyām
hastena śravaṇena vā
akṣatasūktānāṃ dadhighṛtamiśrāṇāṃ pratyṛcaṃ vedena juhuyāditi haika āhuḥ
sūktānuvākādyāḥ
adhyāyārṣeyādyābhiriti ca māṇḍūkeyaḥ
atha ha smāha kauṣītakiḥ vedebhyo devebhyaḥ chandobhyaḥ ṛṣibhyaśceti
agnimīḻe purohitamityekā
kuṣumbhakastadabravīt āvadaṃstvaṃ śakune bhadramāvada gṛṇānā jamadagninā dhāmante viśvaṃ bhuvanamadhiśritam gantā no yajñaṃ yajñiyāḥ suśami yo naḥ svo araṇaḥ praticakṣva āgne yāhi marutsakhā yatte rājañchṛtaṃ haviḥ iti dvyṛcāḥ
tacchaṃyorāvṛṇīmahe ityekā
hutaśeṣāddhaviḥ prāśya dadhikrāvṇo akāriṣamityācamyopaviśya mahāvyāhṛtayaḥ sāvitrīṃ vedādi
prabhṛti svastyayanāni ca japitvā ācāryaṃ svasti vācya
tadapi bhavati
upākarmaṇi cotsarge trirātraṃ kṣapaṇaṃ bhavet
aṣṭakāsu tathaiva syādṛtvantyāsu ca rātriṣu
atha aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
athāta utsargaḥ
māghaśuklapakṣapratipadyaparājitāyāṃ diśi puṇye deśe pratyasya loṣṭān śāsa itthā iti pratidiśamṛṣīṃśchandāṃsi devatāḥ śraddhāmedhe ca tarpayitvā pratipuruṣaṃ pitaraḥ
udutyam citram namo mitrasya vibhrād bṛhat iti sūktāni japitvā chandāṃsi viśrāmayantyardhaṣaṣṭhān māsān
adhīyīraṃścedahorātramuparamya
prādhyayanam
atha navamaḥ khaṇḍaḥ
atho'paramam
utpāteṣvākālikam
anyeṣvadbhuteṣu ca
vidyutstanayitnuvarṣeṣu trisandhyamekāham
śrāddhabhojane
daśāhamagheṣu ca sūtakeṣu ca
caturdaśyamāvāsyayoḥ
aṣṭakāsu
vāsareṣu nabhyeṣu ca
ācārye coparate daśāham
śrutvā trirātram
tatpūrvāṇāṃ ca pratigrahe śrāddhe
sabrahmacāriṇi sametya
pretamanugamya pitṛbhyaśca nidhāya piṇḍān niśām
sandhyāyām
parvasu
astamite
sāmaśabde
śmaśāne
śūdrasaṃnikarṣe
grāmāraṇye
antaḥśave grāme
adarśanīyāśravaṇīyāniṣṭāghrāṇe
ativāte'bhre varṣati
rathyāyām
bāṇaśabde
rathasthaḥ
śūdravacchuni
vṛkṣārohaṇe
avaṭārohaṇe
apsu
krandatyām
ārtau
nagnaḥ
ucchiṣṭaḥ
saṃkrame
keśaśmaśruvāpana ā snānāt
utsādane
snāne
abhyañjane
saṃveśane sūtikodakyābhyām
avahitapāṇiḥ
senāyām
abhuñjati brāhmaṇe
goṣu ca
atikrānteṣvadhīyīran
eteṣāṃ yadi kiñcidakāmamabhyābhavet prāṇānāyamyādityaṃ nirīkṣyātaḥ paramadhīyīta
vidyutstanayitnuvarṣavarjaṃ kalpe
varṣavarjamardhaṣaṣṭheṣu ca
tadapyetat
annamāpo mūlaphalaṃ yaccānyacchrāddhikaṃ bhavet
pratigṛhyāpyanadhyāyaḥ pāṇyāsyā brāhmaṇāḥ smṛtāḥ
iti
nyāyopetebhya evāvartayet
prāṅmukha ācāryaḥ pratyaṅmukha itaraḥ
dvau vā
bhūyāṃsastu yathāsanam
adhīhi bho ityuktvā ācāryaḥ omitītaraḥ pratipadyādhīyīta
adhītyopasaṃgṛhya viratāḥ sma bho ityuktvā yathārtham
visṛṣṭaṃ virāmastāvadityeke
nādhīyītāramantarā gamayedātmānaṃ pariharanto'dhīyīran
yadi ced doṣaḥ syāt trirātramupoṣyāhorātraṃ vā sāvitrīṃ cābhyāvartayitvā yāvacchaknuyāt
daṇḍasyāntarāgamane brā
hmaṇāya yat kiñcidadyāt / ataḥ paramadhīyīta
atha daśamaḥ khaṇḍaḥ
athāto vaiśvadevaḥ
vaiśvadevasya siddhasya sāyaṃprātargṛhye'gnau juhuyāt
mahāntaṃ kośamiti triḥ paryukṣati sarvatra
agnaye svāhā somāya svāhā indrāgnibhyāṃ svāhā bharadvājadhānvantaraye svāhā prajāpataye svāhā anumatyai svāhā śriyai svāhā sarasvatyai svāhā viṣṇave svāhā viśvebhyo devebhyaḥ svāhā sarvābhyo devatābhyaḥ svāhā agnaye sviṣṭakṛte svāhā iti hutvaitāsāṃ devatānām / atha vāstumadhye baliṃ haret
etābhyaścaiva devatābhyo namo brahmaṇe brāhmaṇebhyaśca vāstoṣpataye namaḥ
atha diśāṃ pradakṣiṇaṃ yathārūpaṃ nama indrāya aindrebhyaśca namo yamāya yāmyebhyaśca namo varuṇāya vāruṇyebhyaśca namaḥ somāya saumyebhyaśca namo bṛhaspataye bārhaspatyebhyaśca
namo marudbhyo'śvibhyāṃ namaśchandobhya ṛṣibhyaśca ityaparājitāyāṃ diśi
namassādhyāyāgnaye namo nirratyai namo vāyave namo rudrāya iti pradakṣiṇameva
athādityamaṇḍale namo'ditaye ādityebhyaśca namo nakṣatrebhya ṛtubhyo namo māse'bhyo'rdhamāsebhyaścāhorātrebhyaśca saṃvatsarebhyaḥ pūṣṇe pathikṛte dhātre vidhātre iti
marudbhyaścaiva dehaneṣu
nama oṣadhivanaspatibhyaḥ ityulūkhale namaḥ parjanyāyādbhyaḥ iti maṇike
viṣṇave dṛṣadi
namaḥ śriyai śayyāyāḥ śirasi
pādato bhadrakāḻyai
anugupte deśe namo mitrāya
namo vijñātābhyo devatābhyaḥ ityuttarato dhanapataye ca
athāntarikṣe naktaṃcarebhyo namaḥ iti sāyam
ahaścarebhyo namaḥ iti prātaḥ
ye devāsaḥ iti ca
atha prācīnāvītī dakṣiṇataḥ śeṣaṃ ninayet ye'gnidagdhāḥ iti
devarṣipitṛgaṇebhyo dattvātithimākāṅkṣed ā godohāt
yadyatithirāgacched yathāśakti pādyamāsanamannaṃ dattvā śrotriyaṃ bhojayet
brahmacāriṇe vā bhikṣāṃ dadyāt
anantaraṃ sauvāsinīṃ garbhiṇīṃ bālān sthavirāṃśca bhojayet
śvabhyaśca śvapākebhyaśca vayobhyaścāvaped bhūmāviti
nānavattamaśnīyāt
naikaḥ
na pūrvam
tadapyetadṛṣirāha
moghamannaṃ vindate apracetāssatyaṃ bravīmi vadha itsa tasya
nāryamaṇaṃ puṣyati no sakhāyaṃ kevalāgho bhavati kevalādī iti
ṣaṇṇāmarghyāṇāmanyatama āgacched gopaśumajamanyadvā yatsāmānyatamaṃ manyetatatkurvīta
ācāryāyāgneyaḥ ṛtvije bārhaspatyo vivāhyāya prājāpatyo rājña aindraḥ priyāya maitraḥ snātakāyaindrāgnaḥ
yadyasakṛtsaṃvatsarasya somena
yajeta kṛtārghyā evainaṃ yājayeyuḥ
nākṛtārghyāḥ
tadapi bhavati
madhuparke ca some ca pitṛdaivatakarmaṇi
atraiva paśavo hiṃsyā nānyatretyabravīnmanuḥ
ācāryaśca pitā cobhau sakhā cānatithirgṛhe
te yadvidadhyustatkuryāditi dharmo vidhīyate
naikagrāmīṇamatithiṃ viproṣyāgatameva vā
upasthitaṃ gṛhaṃ vidyādbhāryā yatrāgnayo'pi vā
nopavāsaḥ pravāse'sti patnī dhārayate vratam
putro bhrātātha vā śiṣyaḥ patnī vātha baliṃ haret
agnihotraṃ balīvardāḥ kāle cātithirāgataḥ
bālāśca kulavṛddhāśca nirdahantyavamānitāḥ
devatāḥ pitaro nityaṃ gacchanti gṛhamedhinam
bhāgārthamatithiścāpi tebhyo nirvaptumarhati
silānyuñchayamānasya agnihotraṃ ca juhvataḥ
sarvaṃ sukṛtamādatte brāhmaṇo'narcito vrajan
audapātrāttu dātavyamā kāṣṭhājjuhuyādapi
ā sūktādānuvākādvā brahmayajño vidhīyate
ete pañca mahāyajñā vartante yasya nityaśaḥ
sa muktaḥ sarvapāpebhyo nākapṛṣṭhe mahīyate
vaiśvadevamimaṃ ye ca sāyaṃprātaḥ prayuñjate
tadarthairāyuṣā kīrtyā prajābhiśca samṛdhnuyuḥ iti
atha ekādaśaḥ khaṇḍaḥ
aharaharācāryāyābhivādayīta
abhigamya gurubhyaśca
sametya śrotriyāya proṣya pretyetyāśrotriyāya
asāvāhaṃ bho ityātmano nāma nirdiśya vyatyasya pāṇī dakṣiṇena dakṣiṇaṃ savyena savyaṃ dakṣiṇottarābhyāṃ pāṇibhyāmupasaṃgṛhya pādau
asā u ityasya pāṇī saṃgṛhya āśiṣamāśāste
nāvṛto yajñe na dharmārthaṃ jugupseta
na janasamavāyaṃ gacchet
noparyuddiśet sametyātra
anākrośako'piśunaḥ
akulaṃ kulaḥ
naitihaḥ
naikaścaret
na nagnaḥ
nāvahitapāṇiḥ
devakulāyatanāni pradakṣiṇam
na haset
na dhāvet
na niṣṭhīvet
na kaṇḍūyet
mūtrapurīṣe nāvekṣeta
avakuṇṭhyāsīta
yadyekavāsā yajñopavītaṃ dakṣiṇe karṇe kṛtvā
nādityābhimukhaḥ
na jaghanena
nānantarhitāyāṃ bhūmau
na vṛkṣamārohet
na kūpamavekṣeta
naiko vanaṃ gacchet
nāvi dhuvanaṃ gacchet
na tveva śmaśānam
savastro'haraharāpluvīta
aplutyodako'nyadvastramācchādayīta
na nagnāṃ striyaṃ nirīkṣeta
nādityaṃ sandhivelayoḥ
anāptam
akāryakāriṇam
pretasparśinam
sūttikodakyābhyāṃ na saṃvadeta
noddhṛtatejāṃsi bhuñjīta
na yātayāmaiḥ kāryaṃ kuryāt
na saha bhuñjīta
na śiṣṭam
pitṛdevatātithibhṛtyānāṃ śiṣṭaṃ bhuñjīta
silamuñchamayācitapratigrahaḥ sādhubhyo yācato vā yājanamadhyāpanaṃ vṛttiḥ
pūrvaṃ pūrvaṃ laghīyaḥ
asaṃsiddhamānāyāṃ vaiśyavṛttirvā
apramattaḥ pitṛdaivatakāryeṣu
ṛtau svadāragāmī
na divā svapīta
na pūrvāpararātreṣu
aharahaḥ svādhyāyaśīlaḥ
satyavādī
nityodakī
nityaya
jñopavītī
na virahedācāryamanyatra niyogāt
anujñāto vā
atha dvādaśaḥ khaṇḍaḥ
ṣaḍviṃśatibhiḥ kāraṇaiḥ khalu bho brāhmaṇenādhyetavyaṃ bhavatyaparimitairvā
tadyathā kule jātaḥ
śaktimān
pūrve cābhirūpā āsan
sādhvācaritaṃ caitat
ṛṇaṃ caitadbrāhmaṇasya
karmaṇāmadhyayanaṃ śubhataram
adhītya ca kāryākārye jñāsyāmi
vidvāṃsaśca sarvatra pūjyante
śiṣyāśca śuśrūṣante
mahayanti ca sarvatra
sarvatra gatimān bhaviṣyāmi
yakṣyāmi
yājayiṣyāmi
lakṣaṇīyo bhaviṣyāmi
havīṃṣi ca susaṃskṛtāni bhokṣyāmi
mayā ca svādhyāyavatā mātāpitarau svarge loke sukhamedhiṣyate
brahmacaryeṇa cāyuṣmān varcasvī bhaviṣyāmi
svādhyāyena kṣipraṃ pāpmānamapahanyāmiti ca
svādhyāyavataḥ sarve lokāḥ
nāprāpyaṃ tasya kiñcit
na tasya punarāvṛttiḥ
mnatrabrāhmaṇayoḥ vedaśabdaḥ
vedo hi dharmamūlam
acoraharaṇīyaṃ ca brahma
ekaikā cark samyagadhītā kāmadhugbhavati
yaṃ yaṃ kratumadhīte tena tena ceṣṭaṃ bhaviṣyatīti
tadapi ślokāḥ
ketumān laghimān dakṣo mitravān ghṛtimān śuciḥ
śīlavān śrutavān dānto bhavedvai paṅktipāvanaḥ
corarājāgnyudakebhyaḥ sadā sañcayināṃ bhayam
nirbhavāstu sukhaṃ vaidyāścarantyakṣayyavṛttayaḥ
tadetatpuṣkalaṃ vākyaṃ vedajñānaprayojanam
kuryādadhyayane yatnaṃ satyavādī jitendriyaḥ iti
tadapyetadṛṣirāha
yo jāgāra tamṛcaḥ kāmayante yo jāgāra tamu sāmāni yānti
yo jāgāra tamayaṃ soma āha tavāhamasmi saravye nyokāḥ iti
atha trayodaśaḥ khaṇḍaḥ
rohiṇyāṃ kṛṣikarmāṇi kārayet
prācyāṃ kṣetramaryādāyāṃ dyāvāpṛthivīyaṃ
baliṃ haret
gomayena parimaṇḍalaṃ sthaṇḍilamupalipya prāgagreṣu naveṣu kuśeṣu dyāvāpṛthivībhyāṃ namaḥ ityapo dadyāt
evameva gandhamālyadhūpadīpānām
payasaudanaṃ vā
namo dyāvāpṛthivībhyāṃ namaḥ iti copasthānam
na nityaṃ paristaraṇam
yathāsamāmnāto vā vikalpaḥ
taccheṣeṇa brāhmaṇān tarpayati
prathamayoge sīrasya brāhmaṇaḥ sīraṃ spṛśet śunaṃ naḥ phālāḥ iti
kṣetrasya patinā iti sūktamanubrūyāt
kṛtāṃ parihāpya
udakaṃ pariṣyan svastyayanaṃ karoti
udakāñjalīn trīnapsu juhoti
samudrāya vayunāya namo varuṇāya namo vāruṇāya dharmapataye namo namassarvāsāṃ nadīnāṃ sarvāsāṃ pitre viśvakarmaṇe martyaṃ havirjuṣatāmiti japitvā
pratīpaṃ sravantībhya udīcaṃ sthāvarābhyaḥ
taraṃśced bhayaṃ śaṅketa vāsiṣṭhaṃ japet samudrajyeṣṭhāḥ ityetat sūktaṃ plavam
vatha caturdaśaḥ khaṇḍaḥ
atha māsi māsi pitṛbhyo dadyāt
brāhmaṇān vedaviduṣo'yugmān tryavarārdhyān pitṛvadupaveśyāyugmānyudapātrāṇi tilairavakīrya brāhmaṇānāṃ pāṇiṣu ninayet
ata ūrdhvamalaṅkṛtānāmantryāgnau kṛtvānnaṃ ca asāvetatatte ityanudiśya bhojayet
bhuñjāneṣu mahāvyāhṛtayaḥ sāvitrīṃ madhuvātīyāḥ pitṛdevatyāḥ pāvamānīrjaped yathotsāhamanyat
bhuktavatsu piṇḍān dadyāt
purastādeke
piṇḍān tatpaścimena patnīnāṃ kiñci dantardhāya
brāhmaṇānāṃ śeṣaṃ nivedayet
agnaukaraṇādi piṇḍapitṛyajñena kalpo vyākhyātaḥ
sūtrāṇi dattvāñjanābhyañjanagandhapuṣpadhūpadīpāṃśca pratipiṇḍaṃ dadyāt
athāta ekoddiṣṭam
ekaṃ pavitram
ekamarghyam
ekapiṇḍam
nāgnaukaraṇam
abhiramyatāmiti visargaḥ
saṃvatsaramevaṃ pretaḥ
caturthavisargastu
vṛddhipūrteṣu yugmān bhojayet
pradakṣiṇamupacāraḥ
yavaistilārthaḥ
atha pañcadaśaḥ khaṇḍaḥ
ūrdhvamāgrahāyaṇyāstisro'ṣṭamīṣvaṣṭakāsvaparapakṣeṣu
tāsāṃ prathamāyāṃ śākaṃ
juhoti
iyameva sā yā prathamā vyaucchadantarasyāṃ carati praviṣṭā
vadhūrjajāna navakaṃ janitrī traya enāṃ mahimānaḥ sacantāṃ svāhā iti
atha sviṣṭakṛtaḥ
yasyāṃ vaivasvato yamassarve devāssamāhitāḥ
aṣṭakā sarvatomukhī sā me kāmānatītṛpat
āhuste grāvāṇo dantānūdhaḥ pavamānaḥ
ardhamāsāṃśca māsāṃścāṅgāni namaste sumanāmukhi svāhā iti
madhyamāyāṃ māghyā varṣe ca mahāvyāhṛtayaścatasro juhoti ye tātṛṣuḥ iti catasro'nudrutya vapāṃ juhuyāt vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatrainān vettha sukṛtasya loke / medasaḥ kulyā upasrutāssravanti satyāssantu yajamānasya kāmāssvāhā / iti mahāvyāhṛtibhiścatasṛbhiḥ ye tātṛṣuḥ iti catasṛbhiraṣṭāvāhutīḥ
sthālīpāko'vadānamiśraḥ
antarhitā girayo'ntarhitā pṛthivī mahī me
divā digbhyaśca sarvābhiranyamantardadhe pitṛbhyo'muṣmai svāhā
antarhitā ṛtavo'horātrā susandhikāḥ
ardhamāsāśca māsāścāṅgāni namaste sumanāmukhi svāhā
yāstiṣṭhanti yāstravanti yā adbhiḥ paritasthuṣīḥ
adbhiḥ sarvasya bhartṛbhiranyataḥ piturdadhe'muṣmai svāhā
yanme mātā pralulobha caratyapativratā
retastatpitā vṛṅktāmāhuranyo'vapadyatāmamuṣmai svāhā
iti mahāvyāhṛtīnāṃ vā sthāne catasro'nyatrakaraṇasya
uttamāyāmapūpānjuhoti
ukthyaścātirātraśca sadyaskrīśchandasā saha
anye ca kratavo devā ṛṣayaḥ pitarastathā
ṛtavaḥ savabhūtāni śivāśśāntāśca me sadā
santu me'pūpakṛtāmaṣṭake samaste sumanāmukhi svāhā
iti samānaṃ sviṣṭakṛt
śvo'nvaṣṭakyāṃ piṇḍapitṛyajñāvṛtā gopaśurajasthā
līpāko vā gogrāsamāharedapi vā kakṣamudahedeṣā me'ṣṭakā iti
na tveva na kurvīta na tveva na kurvīta
iti kauṣītakagṛhye tṛtīyo'dhyāyaḥ
atha caturtho'dhyāyaḥ
prathamaḥ khaṇḍaḥ
athātaśśāntiṃ kariṣyan rogārto vā bhayārto vā ayājyaṃ vā yājayitvā apratigrāhyaṃ vā pratigṛhya trirātramupoṣyāhorātraṃ vā sāvitrīṃ cābhyāvartayitvā yāvacchaknuyād gaurasarṣapakalkaiḥ snātvā śuklamahataṃ vā vāsaḥ paridhāya sravantībhiradbhirudakumbhaṃ navaṃ bhūrbhuvassvaḥ iti pūrayitvetarābhirvā gaurasarṣapadūrvāvrīhiyavānavanīya gandhamālyānāṃ ca yathopapādamagnaye sthālīpākasya hutvā sāvitryā sahasrādūrdhvamā dvādaśāt sahasrāt svaśaktitaḥ saṃpātamabhijuhoti
yāvadvā doṣanivṛttiḥ
uttareṇāgniṃ prāgagreṣu kuśeṣu prāṅmukha upaviśyāpohiṣṭhīyābhistisṛbhirabhiṣiñcet
śuklairalaṅkṛtya mahāvyāhṛtayaḥ sāvitrīṃ svastyayanāni ca japitvā mucyate sarvapāpebhyo rogebhyaśca bhayebhyaśca
vyādhitaścettadaśaktaścet pitā bhrātā vācāryaputraśiṣyāṇāmanyatamo vānvārabdhe kuryāt
muñcāmi tvā haviṣā jīvanāya kamiti trīṇi sūktāni japati purasstāt svastyayanānām
varo dakṣiṇā
evaṃ gāvo goṣṭhasya madhye rudrāya sthālīpākasya hutvā raudramūktairagnimupatiṣṭhate
saṃpātābhiḥ saumaśrībhiḥ sāvitrīmaparimitāṃ japed vetasaśākhābhiḥ kuśamuṣṭibhirvā triḥ pradakṣiṇaṃ prokṣati go
sūktairupasthānaṃ mucyate sarvarogebhyaḥ
atha brāhmaṇabhojanam
atha dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāṃ hastena śravaṇena vā akṣatasaktūnāṃ sthālīpākasya vā juhuyāt agnaye svāhā viṣṇave svāhā śrāvaṇyai svāhā paurṇamāsyai svāhā varṣābhyaḥ svāhā iti
lājānakṣatasaktūṃśca sarpiṣā sannīyāgnau juhuyāt divyānāṃ sarpāṇāmadhipataye svāhā divyebhyaḥ sarpebhyaḥ svāhā iti
uttareṇāgniṃ mprāgagreṣu kuśeṣu śucau vā deśe divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirunnīyatāṃ divyāḥ sarpā unnīyantāmityapo ninayati / divyānāṃ sarpāṇāmadhipatiḥ pralikhatām divyāḥ sarpāḥ pralikhantāmiti phaṇena veṣṭayati / divyānāṃ sarpāṇāmadhipatiranulimpatām divyāḥ sarpā anulimpantām iti pannagasya pātrāṇi ninayati / divyānāṃ sarpāṇāmadhipatissumanasyatāṃ divyāḥ sarpāssumanasyantāmiti sumanasa upaharati / divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirācchādyatāṃ divyāḥ sarpā ācchādyantāmiti sūtratantumupaharati / divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirāñjatām divyāḥ sarpā āñjantāmiti kuśataruṇenopaghātamañjanasya karoti / divyānāṃ sarpāṇāmadhipatirīkṣatāṃ divyāssarpā īkṣantāmityādarśenekṣayati / evamāntarikṣāṇāṃ pārthivānāṃ divyānāṃ tristriruccaistarāṃ nīcaistarāṃ ityodanadravyeṇopaghātamā pratyavarohādrātrau vāgyatassodakaṃ balimupaharet
upasargaḥ
atha tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
āśvayujyāṃ paurṇamāsyāmaindraṃ pāyasaḥ
aśvibhyāṃ svāhā aśvayugbhyāṃ svāhā āśvayujyai paurṇamāsyai svāhā śarade svāhā paśupataye svāhā piṅgalāya svāhā iti ṣaṭ pṛṣātakasya ā gāvo agman iti sūktena pratyṛcaṃ sthālīpākasya hutvā
mātṛbhirvatsān saṃsṛjati tāṃ rātrim / atha brāhmaṇabhojanam
atha caturthaḥ khaṇḍaḥ
āgrahāyaṇyāṃ pratyavarohet
rohiṇyāṃ proṣṭhapadāsu vā prātaḥ śamīpalāśamadhūkāpāmārgaśirīṣodumbarakuśataruṇabadarīṇāṃ ca
teṣāṃ muṣṭimādāya
sītāloṣṭaṃ ca
udapātre nidhāya tasminnimajjya nimajjya
upa naḥ śośucadaghamiti sūktena triḥ pradakṣiṇaṃ prokṣati śaraṇyebhyaḥ pāpmano'pahatyai
uttarato nidhāya
madhuparko dakṣiṇā
grīṣmo hemanta uta no vasantaśśaradūrṣāssuvitaṃ no'stu
teṣāṃ paśūnāmṛtūnāṃ śataśāradānāṃ nivāta eṣāmabhaye syāma svāhā
apa śvetapadā jahi pūrveṇa cāpareṇa ca
sapta ca vāruṇīrimāssarvāśca rājabāndhavaiḥ svāhā
śvetāya vaidarbhāya svāhā vidarbhāya svāhā takṣakāya vaiśāleyāya svāhā viśālāya svāhā ityājyena
suhemantaḥ suvasantaḥ sugrīṣmaḥ pratibhūṣantāṃ suvarṣāḥ santu no varṣāḥ śaradaḥ śaṃ bhavantu naḥ ityagnimupatiṣṭhate / syonā pṛthivī bhava iti pṛthivīmanumantrya śaṃ no bhavantu vājinaḥ iti śamīśākhayābhimṛjya samudrādūrmiḥ ityabhyukṣya prastaramāstīrya jyeṣṭhadakṣiṇāpārśvaiḥ saṃviśeran
prati brahman pratitiṣṭhāmi yajñe iti dakṣiṇaiḥ
prati paśuṣu pratitiṣṭhāmyanne iti savyaiḥ
pratyaśveṣu pratitiṣṭhāmi kṣatre iti dakṣiṇaiḥ
pratyapsu pratitiṣṭhāmyamṛte iti savyaiḥ
prati prajāyāṃ pratitiṣṭhāmi puṣṭau iti dakṣiṇaiḥ
prastare tāṃ rātriṃ śerate
udīrdhvaṃ jīvaḥ ityutthāpya namo mitrasya ityādityamupasthāya yathāsukhamata ūrdhvam
sutrāmāṇamiti śayyāmārohet
caitryāṃ paurṇamāsyāṃ karkandhuparṇāni mithunānāṃ ca yathopapādaṃ piṣṭasya kṛtvā aindrāgnastuṇḍilo raudragulikāḥ
lokato nakṣatrāṇyanvāvṛtaśca lokato nakṣatrāṇyanvāvṛtaśca
iti kauṣītakagṛhye caturtho'dhyāyaḥ
atha pañcamo'dhyāyaḥ
prathamaḥ khaṇḍaḥ
jīvataḥ karmāṇi visamāpte cedabhipreyāt
maraṇāntamekāheṣu
nāsti tasya samāpanam
pretamāhitāgniṃ jñātvājasrānagnīn kurvanti
vihāraṃ dakṣiṇato vihṛtya
kuśānāmevamagratā
teṣvenaṃ gārhapatyasya paścāddakṣiṇāśirasaṃ nipātyāntareṇa gārhapatyāhavanīyāvevaṃ gārhapatya ājyaṃ bilāpyotpūya sruci caturgṛhītaṃ gṛhītvānvārabdhe preta āhavanīye juhoti pareyivāṃsamityetayarcā
evaṃ gārhapatye
evamanvāhāryapacane
anvāhāryapacane caruṃ jīvataṇḍulaṃ śrapayanti
gārhapatye maitrāvaruṇīmāmikṣām
athainaṃ dakṣiṇataḥ pariśrite nipātya saṃhārya lomanakhāni pretasyāplāvyālaṅkṛtyāhatena vāsasā paridadhīta idaṃ tvā vastraṃ prathamaṃ na āgan iti
athetaradapaiti apaitadūhayadihābibhaḥ purā iti
tadasya putraḥ paridhāyājarasādvasīta iṣṭāpūrtamanusaṃpaśya dakṣiṇām̐
yathā te dattaṃ bahudhā vibandhuṣu iti
atha dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
atholmukaṃ gārhapatya ādīpyāgrato haranti
athājam
atha rājagavīm
athāgnīn
atha yajñapātrāṇi
athainamānīyamānamanumantrayate pūṣā tvetaścyātayatu ityetayā
dvitīyayā dvitīyam
tṛtīyayā tṛtīyam
turīyamadhvano gatvātrainaṃ nipātyāsya nediṣṭhāḥ kaniṣṭhaprathamāḥ savyānkeśānudgathya savyānūrūnāghnānāḥ sigbhirabhidhūnvantaḥ trirapasalaṃ parītya tadviparyāsamevameva pradakṣiṇam
dakṣiṇatastrīn loṣṭānavarujya dakṣiṇato nidhāya teṣu tūṣṇīṃ carormekṣaṇena juhoti / evaṃ dvitīyam
evaṃ tṛtīyam
athātra carupātraṃ bhinatti yathodakaṃ na tiṣṭhet
ādahane tūṣṇīṃ nidhāya dakṣiṇasyāṃ diśi dakṣiṇāpravaṇe dakṣiṇāprākpravaṇena vā apeta vīta iti palāśaśākhayā triḥ parilikhya vāstau hiraṇyaśakalaṃ nidhāya dehi yamarāja vāstvasmā itthaṃnā
madheyāya iti gṛhītvā vāstu prāg dakṣiṇāṃ citiṃ citvā
atha tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
paścānnidhāya gārhapatyaṃ dakṣiṇato dakṣiṇāgniṃ purastādāhavanīyam
paścāddakṣiṇato vā gāmanustaraṇīm
jīvantyā vṛkkau pṛṣṭhata uddhṛtya saṃjñaptāyā vā dakṣiṇāgnau koṣṇau kṛtvā ati drava ityṛgbhyāṃ pāṇayorādhāya
āmikṣāṃ ca
agnervarma iti vapayā mukhaṃ pracchādyāntareṇa gārhapatyāhavanīyau hṛtvottānaṃ cite nipātya
uttarataḥ patnīmupasaṃveśya udīrṣva nāri ityutthāpya prāṇāyataneṣu hiraṇyaśakalaṃ nidhāya ghṛtena vābhighārya
pātrāṇi yunakti
dakṣiṇe pāṇau juhūm
upabhṛtaṃ savye
dhruvāmurasi
agnihotrahavaṇīṃ kaṇṭhe
sruvau nāsikayoḥ
prāśitraharaṇaṃ dakṣiṇe śrotre
praṇītāpraṇayanaṃ savye
śirasi kapālāni
datsu grāvṇaḥ
udare samavattadhānīm
pārśvayoḥ pātryau
sphyaṃ dakṣiṇe pārśve
savye kṛṣṇājinam
upasthe'raṇī
ūrvoraṣṭhīvatoścolūkhalamusale
patto'gnihotrapātrāṇi
tāni ghṛtena pṛṣadājyena vā pūrayitvābhighāryājaṃ badhnīyād darbhamayenābalena vā
ajaṃ dravantamanumantrayate ajo bhāgaḥ iti
ayaṃ vai tvamasmādayaṃ te yonistvamasya yoniḥ / pitā putrasya lokakujjātavedaḥ / vahasvainaṃ sukṛtām̐ yatra lokaḥ / ayaṃ vai tvāmajanayadayaṃ tvayi jāyatāmasau svāhā iti sruveṇa hutvodaṅṅutkrāmanti
upoṣantyagnibhiḥ
pragṛhyolmukena mainamagne vidahaḥ iti saṃpradīpte daśa japitvā savyāvṛtto'navekṣamāṇāḥ prāgudañcaḥ prakrāntānmṛtyoḥ padamityanumantrayate dvābhyām
ācāryasya ca mātāpitrorvapitvā tīrthaṃ gatvā tasya paścāt tiryak trīnunmṛjjya teṣvaśmano nidhāya palāśaśākhe granthiṃ kṛtvā tayoradho'tikrāmanti
devasya savituḥ pavitraṃ sahasradhāraṃ vitatamantarikṣe
yenāpunadindramanārtamārtyai tenāhaṃ sarvatanuṃ punāmi
ityanumantrya etān pṛthag jaghanyaḥ śākhe vyatyasyet
yā rāṣṭrātparṇādupayanti śākhā abhīvṛtā nṛpatimicchamānāḥ
dhātusthāḥ sarvāḥ pavanena śuddhāḥ pūtā bhavata yajñiyāsaḥ iti
atha caturthaḥ khaṇḍaḥ
āpo hiṣṭhā sa nā ca soma ityudakaṃ spṛśanti sūktābhyām
śirasi gomayaṃ kṛtvā śuṣkamanusrotasamanupanimajjanto'santāpamānāḥ
āpo asmān ityākṛṣyodakaṃ prasiñceyuḥ etatta udakamapo'sau ityapo bhūmau niṣiñcanti trirupaspṛśyopaspṛśya
sañcitvāpi
ekaikāmanyatrobhayataḥ kāla ā pradānāt
grāmaṃ gatvā dvāryudapātre dūrvāyavasarṣapānopyārdragomaye nidhāya aśmanvatīḥ ityabhyaktamaśmānamudapātraṃ ca saṃmṛśati
taccakṣuḥ ityādityamupasthāya rātrau cetanarcāgnimupasthāya
tantūn vā daśāsu badhvā
adhaḥśayyā haviṣyabhakṣatā pratyūhanaṃ ca karmaṇāmekarātraṃ trirātraṃ navarātraṃ vā
nāghāhāni vardhayeyuriti ha
smāha kauṣītakiḥ
atha pañcamaḥ khaṇḍaḥ
ā vā saṃcayanādvratāni
aparapakṣe sañcinoti
aśānte'gnāveke
gatvā dahanaṃ dakṣiṇato'ṅgārānnirūhyāhutīstisro juhoti avasṛja punaragne
ityetābhistisṛbhiḥ
udumbaraśākhābhiḥ kṣīrodakairabhyavokṣati yaṃ te
agniṃ manthāma vṛṣabhāyeca paktave
imaṃ taṃ śamayāmasi kṣīreṇa codakena ca
yaṃ tvamagne samadahastamu nirvāpayā punaḥ
kiyāṃmbvatra rohatu pākadūrvā vyalkaśā
śītike śītikāvati hvādike dvādikāvati
maṇḍūkyā su saṅgamemaṃ svagniṃ śamaya
śaṃ te sravantīstanvāpaḥ śamu te santu kūpyāḥ /
śaṃ te dhanvanyā āpaḥ śamu te santu nṛpyāḥ
śaṃ te samudriyā āpaḥ śamu te santu varṣyāḥ
śaṃ te nīhāro varṣatu śamu kṛṣvāvaśīyatām
ityadbhirabhyupokṣati
atha ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
purāṇe kumbhe śarīrāṇyopya upasarpa mātaramiti tisṛbhiraraṇye nikhananti
utte stabhnāmi iti loṣṭenāpidhāya
pravasatastu pretasyāpi vānyavatsāyāḥ payasā tūṣṇīṃnyāyamagnihotram
adhastāddhāraṇaṃ samidhaḥ
ā śarīrāṇāṃ aṅgamādadarśane śarīrāṇāṃ catvāriṃśacchirasi grīvāyāṃ daśāṃsānvāṃsayoḥ bāhubhyāṃ śatamaṅgulībhirdaśorasi triṃśajjaṭhare viṃśatiḥ ṣaḻ vṛṣaṇayoḥ śiśne catvāryūrubhyāṃ śataṃ triṃśajjānujaṅghāṣṭhīvatoḥ pādato'ṅgulībhirdaśa / evaṃ trīṇi ṣaṣṭiśatāni palāśavṛntānāmāhṛtya puruṣākṛtiṃ kṛtvorṇāsūtraiḥ pariveṣṭya yavacūrṇaiḥ parilipya sarpiṣā sannīya dīpanaprabhṛti samānam
icchanpatnīṃ pūrvamāriṇīmagnibhiḥ saṃskṛtya sāntapanena vānyāmānīya tataḥ punarādadhīta
atha saptamaḥ khaṇḍaḥ
vratāpavarge śrāddhakarma yathāśrāddham
ayamodanaḥ kāmadughostvananto'kṣīyamāṇaḥ surabhiḥ sarvakāmī
sa tvopatiṣṭhatvajaro nityapūtaḥ svadhāṃ duhāno mahatīṃ tarpayatvasau
ityekapiṇḍasya
añjanābhyañjanaprabhṛti samānam
atha aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
tasyāpavarge paridhikarma
ānaḻuhaṃ lohitaṃ carma prāggrīvaṃ vodaggrīvaṃ vottaraloma paścādagnerupastīrya tasminnupaviśya
antareṇāgnimetāṃścāśmānaṃ nidadhāti
śamyāḥ paridhīn kṛtvā śamīmayamidhmaṃ pālāśaṃ vāruṇena sruveṇa kaṃsena vā
juhotītyupasthakṛtaḥ samanvārabdheṣu
imaṃ jīvebhyaḥ paraitu mṛtyuramṛtaṃ na āgan vaivasvato abhayaṃ naḥ kṛṇotu
parṇaṃ vanaspaterivābhinaśśīyatāṃ rayiḥ sacatāṃ naḥ śacīpātaḥ
yāścāruṇeḥ daśānvādhāna iti apa naḥ śāśucadaghamiti sapta agne naya yastvā
hṛdā tvaṃ no agne adharādudaktāt iti dvādaśa hutvā yathāhāni iti dakṣiṇamaṃsaṃ dvābhyāṃ samīkṣyāñjanaṃ sarpiṣā sannīya darbhapiñjūlaiḥ strīṇāmakṣīṇyanakti imā nārīḥ iti sakṛnmantreṇa dvistūṣṇīm
brāhmaṇasya bāhumanvārabdhāṃ vā gorvā pucchamuttiṣṭhato'numantrayate uttiṣṭha brahmaṇaspate iti
anaḍvānahataṃ vāsaḥ kaṃsaśca dakṣiṇā
dakṣiṇāto vā cittam
ni vartadhvamiti sūktena pratyenāḥ pradakṣiṇamagniṃ pradakṣiṇaṃ triḥ paryeti
pratyenasi paridhikarma
eṣa eva bānāhitāgneḥ kalpaḥ
rājagavīmāmikṣāmulmukamuddhṛtya sarvamanyatsamānaṃ sarvamanyatsamānam
iti kauṣītakagṛhyasya pañcamo'dhyāyaḥ
kauṣītakagṛhyaśca samāptaḥ
Original text: kauṣītakagṛhyasūtram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0