kauśikasūtram · Chapter 1
kauśika sūtram
kauśikasūtrasya caturdaśānāṃ adhyāyānāṃ pāṭhadvayāḥ upalabdhāni santi/ prathamapāṭhaḥ viśvāso vāsukijaḥ asti evaṃ dvitīyaḥ pāṭhaḥ ḍā. dhavalasya [http://www.sanskritworld.in/index/listview/category_id/grhyasutra#/page/2 vaibasāīṭopari] upalabdhamasti/ nimnalikhiteṣu vaibapṛṣṭheṣu dvayānāṃ pāṭhānāṃ punaruddharaṇamasti/
adhyāyaḥ ०१ (१-९)
adhyāyaḥ ०२ (१०-१७)
adhyāyaḥ ०३ (१८-२४)
adhyāyaḥ ०४ (२५-३६)
adhyāyaḥ ०५ (३७-४६)
adhyāyaḥ ०६ (४७-४९)
adhyāyaḥ ०७ (५०-५९)
adhyāyaḥ ०८ (६०-६८)
adhyāyaḥ ०९ (६९-७४)
adhyāyaḥ १० (७५-७९)
adhyāyaḥ ११ (८०-८९)
adhyāyaḥ १२ (९०-९२)
adhyāyaḥ १३ (९३-१३६)
adhyāyaḥ १४ (१३७-१४१)
kauśika sūtram
atha vidhiṃ vakṣyāmaḥ
sa punarāmnāyapratyayaḥ
āmnāyaḥ punarmantrāśca brāhmaṇāni ca
tadyathā brāhmaṇavidhirevaṃ karmaliṅgā mantrāḥ
tathānyārthāḥ
tathā brāhmaṇaliṅgā mantrāḥ
tadabhāve saṃpradāyaḥ
pramuktatvādbrāhmaṇānām
yajñaṃ vyākhyāsyāmo devānāṃ pitṝṇāṃ ca
prāṅmukha upāṃśu karoti
yajñopavītī devānām
prācīnāvītī pitṝṇām
prāgudagvā devānām
dakṣiṇā pitṝṇām
prāgudagapavargaṃ devānām
dakṣiṇapratyagapavargaṃ pitṝṇām
sakṛtkarma pitṝṇāṃ tryavarārdhaṃ devānām
yathādiṣṭaṃ vā
abhidakṣiṇamācāro devānāṃ prasavyaṃ pitṝṇām
svāhākāravaṣaṭkārapradānā devāḥ
svadhākāranamaskārapradānāḥ pitaraḥ
upamūlalūnaṃ barhi pitṝṇām
parvasu devānām
pra yaccha parśumiti darbhāhārāya dātraṃ prayacchati
oṣadhīrdāntu parvannityupari parvaṇāṃ lūtvā tūṣṇīmāhṛtyottarato'gnerupasādayāti
nāgniṃ viparyāvarteta
nāntarā yajñāṅgāni vyaveyāt
dakṣiṇaṃ jānu prabhujya juhoti
yā pūrvā paurṇamāsī sānumatiryottarā sā rākā
yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī yottarā sā kuhūḥ
adyopavasatha ityupavatsyadbhaktamaśnāti
madhulavaṇamāṃsamāṣavarjam
mamāgne varca iti samidha ādhāya vratamupaiti
vratena tvaṃ vratapata iti vā
brahmacārī vratyadhaḥ śayīta
prātarhute'gnau karmaṇe vāṃ veṣāya vāṃ sukṛtāya vāmiti pāṇī prakṣālyāpareṇāgnerdarbhānāstīrya teṣūttaramānaḍuhaṃ rohitaṃ carma prāggrīvamuttaraloma prastīrya pavitre kurute
darbhāvapracchinnaprāntau prakṣālyānulomamanumārṣṭi viṣṇormanasā pūte stha iti ३७
tvaṃ bhūmimatyeṣyojasā tvaṃ vedyāṃ sīdasi cāruradhvare / tvāṃ pavitramṛṣayo bharantastvaṃ punīhi duritānyasmaditi pavitre antardhāya havirnirvapati devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmagnaye juṣṭaṃ nirvapāmīti
evamagnīṣomābhyāmiti
indrāgnibhyāmityamāvāsyāyām
nityaṃ pūrvamāgneyam
niruptaṃ pavitrābhyāṃ prokṣatyamuṣmai tvā juṣṭamiti yathādevatam
ulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ prakṣālitaṃ carmaṇyādhāya vrīhīnulūkhala opyāvaghnaṃstrirhaviṣkṛtā vācaṃ visṛjati haviṣkṛdā dravehīti
apahatya suphalīkṛtānkṛtvā triḥ prakṣālya taṇḍulānagne caruryajñiyastvādhyarukṣaditi carumadhidadhāti
śuddhāḥ pūtā ityudakamāsiñcati
brahmaṇā śuddhā iti taṇḍulān
pari tvāgne puraṃ vayamiti triḥ paryagni karoti
nekṣaṇena triḥ pradakṣiṇamudāyauti
ata ūrdhvaṃ yathākāmam
uttarato'gnerupasādayatīdhmam
uttaraṃ barhiḥ
agnaye tvā juṣṭaṃ prokṣāmītīdhmam
pṛthivyā iti barhiḥ
darbhamuṣṭimabhyukṣya paścādagneḥ prāgagraṃ nidadhātyūrṇamradaṃ prathasva svāsasthaṃ devebhya iti
darbhāṇāmapādāya ṛṣīṇāṃ prastaro'sīti dakṣiṇato'gnerbrahmāsanaṃ nidadhāti
purastādagnerāstīrya teṣāṃ mralānyapareṣāṃ prāntairavacchādayanparisarpati dakṣiṇenāgnimā paścārdhāt
pari stṛṇīhīti saṃpreṣyati
devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā paristṛṇāmīti
evamuttarato'yujo dhātūnkurvan
yatra samāgacchanti taddakṣiṇottaraṃ karoti
stīrṇaṃ prokṣati haviṣāṃ tvā juṣṭaṃ prokṣāmīti
nānabhyukṣitaṃ saṃstīrṇamupayogaṃ labheta
naidho'bhyādhānam
nānutpūtaṃ haviḥ
nāprokṣitaṃ yajñāṅgam
tasminprakṣālitopavātāni nidadhāti
sruvamājyadhānīṃ ca
vilīnapūtamājyaṃ gṛhītvādhiśṛtya paryagni kṛtvodagudvāsya paścādagnerupasādyodagagrābhyāṃ pavitrābhyāmutpunāti
viṣṇormanasā pūtamasi
devastvā savitotpunātu
acchidreṇa tvā pavitreṇa śatadhāreṇa sahasradhāreṇa supvotpunāmīti tṛtīyam
tūṣṇīṃ caturtham
śṛtaṃ havirabhighārayati madhvā samañjanghṛtavatkarātheti
abhighāryodañcamudvāsayatyudvāsayāgneḥ śṛtamakarma havyamā sīda pṛṣṭhamamṛtasya dhāmeti
paścādājyasya nidhāyālaṃkṛtya mamānenotpunāti
adārasṛdityavekṣate
uttiṣṭhatetyaindram
agnirbhūmyāmiti tisṛbhirupasamādadhātyasmai kṣatrāṇyetamidhmamiti vā ४१
yunajmi tvā brahmaṇā daivyena havyāyāsmai voḍhave jātavedaḥ
indhānāstvā suprajasaḥ suvīrā jyogjīvema balihṛto vayaṃ ta iti
dakṣiṇato jāṅmāyanamudapātramupasādyābhimantrayate tathodapātraṃ dhāraya yathāgre bra
hmaṇaspatiḥ satyadharmāṃ adīdharaddevasya savituḥ sava iti
athodakamāsiñcati iheta devīramṛtaṃ vasānā hiraṇyavarṇā anavadyarūpāḥ
āpaḥ samudro varuṇaśca rājā saṃpātabhāgānhaviṣo juṣantām
indrapraśiṣṭā varuṇaprasūtā apaḥ samudrāddivamudvahantu
indrapraśiṣṭā varuṇaprasūtā divaspṛthivyāḥ śriyamā vahantviti
ṛtaṃ tvā satyena pariṣiñcāmi jātaveda iti saha havirbhiḥ paryukṣya jīvābhirācamyopotthāya vedaprapadbhiḥ prapadyata ॐ prapadye bhūḥ prapadye bhuvaḥ prapadye svaḥ prapadye janatprapadya iti
prapadya paścātstīrṇasya darbhānāstīryāhe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smatpākatara iti brahmāsanamanvīkṣate
nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmanā nirastaḥ so'stu yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati
tadanvālabhya japatīdamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmyṛtasya sadane sīdāmi satyasya sadane sīdāmīṣṭasya sadane sīdāmi pūrtasya sadane sīdāmi māmṛṣadeva barhiḥ svāsasthaṃ tvādhyāsadeyamūrṇamradamanabhiśokam
vimṛgvarīmityupaviśyāsanīyaṃ brahmajapaṃ japati bṛhaspatirbrahmā brahmasadana āsiṣyate bṛhaspate yajñaṃ gopāya yadududvata unnivataḥ śakeyamiti
darbhaiḥ sruvaṃ nirmṛjya niṣṭaptaṃ rakṣo niṣṭaptā arātayaḥ pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātaya iti pratapya
mūle sruvaṃ gṛhītvā japati viṣṇorhasto'si dakṣiṇaḥ pūṣṇā datto bṛhaspateḥ
taṃ tvāhaṃ sruvamādade devānāṃ havyavāhanam
ayaṃ sruvo vi dadhāti homāñchatākṣaracchandasā jāgatena
sarvā yajñasya samanakti viṣṭhā bārhaspatyeṣṭiḥ śarmaṇā daivyeneti
ॐ bhūḥ śaṃ bhūtyai tvā gṛhṇe bhūtaya iti prathamaṃ grahaṃ gṛhṇāti
ॐ bhuvaḥ śaṃ puṣṭyai tvā gṛhṇe puṣṭaya iti dvitīyam
ॐ svaḥ śaṃ tvā gṛhṇe sahasrapoṣāyeti tṛtīyam
ॐ janacchaṃ tvā gṛhṇe'parimitapoṣāyeti caturtham
rājakarmābhicārikeṣvamuṣya tvā prāṇāya gṛhṇe'pānāya vyānāya samānāyodānāyeti pañcamam
agnāvagnirhṛdā pūtaṃ purastādyukto yajñasya cakṣuriti juhoti
paścādagnermadhyadeśe samānatra purastāddhomān
dakṣiṇenāgnimudapātra ājyāhutīnāṃ saṃpātānānayati
purastāddhoma ājyabhāgaḥ saṃsthitahomaḥ
saṃmṛddhiḥ śāntānāmiti
etāvājyabhāgau २०
vṛṣṇe bṛhate svarvide agnaye śulkaṃ harāmi tviṣīmate / sa na sthirānbalavataḥ kṛṇotu jyokca no jīvātave dadhātvagnaye svāhetyuttarapūrvārdha āgneyamājyabhāgaṃ juhoti
dakṣiṇapūrvārdha somāya tvaṃ soma divyo nṛcakṣāḥ sugām̐ asmabhyaṃ patho anu khyaḥ abhi no gotraṃ viduṣa iva neṣo'chā no vācamuśatīṃ jigāsi somāya svāheti
madhye haviḥ
upastīryājyaṃ saṃhatābhyāmaṅgulibhyāṃ dvirhaviṣo'vadyati madhyātpūrvārdhācca
avattamabhighārya dvirhaviḥ pratyabhighārayati
yatoyato'vadyati tadanupūrvam
evaṃ sarvāṇyavadānāni
anyatra sauviṣṭakṛtāt
udenamuttaraṃ nayeti purastāddhomasahatāṃ pūrvām
evaṃ pūrvāṃpūrvāṃ saṃhatāṃ juhoti
svāhāntābhiḥ pratyṛcaṃ homāḥ
yāmuttarāmagnerājyabhāgasya juhoti rakṣodevatyā sā yāṃ dakṣiṇataḥ somasya pitṛdevatyā sā
tasmādantarā hotavyā devaloka eva hūyante
yāṃ hutvā pūrvāmaparāṃ juhoti sāpakrāmantī sa pāpīyānyajamāno bhavati
yāṃ parāṃparāṃ saṃhatāṃ juhoti sābhikrāmantī sa vasīyānyajamāno bhavati
yāmanagnau juhoti sāndhā tayā cakṣuryajamānasya mīyate so'ndhaṃbhāvuko yajamāno bhavati
yāṃ dhūme juhoti sā tamasi hūyate so'rocako yajamāno bhavati
yāṃ jyotiṣmati juhoti tayā brahmavarcasī bhavati tasmājjyotiṣmati hotavyam
evamasmai kṣatramagnīṣomāvityagnīṣo
mīyasya १९
agnīṣomā savedasā sahūtī vanataṃ giraḥ
saṃ devatrā babhūvathuḥ
yuvametāni divi rocanānyagniśca soma sakratū adhattam
yuvaṃ sindhūm̐ rabhiśasteravadyādagnīṣomāvamuñcataṃ gṛbhītān
agnīṣomā ya āhutiṃ yo vāṃ dāśāddhaviṣkṛtim / sa prajayā suvīryaṃ viśvamāyurvyaśnavat
indrāgnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣathaḥ
tadvāṃ ceti pra vīryam
śnathadvṛtramuta sanoti vājamindrā yo agnī sahurī saparyāt
irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasā vājayantā
indrāgnī asmānrakṣatāṃ yau prajānāṃ prajāvatī
sa prajayā suvīryaṃ viśvamāyurvyaśnavat
gomaddhiraṇyavadvasu yadvāmaśvāvadīmahe
indrāgnī tadvanemahi svāheti
aindrāgnasya haviṣo'māvāsyāyām
prāksviṣṭakṛtaḥ pārvaṇau homau samṛddhihomāḥ kāmyahomāśca
pūrṇā paścāditi paurṇamāsyām
yatte devā akṛṇvanbhāgadheyamityamāvāsyāyām
ākūtyai tvā svāhā / kāmāya tvā svāhā / samṛdhe tvā svāhā / ākūtyai tvā kāmāya tvā samṛdhe tvā svāhā / ṛcā stomaṃ samardhaya gāyatreṇa rathaṃtaram / bṛhadgāyatravartani svāhā
pṛthivyāmagnaye samanamanniti saṃnatibhiśca
prajāpate na tvadetānyanya iti ca
upastīryājyaṃ sarveṣāmuttarataḥ sakṛtsakṛdavadāya dviravattamabhighārayati
na havīṃṣi
ā devānāmapi panthāmaganma yacchaknavāma tadanupravoḍhum / agnirvidvānsa yajātsa iddhotā so'dhvarānsa ṛtūnkalpayātyagnaye sviṣṭakṛte svāhetyuttarapūrvārdhe'vayutaṃ hutvā sarvaprāyaścittīyānhomāñjuhoti
svāheṣṭebhyaḥ svāhā / vaṣaḍaniṣṭabhyaḥ svāhā / bheṣajaṃ sviṣṭyai
svāhā / niṣkṛtirduriṣṭyai svāhā / daivībhyastanūbhyaḥ svāhā / ayāścāgne'syanabhiśastiśca satyamittvamayā asi / ayāsā manasā kṛto'yāsyaṃ havyamūhiṣe / ayā no dhehi bheṣajaṃ svāhetyaॐ svāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ
svāhaॐ bhūrbhuvaḥ svaḥ svāheti
yanme skannaṃ manaso jātavedo yadvāskandaddhaviṣo yatrayatra
utpruṣo vipruṣaḥ saṃ juhomi satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāheti
yanme skannaṃ yadasmṛtīti ca skannāsmṛtihomau
yadadya tvā prayatīti saṃsthitahomāḥ
manasaspata ityuttamaṃ caturgṛhītena
barhirājyaśeṣe'nakti pṛthivyai tveti mūlamantarikṣāya tveti madhyaṃ dive tvetyagram
evaṃ triḥ
saṃ barhiraktamityanupraharati yathādevatam
sruvamagnau dhārayati
yadājyadhānyāṃ tatsaṃsrāvayati saṃsrāvabhāgāstaviṣā bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaśca devāḥ / imaṃ yajñamabhi viśve gṛṇantaḥ svāhā devā amṛtā mādayantāmiti
sruvo'si ghṛtādaniśitaḥ / sapatnakṣayaṇo divi ṣīda / antarikṣe sīda pṛthivyāṃ sīdottaro'haṃ bhūyāsamadhare matsapatnā iti sruvaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti
vi muñcāmi brahmaṇā jātavedasamagniṃ hotāramajaraṃ rathaspṛtam / sarvā devānāṃ janimāni vidvānyathābhāgaṃ vahatu havyamagniragnaye svāheti samidhamādadhāti
edho'sīti dvitīyāṃ samidasīti tṛtīyām
tejo'sīti mukhaṃ vimārṣṭi
dakṣiṇenāgniṃ trīnviṣṇukramānkramate viṣṇoḥ kramo'sīti dakṣiṇena pādenānusaṃharati savyam
sūryasyāvṛtamityabhidakṣiṇamāvartate
aganma svarityādityamīkṣate
indrasya vacasā vayaṃ mitrasya varuṇasya ca / brahmaṇā sthāpitaṃ pātraṃ punarutthāpayāmasītyapareṇāgnimudapātraṃ parihṛtyottareṇāgnimāpo hi ṣṭhā mayobhuva iti mārjayitvā barhiṣi patnyāñjalau ninayati samudraṃ vaḥ pra hiṇomītīdaṃ janāsa iti vā
vīrapatnyahaṃ bhūyāsamiti mukhaṃ vimārṣṭi
vratāni vratapataya iti samidhamādadhāti
satyaṃ tvarteneti pariṣicyodañci havirucchiṣṭānyudvāsayati
pūrṇapātraṃ dakṣiṇā
nādakṣiṇaṃ haviḥ kurvīta yaḥ kurute kṛtyāmātmanaḥ kuruta iti brāhmaṇam
anvāhāryaṃ brāhmaṇānbhojayati
yadvai yajñasyānanvitaṃ bhavati tadanvāhāryeṇānvāhriyate
etadanvāhāryasyānvāhāryatvam
īḍyā vā anye devāḥ saparyeṇyā anye devāḥ / īḍyā devā brāhmaṇāḥ saparyeṇyāḥ
yajñenaiveḍyānproṇātyanvāhāryeṇa saparyeṇyān
te'syobhe prītā yajñe bhavantīti
imau darśapūrṇamāsau vyākhyātau
darśapūrṇamāsābhyāṃ pākayajñāḥ
athāpyaparo havanayogo bhavati
kumbhīpākādeva vyuddhāraṃ juhuyāt
adhiśrayaṇaparyagnikaraṇābhighāraṇodvāsanālaṃkaraṇotpavanaiḥ saṃskṛtya
athāpi ślokau bhavataḥ / ājyabhāgāntaṃ prāktantramūrdhvaṃ sviṣṭakṛtā saha / havīṃṣi yajña āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ / pākayajñānsamāsādyaikājyānekabarhiṣaḥ / ekasviṣṭakṛtaḥ kuryānnānāpi sati daivateti
etenaivāmāvāsyo vyākhyātaḥ
aindrāgno'tra dvitīyo bhavati
tayorvyatikrame tvamagne vratapā
asi kāmastadagne iti śāntāḥ
aśnātyanādeśe sthālīpākaḥ
puṣṭikarmasu sārūpavatse
ājyaṃ juhoti
samidhamādadhāti
āvapati vrīhiyavatilān
bhakṣayati kṣīraudanapuroḍāśarasān
manthaudanau prayacchati
pūrvaṃ triṣaptīyam
udakacodanāyāmudapātraṃ pratīyāt
purastāduttarataḥ saṃbhāramāharati
goranabhiprāpādvanaspatīnām
sūryodayanataḥ
purastāduttarato'raṇye karmaṇāṃ prayogaḥ
uttarata udakānte prayujya karmāṇyapāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇā grāmamudāvrajanti
āśyabandhyāplavanayānabhakṣyāṇi saṃpātavanti
sarvāṇyabhimantryāṇi
strīvyādhitāvāplutāvasiktau śirastaḥ prakramyā prapadātpramārṣṭi
pūrvaṃ prapādya prayacchati
trayodaśyā dayastisro dadhimadhuni vāsayitvā badhnāti
āśayati
anvārabdhāyābhimantraṇahomāḥ
paścādagneścarmaṇi haviṣāṃ saṃskāraḥ
ānuḍuhaḥ śakṛtpiṇḍaḥ
jīvaghātyaṃ carma
akarṇo'śmā
āplavanāvasecanānāmācāmayati ca
saṃpātavatāmaśnāti nyaṅkte vā
abhyādheyānāṃ dhūmaṃ
niyacchati
śucinā karmaprayogaḥ
purastāddhomavatsu niśākarmasu pūrvāhṇe yajñopavītī śālāniveśanaṃ samūhayatyupavatsyadbhaktamaśitvā snāto'hatavasanaḥ prayuṅkte
svastyayaneṣu ca
ijyānāṃ diśyānbalīnharati
pratidiśamupatiṣṭhate
sarvatrādhikaraṇaṃ karturdakṣiṇā
trirudakakriyā
anantarāṇi samānāni yuktāni
śāntaṃ saṃbhāram
adhikṛtasya sarvam
viśaye yathāntaram
pra yaccha parśumiti darbhalavanaṃ prayacchati
arātīyoriti takṣati
yattvā śikva iti prakṣālayati
yadyatkṛṣṇa iti mantroktam
palāśodumbarajambukāmpīlasragvaṅghaśirīṣasraktyavaraṇabilvajaṅgiḍakuṭakagarhyagalāvalavetasaśimbalasipunasyandanāraṇikāśmayoktatunyupūtudāravaḥ śāntāḥ
citiprāyaścittiśamīśamakāsavaṃśāśāmyavākātalāśāpalāśavāśāśiṃśapāśimbalasipunadarbhāpāmārgākṛtiloṣṭavalmīkavapādūrvāprāntavrīhiyavāḥ śāntāḥ
pramandośīraśalalyupadhānaśakadhūmā jarantaḥ
sīsanadīsīse ayorajāṃsi kṛkalāsaśiraḥ sīsāni
dadhi ghṛtaṃ madhūdakamiti rasāḥ
vrīhiyavagodhūmopavākatilapriyaṅguśyāmākā iti miśradhānyāni
grahaṇamā grahaṇāt
yathārthamudarkānyojayet
ihaiva dhruvāmeha yātu yamo mṛtyuḥ satyaṃ bṛhadityanuvāko vāstoṣpatīyāni
divyo gandharva imaṃ me agne yau te māteti mātṛnāmāni
stuvānamidaṃ havirnissālāmarāyakṣayaṇaṃ śaṃ no devī pṛśniparṇyā paśyati
tānsatyaujāstvayā pūrvaṃ purastādyukto rakṣohaṇamityanuvākaścātanāni
ambayo yanti śambhumayobhū hiraṇyavarṇā nissālāṃ ye agnayo brahma yajñānamityekā tadeva mṛgārasūktāni
uttamaṃ varjayitvāpa naḥ śośucadaghaṃ punantu mā sasruṣīrhimavataḥ pra sravanti vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa śaṃ ca no mayaśca no'naḍudbhyastvaṃ prathamaṃ mahyamāpo vaiśvānaro raśmibhiryamo mṛtyurviśvajitsaṃjñānaṃ no yadyantarikṣe punarmaitvindriyaṃ śivā naḥ śaṃ no vāto vātvagniṃ brūmo vanaspatīniti
pṛthivyai śrotrāyeti triḥ pratyāsiñcati
ambayo yanti śambhumayobhū hiraṇyavarṇāḥ śaṃtātīyaṃ śivā naḥ śaṃ no vāto vātvagniṃ brūmo vanaspatīniti
pṛthivyai śrotrāyeti triḥ pratyāsiñcati
iti śāntiyuktāni
ubhayataḥ sāvitryubhayataḥ śaṃ no devī
ahatavāsāḥ kaṃse śāntyudakaṃ karoti
atisṛṣṭo apāṃ vṛṣabha ityapo'tisṛjya sarvā imā āpa oṣadhaya iti pṛṣṭva sarvā ityākhyāta ॐ bṛhaspatiprasūtaḥ karavāṇītyanujñāpyaॐ savitṛprasūtaḥ bhavānityanujñātaḥ kurvīta
pūrvayā kurvīteti gārgyapārthaśravasabhāgalikāṅkāyanoparibabhravakauśikajāṭikāyanakaurupathayaḥ
anyatarayā kurvīteti yuvā kauśiko yuva kauśikaḥ ११
ityatharvavede kauśikasūtre prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
pūrvasya medhājananāni
śukasārikṛśānāṃ jihvā badhnāti
āśayati
audumbarapalāśakarkandhūnāmādadhāti
āvapati
bhakṣayati
upādhyāyāya bhaikṣaṃ prayacchati
suptasya karṇamanumantrayate
upasīdañjapati
dhānāḥ sarpirmiśrāḥ sarvahutāḥ
tilamiśrā hutvā prāśnāti
purastādagneḥ kalmāṣaṃ daṇḍaṃ nihatya paścādagneḥ kṛṣṇājine dhānā anumantrayate
sūktasya pāraṃ gatvā prayacchati
sakṛjjuhoti
daṇḍadhānājinaṃ dadāti
ahaṃ rudrebhiriti śuklapuṣpaharitapuṣpe kiṃstyanābhipippalyau jātarūpaśakalena prākstanagrahātprāśayati
prathamapravadasya māturupasthe tāluni saṃpātānānayati
dadhimadhvāśayati
upanītaṃ vācayati vārṣaśatikaṃ karma
tvaṃ no medhe dyauśca ma iti bhakṣayati
ādityamupatiṣṭhate
yadagne tapasetyāgrahāṇyāṃ bhakṣayati
agnimupatiṣṭhate
prātaragniṃ girāvaragarāṭeṣu divaspṛthivyā iti saṃhāya mukhaṃ vimārṣṭi
pūrvasya brahmacārisāṃpadāni
audumbaryādayaḥ
brahmacāryāvasathādupastaraṇānyādadhāti
pipīlikodvāpe medomadhuśyāmākeṣīkatūlānyājyaṃ juhoti
ājyaśeṣe pipīlikodvāpānopya grāmametya sarvahutān
brahmacāribhyo'nnaṃ dhānāstilamiśrāḥ prayacchati
etāni grāmasāṃpadāni
vikāra sthūṇāmūlāvatakṣaṇāni sabhānāmupastaraṇāni
grāmīṇebhyo'nnam
surāṃ surāpebhyaḥ
audumbaryādīni bhakṣaṇāntāni sarvasāṃpadāni
trirjyotiḥ kurute
upatiṣṭhate
savyātpāṇihṛdayāllohitaṃ rasamiśramaśnāti
pṛśnimanthaḥ
jihvāyā utsādyamakṣyoḥ paristaraṇamastṛhaṇaṃ hṛdayaṃ dūrśa upanahya tisro rātrīḥ palpūlane vāsayati
cūrṇāni karoti
maiśradhānye mantha opya dadhi madhumiśramaśnāti
asminvasu yadābadhnannava prāṇāniti yugmakṛṣṇalaṃ vāsitaṃ badhnāti
sārūpavatsaṃ puruṣagātraṃ dvādaśarātraṃ saṃpātavantaṃ kṛtvānabhimukhamaśnāti २०
kathaṃ maha iti mādānakaśṛtaṃ kṣīraudanamaśnāti
camase sarūpavatsāyā dugdhe vrīhiyavāvavadhāya mūrchayitvā madhvāsicyāśayati
pṛthivyai śrotrāyeti juhoti
vatso virāja iti manthāntāni
sahṛdayaṃ tadū ṣu saṃ jānīdhvameha yātu saṃ vaḥ pṛcyantāṃ saṃ vo manāṃsi saṃjñānaṃ na iti sāṃmanasyāni
udakulijaṃ saṃpātavantaṃ grāmaṃ parihṛtya madhye ninayati
evaṃ surākulijam
trihāyaṇyā vatsataryāḥ śuktāni piśitānyāśayati
bhaktaṃ surāṃ prapāṃ saṃpātavatkaroti
pūrvasya mamāgne varca iti varcasyāni
audumbaryādīni trīṇi
kumāryā dakṣiṇamūrumabhimantrayate
vapāṃ juhoti
agnimupatiṣṭhate
prātaragniṃ girāvaragarāṭeṣu divaspṛthivyā iti dadhimadhvāśayati
kīlālamiśraṃ kṣatriyaṃ kīlālamitarān
hastivarcasamiti hastinam
hāstidantaṃ badhnāti
lomāni jatunā saṃdihya jātarūpeṇāpidhāpya
siṃhe vyāghre yaśo haviriti snātakasiṃhavyāghrabastakṛṣṇavṛṣabharājñāṃ nābhilomāni
daśānāṃ śāntavṛkṣāṇāṃ śakalāni
etayoḥ prātaragniṃ girāvaragarāṭeṣu divaspṛthivyā iti sapta marmāṇi sthālīpāke pṛktānyaśnāti
akuśalaṃ yo brāhmaṇo lohitamaśnīyāditi gārgyaḥ
ukto lomamaṇiḥ
sarvairāplāvayati
avasiñcati
caturaṅgulaṃ tṛṇaṃ rajoharaṇaṃ bindunābhiścotyopamathya
śuni kilāsamaje palitaṃ tṛṇe jvaro yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastasminrājayakṣma iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati gandhapravādābhiralaṃkurute १२
pūrvasya hastitrasanāni
rathacakreṇa saṃpātavatā pratipravartayati
yānenābhiyāti
vāditraiḥ
dṛtivastyoropya śarkarāḥ
tottreṇa nagnapracchannaḥ
vidmā śarasya mā no vidannadārasṛtsvastidā ava manyurnirhastaḥ pari vartmānyabhibhūrindro jayātyabhi tvendreti sāṃyāmikāṇi
ājyasaktūñjuhoti
dhanuridhme dhanuḥsamidhamādadhāti
evamiṣvidhme
dhanuḥ saṃpātavadvimṛjya prayacchati
prathamasyeṣuparyayaṇāni
drughnyārtnījyāpāśatṛṇamūlāni badhnāti
āre'sāvityapanodanāni
phalīkaraṇatuṣabusāvatakṣaṇānyāvapati
anvāha
agnirnaḥ śatrūnagnirno dūta iti mohanāni
odanenopayamya phalīkaraṇānulūkhalena juhoti
evamaṇūn
ekaviṃśatyā śarkarābhiḥ pratiniṣpunāti
apvāṃ yajate
saṃśitamiti śitipadīṃ saṃpātavatīmavasṛjati
udvṛdhatsu yojayet
imamindreti yuktayoḥ pradānāntāni
digyuktābhyāṃ namo devavadhebhya ityupatiṣṭhate
tvayā manyo yaste manyo iti saṃrambhaṇāni
sene samīkṣamāṇo japati
bhāṅgamauñjānpāśāniṅgiḍālaṃkṛtānsaṃpātavato'nūktānsenākrameṣu vapati
evamāmapātrāṇi
iṅgiḍena saṃprokṣya tṛṇānyāṅgirasenāgninā dīpayati
yāṃ dhūmo'vatanoti tāṃ jayanti ३१
ṛdhaṅmantrastadidāsetyāśvatthyāṃ pātryāṃ trivṛti gomayaparicaye hastipṛṣṭhe puruṣaśirasi vāmitrāñjuhvadabhiprakramya nivapati
varāhavihitādrājāno vediṃ kurvanti
tasyāṃ pradānāntāni
ekeṣvāhatasyādahana upasamādhāya dīrghadaṇḍena sruveṇa rathacakrasya khena samayā juhoti
yojanīyāṃ śrutvā yojayet
yadi cinnu tvā namo devavadhebhya ityanvāha
vaiśyāya pradānāntāni
tvayā vayamityāyudhigrāmaṇye
ni taddadhiṣa iti rājñodapātraṃ dvaudvāvavekṣayet
yanna paśyenna yudhyeta
ni taddadhiṣe vanaspate'yā viṣṭhāgna indro diśaścatasra iti navaṃ rathaṃ rājānaṃ sasārathimāsthāpayati
brahma jajñānamiti jīvitavijñānam
tisraḥ snāvarajjūraṅgāreṣvavadhāya
utkucatīṣu kalyāṇam
sāṃgrāmikametā vyādiśati madhye mṛtyuritare sene
parājeṣyamāṇānmṛtyurativartate jeṣyanto mṛtyum
agreṣūtkucatsu mukhyā hanyante madhyeṣu madhyā anteṣvavare
evamiṣīkāḥ
uccairghoṣa upa śvāsayeti sarvavāditrāṇi prakṣālya tagarośīreṇa saṃdhāvya saṃpātavanti trirāhatya prayacchati
vihṛdayamityuccaistarāṃ hutvā sruvamudvartayan
somāṃśuṃ hariṇacarmaṇyutsīvya kṣatriyāya badhnāti
pari vartmānīndro jayātīti rājā triḥ senāṃ pariyāti
uktaḥ pūvasya somāṃśuḥ
saṃdānaṃ va ādāneneti pāśairādānasaṃdānāni
marmāṇi ta iti kṣatriyaṃ saṃnāhayati
abhayānāmapyayaḥ
indro manthatviti
pūtirajjuriti pūtirajjumavadhāya
aśvatthabadhakayoragniṃ manthati
dhūmamiti dhūmamanumantrayate
agnimityagnim
tasminnaraṇye sapatnakṣayaṇīrādadhātyaśvatthabadhakatājadbhaṅgāhvakhadiraśarāṇām
uktāḥ pāśāḥ
āśvatthāni kūṭāni bhāṅgāni jālāni
bādhakadaṇḍāni
svāhaibhya iti mitrebhyo juhoti
durāhāmībhya iti savyeneṅgiḍamamitrebhyo bādhake
uttarato'gnerlohitāśvatthasya śākhāṃ nihatya nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ paritatya nīlalohitenāmūniti dakṣiṇā prahāpayati
ye bāhava uttiṣṭhateti yathāliṅgaṃ saṃpreṣyati
homāthe pṛṣadājyam
pradānāntāni vāpyāni
vāpyaistriṣandhīni vajrarūpāṇyarbudirūpāṇi
śitipadīṃ saṃpātavatīṃ darbharajjvā kṣatriyāyopāsaṅgadaṇḍe badhnāti
dvitīyāmasyati
asminvasviti rāṣṭrāvagamanam
ānuśūkānāṃ vrīhīṇāmāvraskajaiḥ kāmpīlaiḥ śṛtaṃ sārūpavatsamāśayati
abhīvarteneti rathanemimaṇimayaḥsīsaloharajatatāmraveṣṭitaṃ hemanābhiṃ vāsitaṃ baddhvā sūtrotaṃ barhiṣi kṛtvā saṃpātavantaṃ pratyṛcaṃ bhṛṣṭīrabhīvartottamābhyāmācṛtati
acikradadā tvā ganniti yasmādrāṣṭrādavaruddhastasyāśāyāṃ śayanavidhaṃ puroḍāśaṃ darbheṣūdake ninayati
tato loṣṭena jyotirāyatanaṃ saṃstīrya kṣīraudanamaśnāti
yato loṣṭastataḥ saṃbhārāḥ
tisṛṇāṃ prātaraśite puroḍāśe hvayante ३३
bhūto bhūteṣviti rājānamabhiṣekṣyanmahānade śāntyudakaṃ karotyādiṣṭānām
sthālīpākaṃ śrapayitvā dakṣiṇataḥ parigṛhyāyā darbheṣu tiṣṭhantamabhiṣiñcati
talpārṣabhaṃ carmārohayati
udapātraṃ samāsiñcete
viparidadhāne
sahaiva nau sukṛtaṃ saha duṣkṛtamiti brahmā brūyāt
yo duṣkṛtaṃ karavattasya duṣkṛtaṃ sukṛtaṃ nau saheti
āśayati
aśvamārohyāparājitāṃ pratipādayati
sahasraṃ grāmavaro dakṣiṇā
viparidhānāntamekarājena vyākhyātam
talpe darbheṣvabhiṣiñcati
varṣīyasi vaiyāghraṃ carmārohayati
catvāro rājaputrāstālpāḥ pṛthakpādeṣu śayanaṃ parāmṛśya sabhāṃ prāpayanti
dāsaḥ pādau prakṣālayati
mahāśūdra upasiñcati
kṛtasaṃpannānakṣānātṛtīyaṃ vicinoti
vaiśyaḥ sarvasvajainamupatiṣṭhata utsṛjāyuṣmanniti
utsṛjāmi brāhmaṇāyotsṛjāmi kṣatriyāyotsṛjāmi vaiśyāya dharmo me janapade caryatāmiti
pratipadyate
āśayati
aśvamārohyāparājitāṃ pratipādayati
sabhāmudāyāti
madhumiśraṃ brāhmaṇānbhojayati
rasānāśayati
māhiṣāṇyupayāti
kuryurgāmiti gārgyapārthaśravasau neti bhāgaliḥ
imamindra vardhaya kṣatriyaṃ ma iti kṣatriyaṃ prātaḥprātarabhimantrayate
uktaṃ samāsecanaṃ viparidhānam
savitā prasavānāmiti paurohitye vatsyanvaiśvalopīḥ samidha ādhāya
indra kṣatramiti kṣatriyamupanayīta
tadāhurna kṣatriyaṃ sāvitrīṃ vācayediti
kathaṃ nu tamupanayīta yanna vācayet
vācayedeva vācayedeva ३४
ityatharvavede kauśikasūtre dvitīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ
pūrvasya pūrvasyāṃ paurṇamāsyāmastamita udakānte kṛṣṇacailaparihito nirṛtikarmāṇi prayuṅkte
nāvyāyā dakṣiṇāvarte śāpeṭaṃ nikhanet
apāṃ sūktairavasiñcati
apsu kṛṣṇaṃ jahāti
ahatavasana upamucyopānahau jīvaghātyāyā udāvrajati
proṣya tāmuttarasyāṃ sāṃpadaṃ kurute
śāpeṭamālipyāpsu nibadhya tasminnupasamādhāya saṃpātavantaṃ karoti
aśnāti
ādhāya kṛṣṇaṃ pravāhayati
upamucya jaradupānahau savyena jaracchattraṃ dakṣiṇena śālātṛṇānyādīpya jīrṇaṃ vīriṇamabhinyasyati
anāvṛtamāvṛtya sakṛjjuhoti
savyaṃ praharatyupānahau ca
jīrṇe vīriṇa upasamādhāyāyaṃ te yoniriti jaratkoṣṭhādvrīhīñcharkarāmiśrānāvapati
ā no bhareti dhānāḥ
yuktābhyāṃ saha koṣṭhābhyāṃ tṛtīyām
kṛṣṇaśakuneḥ savyajaṅghāyāmaṅkamanubadhyāṅke puroḍāśaṃ pra pateta ityanāvṛtaṃ prapādayati
nīlaṃ saṃdhāya lohitamācchādya śuklaṃ pariṇahya dvitīyayoṣṇīṣamaṅkenopasādya savyena sahāṅkenāvāṅapsvapavidhyati
tṛtīyayā channaṃ caturthyā saṃvītam
pūrvasya citrākarma
kulāya śṛtaṃ haritabarhiṣamaśnāti
anvaktāḥ prādeśamātrorādadhāti
nāvyayoḥ sāṃvaidye paścādagnerbhūmiparilekhe kīlālaṃ mukhenāśnāti
tejovrataṃ trirātramaśnāti
tadbhakṣaḥ
śaṃbhumayobhubhyāṃ brahma jajñānamasya vāmasya yo rohita udasya ketavo mūrdhāhaṃ viṣāsahimiti salilaiḥ kṣīraudanamaśnāti
manthāntāni
dvitīyena pravatsyanhaviṣāmupadadhīta
atha pratyetya
atha pratyetya
atha prārthayamāṇaḥ
atha prārthayamāṇaḥ
catvāro dhāyāḥ palāśayaṣṭīnāṃ bhavanti
darbhāṇāmupolavānāṃ catvāraḥ
taṃ vyatiṣaktamaṣṭāvaramidhmaṃ sāttrike'gnāvādhāyājyenābhijuhuyāt
dhūmaṃ niyacheta
lepaṃ prāśnīyāt
tamu cenna vindedaya sattrasyāyatane yajñāyatanamiva kṛtvā
samudra ityācakṣate karma
ambayo yanti śaṃbhumayobhubhyāṃ brahma jajñānamā gāva ekā ca ma iti gā lavaṇaṃ pāyayatyupatāpinīḥ
prajananakāmāḥ
prapāmavaruṇaddhi
saṃ saṃ sravantviti nāvyābhyāmudakamāharataḥ sarvata upāsecam
tasminmaiśradhānyaṃ śṛtamaśnāti
manthaṃ vā dadhimadhumiśram
yasya śriyaṃ kāmayate tato vrīhyājyapaya āhārya kṣīraudanamaśnāti
tadalābhe haritagomayamāhārya śoṣayitvā trivṛti gomayaparicaye śṛtamaśnāti
śerabhaketi sāmudramapsu karma vyākhyātam
anapahatadhānā lohitājāyā drapsena saṃnīyāśnāti
etāvadupaiti
tṛṇānāṃ granthīnudgrathnannapakrāmati
tānudāvrajannudapātrasyodapātreṇābhiplāvayati mukhaṃ vimārṣṭi
eha yantu paśavaḥ saṃ vo goṣṭhena prajāvatīḥ prajāpatiriti goṣṭhakarmāṇi
gṛṣṭeḥ pīyūṣaṃ śleṣmamiśramaśnāti
gāṃ dadāti
udapātraṃ ninayati
samuhya savyenādhiṣṭhāyārdhaṃ dakṣiṇena vikṣipati
sārūpavatse śakṛtpiṇḍānguggululavaṇe pratinīya paścādagnernikhanati
tisṛṇāṃ prātaraśnāti
vikṛte saṃpannam
āyamagannayaṃ pratisaro'yam me varaṇo'rātīyoriti mantroktānvāsitānbadhnāti
uttamasya caturo jātarūpaśakalenānusūtraṃ gamayitvāvabhujya traidhaṃ paryasyati
etamidhmamityupasamādhāya
tamimaṃ devatā iti vāsitamullupya brahmaṇā tejaseti badhnāti
uttamo asīti mantroktam
akṣitāsta iti yavamaṇim
prathamā ha vyuvāsa setyaṣṭakyāyā vapāṃ sarveṇa sūktena trirjuhoti
samavattānāṃ sthālīpākasya
sahahutānājyamiśrānhutvā paścādagnervāgyataḥ saṃviśati
mahābhūtānāṃ kīrtayansaṃjihīte
sīrā yujñantīti yugalāṅgalaṃ pratanoti
dakṣiṇamuṣṭāraṃ prathamaṃ yunakti
ehi pūrṇaketyuttaram
kīnāśā itarān
aśvinā phālaṃ kalpayatāmupāvatu bṛhaspatiḥ
yathāsadbahudhānyamayakṣmaṃ bahupūruṣamiti phālamatikarṣati
irāvānasi dhārtarāṣṭre tava me sattre rādhyatāmiti pratimimīte
apahatāḥ pratiṣṭhā ityapūpaiḥ pratihatya kṛṣati
sūktasya pāraṃ gatvā prayacchati
tisraḥ sītāḥ prācīrgamayanti kalyāṇīrvāco vadantaḥ
sīte vandāmahe tvetyāvartayitvottarasminsītānte puroḍāśenendraṃ yajate
aśvinau sthālīpākena
sītāyāṃ saṃpātānānayanti
udapātra uttarān
śaṣpahaviṣāmavadhāya
sarvamanakti
yatra saṃpātānānayati tato loṣṭaṃ dhārayantaṃ patnī pṛcchatyakṛkṣateti
akṛkṣāmeti
kimāhārṣīriti
vittiṃ bhūtiṃ puṣṭiṃ prajāṃ paśūnannamannādyamiti
uttarato madhyamāyāṃ nivapati
abhyajyottaraphālaṃ prātarāyojanāya nidadhāti
sītāśiraḥsu darbhānāstīrya plakṣodumbarasya trīṃstrīṃścamasānnidadhāti
rasavato dakṣiṇe śaṣpavato madhyame puroḍāśavata uttare
darbhānpratyavabhujya saṃvapati
sārūpavatse śakṛtpiṇḍānguggululavaṇe pratinīyāśnāti
anuḍutsāṃpadam
payasvatīriti sphātikaraṇam
śāntaphalaśilākṛtiloṣṭavalmīkarāśivāpaṃ trīṇi kūdīprāntāni madhyamapalāśe darbheṇa pariveṣṭya rāśipalyeṣu karoti
sāyaṃ bhuñjate
pratyāvapanti śeṣam
ā bhaktayātanāt
anumantrayate
ayaṃ no nabhasaspatiriti palye'śmāna saṃprokṣyānvṛcaṃ kāśīnopyāvāpayati
ā gāva iti gā āyatīḥ pratyuttiṣṭhati
prāvṛṣi prathamadhārasyendrāya trirjuhoti
prajāvatīriti pratiṣṭamānā anumantrayate
karkīpravādānāṃ dvādaśadāmnyāṃ saṃpātavatyāmayaṃ ghāsa iha vatsāmiti mantroktam
yaste śokāyeti vastrasāṃpadī
tisraḥ kūdīmayorūrṇanābhikulāya parihitā anvaktā ādadhāti
atyanteṣīkā mauñjaparihitā madhunā pralipya cikkaśeṣu paryasya
uta putra iti jyeṣṭhaṃ putramavasāyayati
mitaśaraṇaḥ sāṃpadaṃ kurute
ardhamardhenetyārdrapāṇī rasaṃ jñātvā prayacchati
śāntaśākhayā prāgbhāgamapākṛtya
pratyagni paricṛtati
tasyā amāvāsyāyāṃ tisraḥ prādeśamātrīrādadhāti
tve kratumiti rasaprāśanī
rasakarmāṇi kurute
stuṣva varṣmanniti prājāpatyāmāvāsyāyāmastamite valmīkaśirasi darbhāvastīrṇe'dhyadhi dīpaṃ dhārayaṃstrirjuhoti
taṇḍulasaṃpātānānīya rasairupasicyāśnāti
evaṃ paurṇamāsyāmājyotān
ṛdhaṅmantrastadidāseti maiśradhānyaṃ bhṛṣṭapiṣṭaṃ lohitālaṃkṛtaṃ rasamiśramaśnāti
abhṛṣṭaṃ plakṣodumbarasyottarato'gnestriṣu camaseṣu pūrvāhṇasya tejasāgramannasya prāśiṣamiti pūrvāhṇe
madhyandinasya tejasā madhyamannasya prāśiṣamiti madhyandine
aparāhṇasya tejasā sarvamannasya prāśiṣamityaparāhṇe
ṛtumatyā striyā aṅgulibhyāṃ lohitam
yatkṣetraṃ kāmayate tasminkīlālaṃ dadhimadhumiśrama
saṃvatsaraṃ striyamanupetya śuktyāṃ reta ānīya taṇḍulamiśraṃ saptagrāmam
dvādaśīmamāvāsyeti kṣīrabhakṣo bhavatyamāvāsyāyāṃ dadhimadhubhakṣastasya mūtra udakada
dhimadhupalpūlanānyāsicya
kravyādaṃ nāḍī pra viveśāgniṃ prajābhāṅgirato māyayaitau/
āvāṃ devī juṣāṇe ghṛtācī imamannādyāya pra viśataṃ svāheti
niśāyāmāgrayaṇataṇḍulānudakyānmadhumiśrānnidadhātyā yavānāṃ paṅkteḥ
evaṃ yavānubhayānsamopya
trivṛti gomayaparicaye śṛtamaśnāti
samṛddhamiti kāṅkāyanaḥ
mamāgne varca iti sāttrikānagnīndarbhapūtīkabhāṅgābhiḥ paristīrya gārhapatyaśṛtaṃ sarveṣu saṃpātavantaṃ gārhapatyadeśe'śnāti
evaṃ pūrvasminnaparayorupasaṃhṛtya
evaṃ droṇakalaśe rasānuktam
yajūṃṣi yajña iti navaśālāyāṃ sarpirmadhumiśramaśnāti
doṣo gāyeti dvitīyām
yuktābhyāṃ tṛtīyām
ānumatīṃ caturthīm
śālāmaṅgulibhyāṃ saṃprokṣya gṛhapatnyāsāda upaviśyodapātraṃ ninayati
ihaiva steti vācaṃ visṛjate
ūrdhvā asyeti vārṣmaṇamaudumbaraṃ manthapratirūpamabhijuhoti
asaṃkhyātā adhiśṛtya saptāgamaśaṣkulīḥ
tvaṣṭā ma iti prātarvibhuṅkṣyamāṇo'śnāti
jyāyuṃ badhnāti
daṇḍaṃ saṃpātavantaṃ vimṛjya dhārayati
vāyurenā iti yuktayościtrākarmaniśāyāṃ saṃbhārānsaṃpātavataḥ karoti
aparedyurvāyurenā iti śākhayodakadhārayā gāḥ parikrāmati
prathamajasya śakalamavadhāyaudumbareṇāsinā lohiteneti mantroktam
yathā cakruritīkṣukāśakāṇḍyā lohitaṃ nirmṛjya rasamiśramaśnāti
sarvamaudumbaram
yasyedamā raja ityāyojanānāmapyayaḥ
ucchrayasveti bījopaharaṇam
ājyamiśrānyavānurvarāyāṃ kṛṣṭe phālenoduhyānvṛcaṃ kāśīnninayati nivapati
abhi tyamiti mahāvakāśe'raṇya unnate vimite prāgdvārapratyagdvāreṣvapsu saṃpātānānayati
kṛṣṇājine somāṃśunvicinoti
somamiśreṇa saṃpātavantamaśnāti
ādīpte saṃpannam
tāṃ savitariti gṛṣṭidāma badhnāti
saṃ mā siñcantviti sarvodake maiśradhānyam
divyaṃ suparṇamityṛṣabhadaṇḍino vapayendraṃ yajate
anubaddhaśiraḥpādena gośālāṃ carmaṇāvacchādyāvadānakṛtaṃ brāhmaṇānbhojayati
proṣya samidha ādāyorjaṃ bibhraditi gṛhasaṃkāśe japati
savyena samidho dakṣiṇena śālāvalokaṃ saṃsthabhya japati
ativrajya samidha ādhāya sumaṅgali prajāvati susīme'haṃ vāṃ gṛhapatirjīvyāsamiti sthūṇe gṛhṇātyupatiṣṭhate
yadvadāmīti mantroktam
gṛhapatnyāsāda upaviśyodapātraṃ ninayati
ihaiva steti pravatsyannavekṣate
sūyavasāditi sūyavase paśūnniṣṭhāpayati
dūrvāgrairañjalāvapa ānīya darśaṃ dārśībhirupatiṣṭhate
indrasya kukṣiḥ sāhasra ityṛṣabhaṃ saṃpātavantamatisṛjati
retodhāyai tvātisṛjāmi vayodhāyai tvātisṛjāmi yūthatvāyai tvātisṛjāmi gaṇatvāyai tvātisṛjāmi sahasrapoṣāyai tvātisṛjāmyaparimitapoṣāyai tvātisṛjāmi
etaṃ vo yuvānamiti purāṇaṃ pravṛtya navamutsṛjate saṃprokṣati
uttareṇa puṣṭikāma ṛṣabhenendraṃ yajate
saṃpatkāmaḥ śvetena paurṇamāsyām
satyaṃ bṛhadityāgrahāyaṇyām
paścādagnerdarbheṣu khadāyāṃ sarvahutam
dvitīyaṃ saṃpātavantamaśnāti
tṛtīyasyāditaḥ saptabhirbhūme mātariti trirjuhoti
paścādagnerdarbheṣu kaśipvāstīrya vimṛgvarīmityupaviśati
yāste śivā iti saṃviśati
yacchayāna iti paryāvartate
navabhiḥ śantiveti daśamyodāyuṣetyupottiṣṭhati
udvayamityutkrāmati
udīrāṇā iti trīṇi padāni prāṅvodaṅvā bāhyenopaniṣkramya yāvatta iti vīkṣate
unnatācca
purastādagneḥ sīraṃ yuktamudapātreṇa saṃpātavatāvasiñcati
āyojanānāmapyayaḥ
yasyāṃ sadohavirdhāne iti juhoti varo ma āgamiṣyatīti
yasyāmannamityupatiṣṭhate
nidhiṃ bibhratīti maṇiṃ hiraṇyakāmaḥ
evaṃ vittvā
yasyāṃ kṛṣṇamiti vārṣakṛtasyācāmati śirasyānayate
yaṃ tvā pṛṣatī ratha iti dyauḥ pṛṣatyādityo rohitaḥ
pṛṣatīṃ gāṃ dadāti
pṛṣatyā kṣīraudanaṃ sarvahutam
puṣṭikarmaṇāmupadhānopasthānam
salilaiḥ sarvakāmaḥ salilaiḥ sarvakāmaḥ
ityatharvavede kauśikasūtre tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ
atha bhaiṣajyāni
liṅgyupatāpo bhaiṣajyam
vacanādanyat
pūrvasyodapātreṇa saṃpātavatāṅkte
valīrvimārṣṭi
vidmā śarasyādo yaditi muñjaśiro rajjvā badhnāti
ākṛtiloṣṭavalmīkau parilikhya pāyayati
sarpiṣālimpati
apidhamati
vidmā śarasyeti pramehaṇaṃ badhnāti
ākhukiripūtīkamathitajaratpramandasāvraskānpāyayati
uttamābhyāmāsthāpayati
yānamārohayati
iṣuṃ visṛjati
vastiṃ viṣyati
vartiṃ bibhetti
ekaviṃśatiṃ yavāndohanyāmadbhirānīya drughnīṃ jaghane saṃstabhya phalato'vasiñcati
ālabisolaṃ phāṇṭaṃ pāyayati
udāvartine ca
ambayo yanti vāyoḥ pūta iti ca śāntāḥ
uttarasya sasomāḥ
cātanānāmapanodanena vyākhyātam
trapusamusalakhadiratārṣṭāghānāmādadhāti
ayugmānkhādirāñchaṅkūnakṣyau ni vidhyeti paścādagneḥ samaṃ bhūmi nihanti
evamāyasalohān
taptaśarkarābhiḥ śayanaṃ rāśipalyāṇi parikirati
amāvāsyāyāṃ sakṛdgṛhītānyavānanapahatānapratīhārapiṣṭānābhicārikaṃ paristīrya tārṣṭāghedhma āvapati
ya āgacchettaṃ brūyācchaṇaśulbena jihvāṃ nirmṛjānaḥ śālāyāḥ praskandeti
tathā kurvannanādye hnuvāne
vīriṇatūlamiśramiṅgiḍaṃ prapuṭe juhoti
idhmābarhiḥ śālāyāmāsajati
aparedyurvikṛte piśācato rujati
ukto homaḥ
vaiśravaṇāyāñjaliṃ kṛtvā japannācamayatyabhyukṣati
niśyulmuke saṃkarṣati
svastyādyaṃ kurute
ayaṃ devānāmityekaviṃśatyā darbhapiñjūlībhirvalīkaiḥ sārdhamadhiśiro'vasiñcati
jarāyuja iti medo madhu sarpistailaṃ pāyayati
mauñjapraśnena śirasyapihitaḥ savyena titauni pūlyāni dhārayamāṇo dakṣiṇenāvakiranvrajati
savyena titaupraśnau dakṣiṇena jyāṃ drughnīm
praiṣakṛdagrataḥ
yatrainaṃ vyādhirgṛhṇāti tatra titaugraśnau nidadhāti
jyāṃ ca
āvrajanam
ghṛtaṃ nastaḥ
pañcaparvaṇā lalāṭaṃ saṃstabhya japatyamūryā iti
pañcaparvaṇā pāṃsusikatābhiḥ parikirati
armakapālikāṃ badhnāti
pāyayati
caturbhirdūrvāgrairdadhipalalaṃ pāyayati
anu sūryamiti mantroktasya lomamiśramācamayati
pṛṣṭhe cānīya
śaṅkudhānaṃ carmaṇyāsīnāya dugdhe saṃpātavantaṃ badhnāti
pāyayati
haridraudanabhuktamucchiṣṭānucchiṣṭenā prapadātpralipya mantroktānadhastalpe haritasūtrena savyajaṅghāsu baddhvāvasnāpayati
prapādayati
vadata upasthāpayati
kroḍalomāni jatunā saṃdihya jātarūpeṇāpidhāpya
naktaṃjātā suparṇo jāta iti mantroktaṃ śakṛdā lohitaṃ praghṛṣyālimpati
palitānyācchidya
mārutānyapihitaḥ
yadagniriti paraśuṃ japaṃstāpayati kvāthayatyavasiñcati
upa prāgādityudvijamānasya śuklaprasūnasya vīriṇasya catasṛṇāmiṣīkāṇāmubhayataḥ pratyuṣṭaṃ badhnāti
trividagdhaṃ kāṇḍamaṇim
ulmuke svastyāṃdyam
mātṛnāmnoḥ sarvasurabhicūrṇānyanvaktāni hutvā śeṣeṇa pralimpati
catuṣpathe ca śirasi darbheṇḍve'ṅgārakapāle'nvaktāni
titauni pratīpaṃ gāhamāno vapatītaro'vasiñcati paścāt
āmapātra opyāsicya mauñje tripāde vayoniveśane prabadhnāti
aghadviṣṭā śaṃ no devī varaṇaḥ pippalī vidradhasya yā babhrava iti
upottamena palāśasya caturaṅgulenālimpati
prathamena mantroktaṃ badhnāti
dvitīyena mantroktasya saṃpātavatānulimpati
tṛtīyena mantroktaṃ badhnāti
caturthenāśayati
pañcamena varuṇagṛhītasya mūrdhni saṃpātānānayati
uttamena śākalam
udagātāmityāplāvayati bahiḥ
apeyamiti vyuchantyām
babhroriti mantroktamākṛtiloṣṭavalmīkau parilikhya jīvakoṣaṇyāmutsīvya badhnāti
namaste lāṅgalebhya iti sīrayogamadhiśiro'vasiñcati
namaḥ sanisrasākṣebhya iti śūnyaśālāyāmapsu saṃpātānānayati
uttaraṃ jaratkhāte saśālātṛṇe
tasminnācamayatyāplāvayati
daśavṛkṣeti śākalaḥ
daśa suhṛdo japanto'bhimṛśanti
kṣetriyāttveti catuṣpathe kāmpīlaśakalaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati
avasiñcati
pārthivasyetyudyati pṛṣṭhasaṃhitāvupaveśayati
prāṅmukhaṃ vyādhitaṃ pratyaṅmukhamavyādhitaṃ śākhāsūpaveśya vatase camasa upamanthanībhyāṃ tṛṣṇāgṛhītasya śirasi manthamupamathyātṛṣitāya prayacchati
tasmiṃstṛṣṇāṃ saṃnayati
uddhṛtamudakaṃ pāyayati
savāsināviti mantroktam
indrasya yā mahīti khalvaṅgānalāṇḍūnhananānghṛtamiśrāñjuhoti
bālānkalmāṣe kāṇḍe savyaṃ pariveṣṭya saṃbhinatti
pratapati
ādadhāti
savyena dakṣiṇāmukhaḥ pāṃsūnupamathya parikirati
saṃmṛdnāti
ādadhāti
udyannāditya ityudyati gonāmetyāhāsāviti
sūktānte te hatā iti
dabhairabhyasyati
madhyandine ca
pratīcīmaparāhṇe
bālastukāmācchidya khalvādīni
akṣībhyāṃ ta iti vībarham
udapātreṇa saṃpātavatāvasiñcati
hariṇasyeti bandhanapāyanācamanaśaṅkudhānajvālenāvanakṣatre'vasiñcati
amitamātrāyāḥ sakṛdgṛhītānyavānāvapati
bhaktaṃ prayacchati
muñcāmi tveti grāmye pūtiśapharībhirodanam
araṇye tilaśaṇagomayaśāntājvālenāvanakṣatre'vasiñcati
mṛgārairmuñcetyāplāvayati
brāhmaṇo jajña iti takṣakāyāñjaliṃ kṛtvā japannācamayatyabhyukṣati
kṛmukaśakalaṃ saṃkṣudya dūrśajaradajināvakarajvālena
saṃpātavatyudapātra ūrdhvaphalābhyāṃ digdhābhyāṃ manthamupamathya rayidhāraṇapiṇḍānanvṛcaṃ prakīrya cchardayate
haridrāṃ sarpiṣi pāyayati
rohaṇītyavanakṣatre'vasiñcati
pṛṣātakaṃ pāyayatyabhyanakti
ā paśyatīti sadaṃpuṣpāmaṇiṃ badhnāti
bhavāśarvāviti sapta kāmpīlapuṭānapāṃ pūrṇānsaṃpātavataḥ kṛtvā dakṣiṇenāvasicya paścādapavidhyati
tvayā pūrvamiti kośena śamīcūrṇāni bhakte
alaṃkāre
śālāṃ paritanoti
utāmṛtāsurityamatigṛhītasya bhaktaṃ prayacchati
kuṣṭhaliṅgābhirnavanītamiśreṇāpratīhāraṃ pralimpati
lākṣāliṅgābhirdugdhe phāṇṭānpāyayati
brahma jajñānamiti sūtikāriṣṭakau prapādayati
manthācamanopasthānamādityasya
dive svāhemaṃ yavamiti catura udapātre saṃpātānānayati
dvau pṛthivyām
tau pratyāhṛtyāplāvayati
sayave cottareṇa yavaṃ badhnāti
dadirhīti takṣakāyetyuktam
dvitīyayā grahaṇī
savyaṃ parikrāmati
śikhāsici stambānudgrathnāti
tṛtīyayā prasarjanī
caturthyā dakṣiṇamapehīti daṃśma tṛṇaiḥ prakarṣyāhimabhinirasyati
yato daṣṭaḥ
pañcamyā valīkapalalajvālena
ṣaṣṭhyārtnījyāpāśena
dvābhyāṃ madhūdvāpānpāyayati
navamyā śvāvitpurīṣam
triḥśuklayā māṃsaṃ prāśayati
daśamyālābunācamayati
ekādaśyā nābhiṃ badhnāti
madhulāvṛṣaliṅgābhiḥ khalatulaparṇī saṃkṣudya madhumanthe pāyayati
uttarābhirbhuṅkre
dvāraṃ sṛjati
agnistakmānamiti lājānpāyayati
dāve lohitapātreṇa mūrdhni saṃpātānānayati
ote ma iti karīramūlaṃ kāṇḍenaikadeśam
grāmātpāṃsūn
paścādagnermāturupasthe musalabudhnena navanītānvaktena triḥ pratīhāraṃ tāluni tāpayati
śigrubhirnavanītamiśraiḥ pradegdhi
ekaviṃśatimuśirāṇi bhinadmīti mantroktam
uśīrāṇi prayacchati
ekaviṃśatyā sahāplāvayati
ā yaṃ viśantīti vayoniveśanaśṛtaṃ kṣīraudanamaśnāti
pari dyāmiveti madhu śībhaṃ pāyayati
japaṃśca
asthisraṃsamiti śakalenāpsviṭe saṃpātavatāvasiñcati
ābayo iti sārṣapaṃ tailasaṃpātaṃ badhnāti
kāṇḍaṃ pralipya
pṛktaṃ śākaṃ prayacchati
catvāri śākaphalāni prayacchati
kṣīralehamāṅkte
aśnāti
agnerivetyuktaṃ dāve
imā yāstisra iti vṛkṣabhūmau jātājvālenāvasiñcati
śīrṣa phāṇṭākṣaiḥ
nikaṭābhyām
kṛṣṇaṃ niyānamityoṣadhyābhiścotayate
mārutānāmapyayaḥ
himavata iti syandamānādanvīpamāhārya valīkaiḥ
pañca ca yā iti pañca pañcāśataṃ paraśuparṇānkāṣṭhairādīpayati
kapāle praśṛtaṃ kāṣṭhenālimpati
kiṃstyaśvajāmbīlodakarakṣikāmaśakādibhyāṃ daṃśayati
niśyava mā pāpmanniti titauni pūlyānyavasicyāpavidhya
aparedyuḥ sahasrākṣāyāpsu balīṃstrīnpuroḍāśasaṃvartāṃścatuṣpathe'vakṣipyāvakirati
yaste mada iti śamīlūnapāpalakṣaṇayoḥ śamīśamyākenābhyudya vāpayati
adhiśiraḥ
antardāva iti samantamagneḥ karṣvāmuṣṇapūrṇāyāṃ japaṃstriḥ parikramya puroḍāśaṃ juhoti
prāgnaye preta ityupadadhīta
vaiśvānarīyābhyāṃ pāyanāni
asthāddyaurityapavātāyāḥ svayaṃsrastena gośṛṅgeṇa saṃpātavatā japan
yāṃ te rudra iti śūline śūlam
utsūrya iti śamībimbaśīrṇaparṇyāvadhi
dyauśca ma ityabhyajyāvamārṣṭi
sthūṇāyāṃ nikarṣati
idamidvā ityakṣataṃ mūtraphenenābhyudya
prakṣipati
prakṣālayati
dantarajasāvadegdhi
stambarajasā
apacita ā susrasa iti kiṃstyādīni
lohitalavaṇaṃ saṃkṣudyābhiniṣṭhīvati
antarikṣeṇeti pakṣahataṃ mantroktaṃ caṅkramayā
kīṭena dhūpayati
glaurityakṣatena
vīhi svāmityajñātāruḥ śāntyudakena saṃprokṣya manasā saṃpātavatā
yā oṣadhaya iti mantroktasyauṣadhībhirdhūpayati
madhūdaśvitpāyayati
kṣīrodaścit
ubhayaṃ ca
devā aduriti valmīkena bandhanapāyanācamanapradehanamuṣṇena
yathā mano'va diva ityariṣṭena
devī devyāṃ yāṃ jamadagniriti mantroktāphalaṃ jīvyalākābhyāmamāvāsyāyāṃ kṛṣṇavasanaḥ kṛṣṇabhakṣaḥ purā kākasaṃpātādavanakṣatre'vasiñcati
yaste stana iti jambhagṛhītāya stanaṃ prayacchati
priyaṅgutaṇḍulānabhyavadugdhānpāyayati
agnāviṣṇū somārudrā sinīvāli vi te muñcāmi śumbhanī iti mauñjaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati
avasiñcati
tiraścirājeriti mantroktam
ākṛtiloṣṭavalmīkau parilikhya
pāyanāni
apacitāmiti vaiṇavena dārbhyūṣeṇa kṛṣṇorṇājyena kālabundai stukāgrairiti mantroktam
caturthyābhinidhāyābhividhyati
jyāstukājvālena
yaḥ kīkasā iti piśīlavīṇātantrīṃ badhnāti
tantryā kṣitikāṃ
vīriṇavadhaॐ svayaṃmlānaṃ triḥ samasya
apsu ta iti vahantyārmadhye vimite piñjūlībhirāplāvayati
avasiñcati
uṣṇāḥ saṃpātavatīrasaṃpātāḥ
namo rūrāyeti śakunīniveṣīkāñjimaṇḍūkaṃ nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ sakakṣaṃ baddhvā
śīrṣaktimityabhimṛśati
uttamābhyāmādityamupatiṣṭhate
indrasya prathama iti takṣakāyetyuktam
paidvaṃ prakarṣya dakṣiṇenāṅguṣṭhena dakṣiṇasyāṃ nastaḥ
ahibhaye sicyavagūhayati
aṅgādaṅgādityā prapadāt
daṃśmottamayā nitāpyāhimabhinirasyati
yato daṣṭaḥ
oṣadhivanaspatīnāmanūktānyapratiṣiddhāni bhaiṣajyānām
aṃholiṅgābhiḥ
pūrvasya putrakāmāvatokayorudakānte śāntā adhiśiro'vasiñcati
āvrajitāyai puroḍāśapramandālaṃkārānsaṃpātavataḥ prayacchati
vaṣaṭte pūṣanniti catura udapātre saṃpātānānīya caturo muñjānmūrdhni vibṛhati prācaḥ
pratīcīriṣīkāḥ
chidyamānāsu saṃśayaḥ
uṣṇenāplāvayati dakṣiṇātkeśastukāt
śālāngranthīnvicṛtati
ubhayataḥ pāśaṃ yoktramābadhnāti
yadi somasyāsi rājñaḥ somāttvā rājño'dhikrīṇāmi yadi varuṇasyāsi rājño varuṇāttvā rājño'dhikrīṇāmītyekaviṃśatyā yavaiḥ srajaṃ parikirati
anyā vo anyāmavatvanyānyasyā upāvata
sadhrīcīḥ savratā bhūtvāsyā avata vīryamiti saṃnayati
mā te riṣankhanitā yasmai ca tvā khanāmasi/
dvipāccatuṣpādasmākaṃ mā riṣaddevyoṣadhe//
srajo nāmāsi prajāpatiṣṭvāmakhanadātmane śalyasraṃsanam /
tāṃ tvā vayaṃ khanāmasyamuṣmai tvā śalyasraṃsanamityastamite chattreṇa cāntardhāya phālena khanati
atra tava rādhyatāmityagramavadadhāti
iha mameti mūlamupayacchati
ekasare'nupalīḍhe kumāraḥ
darbheṇa pariveṣṭya keśeṣūpacṛtati
evaṃ ha vibṛhaśākavṛṣe
avapanne jarāyuṇyupoddharanti
srajenauṣadhikhananaṃ vyākhyātam
catvāryumāphalāni pāṇāvadbhiḥ ścotayate
saṃvartamāneṣu kumāraḥ
brāhmaṇāyano'ṅgānyabhimṛśati
puṃnāmadheye kumāraḥ
idaṃ janāsa ityasyai śiṃśapāśākhāsūdakānte śāntā adhiśiro'vasiñcati
āvrajitāyai
nissālāmityavatokāyai kṛṣṇavasanāyai triṣu vimiteṣu prāgdvārapratyagdvāreṣvapsu saṃpātānānayati
palāśe sīseṣūttarān
sīsānyadhiṣṭhāpyāplāvayati
nidhāya kṛṣṇaṃ vrajati
ādīpya brahmā
evaṃ pūrvayoḥ pṛthaksaṃbhārye
śākhāsūktam
paścādagnerabhitaḥ kāṇḍe iṣīke nidhāyādhyadhi dhāyine audumbarīrādhāpayati
uttamāvrajitāyai
pativedanāni
ā no agna ityāgamakṛśaramāśayati
mṛgākharādvedyāṃ mantroktāni saṃpātavanti dvāre prayacchati
udakaṃse vrīhiyavau jāmyai niśi hutvā dakṣiṇena prakrāmati
praścādagneḥ prakṣālya saṃdhāvya saṃpātavatīṃ bhagasya nāvamiti mantroktam
saptadāmnyāṃ sapātavatyāṃ vatsānpratyantānpracṛtanto vahanti
ahatena saṃpātavatā ṛṣabhamabhyasyati
udardayati yāṃ diśam
jāmyai pra yadeta ityāgamakṛśaram
imā brahmeti svasre
ayamā yātīti purā kākasaṃpātādaryamṇe juhoti
antaḥsraktiṣu balīnharanti
āpatanti yataḥ
puṃsavanāni
rajaudvāsāyāḥ puṃnakṣatre
yena vehaditi bāṇaṃ mūrdhni vibṛhati badhnāti
phālacamase sarūpavatsāyā dugdhe vrīhiyavāvavadhāya mūrchayitvādhyaṇḍe bṛhatīpalāśavidaryau vā pratinīya paidvamiva
parvatāddiva ityāgamakṛśaramāśayati
yugatardmanā saṃpātavantaṃ dvitīyam
khe lūnāṃśca palāśatsarūnnivṛtte nighṛṣyādhāya śiśne grāmaṃ praviśati
śamīmaśvattha iti mantrokte'gniṃ mathitvā puṃsyāḥ sarpiṣi paidvamiva
madhumanthe pāyayati
kṛṣṇorṇābhiḥ pariveṣṭya badhnāti
yantāsīti mantroktaṃ badhnāti
ṛdhaṅmantra ityekā yatheyaṃ pṛthivyacyuteti garbhadṛṃhaṇāni
jambhagṛhītāya prathamāvarjaṃ jyāṃ trirudgrathya badhnāti
loṣṭānanvṛcaṃ prāśayati
śyāmasikatābhiḥ śayanaṃ parikirati
yāmicchedvīraṃ janayediti dhātarvyābhirudramabhimantrayate
prajāpatiriti prajākāmāyā upasthe juhoti
lohitājāpiśitānyāśayati
vrapāntāni
yau te māteti mantroktau badhnāti
yathedaṃ bhūmyā adhi yathā vṛkṣaṃ vāñca me yathāyaṃ vāha iti saṃspṛṣṭayorvṛkṣalibujayoḥ śakalāvantareṣusthakarāñjanakuṣṭhamadughareṣmamathitatṛṇamājyena saṃnīya saṃspṛśati
uttudastvetyaṅgulyopanudati
ekaviṃśatiṃ prācīnakaṇṭakānalaṃkṛtānanūktānādadhāti
kūdīprāntāni sasūtrāṇi
navanītānvaktaṃ kuṣṭhaṃ trirahnaḥ pratapati trirātre
dīrghotpale'vagṛhya saṃviśati
uṣṇodakaṃ tripāde pattaḥ prabaddhāṅguṣṭhābhyāmardayañchate
pratikṛtimāvalekhanīṃ dārbhyūṣeṇa bhāṅgajyena kaṇṭakaśalyayolūkapattrayāsitālakāṇḍayāhṛdaye vidhyati
sahasraśṛṅga iti svāpanam
udapātreṇa saṃpātavatā śālāṃ saṃprokṣyāparasmindvārapakṣe nyubjati
evaṃ nagnaḥ
ulūkhalamuttarāṃ sraktiṃ dakṣiṇaśayanapādaṃ tantūnabhimantrayate
asthāddyauriti niveṣṭanam
āveṣṭanena vaṃśāgramavabadhya madhyamāyāṃ badhnāti
śayanapādamutpale ca
ākṛṣṭe ca
ākarṣeṇa tilāñjuhoti
idaṃ yatpreṇya iti śiraḥkarṇamabhimantrayate
keśāndhārayati
bhagena mā nyastikedaṃ khanāmīti sauvarcalamoṣadhivacchuklaprasūnaṃ śirasyupacṛtya grāmaṃ praviśati
rathajitāmiti māṣasmarānnivapati
śarabhṛṣṭīrādīptāḥ pratidiśamabhyasyatyarvācyā āvalekhanyāḥ
bhagamasyā varca iti mālāniṣpramandadantadhāvanakeśamīśānahatāyā anustaraṇyā vā kośamulūkhaladaraṇe triśile nikhanati
mālāmupamathyānvāha
trīṇi keśamaṇḍalāni
kṛṣṇamūtrena vigrathya triśile'śmottarāṇi vyatyāsam
athāsyai bhagamutkhanati yaṃ te bhagaṃ nicakhnustriśile yaṃ catuḥśile/
idaṃ tamutkhanāmi prajayā ca dhanena ceti
imāṃ khanāmīti bāṇāparṇīṃ lohitājāyā drapsena saṃnīya śayanamanu parikirati
abhi te'dhāmityadhastātpalāśamupacṛtati
upa te'dhāmityuparyupāsyati
kāmaṃ vineṣyamāṇo'pāghenāsaṃkhyātāḥ śarkarāḥ parikiranvrajati
saṃmṛdnañjapati
asaṃmṛdnan
īrṣyāyā dhrājiṃ janādviśvajanīnāttvāṣṭreṇāhamiti pratijāpaḥ pradānābhimarśanāni
prathamena vakṣaṇāsu mantroktam
agneriveti paraśuphāṇṭam
ava jyāmiveti dṛṣṭvāśmānamādatte
dvitīyayābhinidadhāti
tṛtīyayābhiniṣṭhīvati
chāyāyāṃ sajyaṃ karoti
ayaṃ darbha ityoṣadhivat
agne jātāniti na vīraṃ janayetprānyāniti na vijātetetyaśvatarīmūtramaśmamaṇḍalābhyāṃ saṃghṛṣya bhakte'laṃkāre
sīmantamanvīkṣate
api vṛśceti jāyāyai jāramanvāha
klībapade bādhakaṃ dhanurvṛścati
āśaye'śmānaṃ praharati
tṛṣṭika iti bāṇāparṇīm
ā te dada iti mantroktāni saṃspṛśati
api cānvāhāpi cānvāha
ityatharvavede kauśikasūtre caturtho'dhyāyaḥ samāptaḥ
ambayo yantīti kṣīraudanotkucastambapāṭāvijñānāni
sāṃgrāmikaṃ vedivijñānam
venastaditi pañcaparveṣukumbhakamaṇḍalustambakāmpīlaśākhāyugedhmākṣeṣu pāṇyorekaviṃśatyāṃ śarkarāsvīkṣate
kumbhamahatena pariveṣṭyādhāya śayane vikṛte saṃpātānatinayati
anatīkāśamavacchādyārajovitte kumāryau yena haretāṃ tato naṣṭam
evaṃ sīre sākṣe
loṣṭānāṃ kumārīmāha yamicchasi tamādatsveti
ākṛtiloṣṭavalmīkau kalyāṇam
catuṣpathādbahucāriṇī
śmaśānānnaciraṃ jīvati
udakāñjaliṃ ninayetyāha
prācīnamapakṣipantyāṃ kalyāṇam
jarāyuta iti durdinamāyanpratyuttiṣṭhati
anvṛcamudavajraiḥ
asyulmukakiṣkurūnādāya
nagno lalāṭamunmṛjānaḥ
utsādya bāhyato'ṅgārakapāle śigruśarkarā juhoti
kerārkāvādadhāti
varṣaparītaḥ pratilomakarṣitastriḥ parikramya khadāyāmarkaṃ kṣipraṃ saṃvapati
namaste astu yaste pṛthu stanayitnurityaśaniyuktamapādāya
prathamasya somadarbhakeśānīkuṣṭhalākṣāmañjiṣṭhībadaraharidraṃ bhūrjaśakalena pariveṣṭya manthaśirasyurvarāmadhye nikhanati
dadhi navenāśnātyā saṃharaṇāt
āśāpālīyaṃ tṛtīyāvarjaṃ dṛṃhaṇāni
bhaumasya dṛtikarmāṇi
puroḍāśānaśmottarānantaḥsraktiṣu nidadhāti
ubhayānsaṃpātavataḥ
sabhābhāgadhāneṣu ca
asaṃtāpe jyotirāyatanasyaikato'nyaṃ śayāno bhaumaṃ japati
iyaṃ vīruditi madughaṃ khādannaparājitātpariṣadamāvrajati
necchatruriti pāṭāmūlaṃ pratiprāśitam
anvāha
badhnāti
mālāṃ saptapalāśīṃ dhārayati
ye bhakṣayanta iti pariṣadyekabhaktamanvīkṣamāṇo bhuṅkte
brahma jajñānamityadhyāyānupākariṣyannabhivyāhārayati
prāśamākhyāsyan
brahmodyaṃ vadiṣyan
mamāgne varca iti vibhuṅkṣyamāṇaḥ pramattarajjuṃ badhnāti
sabhā ca meti bhakṣayati
sthūṇe gṛhṇātyupatiṣṭhate
yadvadāmīti mantroktam
ahamasmītyaparājitātpariṣadamāvrajati
dūṣyā dūṣirasīti srāktyaṃ badhnāti
purastādagneḥ piśaṅgaṃ gāṃ kārayati
paścādagnerlohitājam
yūṣapiśitārtham
mantroktāḥ
vāśākāmpīlasitīvārasadaṃpuṣpā avadhāya
dūṣyā dūṣirasi ye purastādīśānāṃ tvā samaṃ jyotiruto asyabandhukṛtsuparṇastvā yāṃ te cakrurayaṃ pratisaro yāṃ kalpayantīti mahāśāntimāvapate
niśyavamucyoṣṇīṣyagrataḥ prokṣanvrajati
yatāyai yatāyai śāntāyai śāntivāyai bhadrāyai bhadrāvati syonāyai śagmāyai śivāyai sumaṅgali prajāvati susīme'haṃ vāmābhūriti
abhāvādapavidhyati
kṛtyayāmitracakṣuṣā samīkṣankṛtavyadhanītyavaliptaṃ kṛtyayā vidhyati
uktāvalekhanīm
dūṣyā dūṣirasīti darvyā triḥ sārūpavatsenāpodakena mathitena gulphānpariṣiñcati
śakalenāvasicya yūṣapiśitānyāśayati
yaṣṭibhiścarma pinahya praiṣakṛtparikramya bandhānmuñcati saṃdaṃśena
anyatpārśvīṃ saṃveśayati
śakalenoktam
abhyakteti navanītena mantroktam
darbharajjvā saṃnahyottiṣṭhaivetyutthāpayati
savyena dīpaṃ dakṣiṇenodakālābvādāya vāgyatāḥ
praiṣakṛdagrataḥ
anāvṛtam
agoṣpadam
anudakakhātam
dakṣiṇāpravaṇe vā svayaṃdīrṇe vā svakṛte veriṇe'nyāśāyāṃ vā nidadhāti
alābunā dīpamavasicya yathā sūrya ityāvṛtyāvrajati
tiṣṭhaṃstiṣṭhantīṃ mahāśāntimuccairabhinigadati
marmāṇi saṃprokṣante
kṛṣṇasīreṇa karṣati
adhi sīrebhyo daśa dakṣiṇā
abhicāradeśā mantreṣu vijñāyante tāni marmāṇi
yadadaḥ saṃprayatīriti yenecchennadī pratipadyeteti prasiñcanvrajati
kāśadividhuvakavetasānniminoti
idaṃ va āpa iti hiraṇyamadhidadhāti
ayaṃ vatsa itīṣīkāñjimaṇḍūkaṃ nīlalohitābhyāṃ sakakṣaṃ baddhvā
ihetthamityavakayā pracchādayati
yatredamiti ninayati
mārutaṃ kṣīraudanaṃ mārutaśṛtaṃ mārutaiḥ paristīrya mārutena sruveṇa mārutenājyena varuṇāya trirjuhoti
uktamupamanthanam
dadhimanthaṃ baliṃ hṛtvā saṃprokṣaṇībhyāṃ prasiñcanbrajati
pāṇinā vetreṇa vā pratyāhatyopari nipadyate
ayaṃ te yonirityaraṇyoragniṃ samāropayati
ātmani vā
upāvaroha jātavedaḥ punardevo devebhyo havyaṃ vaha prajānan / ānandino modamānāḥ suvīrā indhīmahi tvā śaradāṃ śatānītyupāvarohayati
yāṃ tvā gandharvo akhanadvṛṣaṇaste khanitāro vṛṣā tvamasyoṣadhe / vṛṣāsi vṛṣṇyāvati vṛṣaṇe tvā khanāmasītyucchuṣmāpariṣyādhāvāyasena khanati
dugdhe phāṇṭāvadhijyopastha ādhāya pibati
mayūkhe musale vāsīno yathāsita ityekārkasūtramārkaṃ badhnāti
yāvadaṅgīnamityasitaskandhamasitavālena
ā vṛṣāyasvetyubhayamapyeti
samutpatantu pra nabhasveti varṣakāmo dvādaśarātramanuśuṣyet
sarvavrata upaśrāmyati
maruto yajate yathā varuṇaṃ juhoti
oṣadhīḥ saṃpātavatīḥ praveśyābhinyubjati
viplāvayeta
śvaśiraṇṭakaśiraḥ keśajaradupānaho vaṃśāgre prabadhya yodhayati
udapātreṇa saṃpātavatā saṃprokṣyāmapātraṃ tripāde'śmānamavadhāyāpsu nidadhāti
ayaṃ te yonirā no bhara dhītī vetyarthamutthāsyannupadadhīta
japati
pūrvāsvaṣāḍhāsu gartaṃ khanati
uttarāsu saṃcinoti
ādevanaṃ saṃstīrya
udbhindatīṃ saṃjayantīṃ yathā pṛkṣamaśaniridamugrāyeti vāsitānakṣānnivapati
ambayo yanti śaṃbhumayobhū hiraṇyavarṇā yadadaḥ punantu mā sasruṣīrhimavataḥ pra sravanti vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa śaṃ ca no mayaśca no'naḍuḍmastvaṃ prathamaṃ mahyamāpo vaiśvānaro raśmibhirityabhivarṣaṇāvasecanānām
uttamena vācaspatiliṅgābhirudyantamupatiṣṭhate
snāto'hatavasano niktvāhatamācchādayati
dadāti
yathā māsamiti vananam
vatsaṃ saṃdhāvya gomūtreṇāvasicya triḥ pariṇīyopacṛtati
śiraḥkarṇamabhimantrayate
vātaraṃhā iti snāte'śve saṃpātānabhyatinayati
palāśe cūrṇeṣūttarān
ācamayati
āplāvayati
cūrṇairavakirati
trirekayā ceti
bhadrādadhīti pravatsyannupadadhīta
japati
yānaṃ saṃprokṣya vimocayati
dravyaṃ saṃpātavadutthāpayati
nirmṛjyopayacchati
ubhā jigyathurityārdrapādābhyāṃ sāṃmanasyam
yānena pratyañcau grāmānpratipādya prayacchati
āyātaḥ samidha ādāyorjaṃ bibhradityasaṃkalpayannetya sakṛdādadhāti
ṛcaṃ sāmetyanupravacanīyasya juhoti
yuktābhyāṃ tṛtīyām
ānumatīṃ caturthīm
samāvartanīyasamāpanīyayoścaiṣejyā
apo divyā iti paryavetavrata udakānte śāntyudakamabhimantrayate
astamite samitpāṇiretya tṛtīyāvarjaṃ samidha ādadhāti
idāvatsarāyeti vratavisarjanamājyaṃ juhuyāt
samidho'bhyādadhyāt
idāvatsarāya parivatsarāya saṃvatsarāya prativedayāma enat/
yadvrateṣu duritaṃ nijagmimo durhārdaṃ tena śamalenāñjmaḥ//
yanme vrataṃ vratapate lulobhāhorātre samadhātāṃ ma enat/
udyanpurastādbhiṣagastu candramāḥ sūryo raśmibhirabhigṛṇātvenat//
yadvratamatipede cittyā manasā hṛdā/
ādityā rudrāstanmayi vasavaśca samindhatām//
vratāni vratapataya upākaromyagnaye/
sa me dyumnaṃ bṛhadyaśo dīrghamāyuḥ kṛṇotu ma iti vratasamāpanīrādadhāti
trirātramarasāśī snātavrataṃ carati
nirlakṣmyamiti pāpalakṣaṇāyā mukhamukṣatyanvṛcaṃ dakṣiṇātkeśastukāt
palāśena phalīkaraṇānhutvā śeṣaṃ pratyānayati
phalīkaraṇatuṣabusāvatakṣaṇāni savyāyāṃ pādapārṣṇyāṃ nidadhāti
apanodanāpāghābhyāmanvīkṣaṃ pratijapati
dīrghāyutvāyeti mantroktaṃ badhnāti
karśaphasyeti piśaṅgasūtramaraludaṇḍaṃ yadāyudham
phalīkaraṇairdhūpayati
ati dhanvānītyavasānaniveśanānucaraṇāni ninayanejyā
vāstoṣpatīyaiḥ kulijakṛṣṭe dakṣiṇato'gneḥ saṃbhāramāharati
vāstoṣpatyādīni mahāśāntimāvapate
madhyame garte darbheṣu vrīhiyavamāvapati
śāntyudakaśaṣpaśarkaramanyeṣu
ihaiva dhruvāmiti mīyamānāmucchrīyamāṇāmanumantrayate
abhyajyarteneti mantroktam
pūrṇaṃ nārītyudakumbhamagnimādāya prapadyante
dhruvābhyāṃ dṛṃhayati
śaṃbhumayobhubhyāṃ viṣyandayati
vāstoṣpate prati jānīhyasmānsvāveśo anamīvo na edhi/
yattvemahe prati nastajjuṣasva catuṣpado dvipada ā veśayeha/
anamīvo vāstoṣpate viśvā rūpāṇyāviśan /
sakhā suśeva edhi na iti
vāstoṣpataye kṣīraudanasya juhoti
sarvānnāni brāhmaṇānbhojayati
maṅgalyāni
ye agnaya iti kravyādanupahata iti pālāśaṃ badhnāti
juhoti
ādadhāti
udañcanenodapātryāṃ yavānadbhirānīyollopam
ye agnaya iti pālāśyā darvyā manthamupamathya kāmpīlībhyāmupamanthanībhyām
śamanaṃ ca
ya ātmadā iti vaśāśamanam
purastādagneḥ pratīcīṃ dhārayanti
paścādagneḥ prāṅmukha upaviśyānvārabdhāyai śāntyudakaṃ karoti
tatraitatsūktamanuyojayati
tenaināmācāmayati ca saṃprokṣati ca
tiṣṭhaṃstiṣṭhantīṃ mahāśāntimuccairabhinigadati
ya īśe paśupatiḥ paśūnāmiti hutvā vaśāmanakti śirasi kakude jaghanadeśe
anyatarāṃ svadhitidhārāmanakti
aktayā vapāmutkhanati
dakṣiṇe pārśve darbhābhyāmadhikṣipatyamuṣmai tvā juṣṭamiti yathādevatam
nissālāmityulmukena triḥ prasavyaṃ pariharatyanabhipariharannātmānam
darbhābhyāmanvārabhate
paścāduttarato'gneḥ pratyakśīrṣīmudakpādīṃ nividhyati
samasyai tanvā bhavetyanyataraṃ darbhamavāsyati
atha prāṇānāsthāpayati prajānanta iti
dakṣiṇatastiṣṭhanrakṣohaṇaṃ japati
saṃjñaptāyāṃ juhoti
yadvaśā māyumakratoro vā paḍbhirāhata /
agnirmā tasmādenaso viśvānmuñcatvaṃhasa iti
udapātreṇa patnyabhivrajya mukhādīni gātrāṇi prakṣalayate
mukhaṃ śundhasva devayajyāyā iti
prāṇāniti nāsike
cakṣuriti cakṣuṣī
śrotramiti karṇau
yatte krūraṃ yadāsthitamiti samantaṃ rajjudhānam
caritrāṇīti pādānsamāhṛtya
nābhimiti nābhim
meḍhramiti bheḍhram
pāyumiti pāyum
yatte krūraṃ yadāsthitaṃ tacchundhasvetyavaśiṣṭāḥ pārśvadeśe'vasicya yathārthaṃ vrajati
vapāśrapaṇyāvājyaṃ sruvaṃ svadhitiṃ darbhamādāyābhivrajyottānāṃ parivartmānulomaṃ nābhideśe darbhamāstṛṇāti
oṣadhe trāyasvainaṃ svadhite mainaṃ hiṃsīriti śastraṃ prayacchati
idamahamāmuṣyāyaṇasyāmuṣyāḥ putrasya prāṇāpānāvapakṛntāmītyapakṛtya
adharapravraskena lohitasyāpahatya
idamahamāmuṣyāyaṇasyāmuṣyāḥ putrasya prāṇāpānau nikhanāmītyāsye nikhanati
vapayā dyāvāpṛthivī prorṇuvāthāmiti vapāśrapaṇyau vapayā pracchādya
svadhitinā prakṛtyotkṛtya
āvraskamabhighārya
vāyave stokānāmiti darbhāgraṃ prāsyati
pratyuṣṭaṃ rakṣa iti carumaṅgāre nidadhāti
devastvā savitā
śrapayatviti śrapayati
suśṛtāṃ karoti
yadyaṣṭāpadī syādgarbhamañjalau sahiraṇyaṃ sayavaṃ vā ya ātmadā iti khadāyāṃ tryaratnāvagnau sakṛjjuhoti
viśasya samavattānyavadyet
hṛdayaṃ jihvā śyenaśca doṣī pārśve ca tāni ṣaṭ/
yakṛdvṛkkau gudaśroṇī tānyekādaśa daivatāni
dakṣiṇaḥ kapilalāṭaḥ savyā śroṇirgudaśca yaḥ/
etāni trīṇi tryaṅgāni sviṣṭakṛdbhāga eva
tadavadya prajñātāni śrapayet
hoṣyandvirdvirdevatānāmavadyet
sakṛtsakṛtsauviṣṭakṛtānām
vapāyāḥ samiddha ūrdhvā asyeti juhoti
yuktābhyāṃ tṛtīyām
ānumatīṃ caturthīm
jātavedo vapayā gaccha devāṃstvaṃ hi hotā prathamo babhūtha/
ghṛtasyāgne tanvā saṃ bhava satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāhā
ūrdhvaṃ nabhasaṃ mārutaṃ gacchatamiti vapāśrapaṇyāvanupraharati
prācīmekaśṛṅgāṃ pratīcīṃ dviśṛṅgām
pitryeṣu vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatraitānvettha nihitānparāke /
medasaḥ kulyā upa tānsravantu satyā eṣāmāśiṣaḥ santu kāmāḥ svāhā svadheti vapāyāstrirjuhoti
samavattānām
sthālīpākasya samrāḍasyadhiśrayaṇaṃ nāma sakhīnāmabhyahaṃ viśvā āśāḥ sākṣīya/
kāmo'si kāmāya tvā sarvavīrāya sarvapuruṣāya sarvagaṇāya sarvakābhāya juhomi
anvadya no'numatiḥ pūṣā sarasvatī mahī / yatkaromi tadṛdhyatāmanumataye svāheti juhoti
ka idaṃ kasmā adātkāmastadagre yadannaṃ punarmaitvindriyamiti pratigṛhṇāti
uttamā sarvakarmā
vaśayā pākayajñā vyākhyātāḥ
utāmṛtāsuḥ śivāsta ityabhyākhyātāya prayacchati
drughaṇaśiro rajjvā badhnāti
pratirūpaṃ palāśāyolohahiraṇyānām
yena someti yājayiṣyansārūpavatsamaśnāti
nidhane yajate
yaṃ yācāmi yadāśaseti yāciṣyan
mantroktāni patitebhyo devāḥ kapota ṛcā kapotamamūnhetiriti mahāśāntimāvapate
parīme'gnimityagniṃ gāmādāya niśi kārayamāṇastriḥ śālāṃ pariṇayati
paro'pehi yo na jīva iti svapnaṃ dṛṣṭvā mukhaṃ vimārṣṭi
atighoraṃ dṛṣṭvā maiśradhānyaṃ puroḍāśamanyāśāyāṃ vā nidadhāti
paryāvarta iti paryāvartate
yatsvapna ityaśitvā vīkṣate
vidma te svapneti sarveṣāmapyayaḥ
nahi te agne tanva iti brahmacāryācāryasyādahana upasamādhāya triḥ parikramya puroḍāśaṃ juhoti
trirātramaparyāvartamānaḥ śayīta
nopaśayīteti kauśikaḥ
snānīyābhiḥ snāyāt
aparyavetavrataḥ pratyupeyāt
avakīrṇine darbhaśulbamāsajya yatte devītyāvapati
evaṃ saṃpātavatodapātreṇāvasicya
mantroktaṃ śāntyudakena saṃprokṣya
saṃ samiditi svayaṃprajvalite'gnau
agnī rakṣāṃsi sedhatīti sedhantam
yadasmṛtīti saṃdeśamaparyāpya
pratno hīti pāpanakṣatre jātāya mūlena
mā jyeṣṭhaṃ tṛte devā iti parivittiparivividānāvudakānte mauñjaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati
avasiñcati
pheneṣūttarānpāśānādhāya nadīnāṃ phenāniti praplāvayati
sarvaiśca praviśyāpāṃ sūktaiḥ
devaheḍanena mantroktam
ācāryāya
upadadhīta
khadāśayasyāvapate
vaivasvataṃ yajate
catuḥśarāvaṃ dadāti
uttamarṇe mṛte tadapatyāya prayacchati
sagotrāya
śmaśāne nivapati
catuṣpathe ca
kakṣānādīpayati
divo nu māmiti vīdhrabindūnprakṣālayati
mantroktaiḥ spṛśati
yasyottamadantau pūrvau jāyete yau vyāghrāvityāvapati
mantroktāndaṃśayati
śāntyudakaśṛtamādiṣṭānāmāśayati
pitarau ca
idaṃ yatkṛṣṇa iti kṛṣṇaśakuninādhikṣiptam prakṣālayati
upamṛṣṭaṃ paryagni karoti
pratīcīnaphala ityapāmārgedhme'pāmārgīrādadhāti
yadarvācīnamityācāmati
yatte bhūma iti vikhanati
yatta ūnamiti saṃvapati
prehi pra hareti kāpiñjalāni
svastyayanāni bhavanti
prehi pra hara vā dāvāngṛhebhyaḥ svastaye/
kapiñjala pradakṣiṇaṃ śatapattrābhi no vada//
bhadram vada dakṣiṇato bhadramuttarato vada/
bhadraṃ purastānno vada bhadraṃ paścātkapiñjala//
śunaṃ vada dakṣiṇataḥ śunamuttarato vada/
śunaṃ purastānno vada śunaṃ paścātkapiñjala//
bhadraṃ vada putrairbhadraṃ vada gṛheṣu ca/
bhadramasmākaṃ vada bhadraṃ no abhayaṃ vada//
āvadaṃstvaṃ śakune bhadramā vada tūṣṇīmāsīnaḥ sumatiṃ cikiddhi naḥ/
yadutpatanvadasi karkariryathā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ//
yauvanāni mahayasi jigyuṣāmiva dundubhiḥ/
kapiñjala pradakṣiṇaṃ śatapattrābhi no vadeti kāpiñjalāni svastyayanāni bhavanti
yo abhyu babhruṇāyasi svapantamatsi puruṣaṃ śayānamagatsvalam /
ayasmayena brahmaṇāśmamayena varmaṇā paryasmānvaruṇo dadhadityabhyavakāśe saṃviśatyabhyavakāśe saṃviśati
ityatharvavede kauśikasūtre pañcamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
ubhayataḥ paricchinnaṃ śaramayaṃ barhirābhicārikeṣu
dakṣiṇataḥ saṃbhāramāharatyāṅgirasam
iṅgiḍamājyam
savyāni
dakṣiṇāpavargāṇi
dakṣiṇāpravaṇa īriṇe dakṣiṇāmukhaḥ prayuṅkte
sāgnīni
agne yatte tapa iti purastāddhomāḥ
tathā tadagne kṛṇu jātaveda ityājyabhāgau
niramuṃ nuda iti saṃsthitahomāḥ
kṛttikārokārodhāvāpyeṣu
bharadvājapravraskenāṅgirasaṃ daṇḍaṃ vṛścati
mṛtyorahamiti bādhakīmādadhāti
ya imāmayaṃ vajra iti dviguṇāmekavīrānsaṃnahya pāśānnimuṣṭitṛtīyaṃ daṇḍaṃ saṃpātavat
pūrvābhirbadhnīte
vajro'si sapatnahā tvayādya vṛtraṃ sākṣīya/
tvāmadya vanaspate vṛkṣāṇāmudayuṣmahi//
sa na indra purohito viśvataḥ pāhi rakṣasaḥ/
abhi gāvo anūṣatābhi dyumnaṃ bṛhaspate//
prāṇa prāṇaṃ trayasvāso asave mṛḍa/
nirṛte nirṛtyā naḥ pāśebhyo muñca//
iti daṇḍamādatte
bhaktasyāhutena mekhalāyā granthimālimpati
ayaṃ vajra iti bāhyato daṇḍamūrdhvamavāgagraṃ tisṛbhiranvṛcaṃ nihanti
antarupaspṛśet
yadaśnāmīti mantroktam
yatpātramāhanti phaḍḍhato'sāviti
idamahamāmuṣyāyaṇasyāmuṣyāḥ putrasya prāṇāpānāvapyāyacchāmītyāyacchati
ye'māvāsyāmiti saṃnahya sīsacūrṇāni bhakte'laṃkāre
parābhūtaveṇoryaṣṭyā bāhumātryālaṃkṛtayāhanti
dyāvāpṛthivī urvati paraśupalāśena dakṣiṇā dhāvataḥ padaṃ vṛścati
anvaktristiryaktriḥ
akṣṇayā saṃsthāpya
āvraskānyāṃśūnpalāśamupanahya bhraṣṭre'bhyasyati
sphoṭatsu stṛtaḥ
paścādagneḥ karṣvāṃ kūdyupastīrṇāyāṃ dvādaśarātramaparyāvartamānaḥ śayīta
tata utthāya trirahna udavajrānpraharati
nadyā anāmasaṃpannāyā aśmānaṃ prāsyati
uṣṇe'kṣatasaktūnanūpamathitānanucchvasanpibati
kathaṃ trīṃstrīnkāśīṃ strirātram
dvaudvau trirātram
ekaikaṃ ṣaḍrātram
dvādaśyāḥ prātaḥ kṣīraudanaṃ bhojayitvocchiṣṭānucchiṣṭaṃ bahumatsye prakirati
saṃdhāvatsu stṛtaḥ
lohitaśirasaṃ kṛkalāsamamūnhanmīti hatvā sadyaḥ kāryo bhāṅge śayane
lohitālaṃkṛtaṃ kṛṣṇavasanamanūktaṃ dahati
ekapadābhiranyo'nutiṣṭhati
aṅgaśaḥ sarvahutamanyam
paścādagneḥ śarabhṛṣṭīrnidhāyodagvrajatyā svedaśananāt
nivṛtya svedālaṃkṛtā juhoti
kośa uraḥśiro'vadhāya padātpāṃsūn
paścādagnerlavaṇamṛḍīcīstisro'śītīrvikarṇīḥ śarkarāṇām
viṣaṃ śirasi
bādhakenāvāgagreṇa praṇayannanvāha
pāśe sa iti kośe granthīnudgrathnāti
āmumityādatte
marmaṇi khādireṇa sruveṇa gartaṃ khanati
bāhumāttamatīva ya iti śarairavajvālayati
avadhāya saṃcitya loṣṭaṃ sruveṇa samopya
amumunnaiṣamityuktāvalekhanīm
chāyāṃ vā
upaninayate
anvāha
bhrātṛvyakṣayaṇamityaraṇye sapatnakṣayaṇīrādadhāti
grāmametyāvapati
pumānpuṃsa iti mantroktamabhihutālaṃkṛtaṃ badhnāti
yāvantaḥ sapatnāstāvataḥ pāśāniṅgiḍālaṃkṛtānsaṃpātavato'nuktānsasūtrāṃścambā marmaṇi nikhanati
nāvi praiṇānnudasva kāmeti mantroktaṃ śākhayā praṇudati
te'dharāñca iti praplāvayati
bṛhanneṣāmityāyantaṃ śapyamānamanvāha
vaikaṅkateneti mantroktam
dadirhīti sāgnīni
deśakapaṭu prakṣiṇāti
te'vadanniti netṝṇāṃ padaṃ vṛścati
anvāha
brahmagavībhyāmanvāha
ceṣṭām
vicṛtati
ūbadhye
śmaśāne
triramūnhanasvetyāha
dvitīyayāśmānamūbadhye gūhayati
dvādaśarātraṃ sarvavrata upaśrāmyati
dvirudite stṛtaḥ
avāgagreṇa nivartayati
upa prāgāditi śune piṇḍaṃ pāṇḍuṃ prayacchati
tārchaṃ badhnāti
juhoti
ādadhāti
idaṃ tadyuje yatkiṃ cāsau manasetyāhitāgniṃ pratinirvapati
madhyamapalāśena phalīkaraṇāñjuhoti
niramubhityaṅguṣṭhena triranuprastṛṇāti
śaraṃ kadvindukoṣṭhairanunirvapati
lohitāśvatthapalāśena viṣāvadhvastaṃ juhoti
tvaṃ vīrudhāmiti mūtrapurīṣaṃ vatsaśeṣyāyāṃ kakucairapidhāpya saṃpiṣya nikhanati
śepyānaḍe
śepyāyām
yathā sūrya ityanvāha
uttarayā yāṃstānpaśyati
indrotibhiragne jātānyo na stāyaddipsati yo naḥ śapāditi vaidyuddhatīḥ
sāṃtapanā ityūrdhvaśuṣīḥ
ghraṃsaśṛtaṃ puroḍāśaṃ ghraṃsavilīnena sarvahutam
udasya śyāvāvitīṣīkāñjimaṇḍūkaṃ nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ sakakṣaṃ baddhvoṣṇodake vyādāya pratyāhuti maṇḍūkamapanudatyabhinyubjati
upadhāvantamasadangāva iti kāmpīlaṃ saṃnahya kṣīrotsikte pāyayati lohitānāṃ caikkaśam
aśiśiṣoḥ kṣīraudanam
āmapātramabhyavanenekti
sapatnahanamityṛṣabhaṃ saṃpātavantamatisṛjati
āśvatthīravapannāḥ
svayamindrasyauja iti prakṣālayati
jiṣṇave yogāyetyapo yunakti
vātasya raṃhitasyāmṛtasya yoniriti pratigṛhṇāti
uttamāḥ pratāpyādharāḥ pradāyainasenānadharācaḥ parāco'vācastapasastamunnayata devāḥ pitṛbhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatiḥ prathamo devatānāmityatisṛjati
idamahaṃ yo mā prācyā diśo'ghāyurabhidāsādapavādīdiṣūguhaḥ tasyemau prāṇāpānāvapakrāmāmi brahmaṇā
dakṣiṇāyāḥ pratīcyā udīcyā dhruvāyā vyadhvāyā ūrdhvāyāḥ
idamahaṃ yo mā diśāmantardeśebhya ityapakrāmāmīti
evamabhiṣṭvā
nāpohananiveṣṭanāni sarvāṇi khalu śaśvadbhūtāni
brāhmaṇādvajramudyacchamānācchaṅkante māṃ haniṣyasi māṃ haniṣyasīti tebhyo'bhayaṃ vadecchamagnaye śaṃ pṛthivyai śamantarikṣāya śaṃ vāyave śaṃ dive śaṃ sūryāya śaṃ candrāya śaṃ nakṣatrebhyaḥ śaṃ gandharvāpsarobhyaḥ śaṃ sarpetarajanebhyaḥ śivaṃ mahyamiti
yo va āpo'pāṃ yaṃ vayamapāmasmai vajramityanvṛcamudavajrān
viṣṇoḥ kramo'sīti viṣṇukramān
mamāgne varca iti bṛhaspatiśirasaṃ pṛṣātakenopasicyābhimantryopanidadhāti
pratijānannānuvyāharet
uttamenopadraṣṭāram
udehi vājinnityardharcena nāvaṃ majjatīm
samiddho'gnirya ime dyāvāpṛthivī ajaiṣmetyadhipāśānādadhāti
padepade pāśānvṛścati
adhipāśānbādhakāñchaṅkūṃstānsaṃkṣudya saṃnahya bhraṣṭre'bhyasyati
aśiśiṣoḥ kṣīraudanādīni trīṇi
gartedhmāvantareṇāvalekhanīṃ sthāṇau nibadhya dvādaśarātraṃ saṃpātānabhyatininayati
ṣaṣṭhacodavajrānpraharati
saptamyācāmati
yaśca gāmityanvāha
nirdurmaṇya iti saṃdhāvyābhimṛśati
ityatharvavede kauśikasūtre ṣaṣṭho'dhyāyaḥ samāptaḥ
svastidā ye te panthāna ityadhvānaṃ dakṣiṇena prakrāmati
vyudasyatyasaṃkhyātāḥ śarkarāḥ
tṛṇāni cchitvopatiṣṭhate
āre'mūḥ pāre pātaṃ no ya enaṃ pariṣīdanti yadāyudhaṃ daṇḍena vyākhyātam
diṣṭyā mukhaṃ vimāya saṃviśati
trīṇi padāni pramāyottiṣṭhati
tisro diṣṭīḥ
pretaṃ pādāvityavaśasya
pāyayati
upasthāsta iti trīṇyopyātikrāmati
svasti mātra iti niśyupatiṣṭhate
indramahamiti paṇyaṃ saṃpātavadutthāpayati
nimṛjya digyuktābhyāṃ doṣo gāya pātaṃ na iti pañcānaḍudbhyo yamo mṛtyurviśvajicchakadhūmaṃ bhavāśarvāvityupadadhīta
uttamena sārūpavatsasya rudrāya trirjuhoti
upottamena suhṛdo brāhmaṇasya śakṛtpiṇḍānparvasvādhāya śakadhūmaṃ kimadyāhariti pṛcchati
bhadraṃ sumaṅgalamiti pratipadyate
yuktayormā no devā yaste sarpa iti śayanaśālorvarāḥ parilikhati
tṛṇāni yugatardmanā saṃpātavanti dvāre pracṛtati
ūbadhyaṃ saṃbhinatti
nikhanati
ādadhāti
apāmārgaprasūnānkudrīcīśaphānparācīnamūlān
udita iti khādiraṃ śaṅkuṃ saṃpātavantamudgṛhṇannikhanangā anuvrajati
ninayanaṃ samuhya cāre sārūpavatsasyendrāya trirjuhoti
diśyānbalīnharati
pratidiśamupatiṣṭhate
madhye pañcamamanirdiṣṭam
śeṣaṃ ninayati
brahma jajñānaṃ bhavāśarvāvityāsannamaraṇye parvataṃ yajate
anyasminbhavaśarvapaśupatyugrarudramahādeveśānānāṃ pṛthagāhutīḥ
goṣṭhe ca dvitīyamaśnāti
darbhānādhāya dhūpayati
bhūtyai vaḥ puṣṭyai va iti prathamajayormithunayormukhamanakti
tisro naladaśākhā vatsānpāyayati
śākhayodakadhārayā gāḥ parikrāmati
aśmavarma ma iti ṣaḍaśmanaḥ saṃpātavataḥ sraktiṣu paryadhastānnikhanati
alasāletyālabheṣajam
trīṇi silāñjālāgrāṇyurvarāmadhye nikhanati
hataṃ tardamityayasā sīsaṃ karṣannurvarāṃ parikrāmati
aśmano'vakirati
tardamavaśirasaṃ vadanātkeśena samuhyorvarāmadhye nikhanati
uktaṃ cāre
balīnharatyāśāyā āśāpataye'śvibhyāṃ kṣetrapataye
yadaitebhyaḥ kurvīta vāgyatastiṣṭhedāstamayāt
ye panthāna iti parītyopadadhīta
prayacchati
yasyāste yatte devī viṣāṇā pāśānityunmocanapratirūpaṃ saṃpātavantaṃ karoti
vācā baddhāya bhūmiparilekham
āyana iti śamanamantarā hradaṃ karoti
śāle ca
avakayā śālāṃ paritanoti
śapyamānāya prayacchati
nidagdhaṃ prakṣālayati
mahīmū ṣviti taraṇānyālambhayati
dūrānnāvaṃ saṃpātavatīṃ naumaṇiṃ badhnāti
prapatha iti naṣṭaiṣiṇāṃ prakṣālitābhyaktapāṇipādānāṃ dakṣiṇānpāṇīnnimṛjyotthāpayati
evaṃ saṃpātavataḥ
nimṛjyaikaviṃśatiṃ śarkarāścatuṣpathe'vakṣipyāvakirati
namaskṛtyeti mantroktam
aṃholiṅgānāmāpo bhojanahavīṃṣyabhimarśanopasthānamādityasya
svayaṃ haviṣāṃ bhojanam
viśve devā ityāyuṣyāṇi
sthālīpāke ghṛtapiṇḍānpratinīyāśnāti
asminvasu yadābadhnannava prāṇāniti yugmakṛṣṇalamādiṣṭānāṃ sthālīpāka ādhāya badhnāti
āśayati
āyurdā iti godānaṃ kārayiṣyansabhārānsaṃbharati
amamrimojomānīṃ dūrvāmakarṇamaśmamaṇḍalamānaḍuhaśakṛtpiṇḍaṃ ṣaḍdarbhaprāntāni kaṃsamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham
bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya
nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca
paścādagneḥ prāṅmukha upaviśyānvārabdhāya śāntyudakaṃ karoti
tatraitatsūktamanuyojayati
trirevāgniṃ saṃprokṣati triḥ paryukṣati
triḥ kārayamāṇamācāmayati ca saṃprokṣati ca
śakṛtpiṇḍasya sthālarūpaṃ kṛtvā suhṛde brāhmaṇāya prayacchati
tatsuhṛddakṣiṇato'gnerudaṅmukha āsīno dhārayati
athāsmā anvārabdhāya karoti
āyurdā ityanena sūktenājyaṃ juhvanmūrdhni saṃpātānānayati
dakṣiṇe pāṇāvaśmamaṇḍala udapātra uttarasaṃpātānsthālarūpa ānayati
amamrimojomānīṃ codapātre'vadhāya
sthālarūpe dūrvāṃ śāntyudakamuṣṇodakaṃ caikadhābhisamāsicya
āyamagansavitā kṣureṇetyudapātramanumantrayate
aditiḥ śmaśvityundati
yatkṣureṇetyudakpattraṃ kṣuramadbhi ścotya triḥ pramārṣṭi
yenāvapaditi dakṣiṇasya keśapakṣasya darbhapiñjūlyā keśānabhinidhāya prachidya sthālarūpe karoti
evameva dvitīyaṃ karoti
evaṃ tṛtīyam
evamevottarasya keśapakṣasya karoti
atha nāpitaṃ samādiśatyakṣaṇvanvapakeśaśmaśruroma parivapa nakhāni ca kurviti
punaḥ prāṇaḥ punarmaitvindriyamiti trirnimṛjya
tvayi mahimānaṃ sādayāmītyantato yojayet
athainamuptakeśaśmaśruṃ kṛttanakhamāplāvayati
hiraṇyavarṇā ityetena sūktena gandhapravādābhiralaṃkṛtya
svaktaṃ ma ityānakti
athainamahatena vasanena paridhāpayati pari dhatteti dvābhyām
ehyaśmānamā tiṣṭheti dakṣiṇena pādenāśmamaṇḍalamāsthāpya pradakṣiṇamagnimanupariṇīya
athāsya vāso nirmuṣṇāti yasya te vāsa ityetayā
athainamapareṇāhatena vasanenācchādayatyayaṃ vaste garbhaṃ pṛthivyā iti pañcabhiḥ
yathā dyaurmanase cetase dhiya iti mahāvrīhīṇāṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā śāntyudakenopasicyābhimantrya prāśayati
prāṇāpānāvojo'sītyupadadhīta
tubhyameva jarimanniti kumāraṃ mātāpitarau triḥ saṃprayacchete
ghṛtapiṇḍānāśayataḥ
cūḍākaraṇaṃ ca godānena vyākhyātam
paridhāpanāśmamaṇḍalavarjam
śive te stāmiti paridānāntāni
pārthivasya mā pra gāmeti catasraḥ sarvāṇyapiyanti
amamrimojomānīṃ ca dūrvāṃ ca keśāṃśca śakṛtpiṇḍaṃ caikadhābhisamāhṛtya
śāntavṛkṣasyoparyādadhāti
adhikaraṇaṃ brahmaṇaḥ kaṃsavasanaṃ gaurdakṣiṇā
brāhmaṇānbhaktenopepsanti
upanayanam
āyamaganniti mantroktam
yatkṣureṇetyuktam
yenāvapaditi sakṛdapiñjūli
laukikaṃ ca samānāmā paridhānāt
upetapūrvasya niyataṃ savāndāsyato'gnīnādhāsyamānaḥ paryavetavratadīkṣiṣyamāṇānām
soṣṇodakaṃ śāntyudakaṃ pradakṣiṇamanupariṇīya purastādagneḥ pratyaṅmukhamavasthāpya
āha brūhi
brahmacaryamāgamupa mā nayasveti
ko nāmāsi kiṃgotra ityasrāviti yathā nāmagotre bhavatastathā prabrūhi
ārṣeyaṃ mā kṛtvā bandhumantamupanaya
ārṣeyaṃ tvā kṛtvā bandhumantamupanayāmīti
ॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomityañjalāvudakamāsiñcati
uttaro'sāni brahmacāribhya ityuttamaṃ pāṇimanvādadhāti
eṣa ma ādityaputrastanme gopāyasvetyādityena samīkṣate
apakrāmanpauruṣeyādvṛṇāna ityenaṃ bāhugṛhītaṃ prāñcamavasthāpya dakṣiṇena pāṇinā nābhideśe'bhisaṃstabhya japati
asminvasu vasavo dhārayantu viśve devā vasava ā yātu mitro'mutrabhūyādantakāya mṛtyava ā rabhasva prāṇāya namo viṣāsahimityabhimantrayate
athāpi paritvaramāṇa ā yātu mitra ityapi khalvetāvataivopanīto bhavati
pracchādya trīnprāṇāyāmānkṛtvāvacchādya vatsatarīmudapātre samavekṣayet
samindra naḥ saṃ varcaseti dvābhyāmutsṛjanti gām
śraddhāyā duhiteti dvābhyāṃ bhādramauñjīṃ mekhalāṃ badhnāti
mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā prayacchāmīti pālāśaṃ daṇḍaṃ prayacchati
mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā pratigṛhṇāmi / suśravaḥ suśravasaṃ mā kurvavakro'vithuro'haṃ bhūyāsamiti pratigṛhṇāti
śyeno'sīti ca
athainaṃ vratādānīyāḥ samidha ādhāpayati
agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tatsamāpeyaṃ tanme rādhyatāṃ tanme samṛdhyatāṃ tanme mā vyanaśattena rādhyāsaṃ tatte prabravīmi tadupākaromi agnaye vratapataye svāhā
vāyo vratapate / sūrya vratapate / candra vratapate / āpo vratapatnyo / devā vratapatayo / vedā vratapatayo / vratānāṃ vratapatayo vratamacāriṣaṃ tadaśakaṃ tatsamāptaṃ tanme rāddhaṃ tanme samṛddhaṃ tanme mā vyanaśattena rāddho'smi tadvaḥ prabravīmi tadupākaromi vratebhyo vratapatibhyaḥ svāheti
athainaṃ baddhamekhalamāhitasamitkaṃ sāvitrīṃ vācayati
pacchaḥ prathamam
tato'rdharcaśaḥ
tataḥ saṃhitām
athainaṃ saṃśāstyagneścāsi brahmacārinmama cāpo'śāna karma kurūrdhvastiṣṭhanmā divā svāpsīḥ samidha ādhehi
athainaṃ bhūtebhyaḥ paridadātyagnaye tvā paridadāmi brahmaṇe tvā paridadāmyudaṅkyāya tvā śūlvāṇāya paridadāmi śatruṃ jayāya tvā kṣātrāṇāya paridadāmi mārtyuṃjayāya tvā mārtyavāya paridadāmyaghorāya tvā paridadāmi takṣakāya tvā vaiśāleyāya paridadāmi hāhāhūhūbhyāṃ tvā gandharvābhyāṃ paridadāmi yogakṣemābhyāṃ tvā paridadāmi bhayāya ca tvābhayāya ca paridadāmi viśvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi viśvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmi saprajāpatikebhyaḥ
svasti caratādiheti mayi ramantāṃ brahmacāriṇa ityanugṛhṇīyāt
nānupraṇudet
praṇītīrabhyāvartasvetyabhyātmamāvartayati
yathāpaḥ pravatā yanti yathā māsā aharjaram/
evā mā brahmacāriṇo dhātarāyantu sarvadā//
svāhetyācāryaḥ samidhamādadhāti
śrāddhāyā duhiteti dvābhyāṃ bhādramauñjīṃ mekhalāṃ brāhmaṇāya badhnāti
maurvīṃ kṣatriyāya dhanurjyāṃ vā
kṣaumikīṃ vaiśyāya
mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā prayacchāmīti pālāśaṃ daṇḍaṃ brāhmaṇāya prayacchati
āśvatthaṃ kṣatriyāya
nyagrodhāvarohaṃ vaiśyāya
yadyasya daṇḍo bhajyeta ya ṛte cidabhiśriṣa ityetayālabhyābhimantrayate
sarvatra śīrṇe bhinne naṣṭe'nyaṃ kṛtvā punarmaitvindriyamityādadhīta
atha vāsāṃsi
aiṇeyahāriṇāni brāhmaṇasya
rauravapārṣatāni kṣatriyasya
ājāvikāni vaiśyasya
sarveṣāṃ kṣaumaśāṇakambalavastram
kāṣāyāṇi
vastraṃ cāpyakāṣāyam
bhavati bhikṣāṃ dehīti brāhmaṇaścaret
bhikṣāṃ bhavatī dadātviti kṣatriyaḥ
dehi bhikṣāṃ bhavatīti vaiśyaḥ
sapta kulāni brāhmaṇaścarettrīṇi kṣatriyo dve vaiśyaḥ
sarvaṃ grāmaṃ caredbhaikṣaṃ stenapatitavarjam
mayyagra iti pañcapraśnena juhoti
saṃ mā siñcantviti triḥ paryukṣati
yadagne tapasā tapo'gne tapastapyāmaha iti dvābhyāṃ parisamūhayati
idamāpaḥ pravahateti pāṇī prakṣālayate
saṃ mā siñcantviti triḥ paryukṣati
agne samidhamāhārṣamityādadhāti catasraḥ
edho'sītyūṣmabhakṣaṃ bhakṣayatyā nidhanāt
tvaṃ no medha ityupatiṣṭhate
yadannamiti tisṛbhirbhaikṣasya juhoti
aharahaḥ samidha āhṛtyaivaṃ sāyaṃprātarabhyādadhyāt
medhājanana āyuṣyairjuhuyāt
yathākāmaṃ dvādaśarātramarasāśī bhavati
bhadrāya karṇaḥ krośatu bhadrāyākṣi vi vepatām/
parā duḥṣvapnyaṃ suva yadbhadraṃ tanna ā suva//
akṣivepaṃ duḥṣvapnyamārtiṃ puruṣareṣiṇīm/
tadasmadaśvinā yuvamapriye prati muñcatam//
yatpārśvāduraso me aṅgādaṅgādavavepate/
aśvinā puṣkarasrajā tasmānnaḥ pātamaṃhasa
iti karṇaṃ krośantamanumantrayate
akṣi vā sphurat
vi devā jarasota devā āvatasta upa priyamantakāya mṛtyava ā rabhasva prāṇāya namo viṣāsahimityabhimantrayate
brāhmaṇoktamṛṣihastaśca
karmaṇe vāṃ veṣāya vāṃ sukṛtāya vāmiti pāṇī prakṣālya
nirdurarmaṇya iti saṃdhāvya
śuddhā na āpa iti niṣṭhīvya jīvābhirācamya
ehi jīvamityāñjanamaṇiṃ badhnāti
vātājjāta iti kṛśanam
nava prāṇāniti mantroktam
ghṛtādullaptamā tvā cṛtatvṛtubhiṣṭvā muñcāmi tveti devā āvatasta upa priyamantakāya mṛtyava ā rabhasva prāṇāya namo viṣāsahimityabhimantrayate
nirdurarmaṇya iti sarvasurabhicūrṇairaraṇye'pratīhāraṃ pralimpati
atha nāmakaraṇam
ā rabhasvemāmityavicchinnāmudakadhārāmālambhayati
pūtudāruṃ badhnāti
pāyayati
yatte vāsa ityahatenottarasicā pracchādayati
śive te stāmiti kumāraṃ prathamaṃ nirṇayati
śivau te stāmiti vrīhiyavau prāśayati
ahne ca tvetyahorātrābhyāṃ paridadāti
śarade tvetyṛtubhyaḥ
udasya ketavo mūrdhāhaṃ viṣāsahimityudyantamupatiṣṭhate
madhyaṃdine'staṃ yantaṃ sakṛtparyāyābhyām
aṃholiṅgānāmāpo bhojanahavīṃṣyuktāni
uttamāsu yanmātalī
rathakrītamiti sarvāsāṃ dvitīyā
viśve devā iti viśvānāyuṣkāmo yajate
upatiṣṭhate
idaṃ janāsa iti dyāvāpṛthivyau puṣṭikāmaḥ
saṃpatkāmaḥ
indra juṣasvetīndraṃ balakāmaḥ
indramahamiti paṇyakāmaḥ
udenamuttaraṃ naya yo'smānindraḥ sutrāmeti grāmakāmaḥ
grāmasāṃpadānāmapyayaḥ
yaśasaṃ mendra iti yaśaskāmaḥ
mahyamāpa iti vyacaskāmaḥ
āgacchata iti jāyākāmaḥ
vṛṣendrasyeti vṛṣakāmaḥ
ā tvāhārṣaṃ dhruvā dyauriti dhrauvyakāmaḥ
tyamū ṣu trātāramā mandrairiti svastyayanakāmaḥ
sāmāstvāgne'bhyarcatetyagniṃ saṃpatkāmaḥ
pṛthivyāmiti mantroktam
tadidāsa dhītī vetīndrāgnī
yasyedamā rajo'tharvāṇamaditirdyaurditeḥ putrāṇāṃ bṛhaspate savitarityabhyuditaṃ brahmacāriṇaṃ bodhayati
dhātā dadhātu prajāpatirjanayatyanvadya no yanna indro yayorojasā viṣṇornu kamagnāviṣṇū somārudrā sinīvāli bṛhaspatirno yatte devā akṛṇvanpūrṇā paścātprajāpate'bhyarcata ko asyā na iti prajāpatim
agna indraśceti mantroktānsarvakāmaḥ
ya īśe ye bhakṣayanta itīndrāgnī lokakāmaḥ
annaṃ dadāti prathamam
paśūpākaraṇamuttamam
savapurastāddhomā yujyante
doṣo gāyetyatharvāṇaṃ samāvṛtyāśnāti
abhayaṃ dyāvāpṛthivī śyeno'sīti pratidiśaṃ saptarṣīnabhayakāmaḥ
uttareṇa dīkṣitasya vā brahmacāriṇo vā daṇḍapradānam
dyauśca ma iti dyāvāpṛthivyau viriṣyati
yo agnāviti rudrānsvastyayanakāmaḥ svastyayanakāmaḥ
ityatharvavede kauśikasūtre saptamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
agnīnādhāsyamānaḥ savānvā dāsyansaṃvatsaraṃ brahmaudanikamagniṃ dīpayati
ahorātrau vā
yāthākāmī vā
saṃvatsaraṃ tu praśastam
savāgnisenāgnī tādarthikau nirmathyau vā bhavataḥ
aupāsanau cobhau hi vijñāyete
tasmindevaheḍanenājyaṃ juhuyāt
samidho'bhyādadhyāt
śakalānvā
tasminyathākāmaṃ savāndadātyekaṃ dvau sarvānvā
api vaikaikamātmāśiṣo dātāraṃ vācayati
parāśiṣo'numantraṇamanirdiṣṭāśiṣaśca
dātārau karmāṇi kurutaḥ
tau yathāliṅgamanumantrayate
ubhayaliṅgairubhau puṃliṅgairdātāraṃ strīliṅgaiḥ patnīm
udahṛtsaṃpraiṣavarjam
atha devayajanam
tadyatsamaṃ samūlamavidagdhaṃ pratiṣṭhitaṃ prāgudakpravaṇamākṛtiloṣṭavalmīkenāstīrya darbhaiśca lomabhiḥ paśūnām
agne jāyasveti manthantāvanumantrayate
patnī mantraṃ saṃnamayati
yajamānaṃ ca
kṛṇuta dhūmamiti dhūmam
agne'janiṣṭhā iti jātam
samiddho agna iti samidhyamānam
parehi nārītyudahṛtaṃ saṃpreṣyatyanuguptāmalaṃkṛtām
emā agurityāyatīmanumantrayate
uttiṣṭha nārīti patnīṃ saṃpreṣyati
prati kumbhaṃ gṛbhāyeti pratigṛhṇāti
ūrjo bhāga iti nidadhāti
iyaṃ mahīti carmāstṛṇāti prāggrīvamuttaraloma
pumānpuṃsa iti carmārohayati
patnī hvayamānam
tṛtīyasyāmapatyamanvāhvayati
ṛṣipraśiṣṭetyudapātraṃ carmaṇi nidadhāti
tadāpasputrāsa iti sāpatyāvanunipadyete
prācīṃprācīmiti mantroktam
catasṛbhirudapātramanupariyanti
pratidiśaṃ dhruveyaṃ virāḍityupatiṣṭhante
piteva putrānityavarohya bhūmiṃ tenodakārthānkurvanti
pavitraiḥ saṃprokṣante
darbhāgrābhyāṃ carmahaviḥ saṃprokṣati
ādiṣṭānāṃ sānajānatyai prayacchati
tāṃstredhā bhāga iti vrīhirāśiṣu nidadhāti
teṣāṃ yaḥ pitṝṇāṃ taṃ śrāddhaṃ karoti
yo manuṣyāṇāṃ taṃ brāhmaṇānbhojayati
yo devānāṃ tamagne sahasvāniti dakṣiṇaṃ jānvācyāparājitābhimukhaḥ prahvo vā muṣṭiprasṛtāñjalibhiḥ kumbhyāṃ nirvapati
kumbhyā vā catuḥ
tānsapta medhāniti sāpatyāvabhimṛśataḥ
gṛhṇāmi hastamiti mantroktam
trayo varā iti trīnvarānvṛṇīṣveti
anena karmaṇā dhruvāniti prathamaṃ vṛṇīte
yāvaparau tāveva patnī
etau grāvāṇāvayaṃ grāvetyulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ prakṣālitaṃ carmaṇyādhāya
gṛhāṇa grāvāṇāvityubhayaṃ gṛhṇāti
sākaṃ sajātairiti vrīhīnulūkhala āvapati
vanaspatiriti musalamucchrayati
nirbhindhyaṃśūnpāhi pāpmānamityavahanti
iyaṃ te dhītirvarṣavṛddhamiti śūrpaṃ gṛhṇāti
ūrdhvaṃ prajāṃ viśvavyacā ityudūhantīm
parā punīhi tuṣaṃ palāvāniti niṣpunatīm
pṛthagrūpāṇītyavakṣiṇatīm
trayo lokā ityavakṣīṇānabhimṛśataḥ
punarā yantu śūrpamityudvapati
upaśvasa ityapavevekti
pṛthivīṃ tvā pṛthivyāmiti kumbhīmālimpati
agne carurityadhiśrayati
agniḥ pacanniti paryādadhāti
ṛṣipraśiṣṭetyudakamapakarṣati
śuddhāḥ pūtāḥ pūtāḥ pavitrairiti pavitre antardhāya
udakamāsiñcati
brahmaṇā śuddhāḥ saṃkhyātā stokā ityāpastāsu niktvā taṇḍulānāvapati
uruḥ prathasvodyodhantīti śrapayati
pra yaccha parśumiti darbhāhārāya dātraṃ prayacchati
oṣadhīrdāntu parvannityupari parvaṇāṃ lunāti
navaṃ barhiriti barhi stṛṇāti
udehi vediṃ dhartā dhriyasvetyudvāsayati
abhyāvartasveti kumbhīṃ pradakṣiṇamāvartayati
vanaspate stīrṇamiti barhiṣi pātrīṃ nidadhāti
aṃsadhrīmityupadadhāti
upa stṛṇīhītyājyenopastṛṇāti
upāstarīrityupastīrṇāmanumantrayate
aditerhastāṃ sarvānsamāgā iti mantroktam
tata udakamādāya pātryāmānayati
darvyā kumbhyāṃ
darvikṛte tatraiva pratyānayati
darvyottamamapādāya tatsuhṛddakṣiṇato'gnerudaṅmukha āsīno dhārayati
athoddharati
uddhṛte yadapādāya dhārayati taduttarārdha ādadhāti
anuttarādharatāyā odanasya yaduttaraṃ taduttaramodana evaudanaḥ
ṣaṣṭyāṃ śaratsviti paścādagnerupasādayati
nidhiṃ nidhipā iti trīṇi kāṇḍāni karoti
yadyajjāyeti mantroktam
sā patyāvanvārabhate
anvārabdheṣvata ūrdhvaṃ karoti
agnī rakṣa iti paryagni karoti
babhreradhvaryo idaṃ prāpamityuparyāpānaṃ karoti
babhrerbrahmanniti brūyādanadhvaryum
ghṛtena gātrā siñca sarpiriti sarpiṣā viṣyandayati
vasoryā dhārā ādityebhyo aṅgirībhya iti rasairupasiñcati
priyaṃ priyāṇāmityuttarato'gnerdhenvādīnyanumantrayate
tāmatyāsaratprathameti yathoktaṃ
dohayitvopasiñcati
atyāsaratprathamā dhokṣyamāṇā sarvānyajñānbibhratī vaiśvadevī/
upa vatsaṃ sṛjata vāśyate gaurvyasṛṣṭa sumanā hiṃkṛṇoti//
badhāna vatsamabhi dhehi bhuñjatī nijya godhugupa sīda dugdhi/
irāmasmā odanaṃ pinvamānā kīlālaṃ ghṛtaṃ madamannabhāgam//
sā dhāvatu yamarājñaḥ savatsā sudughāṃ pathā prathameha dattā/
atūrṇadattā prathamedamāganvatsena gāṃ saṃ sṛja viśvarūpāmiti
idaṃ me jyotiḥ samagnaya iti hiraṇyamadhidadhāti
eṣā tvacāmityamotaṃ vāso'grataḥ sahiraṇyaṃ nidadhāti
yadakṣeṣviti samānavasanau bhavataḥ
dvitīyaṃ tatpāpacailaṃ bhavati tanmanuṣyādhamāya dadyādityeke
śṛtaṃ tvā havyamiti catura ārṣeyānbhṛgvaṅgirovida upasādayati
śuddhāḥ pūtā iti mantroktam
pakvaṃ kṣetrādvarṣaṃ vanuṣvetyapakarṣati
agnau tuṣāniti tuṣānāvapati
paraḥ kambūkāniti savyena pādena phalīkaraṇānapohati
tanvaṃ svarga ityanyānāvapati
agne prehi samācinuṣvetyājyaṃ juhuyāt
eṣa savānāṃ saṃskāraḥ
arthaluptāni nivartante
yathāsavaṃ mantraṃ saṃnamayati
liṅgaṃ parihitasya liṅgasyānantaraṃ karmakarmānupūrveṇa liṅgaṃ parīkṣeta
liṅgena vā
karmotpattyānupūrvaṃ praśastam
atathotpatteryathāliṅgam
samuccayastulyārthānāṃ vikalpo vā
athaitayorvibhāgaḥ
sūktena pūrvaṃ saṃpātavantaṃ karoti
śrāmyata iti prabhṛtibhirvā sūktenābhimantrayābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ
anuvākenottaraṃ saṃpātavantaṃ karoti
prācyai tvā diśa itiprabhṛtibhirvānuvākenābhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ
yathāsavamanyānpṛthagveti prakṛtiḥ
sarve yathotpattyācāryāṇāṃ pañcaudanavarjam
prayuktānāṃ punaraprayogam
eke sahiraṇyāṃ dhenuṃ dakṣiṇāṃ
godakṣiṇāṃ vā kaurupathiḥ
saṃpātavato'bhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ
etaṃ bhāgametaṃ sadhasthā ulūkhala iti saṃsthitahomāḥ
āvapate
anumantraṇaṃ ca
āśānāmiti catuḥśarāvam
yadrājāna ityavekṣati
padasnātasya pṛthakpādeṣvapūpānnidadhāti
nābhyāṃ pañcamam
unnahyanvasanena sahiraṇyaṃ saṃpātavantam
ā nayaitamityaparājitādajamānīyamānamanumantrayate
indrāya bhāgamityagniṃ pariṇīyamānam
ye no dviṣantīti saṃjñapyamānam
pra pada iti padaḥ prakṣālayantam
anu cchya śyāmeneti yathāparu viśasantam
ṛcā kumbhīmityadhiśrayantam
ā siñcetyāsiñcantam
ava dhehītyavadadhatam
paryādhatteti paryādadhatam
śṛto gacchatvityudvāsayantam
utkrāmāta iti paścādagnerdarbheṣūddharantam
uddhṛtamajamanajmītyājyenānakti
pañcaudanamiti pantroktam
odanānpṛthakpādeṣu nidadhāti
madhye pañcamam
dakṣiṇaṃ paścārdhaṃ yūpenopasicya
śṛtamajamityanubaddhaśiraḥpādaṃ tvetasya carma
ajo hīti sūktena saṃpātavantaṃ yathoktam
uttaro'motaṃ tasyāgrataḥ sahiraṇyaṃ nidadhāti
pañca rukmeti mantroktam
dhenvādīnyuttarataḥ sopadhānamāstaraṇaṃ vāso hiraṇyaṃ ca
ā nayaitamiti sūktena saṃpātavantam
ājñanāntaṃ śataudanāyāḥ pañcaudanena vyākhyātam
aghāyatāmityatra mukhamapinahyamānamanumantrayate
sapatneṣu vajraṃ grāvā tvaiṣa iti nipatantam
vediṣṭa iti mantroktamāstṛṇāti
viṃśatyodanāsu śrayaṇīṣu śatamavadānāni vadhrīsaṃnaddhāni pṛthagodaneṣūparyādadhati
madhyamāyāḥ prathame randhriṇyāmikṣāṃ daśame'bhitaḥ saptasaptāpūpānpariśrayati
pañcadaśe puroḍāśau
agre hiraṇyam
apo devīrityagrata udakumbhān
bālāsta iti sūktena saṃpātavatīm
pradakṣiṇamagnimanupariṇīyopaveśanaprakṣālanācamanamuktam
pāṇāvudakamānīya
athāmuṣyaudanasyāvadānānāṃ ca madhyātpūrvārdhācca dviravadāyopariṣṭādudakenābhighārya juhoti somena pūto jaṭhare sīda brahmaṇāmārṣeyeṣu ni dadha odana tveti
atha prāśnāti
agneṣṭvāsyena prāśnāmi bṛhaspatermukhena/
indrasya tvā jaṭhare sādayāmi varuṇasyodare/
tadyathā hutamiṣṭaṃ prāśnīyāddevātmā tvā prāśnāmyātmāsyātmannātmānaṃ me mā hiṃsīriti prāśitamanumantrayate
yo'gnirnṛmaṇā nāma brāhmaṇeṣu praviṣṭaḥ/
tasminma eṣa suhuto'stvodanaḥ sa mā mā hiṃsītparame vyoman//
so asmabhyamastu parame vyomanniti dātāraṃ vācayati
vīkṣaṇāntaṃ śataudanāyāḥ prātarjapena vyākhyātam
vāṅma āsanniti mantroktānyabhimantrayate
bṛhatā mano dyauśca me punarmaitvindriyamiti pratimantrayate
pratimantrite vyavadāyāśnanti
śataudanāyāṃ dvādaśaṃ śataṃ dakṣiṇāḥ
adhikaṃ dadataḥ kāmapraṃ saṃpadyate
brahmāsyetyodane hradānpratidiśaṃ karoti
uparyāpānam
tadabhitaścatasro diśyāḥ kulyāḥ
tā rasaiḥ pūrayati
pṛthivyāṃ surayādbhirāṇḍīkādivanti mantroktāni pratidiśaṃ nidhāya
yamodanamityatimṛtyum
anaḍvānityanaḍvāham
sūryasya raśmīniti karkīṃ sānūbandhyāṃ dadāti
āyaṃ gauḥ pṛśnirayaṃ sahasramiti pṛśniṃ gām
devā imaṃ madhunā saṃyutaṃ yavamiti paunaḥśilaṃ madhumanthaṃ sahiraṇyaṃ saṃpātavantam
punantu mā devajanā iti pavitraṃ kṛśaram
kaḥ pṛśnimityurvarām
sāhasra ityṛṣabham
prajāpatiścetyanaḍvāham
namaste jāyamānāyai dadāmīti vaśāmudapātreṇa saṃpātavatā saṃprokṣyābhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ
bhūmiṣṭvetyenāṃ pratigṛhṇāti
upamitāmiti yacchālayā saha dāsyanbhavati tadantarbhavatyapihitam
mantroktaṃ tu praśastam
iṭasya te vi cṛtāmīti dvāramavasārayati
pratīcīṃ tvā pratīcīna ityudapātramagnimādāya prapadyante
tadantareva sūktena saṃpātavattkaroti
udapātreṇa saṃpātavatā śālāṃ saṃprokṣyābhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ
antarā dyāṃ ca pṛthivīṃ cetyenāṃ pratigṛhṇāti
upamitāmiti mantroktāni pracṛtati
mā naḥ pāśamityabhimantrya dhārayati
nāsyāsthīnīti yathoktam
sarvamenaṃ samādāyetyadbhiḥ pūrṇe garte pravidhya saṃvapati
śataudanāṃ ca
saṃbhṛteṣu sāvikeṣu saṃbhāreṣu brāhmaṇamṛtvijaṃ vṛṇīta
ṛṣimārṣeyaṃ sudhātudakṣiṇamanaimittikam
eṣa ha vā ṛṣirārṣeyaḥ sudhātudakṣiṇo yasya tryavarārdhyāḥ pūrvapuruṣā vidyācaraṇavṛttaśīlasaṃpannāḥ
udagayana ityeke
athāta odanasavānāmupācārakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ
savāndattvāgnīnādadhīta
sārvavaidika ityeke
sarve vedā dvikalpāḥ
māsaparārdhyā dīkṣā dvādaśarātro vā
trirātra ityeke
haviṣyabhakṣā syurbrahmacāriṇaḥ
adhaḥ śayīran
kartudātārāvā samāpanātkāmaṃ na bhuñjīransaṃtatāścetsyuḥ
ahani samāptamityeke
yātrārthaṃ dātārau vā dātā keśaśmaśruromanakhāni vāpayīta
keśavarjaṃ patnī
snātāvahatavasanau surabhiṇau vratavantau karmaṇyāvupavasataḥ
śvo bhūte yajñopavītī śāntyudakaṃ kṛtvā yajñavāstu ca saṃprokṣya brahmaudanikamagniṃ mathitvā
yaddevā devaheḍanaṃ yadvidvāṃso yadavidvāṃso'pamityamapratīttamityetaistribhiḥ sūktairanvārabdhe dātari pūrṇahomaṃ juhuyāt
pūrvāhṇe bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya
nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca
paścādagneḥ palpūlitavihitamaukṣaṃ vānaḍuhaṃ vā rohitaṃ carma prāggrīvamuttaraloma paristīrya
pavitre kurute
darbhāvapracchinnaprāntau prakṣālyānulomamanumārṣṭi
dakṣiṇaṃ jānvācyāparājitābhimukhaḥ prahvo vā muṣṭinā prasṛtināñjalinā yasyāṃ śrapayiṣyansyāttayā caturtham
śarāveṇa catuḥśarāvaṃ devasya tvā savituḥ prasava ṛṣibhyastvārṣeyebhyastvaikarṣaye tvā juṣṭaṃ nirvapāmi
vasavastvā gāyatreṇa chandasā nirvapantu / ūrjamakṣitamakṣīyamāṇamupajīvyāsamiti dātāraṃ vācayati
rudrāstvā traiṣṭubhena cchandasā / ādityāstvā jāgatena cchandasā / viśve tvā devā ānuṣṭubhena cchandasā nirvapantu / ūrjamakṣitamakṣīyamāṇamupajīvyāsamiti dātāraṃ vācayati
niruptaṃ sūktenābhimṛśati
svargabrahmaudanau tantram
saṃnipāte brahmaudanamitamudakamāsecayedvibhāgam
yāvantastaṇḍulāḥ syurnāvasiñcenna pratiṣiñcet
yadyavasiñcenmayi varco atho yaśa iti brahmā yajamānaṃ vācayati
atha pratiṣiñcet
ā pyāyasva saṃ te payāṃsīti dvābhyāṃ pratiṣiñcet
ā pyāyasva sametu te viśvataḥ soma vṛṣṇyam
bhavā vājasya saṃgathe
saṃ te payāṃsi samu yantu vājāḥ saṃ vṛṣṇyānyabhimātiṣāhaḥ
āpyāyamāno amṛtāya soma divi śravāṃsyuttamāni dhiṣveti
tatra cedupādhimātrāyāṃ nakhena na lavaṇasya kuryāttenaivāsya tadvṛthānnaṃ saṃpadyate
ahataṃ vāso dakṣiṇata upaśete
tatsahiraṇyam
tatra dve udapātre nihite bhavataḥ
dakṣiṇamanyadantaramanyat
antaraṃ yato'dhicariṣyanbhavati
bāhyaṃ jāṅmāyanam
tata udakamādāya pātryāmānayati
darvyā kumbhyām
darvikṛte tatraiva pratyānayati
darvyottamamapādāya tatsuhṛddakṣiṇato'gnerudaṅmukha āsīno dhārayati
athoddharati
uddhṛte yadapādāya dhārayati taduttarārdha ādhāya rasairupasicya pratigrahītre dātopavahati
tasminnanvārabdhaṃ dātāraṃ vācayati
tantraṃ sūktaṃ pacchaḥ snānena yau te pakṣau
yadatiṣṭhaḥ
yau te pakṣāvajarau patatriṇau yābhyāṃ rakṣāṃsyapahaṃsyodana
tābhyāṃ pathyāsma sukṛtasya lokaṃ yatra ṛṣayaḥ prathamajāḥ purāṇāḥ
yadatiṣṭho divaspṛṣṭhe vyomannadhyodana
anvāyansatyadharmāṇo brāhmaṇā rādhasā saha
kramadhvamagninā nākaṃ pṛṣṭhātpṛthivyā ahamantarikṣamāruhaṃ svaryanto nāpekṣanta uruḥ prathasva mahatā mahimnedaṃ me jyotiḥ satyāya ceti tisraḥ samagnaya iti sārdhametayā
ata ūrdhvaṃ vācite hute saṃsthite'mūṃ te dadāmīti nāmagrāhamupaspṛśet
sadakṣiṇaṃ kāmastadityuktam
ye bhakṣayanta iti purastāddhomāḥ
agne tvaṃ no antama uta trātā śivo bhavā varūthyaḥ/
taṃ tvā śociṣṭha dīdivaḥ sumnāya nūnamīmahe sakhibhyaḥ//
gayasphāno amīvahā vasuvitpuṣṭivardhanaḥ sumitraḥ sumano bhavetyājyabhāgau
pāṇāvudakamānīyetyuktam
pratimantraṇāntam
pratimantrite vyavadāyāśnanti
idāvatsarāyeti vratavisarjanamājyaṃ juhuyāt
samidho'bhyādadhyāt
tatra ślokau
yajuṣā mathite agnau yajuṣopasamāhite/
savāndattvā savāgnestu kathamutsarjanaṃ bhavet//
vācayitvā savānsarvānpratigṛhya yathāvidhi/
hutvā saṃnatibhistatrotsargaṃ kauśiko'bravīt
prāñco'parājitāṃ vā diśamavabhṛthāya vrajanti
apāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇāḥ pratyudāvrajanti
brāhmaṇānbhaktenopepsanti
yathoktā dakṣiṇā yathoktā dakṣiṇā
ityatharvavede kauśikasūtre'ṣṭamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
pitryamagniṃ śamayiṣyañjyeṣṭhasya cāvibhaktina ekāgnimādhāsyan
amāvāsyāyāṃ pūrvasminnupaśāle gāṃ dvihāyanīṃ rohiṇīmekarūpāṃ bandhayati
niśi śāmūlaparihito jyeṣṭho'nvālabhate
patnyahatavasanā jyeṣṭham
patnīmanvañca itare
athainānabhivyāhārayatyadhrigo śamīdhvam / suśami śamīdhvam / śamīdhvamadhrigā३ u(dra. tai.brā. ३.६.६.४) iti triḥ
ayamagniḥ satpatirnaḍamā rohetyanuvākaṃ mahāśāntiṃ ca śāntyudaka āvapate
agne akravyāditi bhraṣṭrāddīpaṃ dhārayati
bhūmeścopadagdhaṃ samutkhāya
ākṛtiloṣṭavalmīkenāstīrya
śakṛtpiṇḍenābhilipya
sikatābhiḥ prakīryābhyukṣya
lakṣaṇaṃ kṛtvā
punarabhyukṣya
paścāllakṣaṇasyābhimanthanaṃ nidhāya
go'śvājāvīnāṃ puṃsāṃ lomabhirāstīrya vrīhiyavaiśca śakṛtpiṇḍamabhivimṛjya prāñcau darbhau nidadhāti
vṛṣaṇau stha ityabhiprāṇyāraṇyau
tayoruparyadharāraṇim
dakṣiṇato mūlān
paścātprajananāmurvaśyasītyāyurasīti
mūlata uttarāraṇimupasaṃdhāya
pṛtanājitamityāhūya
abhidakṣiṇaṃ jyeṣṭhastrirabhimanthatyaॐ bhūgāyatraṃ chando'nuprajāyasva traiṣṭubhaṃ jāgatamānuṣṭubhamaॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti
ata ūrdhvaṃ yathākāmam
manthāmi tvā jātavedaḥ sujātaṃ jātavedasam/
sa no jīveṣvā bhaja dīrghamāyuśca dhehi naḥ//
jāto'janiṣṭhā yaśasā sahāgne prajāṃ paśūṃstejo rayimasmāsu dhehi/
ānandino modamānāḥ suvīrā anāmayāḥ sarvamāyurgamema//
uddīpyasva jātavedo'va sediṃ tṛṣṇāṃ kṣudhaṃ jahi/
apāsmattama ucchatvapa hrītamukho jahyapa durhārddiśo jahi//
ihaivaidhi dhanasaniriha tvā samidhīmahi/
ihaidhi puṣṭivardhana iha tvā samidhīmahīti
prathamayā manthati
dvitīyayā jātamanumantrayate
tṛtīyayoddīpayati
caturthyopasamādadhāti
yattvā kruddhā iti caॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomityaṅgirasāṃ tvā devānāmādityānāṃ vratenā dadhe /
dyaurmahnāsi bhūmirbhūmnā tasyāste devyaditirupasthe'nnādāyānnapatyāyā dadhaditi
lakṣaṇe pratiṣṭhāpyopotthāya
athopatiṣṭhate
agne gṛhapate sugṛhapatirahaṃ tvayāgne gṛhapatinā bhūyasam/
su gṛhapatistvaṃ mayāgne gṛhapatinā bhūyāḥ/
asthūri ṇau gārhapatyāni dīdihi śataṃ samā iti
vyākaromīti gārhapatyakravyādau samīkṣate
śāntamājyaṃ gārhapatyāyopanidadhāti
māṣamanthaṃ kravyādam
upa tvā namaseti puro'nuvākyā
viśvāhā ta iti pūrṇāhutiṃ juhoti
yo no agniriti saha kartrā hṛdayānyabhimṛśante
aṃśo rājā vibhajatīmāgagnī vidhārayan
kravyādaṃ nirṇudāmasi havyavāḍiha tiṣṭhatviti vibhāgaṃ japati
sugārhapatya iti dakṣiṇena gārhapatye samidhamādadhāti
yaḥ kravyāttamaśīśamamiti savyena naḍamayīṃ kravyādi
apāvṛtyeti mantroktaṃ bāhyato nidhāya
naḍamā roha samindhata iṣīkāṃ jaratīṃ pratyañcamarkamityupasamādadhāti
yadvyagniryo agniraviḥ kṛṣṇā mā no ruroḥ śucadvidaḥ śivo no astu bharato rarāṇaḥ / ativyādhī vyādho agrabhīṣṭa kavyādo agnīñchamayāmi sarvāniti śuktyā māṣapiṣṭāni juhoti
sīsaṃ darvyāmavadhāyodgrathya manthaṃ juhvañchamayet
naḍamā roheti catasro'gne akravyādimaṃ kravyādyo no aśveṣvanyebhyastvā hiraṇyapāṇimiti śamayati
dakṣiṇato jaratkoṣṭhe śītaṃ bhasmābhiviharati
śāntyudakena suśāntaṃkṛtvāvadagdhaṃ samutkhāya
paraṃ mṛtyo ityutthāpayati
kravyādamiti tisṛbhirhrīyamāṇamanumantrayate
dīpādyābhinigadanātpratiharaṇena vyākhyātam
aviḥ kṛṣṇeti nidadhāti
uttamavarjaṃ jyeṣṭhasyāñjalau sīsāni
asminvayaṃ sadripraṃ sīse mṛḍḍhvamityabhyavanejayati
kṛṣṇorṇayā pāṇipādānnimṛjya
imā jīvā udīcīnairiti mantroktam
triḥ sapteti kūdyā padāni yopayitvā nadībhyaḥ
mṛtyoḥ padamiti dvitīyayā nāvaḥ
paraṃ mṛtyo iti prāgdakṣiṇaṃ kūdīṃ pravidhya
sapta nadīrūpāṇi kārayitvodakena pūrayitvā
ā rohata saviturnāvametāṃ sutrāmāṇaṃ mahīmū ṣviti sahiraṇyāṃ sayavāṃ nāvamārohayati
aśvanvatī rīyata uttiṣṭhatā pra taratā sakhāya ityudīcastārayati
uttarato garta udakprasravaṇe'śmāna nidadhātyantaśchinnam
tiro mṛtyumityaśmānamatikrāmati
tā adharādudīcīrityanumantrayate
nissālāmiti śālāniveśanaṃ saṃprokṣya
ūrjaṃ bibhraditi prapādayati
vaiśvadevīmiti vatsatarīmālambhayati
imamindramiti vṛṣam
anaḍvāhamahorātre iti talyamālambhayati
ā rohatāyurityārohati
āsīnā ityāsīnāmanumantrayate
piñjūlīrāñjanaṃ sarpiṣi paryasyemā nārīriti strībhyaḥ prayacchati
ime jīvā avidhavāḥ sujāmaya iti puṃbhya ekaikasmai tisrastisrastā adhyadhyudadhānaṃ paricṛtya prayacchati
paraṃ mṛtyo vyākaromyā rohatāntardhiḥ pratyañcamarkaṃ ye agnayo namo devavadhebhyo'gne'bhyāvartinnagne jātavedaḥ saha rayyā punarūrjeti
agne'bhyāvartinnabhi na ā vavṛtsva
āyuṣā varcasā sanyā medhayā prajayā dhanena
agne jātavedaḥ śataṃ te sahasraṃ ta upāvṛtaḥ
adhā puṣṭasyeśānaḥ punarno rayimā kṛdhi
saha rayyā ni vartasvāgne pinvasva dhārayā
viśvapsvyā viśvataspari
punarūrjā vavṛtsva punaragna iṣāyuṣā
punarnaḥ pāhyaṃhasaḥ
śarkarānsvayamātṛṇāñchaṇarajjubhyāṃ vibadhya dhārayati
samayā khena juhoti
imaṃ jīvebhya iti dvāre nidadhāti
juhotyetayarcā / āyurdāvā dhanadāvā baladāvā paśudāvā puṣṭidāvā prajāpataye svāheti
ṣaṭsaṃpātaṃ mātā putrānāśayate
ucchiṣṭaṃ jāyām
saṃvatsaramagniṃ nodvāyānna harennāhareyuḥ
dvādaśarātra ityeke
daśa dakṣiṇā
paścādagnervāgyataḥ saṃviśati
aparedyuragniṃ cendrāgnī ca yajeta
sthālīpākābhyāmagniṃ cāgnīṣomau ca paurṇamāsyām
sāyaṃprātarvrīhīnāvapedyavānvāgnaye svāhā prajāpataye svāheti
sāyaṃ sūryāya svāhā prajāpataye svāheti
prātardvādaśarātre'gniṃ paśunā yajeta
sthālīpākena vobhayorviriṣyati
saṃvatsaratamyāṃ śāntyudakaṃ kṛtvā
ghṛtāhutirno bhavāgne akravyāhutirghṛtāhutiṃ tvā vayamakravyāhutimupaniṣadema jātaveda iti catura udapātre saṃpātānānīya
tānullapya
purastādagneḥ pratyaṅāsīno juhoti / hute ramasva hutabhāga edhi mṛḍāsmabhyaṃ mota hiṃsīḥ paśūnna iti
yadyudvāyādbhasmanāraṇiṃ saṃspṛśya tūṣṇīṃ mathitvoddīpya
pūrṇahomaṃ hutvā
saṃnatibhirājyaṃ juhuyādvyāhṛtibhirvā
saṃsṛṣṭe caivaṃ juhuyāt
agnāvanugate jāyamāne
ānaḍuhena śakṛtpiṇḍenāgnyāyatanāni parilipya
homyamupasādya
prāṇāpānābhyāṃ svāhā samānavyānābhyāṃ svāhodānarūpābhyāṃ svāhetyātmanyeva juhuyāt
atha prātarutthāyāgniṃ nirmathya yathāsthānaṃ praṇīya yathāpuramagnihotraṃ juhuyāt
sāyamāśaprātarāśau yajñāvṛtvijau
purodayādastamayācca pāvakaṃ prabodhayedgṛhiṇī śuddhahastā
samatīte saṃdhivarṇe'tha hāvayetsusamiddhe pāvaka āhutīṣahiḥ
agnaye ca prajāpataye ca rātrāvādityaśca divā prajāpatiśca
udakaṃ ca samidhaśca homehome puro varam
homyaiḥ samidbhiḥ payasā sthālīpākena sarpiṣā
sāyaṃprātarhoma eteṣāmekenāpi sidhyati
abhyuddhṛto huto'gniḥ pramādādupaśāmyati
mathite vyāhṛtīrjuhuyātpūrṇahomau yathaṛtvijau
vanaspatibhyo vānaspatyebhya oṣadhibhyo vīrudbhyaḥ sarvebhyo devebhyo devajanebhyaḥ puṇyajanebhya iti prācīnaṃ tadudakaṃ ninīyate
svadhā prapitāmahebhyaḥ svadhā pitāmahebhyaḥ svadhā pitṛbhya iti dakṣiṇataḥ
tārkṣyāyāriṣṭanemaye'mṛtaṃ
mahyamiti paścāt
somāya saptarṣibhya ityuttarataḥ
parimṛṣṭe parilipte ca parvaṇi vrātapataṃ hāvayedannamagnau
bhūyo dattvā svayamalpaṃ ca muktvāparāhṇe vratamupaiti yājñikam
anaśanaṃ brahmacaryaṃ ca bhūmau śuciragnimupaśete sugandhiḥ
agnīṣomābhyāṃ darśana indrāgnibhyāmadarśane
āgneyaṃ tu pūrvaṃ nityamanvāhāryaṃ prajāpateḥ
ardhāhutistu sauviṣṭakṛtī sarveṣāṃ haviṣāṃ smṛtā
ānumatī vā bhavati sthālīpākeṣvatharvaṇām
ubhau ca saṃdhijau yau vaiśvadevau yathaṛtvijau
varjayitvā sabarhiṣaḥ sājyā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ
yathāśakti yathābalaṃ hutādo'nye ahutādo'nye
vaiśvadevaṃ havirubhaye saṃcaranti
te samyañca iha mādayantāmiṣamūrjaṃ yajamānā yamicchata
viśve devā idaṃ havirādityāsaḥ saparyata
asminyajñe mā vyathiṣyamṛtāya haviṣkṛtam
vaiśvadevasya haviṣaḥ sāyaṃprātarjuhoti
sāyamāśaprātarāśau yajñāvetau smṛtāvubhau
apratibhuktau śucikāryau ca nityaṃ vaiśvadevau jānatā yajñaśreṣṭhau
nāśrotriyo nānavaniktapāṇirnāmantravijjuhuyānnāvipaścit
bībhatsavaḥ śucikāmā hi devā nāśraddadhānasya havirjuṣante
brāhmaṇena brahmavidā tu hāvayenna strīhutaṃ śūdrahutaṃ ca devagam
yastu vidyādrājyabhāgau yajñānmantraparikramān
devatājñānamāvṛta āśiṣaśca karma striyā apratiṣiddhamāhuḥ
tayorbaliharaṇam
agnaya indrāgnibhyāṃ vāstoṣpataye prajāpataye'numataya iti hutvā
niṣkramya bahiḥ pracīnaṃ brahmaṇe vaiśravaṇāya viśvebhyo devebhyaḥ sarvebhyo devebhyo viśvebhyo bhūtebhyaḥ sarvebhyo bhūtebhya iti bahuśo baliṃ haret
dviḥ prokṣanpradakṣiṇamāvṛtyāntarupātītya dvāre
dvāryayormṛtyave dharmādharmābhyām
udadhāne dhanvantaraye samudrāyauṣadhivanaspatibhyo dyāvāpṛthivībhyāmiti
sthūṇāvaṃśayordigbhyo'ntardeśebhya iti
sraktiṣu vāsukaye citrasenāya citrarathāya takṣopatakṣābhyāmiti
samantamagnerāśāyai śraddhāyai medhāyai śriyai hriyai vidyāyā iti
prācīnamagneḥ gṛhyābhyo devajāmibhya iti
bhūyo'bhyuddhṛtya
brāhmaṇānbhojayet
tadapi śloko vadati
mābrāhmaṇāgrataḥ kṛtamaśnīyādviṣavadannamannakāmyā
devānāṃ devo brāhmaṇo bhāvo nāmaiṣa devateti
āgrayaṇe śāntyudakaṃ kṛtvā yathartu taṇḍulānupasādya
apsu sthālīpākaṃ
śrapayitvā payasi vā
sajūrṛtubhiḥ sajūrvidhābhiḥ sajūragnaye svāhā / sajūrindrāgnibhyāṃ sajūrdyāvāpṛthivībhyāṃ sajūrviśvebhyo devebhyaḥ sajūrṛtubhiḥ sajūrvidhābhiḥ sajūḥ somāya svāhetyekahavirvā syānnānāhavīṃṣi vā
saumyaṃ tanvacchyāmākaṃ śaradi
atha yajamānaḥ prāśitraṃ gṛhṇīte
prajāpateṣṭvā grahaṃ gṛhṇāmi / mahyaṃ bhūtyai mahyaṃ puṣṭyai mahyaṃ śriyai mahyaṃ hriyai mahyaṃ yaśase mahyamāyuṣe mahyamannāya mahyamannādyāya mahyaṃ sahasrapoṣāya mahyamaparimitapoṣāyeti
atha prāśnāti
bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭadevāstvayāvasena samaśīmahi tvā
sa naḥ pito madhumām̐ ā viveśa śivastokāya tanvo na ehīti
prāśitamanumantrayate
amo'si prāṇa tadṛtaṃ bravīmyamāsi sarvāṅasi praviṣṭaḥ
sa me jarāṃ rogamapanudya śarīrādanāmayaidhi mā riṣāma indo iti
vatsaḥ prathamajo grīṣme vāsaḥ śaradi dakṣiṇā
śaktyā vā dakṣiṇāṃ dadyāt
nātiśaktirvidhīyate nātiśaktirvidhīyata iti
ityatharvavede kauśikasūtre navamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
atha vivāhaḥ
ūrdhvaṃ kārttikyā ā vaiśākhyāḥ
yāthākāmī vā
citrāpakṣaṃ tu varjayet
maghāsu hanyante gāvaḥ phalgunīṣu vyuhyata iti vijñāyate maṅgalaṃ ca
satyenottabhitā pūrvāparamityupadadhīta
pativedanaṃ ca
yuvaṃ bhagamiti saṃbhalaṃ sānucaraṃ prahiṇoti
brahmaṇaspata iti brahmāṇam
tadvivṛhācchaṅkamāno niśi kumārīkulādvalīkānyādīpya
devā agra iti pañcabhiḥ sakṛtpūlyānyāvāpayati
anṛkṣarā iti kumārīpālaṃ prahiṇoti
udāhārasya pratihiteṣuragrato jaghanato brahmā
yo anidhma ityapsu logaṃ pravidhyati
idamahamityapohya
yo bhadra ityanvīpamudacya
āsyai brāhmaṇā iti prayacchati
ābrajatāmagrato brahmā jaghanato'dhijyadhanvā
bāhyataḥ plakṣodumbarasyottarato'gneḥ śākhāyāmāsajati
tenodakārthānkurvanti
tataścānvāsecanamanyena
antarupātītyāryamaṇamiti juhoti
pra tvā muñcāmīti veṣṭaṃ vicṛtati
uśatīrityetayā trirādhāpayati
saptabhiruṣṇāḥ saṃpātavatīḥ karoti
yadāsandyāmiti pūrvayoruttarasyāṃ sraktyāṃ tiṣṭhantīmā
plāvayati
yacca varco yathā sindhurityutkrāntāmanyenāvasiñcati
yadduṣkṛtamiti vāsasāṅgāni pramṛjya kumārīpālāya prayacchati
tumbaradaṇḍena
pratipādya nirvrajet
tadvana āsajati
yā akṛntaṃstvaṣṭā vāsa ityahatenācchādayati
kṛtrima iti śatadataiṣīkeṇa kaṅkatena sakṛtpralikhya
kṛtayāmamityavasṛjati
āśāsānā saṃ tvā nahyāmītyubhayataḥ pāśena yoktrena saṃnahyati
iyaṃ vīruditi madughamaṇiṃ lākṣāraktena sūtreṇa vigrathyānāmikāyāṃ badhnāti
antato ha maṇirbhavati bāhyo granthiḥ
bhagastveta iti hastegṛhya nirṇayati
śākhāyāṃ yugamādhāya dakṣiṇato'nyo dhārayati
dakṣiṇasyāṃ yugadhuryuttarasminyugatarhmani darbheṇa vigrathya śaṃ ta iti lalāṭe hiraṇyaṃ saṃstabhya japati
tardma samayāvasiñcati
upagṛhyottarato'gneraṅgādaṅgāditi ninayati
syonamiti śakṛtpiṇḍe'śmānaṃ nidadhāti
tamā tiṣṭhetyāsthāpya
iyaṃ nārīti dhruvāṃ tiṣṭhantīṃ pūlyānyāvāpayati
triravicchindatīṃ caturthī kāmāya
yenāgniriti pāṇiṃ grāhayati
aryamṇa ityagniṃ triḥ pariṇayati
sapta maryādā ityuttarato'gneḥ sapta lekhā likhati prācyaḥ
tāsu padānyutkrāmayati
iṣe tvā sumaṅgali prajāvati susīma iti prathamam
ūrje tvā rāyaspoṣāya tvā saubhāgyāya tvā sāmrājyāya tvā saṃpade tvā jīvātave tvā sumaṅgali prajāvati susīma iti saptamaṃ sakhā saptapadī bhaveti
ā roha talpaṃ bhagastatakṣeti talpa upaveśayati
upaviṣṭāyāḥ suhṛtpādau prakṣālayati
prakṣālyamānāvanumantrayate / imau pādau subhagau suśevau saubhāgyāya kṛṇutāṃ no aghāya / prakṣālyamānau mubhagau supatnyāḥ prajāṃ paśūndīrghamāyuśca dhattāmiti
ahaṃ vi ṣyāmi pra tvā muñcāmīti yoktraṃ vicṛtati
aparasminbhṛtyāḥ saṃrabhante
ye jayanti te balīyāṃsa eva manyante
bṛhaspatineti sarvasurabhicūrṇānyṛcarcā kāmpīlapalāśena mūÞryāvapati
udyacchadhvaṃ bhagastatakṣābhrātṛghnīmityekaikayotthāpayati
prati tiṣṭheti pratiṣṭhāpayati
sukiṃśukaṃ rukmaprastaraṇāmiti yānamārohayati
emaṃ panthāṃ brahmāparamityagrato brahmā prapadyate
mā vidannanṛkṣarā adhvānamityuktam
yedaṃ pūrveti tenānyasyāmūḍhāyāṃ vādhūyasya daśāṃ catuṣpathe dakṣiṇairabhitiṣṭhati
sa cedubhayoḥ śubhakāmo bhavati sūryāyai devebhya ityetāmṛcaṃ japati
samṛcchata svapatho'navayantaḥ susīmakāmāvubhe virājāvubhe suprajasāvityatikramayato'ntarā brahmāṇam
ya ṛte cidabhiśriṣa iti yānaṃ saṃprokṣya viniṣkārayati
sā mandasāneti tīrthe logaṃ pravidhyati
idaṃ su ma iti mahāvṛkṣeṣu japati
sumaṅgalīriti vadhvīkṣīḥ prati japati
yā oṣadhaya iti mantrokteṣu
ye pitara iti śmaśāneṣu
pra budhyasveti suptāṃ prabodhayet
saṃ kāśayāmīti gṛhasaṃkāśe japati
udva ūrmiriti yānaṃ saṃprokṣya vimocayati
uttiṣṭheta iti patnī śālāṃ saṃprokṣati
syonamiti dakṣiṇato valīkānāṃ śakṛtpiṇḍe'śmānaṃ nidadhāti
tasyopari madhyamapalāśe sarpiṣi catvāri dūrvāgrāṇi
tamā tiṣṭhetyāsthāpya
sumaṅgalī prataraṇīha priyaṃ mā hiṃsiṣṭaṃ brahmāparamiti pratyṛcaṃ prapādayati
suhṛtpūrṇakaṃsena pratipādayati
aghoracakṣurityagniṃ triḥ pariṇayati
yadā gārhapatyaṃ sūryāyai devebhya iti
mantroktebhyo namaskurvatīmanumantrayate
śarma varmeti rohitacarmāharantam
carma copastṛṇīthanetyupastṛṇantam
yaṃ balbajamiti balbajaṃ nyasyantam
upa stṛṇīhītyupastṛṇantam
tadā rohatvityārohayati
tatropaviśyetyupaveśayati
dakṣiṇottaramupasthaṃ kurute
sujyaiṣṭhya iti kalyāṇanāmānaṃ brāhmaṇāyanamupastha upaveśayati
vi tiṣṭhantāmiti pramadanaṃ pramāyotthāpayati
tena bhūtena tubhyamagre śumbhanī agnirjanavinmahyaṃ jāyāmimāmadātsomo vasuvinmahyaṃ jāyāmimāmadātpūṣā jātivinmahyaṃ jāyāmimāmadādindraḥ sahīyānmahyaṃ jāyāmimāmadādagnaye janavide svāhā somāya vasuvide svāhā pūṣṇe jātivide svāhendrāya sahīyase svāhetyāgacchataḥ
savitā prasavānāmiti mūrdhnoḥ saṃpātānānayati
udapātra uttarān
śumbhanyāñjalyorninayati
tena bhūteneti samaśanam
rasānāśayati sthālīpākaṃ ca
yavānāmājyamiśrāṇāṃ pūrṇāñjaliṃ juhoti
sapta maryādā iti timṛṇāṃ prātarāvapate
akṣyau nāviti samāñjāte
mahīmū ṣviti talpamālambhayati
ā roha talpamityārohayati
tatropaviśyetyupaveśayati
devā agra iti saṃveśayati
abhi tvetyabhicchādayati
saṃ pitarāviti samāveśayati
ihemāviti triḥ saṃnudati
madughamaṇimaukṣe'panīyeyaṃ vīrudamo'hamiti saṃspṛśataḥ
brahma jajñānamityaṅguṣṭhena vyacaskaroti
syonādyonerityutthāpayati
paridhāpanīyābhyāmahatenācchādayati
bṛhaspatiriti śaṣpeṇābhighārya vrīhiyavābhyāmabhinidhāya darbhapiñjūlyā sīmantaṃ vicṛtati
śaṇaśakalena pariveṣṭya tisro rātrīḥ prati suptāste
anuvākābhyāmanvārabdhābhyāmupadadhīta
ihedasāthetyetayā śulkamapākṛtya
dvābhyāṃ nivartayatīha mama rādhyatāmatra taveti
yathā vā manyante
parā dehīti vādhūyaṃ dadatamanumantrayate
devairdattamiti pratigṛhṇāti
apāsmattama iti sthāṇāvāsajati
yāvatīḥ kṛtyā iti vrajet
yā me priyatameti vṛkṣaṃ praticchādayati
śumbhanyāplutya
ye antā ityācchādayati
navaṃ vasāna ityāvrajati
pūrvaparaṃ yatra nādhigacchedbrahmāparamiti kuryāt
gaurdakṣiṇā pratīvāhaḥ
jīvaṃ rudanti yadīme kośana iti juhoti
eṣa sauryo vivāhaḥ
brahmāparamiti brāhmyaḥ
āvṛtaḥ prājāpatyāḥ prājāpatyāḥ
ityatharvavede kauśikasūtre daśamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
atha pitṛmedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
dahananidhānadeśe parivṛkṣāṇi nidhānakāla iti brāhmaṇoktam
durbalībhavantaṃ śālātṛṇeṣu darbhānāstīrya syonāsmai bhavetyavarohayati
mantroktāvanumantrayate
yatte kṛṣṇa ityavadīpayati
āhitāgnau prete saṃbhārānsaṃbharati
ājyaṃ ca pṛṣadājyaṃ cājaṃ ca gāṃ ca
vasanaṃ pañcamam
hiraṇyaṃ ṣaṣṭham
śarīraṃ nānvālabhate
anyaṃ ceṣṭantamanumantrayate
śāntyudakaṃ karotyasakalaṃ cātanānāṃ cānvāvapate
śāntyudakodakena keśaśmaśruromanakhāni saṃhārayanti
āplāvayanti
anulimpanti
srajo'bhiharanti
evaṃsnātamalaṃkṛtamahatenāvāgdaśena vasanena pracchādayatyetatte deva etattvā vāsaḥ prathamaṃ nvāganniti
apemamityagniṣu juhoti
ukhāḥ kurvanti
tāḥ śakṛdābhyantaraṃ limpanti śuṣkeṇa vā pūrayanti
tāḥ pṛthagagnibhiḥ saṃtāpayantyā śakṛdādīpanāt
teṣāṃ haraṇānupūrvamāhavanīyaṃ prathamaṃ tato dakṣiṇāgniṃ tato gārhapatyam
atha videśe pretasyā rohata janitrīṃ jātavedasa iti pṛthagaraṇīṣvagnīnsamāropayanti
teṣu yathoktaṃ karoti
api vānyavatsāyā vā saṃdhinīkṣīreṇaikaśalākena vā manthenāgnihotraṃ juhotyā dahanāt
darśapūrṇamāsayoḥ kṛṣṇakataṇḍulānāṃ tasyā ājyena nāntaṃ na bahiḥ
palālāni barhiḥ
tilpiñjyā idhmāḥ
grahānājyabhāgau purastāddhomasaṃsthitahomānuddhṛtya
prāṇāpānāvaruddhyai nidhanābhirjuhuyāt
athobhayoruttiṣṭhetyutthāpayati
pra cyavasveti triḥ saṃhāpayati yāvatkṛtvaścotthāpayati
evameva kūdīṃ jaghane nibadhya
imau yunajmīti gāvau yunakti puruṣau vā
uttiṣṭha prehi pra cyavasvodanvatīta ete'gnīṣomedaṃ pūrvamiti hariṇībhirhareyurati dravetyaṣṭabhiḥ
idaṃ ta ityagnimagrataḥ
prajānatyaghnya iti jaghanyaṃ gāmedhamagniṃ pariṇīya
syonāsmai bhavetyuttarato'gneḥ śarīraṃ nidadhāti
adhvaryava iṣṭiṃ nirvapanti
tasyāṃ yathādevataṃ purastāddhomasaṃsthitahomānuddhṛtya
prāṇāpānāvaruddhyai nidhanābhirjuhuyāt
athobhayorapeta dadāmīti śāntyudakaṃ kṛtvā saṃprokṣaṇībhyāṃ kāmpīlaśākhayā dahanaṃ saṃprokṣya
udīratāmityuddhṛtyābhyukṣya lakṣaṇaṃ kṛtvā punarabhyukṣya prāgdakṣiṇamedhaścinvanti
iyaṃ nārīti patnīmupasaṃveśayati
udīrṣvetyutthāpayati
yaddhiraṇyaṃ bibharti taddakṣiṇe pāṇāvādāyājyenābhighārya jyeṣṭhena putreṇādāpayatīdaṃ hiraṇyamiti
svargaṃ yata iti dakṣiṇaṃ hastaṃ nirmārjayati
daṇḍaṃ hastāditi mantroktaṃ brāhmaṇasyādāpayati
dhanurhastāditi kṣatriyasya
aṣṭrāmiti vaiśyasya
idaṃ pitṛbhya iti darbhānedhānstṛṇāti
tatrainamuttānamādadhītejānaścittamārukṣadagnimiti
prācyāṃ tvā diśīti pratidiśam
netyuparibabhravaḥ
anumantrayate
athāsya saptasu prāṇeṣu sapta hiraṇyaśakalānyavāsyatyamṛtamasyamṛtatvāyāmṛtamasmindhehīti
athāhitāgnerdarbheṣu kṛṣṇājinamantarlomāstīrya
tatrainamuttānamādhāya
athāsya yajñapātrāṇi pṛṣadājyena pūrayitvānurūpaṃ nidadhati
dakṣiṇe haste juhūm
savya upabhṛtam
kaṇṭhe dhruvāṃ mukhe'gnihotrahavaṇīṃ nāsikayoḥ sruvam
tānyanumantrayate juhūrdādhāra dvyāṃ dhruva ā roheti
lalāṭe prāśitraharaṇam
imamagne camasamiti śirasīḍācamasam
devā yajñamityurasi puroḍāśam
dakṣiṇe pārśve sphyaṃ savya upaveṣam
udare pātrīm
aṣṭhīvatorulūkhalamusalam
śroṇyoḥ śakaṭam
antareṇorū anyāni yajñapātrāṇi
pādayoḥ śūrpam
apo mṛnmayānyupaharanti
ayasmayāni nidadhati
amā putrā ca dṛṣat
athobhayorapaśyaṃ yuvatiṃ prajānatyaghnya iti jaghanyāṃ gāṃ prasavyaṃ pariṇīyamānāmanumantrayate
tāṃ nairṛtena jaghanatāghnanta upaveśayanti
tasyāḥ pṛṣṭhato vṛkkāvuddhārya pāṇyorasyādadhatyati drava śvānāviti
dakṣiṇe dakṣiṇaṃ savye savyam
hṛdaye hṛdayam
agnervarmeti vapayā saptachidrayā mukhaṃ pracchādayanti
yathāgātraṃ gātrāṇi
dakṣiṇairdakṣiṇāni savyaiḥ savyāni
anubaddhaśiraḥpādena gośālāṃ carmaṇāvacchādya
ajo bhāga uttvā vahantviti dakṣiṇato'jaṃ badhnāti
asmādvai tvamajāyathā ayaṃ tvadadhi jāyatāmasau svāhetyurasi gṛhye juhoti
tathāgniṣu juhotyagnaye svāhā kāmāya svāhā lokāya svāheti
dakṣiṇāgnāvityeke
mainamagne vi dahaḥ śaṃ tapa ā rabhasva prajānanta iti kaniṣṭha ādīpayati
ādīpte sruveṇa yāmānhomāñjuhoti pareyivāṃsaṃ pravato mahīriti
yamo no gātuṃ prathamo vivedeti dve prathame
aṅgiraso naḥ pitaro navagvā iti saṃhitāḥ sapta
yo mamāra prathamo martyānāṃ ye naḥ pituḥ pitaro ye pitāmahā ityekādaśa
atha sārasvatāḥ
sarasvatīṃ devayanto havante sarasvatīṃ pitaro havante sarasvati yā sarathaṃ yayātha sarasvati vrateṣu ta idaṃ te havyaṃ ghṛtavatsarasvatīndro mā marutvāniti
dakṣiṇato'nyasminnanuṣṭhātā juhoti
sarvairupatiṣṭhanti trīṇi prabhṛtibhirvā
api vānuṣṭhānībhiḥ
etā anuṣṭhānyaḥ
mainamagne vi daha itiprabhṛtyava sṛjeti varjayitvā sahasranīthā ityātaḥ
ā rohata janitrīṃ jātavedasa iti pañcadaśabhirāhitāgnim
mitrāvaruṇā pari māmadhātāmiti pāṇī prakṣālayate
varcasā māmityācāmati
vivasvānna ityuttarato'nyasminnanuṣṭhātā juhoti
yavīyaḥprathamāni karmāṇi prāṅmukhānāṃ yajñopavītināṃ dakṣiṇāvṛtām
athaiṣāṃ saptasapta śarkarāḥ pāṇiṣvāvapate
tāsāmekaikāṃ savyenāvācīnahastenāvakiranto'navekṣamāṇā vrajanti
apāghenānumantrayate
sarve'grato brahmaṇo vrajanti
mā pra gāmeti japanta udakānte vyapādye japanti
paścādavasiñcati
uduttamamiti jyeṣṭhaḥ
payasvatīriti brahmoktāḥ piñjūlīrāvapati
śāntyudakenācamyābhyukṣyāśvāvatīmiti nadīṃ tārayate
nakṣatraṃ dṛṣṭvopatiṣṭhate nakṣatrāṇāṃ mā saṃkāśaśca pratīkāśaścāvatāmiti
śāmyākīḥ samidha ādhāyāgrato brahmā japati
yasya trayā gatamanuprayanti devā manuṣyāḥ paśavaśva sarve / taṃ no devaṃ mano adhi bravītu sunītirno nayatu dviṣate mā radhāmeti śāntyudakenācamyābhyukṣya
nissālāmiti śālāniveśanaṃ saṃprokṣya
ūrjaṃ bibhraditi prapādayati
nadīmālambhayati gāmagnimaśmānaṃ ca
yavo'si yavayāsmaddveṣo yavayārātimiti yavān
khalvakāsyeti khalvānkhalakulāṃśca
vyapādyābhyāṃ śāmyākīrādhāpayati
tāsāṃ dhūmaṃ bhakṣayanti
yadyatkravyādgṛhyedyadi kravyādā nānte'paredyuḥ
divo nabhaḥ śukraṃ payo duhānā iṣamūrjaṃ pinvamānāḥ
apāṃ yonimapādhvaṃ svadhā yāścakṛṣe jīvaṃstāste santu madhuścuta ityagnau sthālīpākaṃ nipṛṇāti
ādahane cāpi vānyavatsāṃ dohayitvā tasyāḥ pṛṣṭhe juhoti vaiśvānare haviridaṃ juhomīti
tasyāḥ payasi
sthālīpāka ityeke
ye agnaya iti pālāśyā darvyā manthamupamathya kāmpīlībhyāmupamanthanībhyāṃ tṛtīyasyāmasthīnyabhijuhoti
upa dyāṃ śaṃ te nīhāra iti mantroktānyavadāya
kṣīratsiktena brāhmaṇasyāvasiñcati madhūtsiktena kṣatriyasyodakena vaiśyasya
ava sṛjetyanumantrayate
mā te mano yatte aṅgamiti saṃcinoti pacchaḥ
prathamaṃ śīrṣakapālāni
paścātkalaśe samopya sarvasurabhicūrṇairavakīryotthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ
mā tvā vṛkṣa iti vṛkṣamūle nidadhāti
syonāsmai bhaveti bhūmau trirātramarasāśinaḥ karmāṇi kurvate
daśarātra ityeke
yathākuladharmaṃ vā
ūrdhvaṃ tṛtīyasyā vaivasvataṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā vivasvānna iti juhoti
yuktābhyāṃ tṛtīyām
ānumatīṃ caturthīm
śeṣaṃ śāntyudakenopasicyābhimantrya prāśayati
ā pra cyavethāmiti gāvāvupayacchati
eyamaganniti daśagavāvarārghyā dakṣiṇā
dvādaśarātraṃ kartā yamavrataṃ caret
ekacailastricailo vā
haviṣyabhakṣaḥ
sāyaṃprātarupaspṛśet
brahmacārī vratyadhaḥ śayīta
svastyayanāni prayuñjīta
pitṝnnidhāsyansaṃbhārānsaṃbharati
ekādaśa carūñcakrakṛtānkārayati
śatātṛṇasahasrātṛṇau ca pāśīmūṣaṃ sikatāḥ śaṅkhaṃ śālūkaṃ sarvasurabhiśamīcūrṇakṛtaṃ śāntavṛkṣasya nāvaṃ tripādakam
dve niḥśīyamāne nīlalohite sūtre savyarajjuṃ śāntavṛkṣasya caturaḥ śaṅkūṃścaturaḥ paridhīnvāraṇaṃ śāmīlamaudumbaraṃ pālāśaṃ vṛkṣasya śāntauṣadhīḥ
māghe nidadhyānmāghaṃ bhūditi
śaradi nidadhyācchāmyatvaghamiti
nidāghe nidadhyānnidahyatāmaghamiti
amāvāsyāyāṃ nidadhyādamā hi pitaro bhavanti
athāvasānam
tadyatsamaṃ samūlamavidagdhaṃ pratiṣṭhitaṃ prāgudakpravaṇam
yatrākaṇṭakā vṛkṣāścauṣadhayaśca
unnataṃ svargakāmaśca
śvo'māvāsyeti gāṃ kārayate
tasyāḥ savyaṃ cāpaghanaṃ prapākaṃ ca nidhāya
bhikṣāṃ kārayati
grāme yāmasārasvatānhomānhutvā
saṃprokṣaṇībhyāṃ kāmpīlaśākhayā niveśanamanucarya
prāgdakṣiṇaṃ śākhāṃ pravidhya sīreṇa karṣayitvā śākhābhiḥ parivārya
punardehīti vṛkṣamūlādādatte
yatte kṛṣṇa iti bhūmervasane samopya sarvasurabhicūrṇairavakīryotthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ
avidanto deśātpāṃsūn
api vodakānte vasanamāstīryāsāviti hvayet
tatra yo janturnipatettamutthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ
api vā trīṇi ṣaṣṭiśatāni palāśatsarūṇām
grāme dakṣiṇodagdvāraṃ vimitaṃ darbhairāstārayati
uttaraṃ jīvasaṃcaro dakṣiṇaṃ pitṛsaṃcaraḥ
anastamita ā yātetyāyāpayati
ācyā jānvityupaveśayati
saṃ viśantviti saṃveśayati
etadvaḥ pitaraḥ pātramiti trīṇyudakaṃsānninayati
trīnsnātānuliptānbrāhmaṇānmadhumanthaṃ pāyayati
brahmaṇe madhuparkamāhārayati
gāṃ vedayante
kurutetyāha
tasyā dakṣiṇamardhaṃ brāhmaṇānbhojayati savyaṃ pitṝn
vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatraitānvettha nihitānparāke / medasaḥ kulyā upa tānsravantu satyā eṣāmāśiṣaḥ santu kāmāḥ svāhā svadheti vapāyāstrirjuhoti
imaṃ yameti yamāya caturthīm
ekaviṃśatyā yavaiḥ kṛśaraṃ randhayati yutamanyatprapākaṃ ca
sayavasya jīvāḥ prāśnanti
athetarasya piṇḍaṃ nipṛṇāti
ya te manthamiti mantroktaṃ vimite nipṛṇāti
tadudgatoṣmahartāro dāsā bhuñjate
vīṇā vadantvityāha
mahayata pitṝniti riktakumbhaṃ vimitamadhye nidhāya taṃ jaradupānahāghnanti
kasye mṛjānā iti triḥ prasavyaṃ prakīrṇakeśyaḥ pariyanti dakṣiṇānūrūnāghnānāḥ
evaṃ madhyarātre'pararātre ca
purā vivāhātsamāṃsaḥ piṇḍapitṛyajñaḥ
utthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ
athāvasāyeti paścātpūrvakṛtebhyaḥ pūrvāṇi pūrvebhyo'parāṇi yavīyasām
prāgdakṣiṇāṃ diśamabhyuttarāmaparāṃ diśamabhitiṣṭhanti
yathā citiṃ tathā śmaśānaṃ dakṣiṇāparāṃ diśamabhi pravaṇam
atha mānāni
diṣṭikudiṣṭivitastinimuṣṭyaratnipadaprakramāḥ
prādeśena dhanuṣā cemāṃ mātrāṃ mimīmaha iti
sapta dakṣiṇato mimīte saptottarataḥ pañca purastāttrīṇi paścāt
nava dakṣiṇato mimīte navottarataḥ sapta purastātpañca paścāt
ekādaśa dakṣiṇato mimīta ekādaśottarato nava purastātsapta paścāt
ekādaśabhirdevadarśinām
ayugmamānāni parimaṇḍalāni caturasrāṇi vā śaunakinām
tathā hi dṛśyante
yāvānpuruṣa ūrdhvabāhustāvānagniścitaḥ
savyāni dakṣiṇādvārāṇyayugmaśilānyayugmeṣṭikāni ca
imāṃ mātrāṃ mimīmaha iti dakṣiṇataḥ savyarajjuṃ mītvā
vārayatāmaghamiti vāraṇaṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati
purastānmītvā śamebhyo'stvaghamiti śāmīlaṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati
uttarato mītvā śāmyatvaghamityaudumbaraṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati
paścānmītvā śāntamaghamiti pālāśaṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati
amāsītyanumantrayate
akṣṇayā lohitasūtrena nibadhya
stuhi śrutamiti madhye gartaṃ khātvā pāśisikatoṣodumbaraśaṅkhaśālūkasarvasurabhiśamīcūrṇāni nivapati
niḥśīyatāmaghamiti niḥśīyamānamāstṛṇāti
asaṃpratyagham
vi lumpatāmaghamiti pari cailaṃ dūrśaṃ vilumpati
ukto homo dakṣiṇata staraṇaṃ ca
etadā roha dadāmīti kaniṣṭho nivapati
edaṃ barhiriti sthitasūnuryathāparu saṃcinoti
mā te mano yatte aṅgamindro modapūrityāto'numantrayate
dhānāḥ saliṅgābhirāvapati
idaṃ kasāmbviti sajātānavekṣayati
ye ca jīvā ye te pūrve parāgatā iti sarpirmadhubhyāṃ caruṃ pūrayitvā śīrṣadeśe nidadhāti
apūpavāniti mantroktaṃ dikṣvaṣṭamadeśeṣu nidadhāti
madhye pacantam
sahasradhāraṃ śatadhāramityadbhirabhiviṣyandya
parṇo rājeti madhyamapalāśairabhinidadhāti
ūrjo bhāga ityaśmabhiḥ
utte stabhnāmīti logānyathāparu
niḥśīyatāmaghamiti niḥśīyamānenāvachādya darbhairavastīrya
idamidvā u nopa sarpāsau hā iti cinvanti
yathā yamāyeti saṃśritya
śṛṇātvaghamityupariśira stambamādadhāti
pratiṣiddhamekeṣām
akalmāṣāṇāṃ kāṇḍānāmaṣṭāṅgulīṃ tejanīmantarhitamaghamiti grāmadeśāducchrayati
prasavyaṃ pariṣicya kumbhānbhindanti
sametetyaparasyāṃ śmaśānasraktyāṃ dhruvanānyupayacchante
paścāduttarato'gnervarcasā māṃ vivasvānindra kratumityātaḥ
samindhata iti paścātsaṃkasukamuddīpayati
asminvayaṃ yadripraṃ sīse mṛḍḍhvamityabhyavanejayati
kṛṣṇorṇayā pāṇipādānnimṛjya
ime jīvā udīcīnairiti mantroktam
triḥ sapteti kūdyā padāni yopayitvā śmaśānāt
mṛtyoḥ padamiti dvitīyayā nāvaḥ
paraṃ mṛtyo iti prāgdakṣiṇaṃ kūdīṃ pravidhya
sapta nadīrūpāṇi kārayitvodakena pūrayitvā
ā rohata saviturnāvametāṃ sutrāmāṇaṃ mahīmū ṣviti sahiraṇyāṃ sayavāṃ nāvamārohayati
aśmanvatī rīyata uttiṣṭhatā pra taratā sakhāya ityudīcastārayati
śarkarādyā samidādhānāt
vaivasvatādi samānam
prāpya gṛhānsamānaḥ piṇḍapitṛyajñaḥ
atha piṇḍapitṛyajñaḥ
amāvāsyāyāṃ sāyaṃ nyahne'hani vijñāyate
mitrāvaruṇā pari māmadhātāmiti pāṇī prakṣālayate
varcasā māmityācāmati
punaḥ savyenācamanādapasavyaṃ kṛtvā praiṣakṛtaṃ samādiśati
ulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ caruṃ kaṃsaṃ prakṣālaya barhirudakumbhamā hareti
yajñopavītī dakṣiṇapūrvamantardeśamabhimukhaḥ śūrpa ekapavitrāntarhitānhaviṣyānnirvapati
idamagnaye kavyavāhanāya svadhā pitṛbhyaḥ pṛthiviṣadbhya itīdaṃ somāya pitṛmate svadhā pitṛbhyaḥ somavadbhyaḥ pitṛbhyo vāntarikṣasadbhya itīdaṃ yamāya pitṛmate svadhā pitṛbhyaśca diviṣadbhya iti trīnavācīnakāśīnnirvapati
ulūkhala opya triravahantīdaṃ vaḥ pitaro haviriti
yathā havistathā paricarati
havirhyeva pitṛyajñaḥ
praiṣakṛtaṃ samādiśati caruṃ prakṣālayādhiśrayāpa opya taṇḍulānāvapasva nekṣaṇena yodhayannāsva mā śiro grahīḥ
śirograhaṃ paricakṣate
bāhyenopaniṣkramya yajñopavītī dakṣiṇapūrvamantardeśamabhimukha udīratāmiti karṣūṃ khanati prādeśamātrīṃ tiryagaṅgurim
avāgaṅguriṃ parvamātrīmityeke
apahatā asurā rakṣāṃsi ye pitṛṣada iti prāgdakṣiṇaṃ pāṃsūnudūhati
karṣūṃ ca pāṇī ca prakṣālyaitadvaḥ pitaraḥ pātramiti karṣūmudakena pūrayitvā
antarupātītya mastunā navanītena vā pratinīya dakṣiṇāñcamudvāsya
dve kāṣṭhe gṛhītvośanta ityādīpayati
ādīptayorekaṃ pratinidadhāti
ihaivaidhi dhanasanirityekaṃ hṛtvā
pāṃsuṣvādhāyopasamādadhāti ye nikhātāḥ samindhate ye tātṛṣurye satyāsa iti
saṃbhārānupasādayati
paryukṣaṇīṃ barhirudakumbhaṃ kaṃsaṃ darviṃmājyamāyavanaṃ caruṃ vāsāṃsyāñjanamabhyañjanamiti
yadatropasamāhāryaṃ bhavati tadupasamāhṛtya
ato yajñopavītī pitryupavītī barhirgṛhītvā vicṛtya saṃnahanaṃ dakṣiṇāparamaṣṭamadeśamabhyavāsyet
barhirudakena saṃprokṣya barhiṣadaḥ pitara upahūtā naḥ pitaro'gniṣvāttāḥ pitaro ye naḥ pituḥ pitaro ye'smākamiti prastṛṇāti
āyāpanādīni trīṇi
udīratāmiti tisṛbhirudapātrāṇyanvṛcaṃ ninayet
ataḥ pitryupavītī yajñopavītī ye dasyava ityubhayata ādīptamulmukaṃ triḥ prasavyaṃ parihṛtya nirasyati
paryukṣya
ye rūpāṇi pratimuñcamānā asurāḥ santaḥ svadhayā caranti / tvaṃ tānagne apa sedha dūrānsatyā naḥ pitṝṇāṃ santvāśiṣaḥ svāhā svadheti hutvā kumbhīpākamabhighārayati
agnaye kavyavāhanāyeti juhoti
yathāniruptaṃ dvitīyām
yamāya pitṛmate svadhā pitṛbhya iti tṛtīyām
yadvo agniriti sāyavanāṃstaṇḍulān
saṃ barhiriti sadarbhāṃstaṇḍulānparyukṣya
ato yajñopavītī pitryupavītī darvyoddharati
dyaurdarvirakṣitāparimitānupadastā sā yathā dyaurdarvirakṣitāparimitānupadastaivā pratatāmahasyeyaṃ darvirakṣitāparimitānupadastā
antarikṣaṃ darvirakṣitāparimitānupadastā sā yathāntarikṣaṃ darvirakṣitāparimitānupadastaivā tatāmahasyeyaṃ darvirakṣitāparimitānupadastā
pṛthivī darvirakṣitāparimitānupadastā sā yathā pṛthivī darvirakṣitāparimitānupadastaivā tatasyeyaṃ darvirakṣitāparimitānupadasteti
uddhṛtyājyena saṃnīya trīnpiṇḍānsaṃhatānnidadhātyetatte pratatāmaheti
dakṣiṇataḥ patnībhya idaṃ vaḥ patnya iti
idamāśaṃsūnāmidamāśaṃsamānānāṃ strīṇāṃ puṃsāṃ prakīrṇāvaśīrṇānāṃ yeṣāṃ vayaṃ dātāro ye cāsmākamupajīvanti / tebhyaḥ sarvebhyaḥ sapatnīkebhyaḥ svadhāvadakṣayyamastviti triḥ prasavyaṃ taṇḍulaiḥ parikirati
piñjūlīrāñjanaṃ sarpiṣi paryasyāddhvaṃ pitara iti nyasyati
vaddhvaṃ pitaro mā vo'to'nyatpitaro yoyuvateti sūtrāṇi
añjate vyañjata ityabhyañjanam
ājyenāvicchinnaṃ piṇḍānabhighārayati ye ca jīvā ye te pūrve parāgatā iti
atra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyadhvamiti
atra patnyo mādayadhvaṃ yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyadhvamiti
yo'sāvantaragnirbhavati taṃ pradakṣiṇamavekṣya tisrastāmīstāmyati
pratiparyāvṛtyāmīmadanta pitaro yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyiṣateti
amīmadanta patnyo yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyiṣateti
āpo agnimityadbhiragnimavasicya
putraṃ pautramabhitarpayantīrityācāmata mama pratatāmahāstatāmahāstatāḥ sapatnīkāstṛpyantvācāmantviti prasavyaṃ pariṣicya
vīrānme pratatāmahā datta vīrānme tatāmahā datta vīrānme pitaro datta pitṝnvīrānyācati
namo vaḥ pitara ityupatiṣṭhate
akṣannityuttarasicamavadhūya
parā yāteti parāyāpayati
ataḥ pitryupavītī yajñopavītī yanna idaṃ pitṛbhiḥ saha mano'bhūttadupāhvayāmīti mana
upāhvayati
mano nvā hvāmahe nāraśaṃsena stomena
pitṝṇāṃ ca manmabhiḥ
ā na etu manaḥ punaḥ kratve dakṣāya jīvase
jyokca sūryaṃ dṛśe
punarnaḥ pitaro mano dadātu daivyaḥ janaḥ
jīvaṃ vrātaṃ sacemahi
vayaṃ soma vrate tava manastanūṣu bibhrataḥ
prajāvantaḥ sacemahi
ye sajātāḥ sumanaso jīvā jīveṣu māmakāḥ
teṣāṃ śrīmayi kalpatāmasmingoṣṭhe śataṃ samā iti
yaccarusthālyāmodanāvaśiṣṭaṃ bhavati tasyoṣmabhakṣaṃ bhakṣayitvā brāhmaṇāya dadyāt
yadi brāhmaṇo na labhyetāpsvabhyavaharet
nijāya dāsāyetyeke
madhyamapiṇḍaṃ patnyai putrakāmāyai prayacchati
ā dhatta pitaro garbhaṃ kumāraṃ puṣkarasrajam
yatheha puruṣo'sat
ā tvārukṣadvṛṣabhaḥ pṛśniragriyo medhāvinaṃ pitaro gabhamā dadhaḥ
ā tvāyaṃ puruṣo gametpuruṣaḥ puruṣādadhi
sa te śraiṣṭhyāya jāyatāṃ sa some sāma gāyatviti
yadyanyā dvitīyā bhavatyaparaṃ tasyai
prāgratamaṃ śrotriyāya
atha yasya bhāryā dāsī vā pradrāviṇī bhavati ye'mī taṇḍulāḥ prasavyaṃ parikīrṇā bhavanti
tāṃstasyai prayacchati
arvācyupasaṃkrame mā parācyupa vastathā
annaṃ prānasya bandhanaṃ tena badhnāmi tvā mayīti
paryukṣaṇīṃ samidhaścādāya mā pra gāmetyāvrajyorjaṃ bibhraditi gṛhānupatiṣṭhate
ramadhvaṃ mā bibhītanāsmingoṣṭhe karīṣiṇaḥ
ūrjaṃ duhānāḥ śucayaḥ śucivratā gṛhā jīvanta upa vaḥ sadema
ūrjaṃ me devā adadurūrjaṃ manuṣyā uta
ūrjaṃ pitṛbhya āhārṣamūrjasvanto gṛhā mama
payo me devā adaduḥ payo manuṣyā uta
payaḥ pitṛbhya āhārṣaṃ payasvanto gṛhā mama
vīryaṃ me devā adadurvīryaṃ manuṣyā uta
vīryaṃ pitṛbhya āhārṣaṃ vīravanto gṛhā mameti
antarupātītya samidho'bhyādadhāti
ayaṃ no agniradhyakṣo'yaṃ no vasuvittamaḥ
asyopasadye mā riṣāmāyaṃ rakṣatu naḥ prajām
asminsahasraṃ puṣyāsmaidhamānāḥ sve gṛhe
imaṃ samindhiṣīmahyāyuṣmantaḥ suvarcasaḥ
tvamagna īḍita ā tvāgna idhīmahīti
abhūhūta ityagniṃ pratyānayati
yadi sarvaḥ praṇītaḥ syāddakṣiṇāgnau tvetadāhitāgneḥ
gṛhyeṣvanāhitāgneḥ
idaṃ cinme kṛtamastīdaṃ cicchaknavāni / pitaraścinmā vedanniti
yo ha yajate taṃ devā viduryo dadāti taṃ manuṣyā yaḥ śrāddhāni kurute taṃ pitarastaṃ pitaraḥ
ityatharvavede kauśikasūtra ekādaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ
madhuparkamāhārayiṣyandarbhānāhārayati
atha viṣṭarānkārayati
sa khalvekaśākhameva prathamaṃ pādyaṃ dviśākhamāsanaṃ triśākhaṃ madhuparkāya
sa yāvato manyeta tāvata upādāya vivicya saṃparyāpya mūlāni ca prāntāni ca yathāvistīrṇa iva syādityupotkṛṣya madhyadeśe'bhisaṃnahyati
ṛtena tvā satyena tvā tapasā tvā karmaṇā tveti saṃnahyati
atha ha sṛjatyatisṛṣṭo dveṣṭā yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ
asya ca dāturiti dātāramīkṣate
athodakamāhārayati pādyaṃ bho iti
hiraṇyavarṇābhiḥ pratimantrya dakṣiṇaṃ pādaṃ prathamaṃ prakarṣati / mayi brahma ca tapaśca dhārayāṇīti
dakṣiṇe prakṣālite savyaṃ prakarṣati / mayi kṣatraṃ ca viśaśca dhārayāṇīti
prakṣālitāvanumantrayate / imau pādāvavaniktau brāhmaṇaṃ yaśasāvatām / āpaḥ pādāvanejanīrdviṣantaṃ nirdahantu me
asya ca dāturiti dātāramīkṣate
athāsanamāhārayati / saviṣṭaramāsanaṃ bho iti
tasminpratyaṅmukha upaviśati
vimṛgvarīṃ pṛthivīmityetayā viṣṭare pādau pratiṣṭhāpyādhiṣṭhito dveṣṭā yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dvipmaḥ
asya ca dāturiti dātāramīkṣate
athodakamāhārayatyarghyaṃ bho iti
tatpratimantrayate / annānāṃ mukhamasi mukhamahaṃ śreṣṭhaḥ samānānāṃ bhūyāsam / āpo'mataṃ sthāmṛtaṃ mā kṛṇuta dāsāsmākaṃ bahavo bhavantvaśvāvaṅgomanmayyastu puṣṭamaॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti
tūṣṇīmadhyātmaṃ ninayati
tejo'syamṛtamasīti lalāṭamālabhate
athodakamāhārayatyācamanīyaṃ bho iti
jīvābhirācamya
athāsmai madhuparkaṃ vedayante dvyanucaro madhuparko bho iti
dvābhyāṃ śākhābhyāmadhastādekayopariṣṭātsāpidhānam
madhu vātā ṛtāyata ityetābhirevābhimantraṇam
tathā pratimantraṇam
madhu vātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ
mādhvīrgāvo bhavantu naḥ
madhu naktamutoṣaso madhumatpārthivaṃ rajaḥ
mādhvīrnaḥ santvoṣadhīḥ
madhumānno vanaspatirmadhumām̐ astu sūryaḥ
madhu dyaurastu naḥ pitā
tatsūryasya tvā cakṣuṣā pratīkṣa iti pratīkṣate
ayuto'haṃ devasya tvā sa
vituriti pratigṛhya puromukhaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti
pṛthivyāstvā nābhau sādayāmyadityā upastha iti bhūmau pratiṣṭhāpya
dvābhyāmaṅgulibhyāṃ pradakṣiṇamācālyānāmikayāṅgulyāṅguṣṭhena ca saṃgṛhya prāśnāti
ॐ bhūstatsaviturvareṇyaṃ bhūḥ svāheti prathamam
bhargo devasya dhīmahi bhuvaḥ svāheti dvitīyam
dhiyo yo naḥ pracodayātsvaḥ svāheti tṛtīyam
vayaṃ devasya dhīmahi janatsvāheti caturtham
turaṃ devasya bhojanaṃ vṛdhatsvāheti pañcanam
karatsvāheti ṣaṣṭham
ruhatsvāheti saptamam
mahatsvāhetyaṣṭamam
tatsvāheti navamam
śaṃ svāheti daśamam
omityekādaśam
tūṣṇīṃ dvādaśam
tasya bhūyomātramiva bhuktā brāhyaṇāya śrotriyāya prayachet
śrotriyālābhe vṛṣalāya prayacchet
athāpyayaṃ nigamo bhavati / somametatpibata yatkiṃ cāśnīta brāhmaṇāḥ / mābrāhmaṇāyocchiṣṭaṃ dāta mā somaṃ
pātvasomapa iti
dadhi ca madhu ca brāhmo madhuparkaḥ
pāyasa aindro madhuparkaḥ
madhu cājyaṃ ca saumyo madhuparkaḥ
manthaścājyaṃ ca pauṣṇo madhuparkaḥ
kṣīraṃ cājyaṃ ca sārasvato madhuparkaḥ
surā cājyaṃ ca mausalo madhuparkaḥ
sa khalveṣa dvaye bhavati sautrāmaṇyāṃ ca rājasūye ca
udakaṃ cājyaṃ ca vāruṇo madhuparkaḥ
tailaṃ cājyaṃ ca śrāvaṇo madhuparkaḥ
tailaśca piṇḍaśca pārivrājako madhuparkaḥ
iti khalveṣa navavidho madhuparko bhavati
athāsmai gāṃ vedayante gaurbho iti
tānpratimantrayate / bhūtamasi bhavadasyannaṃ prāṇo bahurbhava / jyeṣṭhaṃ yannāma
nāmata ॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti
atisṛjati
mātādityānāṃ duhitā vasūnāṃ svasā rudrāṇāmamṛtasya nābhiḥ
pra ṇo vocaṃ cikituṣe janāya mā gāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa
ॐ tṛṇāni gaurattvityāha
sūyavasāditi pratiṣṭhamānāmanumantrayate
nālohito madhuparko bhavati
nānujñānamadhīmaha iti kurutetyeva brūyāt
svadhite mainaṃ hiṃsīriti śastraṃ prayacchati
pāpmānaṃ me'pa jahīti kartāramanumantrayate
āgneyīṃ vapāṃ kuryuḥ
api vā brāhmaṇa eva prāśnīyāttaddevataṃ hi taddhavirbhavati
athāsmai snānamanulepanaṃ mālābhyañjanamiti
yadatropasamāhāryaṃ bhavati tadupasamāhṛtya
athopāsakāḥ prāpyopāsakāḥ smo bho iti vedayante
tānpratimantrayate / bhūyāṃso bhūyāsma ye ca no bhūyasaḥ kārṣṭāpi ca no'nye bhūyāṃso jāyantām
asya ca dāturiti dātāramokṣate
athānnāhārāḥ prāpyānnāhārāḥ smo bho iti tvedayante
tānpratimantrayate / annādā bhūyāsma ye ca no'nnādānkārṣṭāpi ca no'nye'nnādā bhūyāṃso jāyantām
asya ca dāturiti dātāramīkṣate
āhṛte'nne juhoti yatkāma kā
mayamānā ityetayā
yatkāma kāmayamānā idaṃ kṛṇmasi te haviḥ
tannaḥ sarvaṃ samṛdhyatāmathaitasya haviṣo vīhi svāheti
eṣa ācāryakalpa eṣa ṛtvikkalpa eṣa saṃyuktakalpa eṣa vivāhakalpa eṣo'tithikalpa eṣo'tithikalpaḥ
ityatharvavede kauśikasūtre dvādaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ
athādbhutāni
varṣe
yakṣeṣu
gomāyuvadane
kule kalahini
bhūmicale
ādityopaplave
candramasaśca
auṣasyāmanudyatyām
samāyāṃ dāruṇāyām
upatārakaśaṅkāyām
brāhmaṇeṣvāyudhiṣu
daivateṣu nṛtyatsu cyotatsu hasatsu gāyatsu
lāṅgalayoḥ saṃsarge
rajjvostantvośca
agnisaṃsarge
yamavatsāyāṃ gavi
vaḍavārgadabhyormānuṣyāṃ ca
yatra dhenavo lohitaṃ duhate
anaḍuhi dhenuṃ dhayati
dhenau dhenuṃ dhayantyām
ākāśaphene
pipīlikānācāre
nīlamakṣānācāre
madhumakṣānācāre
anājñāte
avadīrṇe
anudaka udakonmīle
tileṣu samataileṣu
haviḥṣvabhimṛṣṭeṣu
prasavyeṣvāvarteṣu
yūpe virohati
ulkāyām
dhūmaketau saptarṣīnupadhūpayati
nakṣatreṣu patāpateṣu
māṃsamukhe nipatati
anagnāvavabhāse
agnau śvasati
sarpiṣi taile madhuni ca viṣyande
grāmye'gnau śālāṃ dahati
āgāntau ca
vaṃśe sphoṭati
kumbhodadhāne vikasatyukhāyāṃ
saktudhānyāṃ ca
atha yatraitāni varṣāṇi varṣanti ghṛtaṃ māṃsaṃ madhu ca yaddhiraṇyaṃ yāni cāpyanyāni ghorāṇi varṣāṇi varṣanti tatparābhavati kulaṃ vā grāmo vā janapado vā
tatra rājā bhūmipatirvidvāṃsaṃ brahmāṇamicchet
eṣa ha vai vidvānyadbhṛgvaṅgirovit
ete ha vā asya sarvasya śamayitāraḥ prālayitāro yadbhṛgvaṅgirasaḥ
sa āhopakalpayadhvamiti
tadupakalpayante kaṃsamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham
trīṇi parvāṇi karmaṇaḥ paurṇamāsyamāvāsye puṇyaṃ nakṣatram
api cedeva yadā kadā cidārtāya kuryāt
snāto'hatavasanaḥ surabhirvratavānkarmaṇya upavasatyekarātraṃ trirātraṃ ṣaḍrātraṃ dvādaśarātraṃ vā
dvādaśyāḥ prātaryatraivādaḥ patitaṃ bhavati tata uttaramagnimupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya
nityānyurastāddhomānhutvājyabhāgau ca
atha juhoti
ghṛtasya dhārā iha yā varṣanti pakvaṃ māṃsaṃ madhu ca yaddhiraṇyam
dviṣantametā anu yantu vṛṣṭayo'pāṃ vṛṣṭayo bahulāḥ santu mahyam
lohitavarṣaṃ madhupāṃsuvarṣaṃ yadvā varṣaṃ ghoramaniṣṭamanyat
dviṣantamete anu yantu sarve parāñco yantu nivartamānāḥ
agnaye svāheti hutvā
divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt
varamanaḍvāhaṃ brāhmaṇaḥ kartre dadyāt
sīraṃ vaiśyo'śvaṃ prādeśiko grāmavaraṃ
rājā
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitāni yakṣāṇi dṛśyante tadyathaitanmarkaṭaḥ śvāpado vāyasaḥ puruṣarūpamiti
tadevamāśaṅkyameva bhavati
tatra juhuyāt
yanmarkaṭaḥ śvāpado vāyaso yadīdaṃ rāṣṭraṃ jātavedaḥ patāni puruṣarakṣasamiṣiraṃ yatpatāti
dviṣantamete anu yantu sarve parāñco yantu nivartamānāḥ
agnaye svāheti hutvā
divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha ha gomāyū nāma maṇḍūkau yatra vadatastadyanmanyante māṃ prati vadato māṃ prati vadata iti tadevamāśaṅkyameva bhavati
tatra juhuyāt
yadgomāyū vadato jātavedo'nyayā vācābhi jañjabhātaḥ
rathaṃtaraṃ bṛhacca sāmaitaddviṣantametāvabhi nānadaitām
rathaṃtareṇa tvā bṛhacchamayāmi bṛhatā tvā rathaṃtaraṃ śamayāmi
indrāgnī tvā brahmaṇā vāvṛdhānāvāyuṣmantāvuttamaṃ tvā karāthaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā
divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitatkulaṃ kalahi bhavati tannirṛtigṛhītamityācakṣate
tatra juhuyāt
ārādarātimiti dve
ayāścāgne'syanabhiśastiśca satyamittvamayā asi
ayāsā manasā kṛto'yāsyaṃ havyamūhiṣe
ayā no dhehi bheṣajaṃ
svāhetyagnau hutvā
tatraivaitānhomāñjuhuyāt
ārādagniṃ kravyāde nirūhañjīvātave te paridhiṃ dadhāmi
indrāgnī tvā brahmaṇā vāvṛdhānāvāyuṣmantāvuttamaṃ tvā karāthaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā
apeta etu nirṛtirityetena sūktena juhuyāt
apeta etu nirṛtirnehāsyā api kiṃ cana
apāsyāḥ satvanaḥ pāśānmṛtyūnekaśataṃ nude
ye te pāśā ekaśataṃ mṛtyo martyāya hantave
tāṃste yajñasya māyayā sarvām̐ apa yajāmasi
nirito yantu nairṛtyā mṛtyava ekaśataṃ paraḥ
sedhāmaiṣāṃ yattamaḥ prāṇaṃ jyotiśca dadhmahe
ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāntaḥ
tebhyo asmānvaruṇaḥ soma indro viśve muñcantu marutaḥ svarkāḥ
brahma bhrājadudagādantarikṣaṃ divaṃ ca brahmāvādhūṣṭāmṛtena mṛtyum
brahmopadraṣṭā sukṛtasya sākṣādbrahmāsmadapa hantu śamalaṃ tamaśca
varamanaḍvāhamiti samānam
atha yatraitadbhūmicalo bhavati tatra juhuyāt
acyutā dyauracyutamantarikṣamacyutābhūmirdiśo acyutā imāḥ
acyuto'yaṃ rodhāvarodhāddhruvo rāṣṭre prati tiṣṭhāti jiṣṇuḥ
yathā sūryo divi rocate yathāntarikṣaṃ mātariśvābhivaste
yathāgniḥ pṛthivīmā viveśaivāyaṃ dhruvo acyuto astu jiṣṇuḥ
yathā devo divi stanayanvi rājati yathā varṣaṃ varṣakāmāya varṣati
yathāpaḥ pṛthivīmā viviśurevāyaṃ dhruvo acyuto astu jiṣṇuḥ
yathā purīṣaṃ nadyaḥ samudramahorātre apramādaṃ kṣaranti
evā viśaḥ saṃmanaso havaṃ me'pramādamihopā yantu sarvāḥ
dṛṃhatāṃ devī saha devatābhirdhruvā dṛḍhācyutā me astu bhūmiḥ
sarvapāpmānamapanudyāsmadamitrānme dviṣato'nu vidhyatu
pṛthivyai svāheti hutvā
ā tvāhārṣaṃ dhruvā dyauḥ satyaṃ bṛhadityetenānu
vākena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadādityaṃ tamo gṛhṇāti tatra juhuyāt
divyaṃ citramṛtūyā kalpayantamṛtūnāmugraṃ bhramayannudeti
tadādityaḥ pratarannetu sarvata āpa imāṃ lokānanusaṃcaranti
oṣadhībhiḥ saṃvidānāvindrāgnī tvābhi rakṣatām
ṛtena satyavākena tena sarvaṃ tamo jahi
ādityāya svāheti hutvā
viṣāsahiṃ sahamānamityetena sūktena juhuyāt
rohitairupatiṣṭhate
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitaccandramasamupapravati tatra juhuyāt
rāhū rājānaṃ tsarati svarantamainamiha hanti pūrvaḥ
sahasramasya tanva iha nāśyāḥ śataṃ tanvo vi naśyantu
candrāya svāheti hutvā
śakadhūmaṃ nakṣatrāṇītyetena sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadauṣasī nodeti tatra juhuyāt
udetu śrīruṣasaḥ kalpayantī pūlyānkṛtvā palita etu cāraḥ
ṛtūnbibhratī bahudhā virūpānmahyaṃ bhavyaṃ viduṣī kalpayāti
auṣasyai svāheti hutvā
divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitatsamā dāruṇā bhavati tatra juhuyāt
yā samā ruśatyeti prājāpatyānvi dhūnute
tṛptiṃ yāṃ devatā vidustāṃ tvā saṃ kalpayāmasi
vyādhakasya mātaraṃ hiraṇyakukṣīṃ hariṇīm
tāṃ tvā saṃ kalpayāmasi
yatte ghoraṃ yatte viṣaṃ taddviṣatsu ni dadhmasyamuṣminniti brūyāt
śivenāsmākaṃ same śāntyā sahāyuṣā samāyai svāheti hutvā
samāstvāgna ityetena
sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadupatārakāḥ śaṅkante tatra juhuyāt
revatīḥ śubhrā iṣirā madantīstvaco dhūmamanu tāḥ saṃ viśantu
pareṇāpaḥ pṛthivīṃ saṃ viśantvāpa imāṃ lokānanusaṃcarantu
adbhyaḥ svāheti hutvā
samutpatantu pra nabhasveti varṣīrjuhuyāt
sā tatra
prāyaścittiḥ
atha yatraitadbrāhmaṇā āyudhino bhavanti tatra juhuyāt
ya āsurā manuṣyā āttadhanvaḥ puruṣamukhāścarāniha
devā vayaṃ manuṣyāste devāḥ pra viśāmasi
indro no astu purogavaḥ sa no rakṣatu sarvata
indrāya svāheti hutvā
mā no vidannamo devavadhebhya ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitaddevatāni nṛtyanti cyotanti hasanti gāyanti vānyāni vā rūpāṇi kurvanti ya āsurā manuṣyā mā no vidannamo devavadhebhya ityabhayairjuhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitallāṅgale saṃsṛjataḥ puroḍāśaṃ śrapayitvā
araṇyasyārdhamabhivrajya
prācīṃ sītāṃ sthāpayitvā
sītāyā madhye prāñcamidhmamupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhiḥ śamyāḥ paridhīnkṛtvā
atha juhoti /
vittirasi puṣṭirasi śrīrasi prājāpatyānāṃ tāṃ tvāhaṃ mayi puṣṭikāmo juhomi
svāhā
kumudvatī puṣkariṇī sītā sarvāṅgaśobhanī
kṛṣiḥ sahasraprakārā pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi
urvīṃ tvāhurmanuṣyāḥ śriyaṃ tvā manaso viduḥ
āśaye'nnasya no dhehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ
parjanyapatni hariṇyabhijitāsyabhi no vada
kālanetre haviṣo no juṣasva tṛptiṃ no dhehi dvipade catuṣpade
yābhirdevā asurānakalpayanyātūnmanūngandharvānrākṣasāṃśca
tābhirno adya sumanā upā gahi sahasrāpoṣaṃ subhage rarāṇā
hiraṇyasrakpuṣkariṇī śyāmā sarvāṅgaśobhanī
kṛṣirhiraṇyaprakārā pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi
aśvibhyāṃ devi saha saṃvidānā indreṇa rādhena saha puṣṭyā na ā gahi
viśastvā rāsantāṃ pradiśo'nu sarvā ahorātrārdhamāsamāsā ārtavā ṛtubhiḥ saha
bhartrī devānāmuta martyānāṃ bhartrī prajānāmuta mānuṣāṇām
hastibhiritarāsaiḥ kṣetrasārathibhiḥ saha
hiraṇyairaśvairā gobhiḥ pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi
atra śunāsīrāṇyanuyojayet
varamanaḍvāhamiti samānam
atha yatraitatsṛjantyorvā kṛntantyorvā nānā tantū saṃsṛjato manāyai tantuṃ prathamamityetena sūktena juhuyāt
manāyai tantuṃ prathamaṃ paśyedanyā atanvata
tannārīḥ pra bravīmi vaḥ sādhvīrvaḥ santūrvarīḥ
sādhurvastanturbhavatu sādhuretu ratho vṛtaḥ
atho horvarīryūyaṃ prātarvoḍhave dhāvata
khargalā iva patvarīrapāmugramivāyanam
patantu patvarīrivorvarīḥ sādhunā pathā
avācyau te totudyete todenāśvatarāviva
pra stomamurvarīṇāṃ śaśayānāmastāviṣam
nārī pañcamayūkhaṃ sūtravatkṛṇute vasu
ariṣṭo asya vastā prendra vāsa utodira
vāsaḥ kartre dadyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadagnināgniḥ saṃsṛjyate bhavataṃ naḥ samanasau samokasāvityetena sū
ktena juhuyāt
bhavataṃ naḥ samanasau samokasāvarepasau
mā hiṃsiṣṭaṃ yajñapatiṃ mā yajñaṃ jātavedasau śivau bhavatamadya naḥ
agnināgniḥ saṃsṛjyate kavirbṛhaspatiryuvā
havyavāḍjuhvāsyaḥ
tvaṃ hyagne agninā vipro vipreṇa sansatā
sakhā sakhyā samidhyame
pāhi no agna ekayā pāhi na uta dvitīyayā
pāhi gīrbhistisṛbhirūrjāṃ pate pāhi catasṛbhirvaso
samīcī māhanī pātāmāyuṣmatyā ṛco mā satsi
tanūpātsāmno vasuvidaṃ lokamanusaṃcarāṇi
rukmaṃ kartre dadyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadayamasūryamau janayati tāṃ śāntyudakenābhyukṣya dohayitvā
tasyā eva gordugdhe sthālīpākaṃ śrapayitvā
prāñcamidhmamupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya
ekaikayaiṣā sṛṣṭyā saṃ babhūvetyetena sūktenājyaṃ juhvan
udapātre saṃpātānānayati
uttamaṃ saṃpātamodane pratyānayati
tato gāṃ ca prāśayati vatsau codapātrādenānācāmayati ca saṃprokṣati ca
tāṃ tasyaiva dadyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha cedvaḍavā vā gardabhī vā syādevameva prāñcamidhmamupasamādhāya
evaṃ paristīrya
evamupasādya
etenaiva sūktenājyaṃ juhvan
udapātre saṃpātānānayati
udapātrādenānācāmayati ca saṃprokṣati ca
tāṃ tasyaiva dadyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha cenmānuṣī syādevameva prāñcamidhmamupasamādhāya
evaṃ paristīrya
evamupasādya
upasthe jātakāvādhāya
etenaiva sūktenājyaṃ juhvan
amīṣāṃ mūrdhni sa mātuḥ putrayorityanupūrvaṃ saṃpātānānayati
udapātra uttarānsaṃpātān
udapātrādenānācāmayati ca saṃprokṣati ca
tāṃ tasyaiva dadyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
tasyā niṣkrayo yathārhaṃ yathāsaṃpadvā
atha yatraitaddhenavo lohitaṃ duhate yaḥ pauruṣeyeṇa kraviṣā samaṅkta ityetābhiścatasṛbhirjuhuyāt
varāṃ dhenuṃ kartre dadyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadanaḍvāndhenuṃ dhayati tatra juhuyāt
anaḍvāndhenumadhayadindro go rūpamāviśat
sa me bhūtiṃ ca puṣṭiṃ ca dīrghamāyuśca dhehi naḥ
indrāya svāheti hutvā
mā no vidannamo devavadhebhya ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitaddhenurdhenuṃ dhayati tatra juhuyāt
yogakṣemaṃ dhenuṃ vājapatnīmindrāgnibhyāṃ preṣite jañjabhāne
tasmānmāmagne pari pāhi ghorātpra no jāyantāṃ mithunāni rūpaśaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā
divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadgaurvāśvo vāśvataro vā puruṣo vākāśaphenamavagandhayati tatra juhuyāt
payo deveṣu paya oṣadhīṣu paya āśāsu payo'ntarikṣe
tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṃgṛṇantu
payo yadapsu paya usriyāsu paya utseṣūta parvateṣu
tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṃgṛṇantu
yanmṛgeṣu paya āviṣṭamasti yadejati patati yatpatatatriṣu tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṃgṛṇantu
yāni payāṃsi divyārpitāni yānyantarikṣe bahudhā bahūni / teṣāmīśānaṃ
vaśinī no adya pradattā dyāvāpṛthivī ahṛṇīyamānā ityetena sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitatpipīlikā anācārarūpā dṛśyante tatra juhuyāt
bhuvāya svāhā bhuvanāya svāhā bhuvanapataye svāhā bhuvāṃ pataye svāhāvoṣāya svāhā vinatāya svāhā śatāruṇāya svāhā
yaḥ prācyāṃ diśi śvetapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yo dakṣiṇāyāṃ diśi kṛṣṇapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yaḥ pratīcyāṃ diśi rajatapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
ya udīcyāṃ diśi rohitapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yo dhruvāyāṃ diśi babhrupipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yo vyadhvāyāṃ diśi haritapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
ya ūrdhvāyāṃ diśyaruṇapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
tāśvedetāvatā na śāmyeyustata uttaramagnimupasamādhāya
śaramayaṃ barhirubhayataḥ paricchinnaṃ prasavyaṃ paristīrya
viṣāvadhvastamiṅgiḍamājyaṃ śākapalā
śenotpūtaṃ bādhakena sruveṇa juhoti
uttiṣṭhata nirdravata na va ihāstvityañcanam
indro vaḥ sarvāsāṃ sākaṃ garbhānāṇḍāni bhetsyati
phaḍḍhatāḥ pipīlikā iti
indro vo yamo vo varuṇo vo'gnivo vāyurvaḥ sūryo vaścandro vaḥ prajāpatirva īśāno va iti
atha yatraitannīlamakṣā anācārarūpā dṛśyante tatra juhuyāt
yā matyaiḥ sarathaṃ yānti ghorā mṛtyordūtyaḥ kraviśaḥ saṃ babhūvuḥ
śivaṃ cakṣuruta ghoṣaḥ śivānāṃ śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpade
śāntaṃ cakṣuruta vāyasīnāṃ yā cāsāṃ ghorā manaso visṛṣṭiḥ
manasaspate tanvā mā pāhi ghorānmā vi rikṣi
tanvā mā prajayā mā paśubhirvāyave svāheti hutvā
vāta ā vātu bheṣajamityetena sūktena juhuyāt
vāta ā vātu bheṣajaṃ śaṃbhu mayobhu no hṛde
pra ṇa āyūṃṣi tārṣat
uta vāta pitāsi na uta bhrātota naḥ sakhā
sa no jīvātave kṛdhi
yadado vāta te gṛhe nihitaṃ bheṣajaṃ guhā
tasya no dhehi jīvasa ityetena sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitanmadhumakṣikā anācārarūpā dṛśyante madhu vāta ṛtāyata ityetena
sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadanājñātamadbhutaṃ dṛśyate tatra juhuyāt
yadajñātamanāmnātamarthasya karmaṇo mithaḥ
agne tvaṃ nastasmātpāhi sa hi vettha yathāyatham
agnaye svāhā
vāyo sūrya candreti ca
puruṣasaṃmito'rthaḥ karmārthaḥ puruṣasaṃmitaḥ
vāyurmā tasmātpātu sa hi vettha yathāyatham vāyave svāhā
agnirmā sūryo mā candro meti ca
atha yatraitadgrāme vāvasāne vāgniśaraṇe vā samajyāyāṃ vāvadīryeta catasro dhenava upakḷptā bhavanti śvetā kṛṣṇā rohiṇī surūpā caturthī
tāsāmetaddvādaśarātraṃ saṃdugdhaṃ navanītaṃ nidadhāti
dvādaśyāḥ prātaryatraivādo'vadīrṇaṃ bhavati tata uttaramagnimupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhiḥ śvetāyā ājyena saṃnīya
agnirbhūmyāmiti tisṛbhirabhimantryālabhya
atha juhuyāt
tathā dakṣiṇārdhe
tathā paścārdhe
uttarārdhe saṃsthāpya vāstoṣpatyairjuhuyāt
avadīrṇe saṃpātānānīya saṃsthāpya homān
avadīrṇaṃ śāntyudakena saṃprokṣya
tā eva brāhmaṇo dadyāt
sīraṃ vaiśyo'śvaṃ prādeśiko
grāmavaraṃ rājā
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadanudaka udakonmīlo bhavati hiraṇyavarṇā ityapāṃ sūktairjuhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitattilāḥ samatailā bhavanti tatra juhuyāt
anūnāya svāhā / akṣitāya svāhā / aparimitāya svāhā / paripūrṇāya svāhā
sa yaṃ dviṣyāttasyāśāyāṃ lohitaṃ te pra siñcāmīti dakṣiṇāmukhaḥ prasiñcet
atha yatraitadvapāṃ vā havīṃṣi vā vayāṃsi dvipadacatuṣpadaṃ vābhimṛśyāvagaccheyurye agnayo namo devavadhebhya ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitatkumārasya kumāryā vā dvāvāvartau mūrdhanyau bhavataḥ savyāvṛdeko deśāvartastatra juhuyāt
tvaṣṭā rūpāṇi bahudhā vikurvañjanayanprajā bahudhā viśvarūpāḥ
sa me karotvaviparītamasmānanupūrvaṃ kalpayatāmihaiva tvaṣṭre svāhā
antargarbheṣu bahudhā saṃ tanoti janayanprajā bahudhā viśvarūpāḥ
sa me karotvaviparītamasmānanupūrvaṃ kalpayatāmihaiva tvaṣṭre svāhā
yadyunmṛṣṭaṃ yadi vābhimṛṣṭaṃ tiraścīnartha uta marmṛjante
śivaṃ taddevaḥ savitā kṛṇotu prajāpatiḥ prajābhiḥ saṃvidānaḥ tvaṣṭre svāhā
savyāvṛttānyuta yā viśvarūpā pratyagvṛttānyuta yā te paruḥṣu
tānyasya deva bahudhā bahūni syonāni śagmāni śivāni santu
tvaṣṭe svāheti hutvā
tvaṣṭā me daivyaṃ vaca ityetena sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadyūpo virohati tatra juhuyāt
yūpo virohañchataśākho adhvaraḥ samāvṛto mohayiṣyanyajamānasya lokān
vedābhigupto brahmaṇā parivṛto'tharvabhiḥ śāntaḥ sukṛtāmetu lokam
yūpo hyarukṣaddviṣatāṃ vadhāya na me yajño yajamānaśca riṣyāt
saptarṣīṇāṃ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi
vanaspataye svāheti hutvā
vanaspatiḥ saha devairna āganniti juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitaddivolkā patati tadayogakṣemāśaṅkaṃ bhavatyavṛṣṭyāśaṅkaṃ vā
tatra rājā bhūmipatirvidvāṃsaṃ brahmāṇaṃ vṛṇīyāt
sa vṛto'raṇyasyārdhamabhivrajya tatra dvādaśarātramanuśuṣyet
sa khalu pūrvaṃ navarātramāraṇyaśākamūlaphalabhakṣaścāthottaraṃ trirātraṃ nānyadudakāt
śvo bhūte sapta dhenava upakḷptā bhavanti śvetā kṛṣṇā rohiṇī nīlī pāṭalā surūpā bahurūpā saptamī
tāsāmetaddvādaśarātraṃ saṃdugdhaṃ navanītaṃ nidadhāti
dvādaśyāḥ prātaryatraivāsau patitā bhavati tata uttaramagnimupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhiḥ
athāmuṃ navanītaṃ sauvarṇe pātre vilāpya sauvarṇena sruveṇa rakṣodhnaiśca sūktairyāmāhustārakaiṣā vikeśītyetena sūktenājyaṃ juhvan
avapatite saṃpātānānīya saṃsthāpya homān
avapatitaṃ śāntyudakena saṃprokṣya
tā eva brāhmaṇo dadyāt
sīraṃ vaiśyo'śvaṃ
prādeśiko grāmavaraṃ rājā
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitaddhūmaketuḥ saptarṣīnupadhūpayati tadayogakṣemāśaṅkamityuktam
pañca paśavastāyante vāruṇaḥ kṛṣṇo gaurvājo vāvirvā harirvāyavyo bahurūpo diśyo mārutī meṣyāgneyaḥ prājāpatyaśca kṣīraudano'pāṃ naptra udraḥ
uteyaṃ bhūmiriti
trirvaruṇamabhiṣṭūya
apsu te rājanniti catasṛbhirvāruṇasya juhuyāt
vāyavā runddhi no mṛgānasmabhyaṃ mṛgayadbhyaḥ
sa no nediṣṭhamā kṛdhi vāto hi raśanākṛta iti vāyavyasya
āśānāmiti diśyasya
prati tyaṃ cārumadhvaraṃ gopīthāya pra hūyase
marudbhiragna ā gahīti mārutasya
apāmagnirityāgneyasya
prajāpatiḥ salilāditi prājāpatyasya
apāṃ
sūktairhiraṇyaśakalena sahordramapsu praveśayet
pra haiva varṣati
sarvasvaṃ
tatra dakṣiṇā
tasya niṣkrayo yathārhaṃ yathāsaṃpadvā
atha yatraitannakṣatrāṇi patāpatānīva bhavanti tatra juhuyāt
yannakṣatraṃ patati jātavedaḥ somena rājñeṣiraṃ purastāt
tasmānmāmagne pari pāhi ghorātpra ṇo jāyantāṃ mithunāni rūpaśaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā
somo rājā savitā ca rājetyetena sūktena
juhuyāt
somo rājā savitā ca rājā bhuvo rājā bhuvanaṃ ca rājā
śarvo rājā śarma ca rājā ta u naḥ śarma yacchantu devāḥ
ādityairno bṛhaspatirbhagaḥ somena naḥ saha
viśve devā urvantarikṣaṃ ta u naḥ śarma yachantu devāḥ
utāvidvānniṣkṛdayāthosraghnī yathāyatham
mā no viśve devā maruto hetimicchata
rukmaṃ kartre dadyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitanmāṃsamukho nipatati tatra juhuyāt
ghoro vajro devasṛṣṭo na āganyadvā gṛhānghoramutā jagāma
tannirjagāma haviṣā ghṛtena śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpade
rudrāya svāheti hutvā
bhavāśarvau mṛḍataṃ mābhi yātamityetena sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadanagnāvavabhāso bhavati tatra juhuyāt
yā te'vadīptiravarūpā jātavedo'peto rakṣasāṃ bhāga eṣaḥ
rakṣāṃsi tayā daha jātavedo yā naḥ prajāṃ manuṣyāṃ saṃ sṛjante
agnaye svāheti hutvā
agnī rakṣāṃsi sedhatīti prāyaścittiḥ
atha yatraitadagniḥ śvasatīva tatra juhuyāt
śvetā kṛṣṇā rohiṇī jātavedo yāste tanūstiraścīnā nirdahantīḥ śvasantīḥ
rakṣāṃsi tābhirdaha jātavedo yā naḥ prajāṃ manuṣyāṃ saṃ sṛjante
agnaye svāheti hutvā
agnī rakṣāṃsi sedhatīti prāyaścittiḥ
atha yatraitatsarpirvā tailaṃ vā madhu vā viṣyandati yadyāmaṃ cakrurnikhananta ityetena
sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadgrāmyo'gniḥ śālāṃ dahatyapamityamapratīttamityetaistribhiḥ sūktairmaiśradhānyasya pūrṇāñjaliṃ hutvā
mamobhā mitrāvaruṇā mahyamāpo madhumaderaya
ntāmityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt
mamobhā mitrāvaruṇā mamobhendrābṛhaspatī
mama tvaṣṭā ca pūṣā ca mamaiva savitā vaśe
mama viṣṇuśca somaśca mamaiva maruto bhavan
sarasvāṃśca bhagaśca viśve devā vaśe mama
mamobhā dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ svarmama
mamomāḥ sarvā oṣadhīrāpaḥ sarvā vaśe mama
mama gāvo mamāśvā mamājāścāvayaśca mamaiva puruṣā bhavan
mamedaṃ sarvamātmanvadejatprāṇadvaśe mameti
araṇī pratāpya sthaṇḍilaṃ parimṛjya
athāgniṃ janayet
ita eva prathamaṃ jajñe agnirābhyo yonibhyo adhi jātavedāḥ / sa gāyatryā triṣṭubhu jagatyānuṣṭubhā devo devebhyo havyaṃ vahatu prajānanniti janayitvā
bhavataṃ naḥ samanasau samokasāvityetena sūktena juhuyāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha cedāganturdahatyevameva kuryāt
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitadvaṃśa sphoṭati kapāle'ṅgārā bhavantyudapātraṃ barhirājyaṃ tadādāya
śālāyāḥ pṛṣṭhamupasarpati
tatrāṅgārānvā kapālaṃ vopanidadhātyā saṃtapanāt
prāñcamidhmamupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya
paricaraṇenājyaṃ paricarya
nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca
atha juhoti
asau vai nāma te mātāsau vai nāma te pitā
asau vai nāma te dūtaḥ svavaṃśamadhi tiṣṭhati
uttamarātrī ṇāma mṛtyo te mātā tasya te antakaḥ pitā
samaṃdadhānaste dūtaḥ svavaṃśamadhi tiṣṭhati
bahavo'sya pāśā vitatāḥ pṛthivyāmasaṃkhyeyā aparyantā anantāḥ
yābhirvaśānabhinidadhāti prāṇināṃ yānkāṃścemānprāṇabhṛtāṃ jighāṃsan
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ mṛtyave svāhā
bṛhaspatirāṅgiraso brahmaṇaḥ putro viśve devāḥ pradadurviśvamejat
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ bṛhaspataya āṅgirasāya svāhā
yasya te'nnaṃ na kṣīyate bhūya evopajāyate
yasmai bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca sarvametatpratiṣṭhitam
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamindrāya svāhā
mukhaṃ devānāmiha yo babhūva yo jānāti vayunānāṃ samīpe
yasmai hutaṃ devatā bhakṣayanti vāyunetraḥ supraṇītiḥ sunītiḥ
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamagnaye svāhā
yaḥ pṛthivyāṃ cyāvayanneti vṛkṣānprabhañjanena rathena saha saṃvidānaḥ
rasāngandhānbhāvayanneti devo mātariśvā bhūtabhavyasya kartā
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ vāyave svāhā
brahmacārī carati brahmacaryamṛcaṃ gāthāṃ brahma paraṃ jigāṃsan
taṃ vighnā anupariyanti sarve ye antarikṣe ye ca divi śritāsaḥ
taṃ viśo anuparyanti sarvāḥ karmāṇi loke parimohayanti
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato nivedśamādityāya svāhā
yo nakṣatraiḥ sarathaṃ yāti devaḥ saṃsiddhena rathena sahaṃ saṃvidānaḥ
rūpaṃrūpaṃ kṛṇvānaścitrabhānuḥ subhānuḥ
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ candrāya svāhā
oṣadhayaḥ somarājñīryaśasvinīḥ
tā imaṃ dūtaṃ nudantu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamoṣadhībhyaḥ somarājñībhyaḥ svāhā
oṣadhayo varuṇarājñīryaśasvinīḥ
tā imaṃ dūtaṃ nudantu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamoṣadhībhyo varuṇarājñībhyaḥ svāhā
aṣṭasthūṇo daśapakṣo yadṛcchajo vanaspate
putrāṃścaiva paśūṃścābhi rakṣa vanaspate
yo vanaspatīnāmupatāpo babhūva yadvā gṛhānghoramutā jagāma
tannirjagāma haviṣā ghṛtena śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpade
yo vanaspatīnāmupatāpo na āgadyadvā yajñaṃ no'dbhutamā jagāma
sarvaṃ tadagne hutamastu bhāgaśaḥ śivānvayamuttaremābhi vājān
tvaṣṭre svāheti hutvā
tvaṣṭā me daivyaṃ vaca ityatrodapātraṃ ninayati
kapāle'gniṃ cādāyopasarpati
sā tatra prāyaścittiḥ
atha yatraitatkumbhodadhānaḥ saktudhānī vokhā vāniṅgitā vikasati tatra juhuyāt
bhūmirbhūmimavāgānmātā mātaramapyagāt
ṛdhyāsma putraiḥ paśubhiryo no dveṣṭi sa bhidyatāmiti
sadasi sanme bhūyāditi saktūnāvapet
atha cedodanasyānnamasyannaṃ me dehyannaṃ
mā mā hiṃsīriti triḥ prāśya
atha yathākāmaṃ prāśnīyāt
atha cedudadhānaḥ syātsamudraṃ vaḥ pra hiṇomītyetābhyāmabhimantrya
anyaṃ kṛtvā dhruvābhyāṃ dṛṃhayitvā
tatra hiraṇyavarṇā ityudakamāsecayet
sa khalveteṣu karmasu sarvatra śāntyudakaṃ kṛtvā sarvatra cātanānyanuyojayenmātṛnāmāni ca
sarvatra varāṃ dhenuṃ kartre dadyāt
sarvatra kaṃsavasanaṃ gaurdakṣiṇā
brāhmaṇānbhaktenopepsanti
yathoddiṣṭaṃ cādiṣṭāsviti prāyaścittiḥ prāyaścittiḥ
ityatharvavede kauśikasūtre trayodaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ
yathāvitānaṃ yajñavāstvadhyavaset
vediryajñasyāgneruttaravediḥ
ubhe prāgāyate kiṃcitprathīyasyau paścādudyatatare
apṛthusaṃmitāṃ vediṃ vidadhyāt
ṣaṭśamīṃ prāgāyatāṃ catuḥśamīṃ śroṇyām
trīnmadhye ardhacaturthānagrataḥ
trayāṇāṃ purastāduttaravediṃ vidadhyāt
dviḥśamīṃ prāgāyatāmṛjvīmadhyardhaśamīṃ śroṇyām
grīṣmaste bhūma ityupasthāya
vi mimīṣva payasvatīmiti mimānamanumantrayate
bṛhaspate pari gṛhāṇa vediṃ sugā vo devāḥ sadanāni santu / asyāṃ barhiḥ prathatāṃ sādhvantarahiṃsrā ṇaḥ pṛthivī devyastviti parigṛhṇāti
yatte bhūma iti vikhanati
yatta ūnamiti saṃvapati
tvamasyāvapanī janānāmiti tataḥ pāṃsūnanyatodāhārya
bṛhaspate pari gṛhāṇa vedimityuttaravedimopyamānāṃ parigṛhṇāti
asaṃbādhaṃ badhyato mānavānābhiti prathayati
yasyāścatasraḥ pradiśaḥ pṛthivyā iti caturasrāṃ karoti
devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmā dada iti lekhanamādāya yatrāgniṃ nidhāsyanbhavati tatra lakṣaṇaṃ karoti
indraḥ sītāṃ ni gṛhṇātviti dakṣiṇata ārabhyottarata ālikhati
prācīmāvṛtya dakṣiṇataḥ prācīm
aparāstisro madhye
tasyāṃ vrīhiyavāvopya
varṣeṇa bhūmiḥ pṛthivī vṛtāvṛtetyadbhiḥ saṃprokṣya
yasyāmannaṃ vrīhiyavāviti bhūmiṃ namaskṛtya
athāgniṃ praṇayet
tvāmagne bhṛgavo nayantāmaṅgirasaḥ sadanaṃ śreya ehi
viśvakarmā pura etu prajānandhiṣṇyaṃ panthāmanu te diśāmeti
bhadraśreyaḥsvastyā vā
agne prehīti vā
viśvaṃbharā vasudhānī prati
ṣṭheti lakṣaṇe pratiṣṭhāpya
athedhmamupasamādadhāti
agnirbhūmyāmoṣadhīṣvagnirdiva ā tapatyagnivāsāḥ pṛthivyasitajūretamidhmaṃ samāhitaṃ juṣāṇo'smai kṣatrāṇi dhārayantamagna iti pañcabhi staraṇam
ata ūrdhvaṃ barhiṣaḥ
tvaṃ bhūmimatyeṣyojaseti darbhānsaṃprokṣya
ṛṣīṇāṃ prastaro'sīti dakṣiṇato'gnerbrahmāsanaṃ nidadhāti
purastādagnerudaksaṃstṛṇāti
tathā pratyak
pradakṣiṇaṃ barhiṣāṃ mūlāni cchādayantottarasyā vediśroṇeḥ pūrvottarataḥ saṃsthāpya
ahe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smatpākatara iti brahmāsanamanvīkṣate
nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmanā nirastaḥ so'stu yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati
tadanvālabhya japatīdamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmyṛtasya sadane sīdāmi satyasya sadane sīdāmīṣṭasya sadane sīdāmi pūrtasya sadane sīdāmi māmṛṣadeva barhiḥ svāsasthaṃ tvādhyāsadeyamūrṇamradamanabhiśokam
vimṛgvarīmityupaviśyāsanīyaṃ brahmajapaṃ japati bṛhaspatirbrahmā brahmasadana āsiṣyate bṛhaspate yajñaṃ gopāya yadududvata unnivataḥ śakeyam
pātaṃ mā dyāvāpṛthivī aghānna iti dyāvāpṛthivyau samīkṣate
savitā prasavānāmiti karmaṇikarmaṇyabhito'bhyātānairājyaṃ juhuyāt
vyākhyātaṃ sarvapākayajñiyaṃ tantram
aṣṭakāyāmaṣṭakāhomāñjuhuyāt
tasyā havīṃṣi dhānāḥ karambhaḥ śaṣkulyaḥ puroḍāśa udaudanaḥ kṣīraudanastilaudano yathopapādipaśuḥ
sarveṣāṃ haviṣāṃ samuddhṛtya
darvyā juhuyātprathamā ha vyuvāsa seti pañcabhiḥ
āyamāgansaṃvatsara iti catasṛbhirvijñāyate
ṛtubhyastveti vigrāhamaṣṭau
indraputra ityaṣṭādaśīm
ahorātrābhyāmityūnaviṃśīm
paśāvupapadyamāne dakṣiṇaṃ bāhuṃ nirlomaṃ sacarmaṃ sakhuraṃ prakṣālya
iḍāyāspadamiti dvābhyāṃ viṃśīm
anupapadyamāna ājyaṃ juhuyāt
haviṣāṃ darviṃ pūrayitvā pūrṇā darva iti sadarvīmekaviṃśīm
ekaviṃśatisaṃstho yajño vijñāyate
sarvā eva yajñatanūravarūnddhe sarvā evāsya yajñatanūḥ pitaramupajīvanti ya evamaṣṭakāmupaiti
na darvihome na hastahome na pūrṇahome tantraṃ kriyetetyeke
aṣṭakāyāṃ kriyetetīṣuphālimāṭharau
abhijiti śiṣyānupanīya śvo bhūte saṃbhārānsaṃbharati
dadhisaktūnpālāśaṃ daṇḍamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham
bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya
parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya
nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca
paścādagnerdadhisaktūñjuhotyagnaye brahmaprajāpatibhyāṃ bhṛgvaṅgirobhya uśanase kāvyāya
tato'bhayairaparājitairgaṇakarmabhirviśvakarmabhirāyuṣyaiḥ svastyayanairājyaṃ juhuyāt
mā no devā ahirvadhīdarasasya śarkoṭasyendrasya prathamo ratho yaste sarpo vṛścikastṛṣṭadaṃśmā namaste astu vidyuta āre'sāvasmadastu yaste pṛthu stanayitnuriti saṃsthāpya homān
pratiṣṭhāpya sruvaṃ dadhisaktūnprāśyācamyodakamupasamārabhante
avyacasaśceti japitvā sāvitrīṃ brahma jajñānamityekāṃ triṣaptīyaṃ ca paccho vācayet
śeṣamanuvākasya japanti
yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati taṃtaṃ kurvate
sa khalvetaṃ pakṣamapakṣīyamāṇaḥ pakṣamanadhīyāna upaśrāmyetā darśāt
dṛṣṭe candramasi phalgunīṣu dvayānrasānupasādayati
viśve devā ahaṃ rudrebhiḥ siṃhe vyāghre yaśo haviryaśasaṃ mendro girāvarāgarāṭeṣu yathā somaḥ prātaḥsavane yacca varco akṣeṣu yena mahānaghnyā jaghanaṃ svāhetyagnau hutvā
raseṣu saṃpātānānīya saṃsthāpya homān
tata etānprāśayati rasānmadhughṛtāñchiṣyān
yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati taṃtaṃ kurvate
nānyata āgatāñchiṣyānparigṛhṇīyātparasaṃdīkṣitatvāt
trirātronāṃścaturo māsāñchiṣyebhyaḥ prabrūyādardhapañcamānvā
pādaṃ pūrvarātre'dhīyānaḥ pādamapararātre madhyarātre svapan
abhuktvā pūrvarātre'dhīyāna ityeke
yathāśaktyapararātre duṣparimāṇo ha pādaḥ
pauṣyasyāparapakṣe trirātraṃ nādhīyīta
tṛtīyasyāḥ prātaḥ samāsaṃ saṃdiśya yasmātkośādityantaḥ
yasmātkośādudabharāma vedaṃ tasminnantarava dadhma enam
adhītamiṣṭaṃ brahmaṇo vīryeṇa tena mā devāstapasāvateheti
yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati taṃtaṃ kurvate
ye parimokṣaṃ kāmayante te parimucyante
atha rājñāmindramahasyopācārakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ
proṣṭhapade śulkapakṣe'śvayuje vāṣṭamyāṃ praveśaḥ
śravaṇenotthāpanam
sambhṛteṣu maṃbhāreṣu brahmā rājā cobhau snātāvahatavasanau surabhiṇau vratavantau karmaṇyāvupavasataḥ
śvo bhūte śaṃ no devyāḥ pādairardharcābhyāmṛcā ṣaṭkṛtvodakamācāmataḥ
arvāñcamindraṃ trātāramindraḥ sutrāmetyājyaṃ hutvā
athendramutthāpayanti
ā tvāhārṣaṃ dhruvā dyaurviśastvā sarvā vāñchantviti sarvato'pramattā dhārayeran
adbhutaṃ hi vimānotthitamupatiṣṭhante
abhibhūryajña ityetaistribhiḥ sūktairanvārabdhe rājani pūrṇahomaṃ juhuyāt
atha paśūnāmupācāram
indradevatāḥ syuḥ
ye rājño bhṛtyāḥ syuḥ sarve dīkṣitā brahmacāriṇaḥ syuḥ
indraṃ copasadya yajeraṃstrirātraṃ pañcarātraṃ vā
trirayanamahnāmupatiṣṭhante haviṣā ca yajante
āvṛta indramahamiti
indra kṣatramiti haviṣo hutvā brāhmaṇānparicareyuḥ
na saṃsthitahomāñjuhuyādityāhurācāryāḥ
indrasyāvabhṛthādindramavabhṛthāya vrajanti
apāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇāḥ pratyudāvrajanti
brāhmaṇānbhaktenopepsanti
śvaḥśvo'sya rāṣṭraṃ jyāyo bhavatyeko'syāṃ pṛthivyāṃ rājā bhavati na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda yaścaivaṃ
vidvānindramaheṇa carati
atha vedasyādhyayanavidhiṃ vakṣyāmaḥ
śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vopākṛtyārdhapañcamānmāsānadhīyīran
evaṃ chandāṃsi
lomnāṃ cānivartanam
ardhamāsaṃ copākṛtya kṣaperaṃstryahamutsṛjya
ārambhaḥ śrāvaṇyāmuktaḥ pauṣyāmutsarga ucyate
athānadhyāyānvakṣyāmaḥ
brahmajyeṣu nivartate
śrāddhe
sūtakotthānacchardaneṣu triṣu caraṇam
ācāryāstamite vā yeṣāṃ ca mānuṣī yoniḥ
yathāśrāddhaṃ tathaiva teṣu
sarvaṃ ca śrāddhikaṃ dravyamadasāhavyapetaṃ pratigṛhyānadhyāyaḥ
prāṇi cāprāṇi ca
dantadhāvane
kṣurasaṃsparśe
prāduṣkṛteṣvagniṣu
vidyutārdharātre stanite
saptakṛtvo varṣeṇa virata āprātarāśam
vṛṣṭe
nirghāte
bhūmicalane
jyotiṣopasarjana ṛtāvapyākālam
viṣame na pravṛttiḥ
atha pramāṇaṃ vakṣyāmaḥ samānaṃ vidyudulkayoḥ
mārgaśīrṣapauṣamāghāparapakṣeṣu tisro'ṣṭakāḥ
amāvāsyāyāṃ ca
trīṇi cānadhyāni
janane maraṇe caiva daśarātro vidhīyate
ācārye daśarātraṃ syātsarveṣu ca svayoniṣu
sūtake tveko nādhīyīta trirātramupādhyāyaṃ varjayet
ācāryaputrabhāryāśca
atha śiṣyaṃ sahādhyāyinamapradhānaguruṃ copasannamahorātraṃ varjayet
tathā sabrahmacāriṇaṃ rājānaṃ ca
apartudaivamākālam
aviśeṣartukālena sarve nirghātādayaḥ smṛtāḥ
yaccānyaddaivamadbhutaṃ sarvaṃ nirghātavadbhavet
ṛtāvadhyāyaśchāndasaḥ kālpya āpartukaḥ smṛtaḥ
ṛtāvūrdhvaṃ prātarāśādyastu kaścidanadhyāyaḥ
saṃdhyāṃ prāpnoti paścimām
sarveṇa pradoṣo lupyate
niśi nigadāyāṃ ca vidyuti śiṣṭaṃ nādhīyīta
astamite dvisattāyāṃ trisattāyāṃ ca pāṭavaḥ
atha tāvatkālaṃ bhuktvā padoṣa ubhe saṃdhye
apsu śmaśāne śayyāyāmabhiśaste khileṣu ca
antaḥśave rathyāyāṃ grāme cāṇḍālasaṃyute
durgandhe śūdrasaṃśrāve paiṅge śabde bhaye rute
vaidhṛtye nagareṣu ca
aniktena ca vāsasā caritaṃ yena maithunam
śayānaḥ prauḍhapādo cāgratopasthāntike guroḥ
viramya mārute śīghre pratyārambho vibhāṣitaḥ
sarveṇāpararātreṇa viramya pratyārambho na vidyate
pauṣī pramāṇamabhreṣvāpartu cedadhīyānām
varṣaṃ vidyutstanayitnurvā vipadyate
trirātraṃ sthānāsanaṃ brahmacaryamarasāśaṃ copeyuḥ
sā tatra prāyaścittiḥ sā
tatra prāyaścittiḥ
ityatharvavede kauśikasūtre caturdaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ
iti kauśikasūtraṃ samāptam
Original text: kauśikasūtram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0