Language

ENहिગુ
Scripture Library

kauśikasūtram · Chapter 1

1

kauśika sūtram
kauśikasūtrasya caturdaśānāṃ adhyāyānāṃ pāṭhadvayāḥ upalabdhāni santi/ prathamapāṭhaḥ viśvāso vāsukijaḥ asti evaṃ dvitīyaḥ pāṭhaḥ ḍā. dhavalasya [http://www.sanskritworld.in/index/listview/category_id/grhyasutra#/page/2 vaibasāīṭopari] upalabdhamasti/ nimnalikhiteṣu vaibapṛṣṭheṣu dvayānāṃ pāṭhānāṃ punaruddharaṇamasti/
adhyāyaḥ ०१ (१-९)
adhyāyaḥ ०२ (१०-१७)
adhyāyaḥ ०३ (१८-२४)
adhyāyaḥ ०४ (२५-३६)
adhyāyaḥ ०५ (३७-४६)
adhyāyaḥ ०६ (४७-४९)
adhyāyaḥ ०७ (५०-५९)
adhyāyaḥ ०८ (६०-६८)
adhyāyaḥ ०९ (६९-७४)
adhyāyaḥ १० (७५-७९)
adhyāyaḥ ११ (८०-८९)
adhyāyaḥ १२ (९०-९२)
adhyāyaḥ १३ (९३-१३६)
adhyāyaḥ १४ (१३७-१४१)
kauśika sūtram
atha vidhiṃ vakṣyāmaḥ

2

sa punarāmnāyapratyayaḥ

3

āmnāyaḥ punarmantrāśca brāhmaṇāni ca

4

tadyathā brāhmaṇavidhirevaṃ karmaliṅgā mantrāḥ

5

tathānyārthāḥ

6

tathā brāhmaṇaliṅgā mantrāḥ

7

tadabhāve saṃpradāyaḥ

8

pramuktatvādbrāhmaṇānām

9

yajñaṃ vyākhyāsyāmo devānāṃ pitṝṇāṃ ca

10

prāṅmukha upāṃśu karoti

11

yajñopavītī devānām

12

prācīnāvītī pitṝṇām

13

prāgudagvā devānām

14

dakṣiṇā pitṝṇām

15

prāgudagapavargaṃ devānām

16

dakṣiṇapratyagapavargaṃ pitṝṇām

17

sakṛtkarma pitṝṇāṃ tryavarārdhaṃ devānām

18

yathādiṣṭaṃ vā

19

abhidakṣiṇamācāro devānāṃ prasavyaṃ pitṝṇām

20

svāhākāravaṣaṭkārapradānā devāḥ

21

svadhākāranamaskārapradānāḥ pitaraḥ

22

upamūlalūnaṃ barhi pitṝṇām

23

parvasu devānām

24

pra yaccha parśumiti darbhāhārāya dātraṃ prayacchati

25

oṣadhīrdāntu parvannityupari parvaṇāṃ lūtvā tūṣṇīmāhṛtyottarato'gnerupasādayāti

26

nāgniṃ viparyāvarteta

27

nāntarā yajñāṅgāni vyaveyāt

28

dakṣiṇaṃ jānu prabhujya juhoti

29

yā pūrvā paurṇamāsī sānumatiryottarā sā rākā

30

yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī yottarā sā kuhūḥ

31

adyopavasatha ityupavatsyadbhaktamaśnāti

32

madhulavaṇamāṃsamāṣavarjam

33

mamāgne varca iti samidha ādhāya vratamupaiti

34

vratena tvaṃ vratapata iti vā

35

brahmacārī vratyadhaḥ śayīta

36

prātarhute'gnau karmaṇe vāṃ veṣāya vāṃ sukṛtāya vāmiti pāṇī prakṣālyāpareṇāgnerdarbhānāstīrya teṣūttaramānaḍuhaṃ rohitaṃ carma prāggrīvamuttaraloma prastīrya pavitre kurute

1

darbhāvapracchinnaprāntau prakṣālyānulomamanumārṣṭi viṣṇormanasā pūte stha iti ३७

1

tvaṃ bhūmimatyeṣyojasā tvaṃ vedyāṃ sīdasi cāruradhvare / tvāṃ pavitramṛṣayo bharantastvaṃ punīhi duritānyasmaditi pavitre antardhāya havirnirvapati devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmagnaye juṣṭaṃ nirvapāmīti

2

evamagnīṣomābhyāmiti

3

indrāgnibhyāmityamāvāsyāyām

4

nityaṃ pūrvamāgneyam

5

niruptaṃ pavitrābhyāṃ prokṣatyamuṣmai tvā juṣṭamiti yathādevatam

6

ulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ prakṣālitaṃ carmaṇyādhāya vrīhīnulūkhala opyāvaghnaṃstrirhaviṣkṛtā vācaṃ visṛjati haviṣkṛdā dravehīti

7

apahatya suphalīkṛtānkṛtvā triḥ prakṣālya taṇḍulānagne caruryajñiyastvādhyarukṣaditi carumadhidadhāti

8

śuddhāḥ pūtā ityudakamāsiñcati

9

brahmaṇā śuddhā iti taṇḍulān

10

pari tvāgne puraṃ vayamiti triḥ paryagni karoti

11

nekṣaṇena triḥ pradakṣiṇamudāyauti

12

ata ūrdhvaṃ yathākāmam

13

uttarato'gnerupasādayatīdhmam

14

uttaraṃ barhiḥ

15

agnaye tvā juṣṭaṃ prokṣāmītīdhmam

16

pṛthivyā iti barhiḥ

17

darbhamuṣṭimabhyukṣya paścādagneḥ prāgagraṃ nidadhātyūrṇamradaṃ prathasva svāsasthaṃ devebhya iti

18

darbhāṇāmapādāya ṛṣīṇāṃ prastaro'sīti dakṣiṇato'gnerbrahmāsanaṃ nidadhāti

19

purastādagnerāstīrya teṣāṃ mralānyapareṣāṃ prāntairavacchādayanparisarpati dakṣiṇenāgnimā paścārdhāt

20

pari stṛṇīhīti saṃpreṣyati

21

devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā paristṛṇāmīti

22

evamuttarato'yujo dhātūnkurvan

23

yatra samāgacchanti taddakṣiṇottaraṃ karoti

24

stīrṇaṃ prokṣati haviṣāṃ tvā juṣṭaṃ prokṣāmīti

25

nānabhyukṣitaṃ saṃstīrṇamupayogaṃ labheta

26

naidho'bhyādhānam

27

nānutpūtaṃ haviḥ

28

nāprokṣitaṃ yajñāṅgam

29

tasminprakṣālitopavātāni nidadhāti

30

sruvamājyadhānīṃ ca

31

vilīnapūtamājyaṃ gṛhītvādhiśṛtya paryagni kṛtvodagudvāsya paścādagnerupasādyodagagrābhyāṃ pavitrābhyāmutpunāti

32

viṣṇormanasā pūtamasi

33

devastvā savitotpunātu

34

acchidreṇa tvā pavitreṇa śatadhāreṇa sahasradhāreṇa supvotpunāmīti tṛtīyam

35

tūṣṇīṃ caturtham

36

śṛtaṃ havirabhighārayati madhvā samañjanghṛtavatkarātheti

37

abhighāryodañcamudvāsayatyudvāsayāgneḥ śṛtamakarma havyamā sīda pṛṣṭhamamṛtasya dhāmeti

38

paścādājyasya nidhāyālaṃkṛtya mamānenotpunāti

39

adārasṛdityavekṣate

40

uttiṣṭhatetyaindram

2

agnirbhūmyāmiti tisṛbhirupasamādadhātyasmai kṣatrāṇyetamidhmamiti vā ४१

1

yunajmi tvā brahmaṇā daivyena havyāyāsmai voḍhave jātavedaḥ
indhānāstvā suprajasaḥ suvīrā jyogjīvema balihṛto vayaṃ ta iti

2

dakṣiṇato jāṅmāyanamudapātramupasādyābhimantrayate tathodapātraṃ dhāraya yathāgre bra
hmaṇaspatiḥ satyadharmāṃ adīdharaddevasya savituḥ sava iti

3

athodakamāsiñcati iheta devīramṛtaṃ vasānā hiraṇyavarṇā anavadyarūpāḥ
āpaḥ samudro varuṇaśca rājā saṃpātabhāgānhaviṣo juṣantām
indrapraśiṣṭā varuṇaprasūtā apaḥ samudrāddivamudvahantu
indrapraśiṣṭā varuṇaprasūtā divaspṛthivyāḥ śriyamā vahantviti

4

ṛtaṃ tvā satyena pariṣiñcāmi jātaveda iti saha havirbhiḥ paryukṣya jīvābhirācamyopotthāya vedaprapadbhiḥ prapadyata ॐ prapadye bhūḥ prapadye bhuvaḥ prapadye svaḥ prapadye janatprapadya iti

5

prapadya paścātstīrṇasya darbhānāstīryāhe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smatpākatara iti brahmāsanamanvīkṣate

6

nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmanā nirastaḥ so'stu yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati

7

tadanvālabhya japatīdamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmyṛtasya sadane sīdāmi satyasya sadane sīdāmīṣṭasya sadane sīdāmi pūrtasya sadane sīdāmi māmṛṣadeva barhiḥ svāsasthaṃ tvādhyāsadeyamūrṇamradamanabhiśokam

8

vimṛgvarīmityupaviśyāsanīyaṃ brahmajapaṃ japati bṛhaspatirbrahmā brahmasadana āsiṣyate bṛhaspate yajñaṃ gopāya yadududvata unnivataḥ śakeyamiti

9

darbhaiḥ sruvaṃ nirmṛjya niṣṭaptaṃ rakṣo niṣṭaptā arātayaḥ pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātaya iti pratapya

10

mūle sruvaṃ gṛhītvā japati viṣṇorhasto'si dakṣiṇaḥ pūṣṇā datto bṛhaspateḥ
taṃ tvāhaṃ sruvamādade devānāṃ havyavāhanam
ayaṃ sruvo vi dadhāti homāñchatākṣaracchandasā jāgatena
sarvā yajñasya samanakti viṣṭhā bārhaspatyeṣṭiḥ śarmaṇā daivyeneti

11

ॐ bhūḥ śaṃ bhūtyai tvā gṛhṇe bhūtaya iti prathamaṃ grahaṃ gṛhṇāti

12

ॐ bhuvaḥ śaṃ puṣṭyai tvā gṛhṇe puṣṭaya iti dvitīyam

13

ॐ svaḥ śaṃ tvā gṛhṇe sahasrapoṣāyeti tṛtīyam

14

ॐ janacchaṃ tvā gṛhṇe'parimitapoṣāyeti caturtham

15

rājakarmābhicārikeṣvamuṣya tvā prāṇāya gṛhṇe'pānāya vyānāya samānāyodānāyeti pañcamam

16

agnāvagnirhṛdā pūtaṃ purastādyukto yajñasya cakṣuriti juhoti

17

paścādagnermadhyadeśe samānatra purastāddhomān

18

dakṣiṇenāgnimudapātra ājyāhutīnāṃ saṃpātānānayati

19

purastāddhoma ājyabhāgaḥ saṃsthitahomaḥ
saṃmṛddhiḥ śāntānāmiti

3

etāvājyabhāgau २०

1

vṛṣṇe bṛhate svarvide agnaye śulkaṃ harāmi tviṣīmate / sa na sthirānbalavataḥ kṛṇotu jyokca no jīvātave dadhātvagnaye svāhetyuttarapūrvārdha āgneyamājyabhāgaṃ juhoti

2

dakṣiṇapūrvārdha somāya tvaṃ soma divyo nṛcakṣāḥ sugām̐ asmabhyaṃ patho anu khyaḥ abhi no gotraṃ viduṣa iva neṣo'chā no vācamuśatīṃ jigāsi somāya svāheti

3

madhye haviḥ

4

upastīryājyaṃ saṃhatābhyāmaṅgulibhyāṃ dvirhaviṣo'vadyati madhyātpūrvārdhācca

5

avattamabhighārya dvirhaviḥ pratyabhighārayati

6

yatoyato'vadyati tadanupūrvam

7

evaṃ sarvāṇyavadānāni

8

anyatra sauviṣṭakṛtāt

9

udenamuttaraṃ nayeti purastāddhomasahatāṃ pūrvām

10

evaṃ pūrvāṃpūrvāṃ saṃhatāṃ juhoti

11

svāhāntābhiḥ pratyṛcaṃ homāḥ

12

yāmuttarāmagnerājyabhāgasya juhoti rakṣodevatyā sā yāṃ dakṣiṇataḥ somasya pitṛdevatyā sā

13

tasmādantarā hotavyā devaloka eva hūyante

14

yāṃ hutvā pūrvāmaparāṃ juhoti sāpakrāmantī sa pāpīyānyajamāno bhavati

14

yāṃ parāṃparāṃ saṃhatāṃ juhoti sābhikrāmantī sa vasīyānyajamāno bhavati

16

yāmanagnau juhoti sāndhā tayā cakṣuryajamānasya mīyate so'ndhaṃbhāvuko yajamāno bhavati

17

yāṃ dhūme juhoti sā tamasi hūyate so'rocako yajamāno bhavati

18

yāṃ jyotiṣmati juhoti tayā brahmavarcasī bhavati tasmājjyotiṣmati hotavyam

4

evamasmai kṣatramagnīṣomāvityagnīṣo
mīyasya १९

1

agnīṣomā savedasā sahūtī vanataṃ giraḥ
saṃ devatrā babhūvathuḥ
yuvametāni divi rocanānyagniśca soma sakratū adhattam
yuvaṃ sindhūm̐ rabhiśasteravadyādagnīṣomāvamuñcataṃ gṛbhītān
agnīṣomā ya āhutiṃ yo vāṃ dāśāddhaviṣkṛtim / sa prajayā suvīryaṃ viśvamāyurvyaśnavat

2

indrāgnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣathaḥ
tadvāṃ ceti pra vīryam
śnathadvṛtramuta sanoti vājamindrā yo agnī sahurī saparyāt
irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasā vājayantā
indrāgnī asmānrakṣatāṃ yau prajānāṃ prajāvatī
sa prajayā suvīryaṃ viśvamāyurvyaśnavat
gomaddhiraṇyavadvasu yadvāmaśvāvadīmahe
indrāgnī tadvanemahi svāheti

3

aindrāgnasya haviṣo'māvāsyāyām

4

prāksviṣṭakṛtaḥ pārvaṇau homau samṛddhihomāḥ kāmyahomāśca

5

pūrṇā paścāditi paurṇamāsyām

6

yatte devā akṛṇvanbhāgadheyamityamāvāsyāyām

7

ākūtyai tvā svāhā / kāmāya tvā svāhā / samṛdhe tvā svāhā / ākūtyai tvā kāmāya tvā samṛdhe tvā svāhā / ṛcā stomaṃ samardhaya gāyatreṇa rathaṃtaram / bṛhadgāyatravartani svāhā

8

pṛthivyāmagnaye samanamanniti saṃnatibhiśca

9

prajāpate na tvadetānyanya iti ca

10

upastīryājyaṃ sarveṣāmuttarataḥ sakṛtsakṛdavadāya dviravattamabhighārayati

11

na havīṃṣi

12

ā devānāmapi panthāmaganma yacchaknavāma tadanupravoḍhum / agnirvidvānsa yajātsa iddhotā so'dhvarānsa ṛtūnkalpayātyagnaye sviṣṭakṛte svāhetyuttarapūrvārdhe'vayutaṃ hutvā sarvaprāyaścittīyānhomāñjuhoti

13

svāheṣṭebhyaḥ svāhā / vaṣaḍaniṣṭabhyaḥ svāhā / bheṣajaṃ sviṣṭyai
svāhā / niṣkṛtirduriṣṭyai svāhā / daivībhyastanūbhyaḥ svāhā / ayāścāgne'syanabhiśastiśca satyamittvamayā asi / ayāsā manasā kṛto'yāsyaṃ havyamūhiṣe / ayā no dhehi bheṣajaṃ svāhetyaॐ svāhā bhūḥ svāhā bhuvaḥ svāhā svaḥ
svāhaॐ bhūrbhuvaḥ svaḥ svāheti

1

yanme skannaṃ manaso jātavedo yadvāskandaddhaviṣo yatrayatra
utpruṣo vipruṣaḥ saṃ juhomi satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāheti

2

yanme skannaṃ yadasmṛtīti ca skannāsmṛtihomau

3

yadadya tvā prayatīti saṃsthitahomāḥ

4

manasaspata ityuttamaṃ caturgṛhītena

5

barhirājyaśeṣe'nakti pṛthivyai tveti mūlamantarikṣāya tveti madhyaṃ dive tvetyagram

6

evaṃ triḥ

7

saṃ barhiraktamityanupraharati yathādevatam

8

sruvamagnau dhārayati

9

yadājyadhānyāṃ tatsaṃsrāvayati saṃsrāvabhāgāstaviṣā bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaśca devāḥ / imaṃ yajñamabhi viśve gṛṇantaḥ svāhā devā amṛtā mādayantāmiti

10

sruvo'si ghṛtādaniśitaḥ / sapatnakṣayaṇo divi ṣīda / antarikṣe sīda pṛthivyāṃ sīdottaro'haṃ bhūyāsamadhare matsapatnā iti sruvaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti

11

vi muñcāmi brahmaṇā jātavedasamagniṃ hotāramajaraṃ rathaspṛtam / sarvā devānāṃ janimāni vidvānyathābhāgaṃ vahatu havyamagniragnaye svāheti samidhamādadhāti

12

edho'sīti dvitīyāṃ samidasīti tṛtīyām

13

tejo'sīti mukhaṃ vimārṣṭi

14

dakṣiṇenāgniṃ trīnviṣṇukramānkramate viṣṇoḥ kramo'sīti dakṣiṇena pādenānusaṃharati savyam

15

sūryasyāvṛtamityabhidakṣiṇamāvartate

16

aganma svarityādityamīkṣate

17

indrasya vacasā vayaṃ mitrasya varuṇasya ca / brahmaṇā sthāpitaṃ pātraṃ punarutthāpayāmasītyapareṇāgnimudapātraṃ parihṛtyottareṇāgnimāpo hi ṣṭhā mayobhuva iti mārjayitvā barhiṣi patnyāñjalau ninayati samudraṃ vaḥ pra hiṇomītīdaṃ janāsa iti vā

18

vīrapatnyahaṃ bhūyāsamiti mukhaṃ vimārṣṭi

19

vratāni vratapataya iti samidhamādadhāti

20

satyaṃ tvarteneti pariṣicyodañci havirucchiṣṭānyudvāsayati

21

pūrṇapātraṃ dakṣiṇā

22

nādakṣiṇaṃ haviḥ kurvīta yaḥ kurute kṛtyāmātmanaḥ kuruta iti brāhmaṇam

23

anvāhāryaṃ brāhmaṇānbhojayati

24

yadvai yajñasyānanvitaṃ bhavati tadanvāhāryeṇānvāhriyate

25

etadanvāhāryasyānvāhāryatvam

26

īḍyā vā anye devāḥ saparyeṇyā anye devāḥ / īḍyā devā brāhmaṇāḥ saparyeṇyāḥ

27

yajñenaiveḍyānproṇātyanvāhāryeṇa saparyeṇyān

28

te'syobhe prītā yajñe bhavantīti

29

imau darśapūrṇamāsau vyākhyātau

30

darśapūrṇamāsābhyāṃ pākayajñāḥ

31

athāpyaparo havanayogo bhavati

32

kumbhīpākādeva vyuddhāraṃ juhuyāt

33

adhiśrayaṇaparyagnikaraṇābhighāraṇodvāsanālaṃkaraṇotpavanaiḥ saṃskṛtya

34

athāpi ślokau bhavataḥ / ājyabhāgāntaṃ prāktantramūrdhvaṃ sviṣṭakṛtā saha / havīṃṣi yajña āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ / pākayajñānsamāsādyaikājyānekabarhiṣaḥ / ekasviṣṭakṛtaḥ kuryānnānāpi sati daivateti

35

etenaivāmāvāsyo vyākhyātaḥ

36

aindrāgno'tra dvitīyo bhavati

37

tayorvyatikrame tvamagne vratapā
asi kāmastadagne iti śāntāḥ

1

aśnātyanādeśe sthālīpākaḥ

2

puṣṭikarmasu sārūpavatse

3

ājyaṃ juhoti

4

samidhamādadhāti

5

āvapati vrīhiyavatilān

6

bhakṣayati kṣīraudanapuroḍāśarasān

7

manthaudanau prayacchati

8

pūrvaṃ triṣaptīyam

9

udakacodanāyāmudapātraṃ pratīyāt

10

purastāduttarataḥ saṃbhāramāharati

11

goranabhiprāpādvanaspatīnām

12

sūryodayanataḥ

13

purastāduttarato'raṇye karmaṇāṃ prayogaḥ

14

uttarata udakānte prayujya karmāṇyapāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇā grāmamudāvrajanti

15

āśyabandhyāplavanayānabhakṣyāṇi saṃpātavanti

16

sarvāṇyabhimantryāṇi

17

strīvyādhitāvāplutāvasiktau śirastaḥ prakramyā prapadātpramārṣṭi

18

pūrvaṃ prapādya prayacchati

19

trayodaśyā dayastisro dadhimadhuni vāsayitvā badhnāti

20

āśayati

21

anvārabdhāyābhimantraṇahomāḥ

22

paścādagneścarmaṇi haviṣāṃ saṃskāraḥ

23

ānuḍuhaḥ śakṛtpiṇḍaḥ

24

jīvaghātyaṃ carma

25

akarṇo'śmā

26

āplavanāvasecanānāmācāmayati ca

27

saṃpātavatāmaśnāti nyaṅkte vā

28

abhyādheyānāṃ dhūmaṃ
niyacchati

29

śucinā karmaprayogaḥ

1

purastāddhomavatsu niśākarmasu pūrvāhṇe yajñopavītī śālāniveśanaṃ samūhayatyupavatsyadbhaktamaśitvā snāto'hatavasanaḥ prayuṅkte

2

svastyayaneṣu ca

3

ijyānāṃ diśyānbalīnharati

4

pratidiśamupatiṣṭhate

5

sarvatrādhikaraṇaṃ karturdakṣiṇā

6

trirudakakriyā

7

anantarāṇi samānāni yuktāni

8

śāntaṃ saṃbhāram

9

adhikṛtasya sarvam

10

viśaye yathāntaram

11

pra yaccha parśumiti darbhalavanaṃ prayacchati

12

arātīyoriti takṣati

13

yattvā śikva iti prakṣālayati

14

yadyatkṛṣṇa iti mantroktam

15

palāśodumbarajambukāmpīlasragvaṅghaśirīṣasraktyavaraṇabilvajaṅgiḍakuṭakagarhyagalāvalavetasaśimbalasipunasyandanāraṇikāśmayoktatunyupūtudāravaḥ śāntāḥ

16

citiprāyaścittiśamīśamakāsavaṃśāśāmyavākātalāśāpalāśavāśāśiṃśapāśimbalasipunadarbhāpāmārgākṛtiloṣṭavalmīkavapādūrvāprāntavrīhiyavāḥ śāntāḥ

17

pramandośīraśalalyupadhānaśakadhūmā jarantaḥ

18

sīsanadīsīse ayorajāṃsi kṛkalāsaśiraḥ sīsāni

19

dadhi ghṛtaṃ madhūdakamiti rasāḥ

20

vrīhiyavagodhūmopavākatilapriyaṅguśyāmākā iti miśradhānyāni

21

grahaṇamā grahaṇāt

22

yathārthamudarkānyojayet

23

ihaiva dhruvāmeha yātu yamo mṛtyuḥ satyaṃ bṛhadityanuvāko vāstoṣpatīyāni

24

divyo gandharva imaṃ me agne yau te māteti mātṛnāmāni

25

stuvānamidaṃ havirnissālāmarāyakṣayaṇaṃ śaṃ no devī pṛśniparṇyā paśyati
tānsatyaujāstvayā pūrvaṃ purastādyukto rakṣohaṇamityanuvākaścātanāni

1

ambayo yanti śambhumayobhū hiraṇyavarṇā nissālāṃ ye agnayo brahma yajñānamityekā tadeva mṛgārasūktāni

2

uttamaṃ varjayitvāpa naḥ śośucadaghaṃ punantu mā sasruṣīrhimavataḥ pra sravanti vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa śaṃ ca no mayaśca no'naḍudbhyastvaṃ prathamaṃ mahyamāpo vaiśvānaro raśmibhiryamo mṛtyurviśvajitsaṃjñānaṃ no yadyantarikṣe punarmaitvindriyaṃ śivā naḥ śaṃ no vāto vātvagniṃ brūmo vanaspatīniti

3

pṛthivyai śrotrāyeti triḥ pratyāsiñcati

4

ambayo yanti śambhumayobhū hiraṇyavarṇāḥ śaṃtātīyaṃ śivā naḥ śaṃ no vāto vātvagniṃ brūmo vanaspatīniti

5

pṛthivyai śrotrāyeti triḥ pratyāsiñcati

6

iti śāntiyuktāni

7

ubhayataḥ sāvitryubhayataḥ śaṃ no devī

8

ahatavāsāḥ kaṃse śāntyudakaṃ karoti

9

atisṛṣṭo apāṃ vṛṣabha ityapo'tisṛjya sarvā imā āpa oṣadhaya iti pṛṣṭva sarvā ityākhyāta ॐ bṛhaspatiprasūtaḥ karavāṇītyanujñāpyaॐ savitṛprasūtaḥ bhavānityanujñātaḥ kurvīta

10

pūrvayā kurvīteti gārgyapārthaśravasabhāgalikāṅkāyanoparibabhravakauśikajāṭikāyanakaurupathayaḥ

9

anyatarayā kurvīteti yuvā kauśiko yuva kauśikaḥ ११

10

ityatharvavede kauśikasūtre prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

pūrvasya medhājananāni

2

śukasārikṛśānāṃ jihvā badhnāti

3

āśayati

4

audumbarapalāśakarkandhūnāmādadhāti

5

āvapati

6

bhakṣayati

7

upādhyāyāya bhaikṣaṃ prayacchati

8

suptasya karṇamanumantrayate

9

upasīdañjapati

10

dhānāḥ sarpirmiśrāḥ sarvahutāḥ

11

tilamiśrā hutvā prāśnāti

12

purastādagneḥ kalmāṣaṃ daṇḍaṃ nihatya paścādagneḥ kṛṣṇājine dhānā anumantrayate

13

sūktasya pāraṃ gatvā prayacchati

14

sakṛjjuhoti

15

daṇḍadhānājinaṃ dadāti

16

ahaṃ rudrebhiriti śuklapuṣpaharitapuṣpe kiṃstyanābhipippalyau jātarūpaśakalena prākstanagrahātprāśayati

17

prathamapravadasya māturupasthe tāluni saṃpātānānayati

18

dadhimadhvāśayati

19

upanītaṃ vācayati vārṣaśatikaṃ karma

20

tvaṃ no medhe dyauśca ma iti bhakṣayati

21

ādityamupatiṣṭhate

22

yadagne tapasetyāgrahāṇyāṃ bhakṣayati

23

agnimupatiṣṭhate

24

prātaragniṃ girāvaragarāṭeṣu divaspṛthivyā iti saṃhāya mukhaṃ vimārṣṭi

1

pūrvasya brahmacārisāṃpadāni

2

audumbaryādayaḥ

3

brahmacāryāvasathādupastaraṇānyādadhāti

4

pipīlikodvāpe medomadhuśyāmākeṣīkatūlānyājyaṃ juhoti

5

ājyaśeṣe pipīlikodvāpānopya grāmametya sarvahutān

6

brahmacāribhyo'nnaṃ dhānāstilamiśrāḥ prayacchati

7

etāni grāmasāṃpadāni

8

vikāra sthūṇāmūlāvatakṣaṇāni sabhānāmupastaraṇāni

9

grāmīṇebhyo'nnam

10

surāṃ surāpebhyaḥ

11

audumbaryādīni bhakṣaṇāntāni sarvasāṃpadāni

12

trirjyotiḥ kurute

13

upatiṣṭhate

14

savyātpāṇihṛdayāllohitaṃ rasamiśramaśnāti

15

pṛśnimanthaḥ

16

jihvāyā utsādyamakṣyoḥ paristaraṇamastṛhaṇaṃ hṛdayaṃ dūrśa upanahya tisro rātrīḥ palpūlane vāsayati

17

cūrṇāni karoti

18

maiśradhānye mantha opya dadhi madhumiśramaśnāti

19

asminvasu yadābadhnannava prāṇāniti yugmakṛṣṇalaṃ vāsitaṃ badhnāti

2

sārūpavatsaṃ puruṣagātraṃ dvādaśarātraṃ saṃpātavantaṃ kṛtvānabhimukhamaśnāti २०

1

kathaṃ maha iti mādānakaśṛtaṃ kṣīraudanamaśnāti

2

camase sarūpavatsāyā dugdhe vrīhiyavāvavadhāya mūrchayitvā madhvāsicyāśayati

3

pṛthivyai śrotrāyeti juhoti

4

vatso virāja iti manthāntāni

5

sahṛdayaṃ tadū ṣu saṃ jānīdhvameha yātu saṃ vaḥ pṛcyantāṃ saṃ vo manāṃsi saṃjñānaṃ na iti sāṃmanasyāni

6

udakulijaṃ saṃpātavantaṃ grāmaṃ parihṛtya madhye ninayati

7

evaṃ surākulijam

8

trihāyaṇyā vatsataryāḥ śuktāni piśitānyāśayati

9

bhaktaṃ surāṃ prapāṃ saṃpātavatkaroti

10

pūrvasya mamāgne varca iti varcasyāni

11

audumbaryādīni trīṇi

12

kumāryā dakṣiṇamūrumabhimantrayate

13

vapāṃ juhoti

14

agnimupatiṣṭhate

15

prātaragniṃ girāvaragarāṭeṣu divaspṛthivyā iti dadhimadhvāśayati

16

kīlālamiśraṃ kṣatriyaṃ kīlālamitarān

1

hastivarcasamiti hastinam

2

hāstidantaṃ badhnāti

3

lomāni jatunā saṃdihya jātarūpeṇāpidhāpya

4

siṃhe vyāghre yaśo haviriti snātakasiṃhavyāghrabastakṛṣṇavṛṣabharājñāṃ nābhilomāni

5

daśānāṃ śāntavṛkṣāṇāṃ śakalāni

6

etayoḥ prātaragniṃ girāvaragarāṭeṣu divaspṛthivyā iti sapta marmāṇi sthālīpāke pṛktānyaśnāti

7

akuśalaṃ yo brāhmaṇo lohitamaśnīyāditi gārgyaḥ

8

ukto lomamaṇiḥ

9

sarvairāplāvayati

10

avasiñcati

11

caturaṅgulaṃ tṛṇaṃ rajoharaṇaṃ bindunābhiścotyopamathya

4

śuni kilāsamaje palitaṃ tṛṇe jvaro yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastasminrājayakṣma iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati gandhapravādābhiralaṃkurute १२

1

pūrvasya hastitrasanāni

2

rathacakreṇa saṃpātavatā pratipravartayati

3

yānenābhiyāti

4

vāditraiḥ

5

dṛtivastyoropya śarkarāḥ

6

tottreṇa nagnapracchannaḥ

7

vidmā śarasya mā no vidannadārasṛtsvastidā ava manyurnirhastaḥ pari vartmānyabhibhūrindro jayātyabhi tvendreti sāṃyāmikāṇi

8

ājyasaktūñjuhoti

9

dhanuridhme dhanuḥsamidhamādadhāti

10

evamiṣvidhme

11

dhanuḥ saṃpātavadvimṛjya prayacchati

12

prathamasyeṣuparyayaṇāni

13

drughnyārtnījyāpāśatṛṇamūlāni badhnāti

14

āre'sāvityapanodanāni

15

phalīkaraṇatuṣabusāvatakṣaṇānyāvapati

16

anvāha

17

agnirnaḥ śatrūnagnirno dūta iti mohanāni

18

odanenopayamya phalīkaraṇānulūkhalena juhoti

19

evamaṇūn

20

ekaviṃśatyā śarkarābhiḥ pratiniṣpunāti

21

apvāṃ yajate

22

saṃśitamiti śitipadīṃ saṃpātavatīmavasṛjati

23

udvṛdhatsu yojayet

24

imamindreti yuktayoḥ pradānāntāni

25

digyuktābhyāṃ namo devavadhebhya ityupatiṣṭhate

26

tvayā manyo yaste manyo iti saṃrambhaṇāni

27

sene samīkṣamāṇo japati

28

bhāṅgamauñjānpāśāniṅgiḍālaṃkṛtānsaṃpātavato'nūktānsenākrameṣu vapati

29

evamāmapātrāṇi

30

iṅgiḍena saṃprokṣya tṛṇānyāṅgirasenāgninā dīpayati

5

yāṃ dhūmo'vatanoti tāṃ jayanti ३१

1

ṛdhaṅmantrastadidāsetyāśvatthyāṃ pātryāṃ trivṛti gomayaparicaye hastipṛṣṭhe puruṣaśirasi vāmitrāñjuhvadabhiprakramya nivapati

2

varāhavihitādrājāno vediṃ kurvanti

3

tasyāṃ pradānāntāni

4

ekeṣvāhatasyādahana upasamādhāya dīrghadaṇḍena sruveṇa rathacakrasya khena samayā juhoti

5

yojanīyāṃ śrutvā yojayet

6

yadi cinnu tvā namo devavadhebhya ityanvāha

7

vaiśyāya pradānāntāni

8

tvayā vayamityāyudhigrāmaṇye

9

ni taddadhiṣa iti rājñodapātraṃ dvaudvāvavekṣayet

10

yanna paśyenna yudhyeta

11

ni taddadhiṣe vanaspate'yā viṣṭhāgna indro diśaścatasra iti navaṃ rathaṃ rājānaṃ sasārathimāsthāpayati

12

brahma jajñānamiti jīvitavijñānam

13

tisraḥ snāvarajjūraṅgāreṣvavadhāya

14

utkucatīṣu kalyāṇam

15

sāṃgrāmikametā vyādiśati madhye mṛtyuritare sene

16

parājeṣyamāṇānmṛtyurativartate jeṣyanto mṛtyum

17

agreṣūtkucatsu mukhyā hanyante madhyeṣu madhyā anteṣvavare

18

evamiṣīkāḥ

1

uccairghoṣa upa śvāsayeti sarvavāditrāṇi prakṣālya tagarośīreṇa saṃdhāvya saṃpātavanti trirāhatya prayacchati

2

vihṛdayamityuccaistarāṃ hutvā sruvamudvartayan

3

somāṃśuṃ hariṇacarmaṇyutsīvya kṣatriyāya badhnāti

4

pari vartmānīndro jayātīti rājā triḥ senāṃ pariyāti

5

uktaḥ pūvasya somāṃśuḥ

6

saṃdānaṃ va ādāneneti pāśairādānasaṃdānāni

7

marmāṇi ta iti kṣatriyaṃ saṃnāhayati

8

abhayānāmapyayaḥ

9

indro manthatviti

10

pūtirajjuriti pūtirajjumavadhāya

11

aśvatthabadhakayoragniṃ manthati

12

dhūmamiti dhūmamanumantrayate

13

agnimityagnim

14

tasminnaraṇye sapatnakṣayaṇīrādadhātyaśvatthabadhakatājadbhaṅgāhvakhadiraśarāṇām

15

uktāḥ pāśāḥ

16

āśvatthāni kūṭāni bhāṅgāni jālāni

17

bādhakadaṇḍāni

18

svāhaibhya iti mitrebhyo juhoti

19

durāhāmībhya iti savyeneṅgiḍamamitrebhyo bādhake

20

uttarato'gnerlohitāśvatthasya śākhāṃ nihatya nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ paritatya nīlalohitenāmūniti dakṣiṇā prahāpayati

21

ye bāhava uttiṣṭhateti yathāliṅgaṃ saṃpreṣyati

22

homāthe pṛṣadājyam

23

pradānāntāni vāpyāni

24

vāpyaistriṣandhīni vajrarūpāṇyarbudirūpāṇi

25

śitipadīṃ saṃpātavatīṃ darbharajjvā kṣatriyāyopāsaṅgadaṇḍe badhnāti

26

dvitīyāmasyati

27

asminvasviti rāṣṭrāvagamanam

28

ānuśūkānāṃ vrīhīṇāmāvraskajaiḥ kāmpīlaiḥ śṛtaṃ sārūpavatsamāśayati

29

abhīvarteneti rathanemimaṇimayaḥsīsaloharajatatāmraveṣṭitaṃ hemanābhiṃ vāsitaṃ baddhvā sūtrotaṃ barhiṣi kṛtvā saṃpātavantaṃ pratyṛcaṃ bhṛṣṭīrabhīvartottamābhyāmācṛtati

30

acikradadā tvā ganniti yasmādrāṣṭrādavaruddhastasyāśāyāṃ śayanavidhaṃ puroḍāśaṃ darbheṣūdake ninayati

31

tato loṣṭena jyotirāyatanaṃ saṃstīrya kṣīraudanamaśnāti

32

yato loṣṭastataḥ saṃbhārāḥ

7

tisṛṇāṃ prātaraśite puroḍāśe hvayante ३३

1

bhūto bhūteṣviti rājānamabhiṣekṣyanmahānade śāntyudakaṃ karotyādiṣṭānām

2

sthālīpākaṃ śrapayitvā dakṣiṇataḥ parigṛhyāyā darbheṣu tiṣṭhantamabhiṣiñcati

3

talpārṣabhaṃ carmārohayati

4

udapātraṃ samāsiñcete

5

viparidadhāne

6

sahaiva nau sukṛtaṃ saha duṣkṛtamiti brahmā brūyāt

7

yo duṣkṛtaṃ karavattasya duṣkṛtaṃ sukṛtaṃ nau saheti

8

āśayati

9

aśvamārohyāparājitāṃ pratipādayati

10

sahasraṃ grāmavaro dakṣiṇā

11

viparidhānāntamekarājena vyākhyātam

12

talpe darbheṣvabhiṣiñcati

13

varṣīyasi vaiyāghraṃ carmārohayati

14

catvāro rājaputrāstālpāḥ pṛthakpādeṣu śayanaṃ parāmṛśya sabhāṃ prāpayanti

15

dāsaḥ pādau prakṣālayati

16

mahāśūdra upasiñcati

17

kṛtasaṃpannānakṣānātṛtīyaṃ vicinoti

18

vaiśyaḥ sarvasvajainamupatiṣṭhata utsṛjāyuṣmanniti

19

utsṛjāmi brāhmaṇāyotsṛjāmi kṣatriyāyotsṛjāmi vaiśyāya dharmo me janapade caryatāmiti

20

pratipadyate

21

āśayati

22

aśvamārohyāparājitāṃ pratipādayati

23

sabhāmudāyāti

24

madhumiśraṃ brāhmaṇānbhojayati

25

rasānāśayati

26

māhiṣāṇyupayāti

27

kuryurgāmiti gārgyapārthaśravasau neti bhāgaliḥ

28

imamindra vardhaya kṣatriyaṃ ma iti kṣatriyaṃ prātaḥprātarabhimantrayate

29

uktaṃ samāsecanaṃ viparidhānam

30

savitā prasavānāmiti paurohitye vatsyanvaiśvalopīḥ samidha ādhāya

31

indra kṣatramiti kṣatriyamupanayīta

32

tadāhurna kṣatriyaṃ sāvitrīṃ vācayediti

33

kathaṃ nu tamupanayīta yanna vācayet

8

vācayedeva vācayedeva ३४

18

ityatharvavede kauśikasūtre dvitīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

pūrvasya pūrvasyāṃ paurṇamāsyāmastamita udakānte kṛṣṇacailaparihito nirṛtikarmāṇi prayuṅkte

2

nāvyāyā dakṣiṇāvarte śāpeṭaṃ nikhanet

3

apāṃ sūktairavasiñcati

4

apsu kṛṣṇaṃ jahāti

5

ahatavasana upamucyopānahau jīvaghātyāyā udāvrajati

6

proṣya tāmuttarasyāṃ sāṃpadaṃ kurute

7

śāpeṭamālipyāpsu nibadhya tasminnupasamādhāya saṃpātavantaṃ karoti

8

aśnāti

9

ādhāya kṛṣṇaṃ pravāhayati

10

upamucya jaradupānahau savyena jaracchattraṃ dakṣiṇena śālātṛṇānyādīpya jīrṇaṃ vīriṇamabhinyasyati

11

anāvṛtamāvṛtya sakṛjjuhoti

12

savyaṃ praharatyupānahau ca

13

jīrṇe vīriṇa upasamādhāyāyaṃ te yoniriti jaratkoṣṭhādvrīhīñcharkarāmiśrānāvapati

14

ā no bhareti dhānāḥ

15

yuktābhyāṃ saha koṣṭhābhyāṃ tṛtīyām

16

kṛṣṇaśakuneḥ savyajaṅghāyāmaṅkamanubadhyāṅke puroḍāśaṃ pra pateta ityanāvṛtaṃ prapādayati

17

nīlaṃ saṃdhāya lohitamācchādya śuklaṃ pariṇahya dvitīyayoṣṇīṣamaṅkenopasādya savyena sahāṅkenāvāṅapsvapavidhyati

18

tṛtīyayā channaṃ caturthyā saṃvītam

19

pūrvasya citrākarma

20

kulāya śṛtaṃ haritabarhiṣamaśnāti

21

anvaktāḥ prādeśamātrorādadhāti

22

nāvyayoḥ sāṃvaidye paścādagnerbhūmiparilekhe kīlālaṃ mukhenāśnāti

23

tejovrataṃ trirātramaśnāti

24

tadbhakṣaḥ

25

śaṃbhumayobhubhyāṃ brahma jajñānamasya vāmasya yo rohita udasya ketavo mūrdhāhaṃ viṣāsahimiti salilaiḥ kṣīraudanamaśnāti

26

manthāntāni

27

dvitīyena pravatsyanhaviṣāmupadadhīta

28

atha pratyetya

29

atha pratyetya

30

atha prārthayamāṇaḥ

31

atha prārthayamāṇaḥ

32

catvāro dhāyāḥ palāśayaṣṭīnāṃ bhavanti

33

darbhāṇāmupolavānāṃ catvāraḥ

34

taṃ vyatiṣaktamaṣṭāvaramidhmaṃ sāttrike'gnāvādhāyājyenābhijuhuyāt

35

dhūmaṃ niyacheta

36

lepaṃ prāśnīyāt

37

tamu cenna vindedaya sattrasyāyatane yajñāyatanamiva kṛtvā

38

samudra ityācakṣate karma

1

ambayo yanti śaṃbhumayobhubhyāṃ brahma jajñānamā gāva ekā ca ma iti gā lavaṇaṃ pāyayatyupatāpinīḥ

2

prajananakāmāḥ

3

prapāmavaruṇaddhi

4

saṃ saṃ sravantviti nāvyābhyāmudakamāharataḥ sarvata upāsecam

5

tasminmaiśradhānyaṃ śṛtamaśnāti

6

manthaṃ vā dadhimadhumiśram

7

yasya śriyaṃ kāmayate tato vrīhyājyapaya āhārya kṣīraudanamaśnāti

8

tadalābhe haritagomayamāhārya śoṣayitvā trivṛti gomayaparicaye śṛtamaśnāti

9

śerabhaketi sāmudramapsu karma vyākhyātam

10

anapahatadhānā lohitājāyā drapsena saṃnīyāśnāti

11

etāvadupaiti

12

tṛṇānāṃ granthīnudgrathnannapakrāmati

13

tānudāvrajannudapātrasyodapātreṇābhiplāvayati mukhaṃ vimārṣṭi

14

eha yantu paśavaḥ saṃ vo goṣṭhena prajāvatīḥ prajāpatiriti goṣṭhakarmāṇi

15

gṛṣṭeḥ pīyūṣaṃ śleṣmamiśramaśnāti

16

gāṃ dadāti

17

udapātraṃ ninayati

18

samuhya savyenādhiṣṭhāyārdhaṃ dakṣiṇena vikṣipati

19

sārūpavatse śakṛtpiṇḍānguggululavaṇe pratinīya paścādagnernikhanati

20

tisṛṇāṃ prātaraśnāti

21

vikṛte saṃpannam

22

āyamagannayaṃ pratisaro'yam me varaṇo'rātīyoriti mantroktānvāsitānbadhnāti

23

uttamasya caturo jātarūpaśakalenānusūtraṃ gamayitvāvabhujya traidhaṃ paryasyati

24

etamidhmamityupasamādhāya

25

tamimaṃ devatā iti vāsitamullupya brahmaṇā tejaseti badhnāti

26

uttamo asīti mantroktam

27

akṣitāsta iti yavamaṇim

28

prathamā ha vyuvāsa setyaṣṭakyāyā vapāṃ sarveṇa sūktena trirjuhoti

29

samavattānāṃ sthālīpākasya

30

sahahutānājyamiśrānhutvā paścādagnervāgyataḥ saṃviśati

31

mahābhūtānāṃ kīrtayansaṃjihīte

1

sīrā yujñantīti yugalāṅgalaṃ pratanoti

2

dakṣiṇamuṣṭāraṃ prathamaṃ yunakti

3

ehi pūrṇaketyuttaram

4

kīnāśā itarān

5

aśvinā phālaṃ kalpayatāmupāvatu bṛhaspatiḥ
yathāsadbahudhānyamayakṣmaṃ bahupūruṣamiti phālamatikarṣati

6

irāvānasi dhārtarāṣṭre tava me sattre rādhyatāmiti pratimimīte

7

apahatāḥ pratiṣṭhā ityapūpaiḥ pratihatya kṛṣati

8

sūktasya pāraṃ gatvā prayacchati

9

tisraḥ sītāḥ prācīrgamayanti kalyāṇīrvāco vadantaḥ

10

sīte vandāmahe tvetyāvartayitvottarasminsītānte puroḍāśenendraṃ yajate

11

aśvinau sthālīpākena

12

sītāyāṃ saṃpātānānayanti

13

udapātra uttarān

14

śaṣpahaviṣāmavadhāya

15

sarvamanakti

16

yatra saṃpātānānayati tato loṣṭaṃ dhārayantaṃ patnī pṛcchatyakṛkṣateti

17

akṛkṣāmeti

18

kimāhārṣīriti

19

vittiṃ bhūtiṃ puṣṭiṃ prajāṃ paśūnannamannādyamiti

20

uttarato madhyamāyāṃ nivapati

21

abhyajyottaraphālaṃ prātarāyojanāya nidadhāti

22

sītāśiraḥsu darbhānāstīrya plakṣodumbarasya trīṃstrīṃścamasānnidadhāti

23

rasavato dakṣiṇe śaṣpavato madhyame puroḍāśavata uttare

24

darbhānpratyavabhujya saṃvapati

25

sārūpavatse śakṛtpiṇḍānguggululavaṇe pratinīyāśnāti

26

anuḍutsāṃpadam

1

payasvatīriti sphātikaraṇam

2

śāntaphalaśilākṛtiloṣṭavalmīkarāśivāpaṃ trīṇi kūdīprāntāni madhyamapalāśe darbheṇa pariveṣṭya rāśipalyeṣu karoti

3

sāyaṃ bhuñjate

4

pratyāvapanti śeṣam

5

ā bhaktayātanāt

6

anumantrayate

7

ayaṃ no nabhasaspatiriti palye'śmāna saṃprokṣyānvṛcaṃ kāśīnopyāvāpayati

8

ā gāva iti gā āyatīḥ pratyuttiṣṭhati

9

prāvṛṣi prathamadhārasyendrāya trirjuhoti

10

prajāvatīriti pratiṣṭamānā anumantrayate

11

karkīpravādānāṃ dvādaśadāmnyāṃ saṃpātavatyāmayaṃ ghāsa iha vatsāmiti mantroktam

12

yaste śokāyeti vastrasāṃpadī

13

tisraḥ kūdīmayorūrṇanābhikulāya parihitā anvaktā ādadhāti

14

atyanteṣīkā mauñjaparihitā madhunā pralipya cikkaśeṣu paryasya

15

uta putra iti jyeṣṭhaṃ putramavasāyayati

16

mitaśaraṇaḥ sāṃpadaṃ kurute

17

ardhamardhenetyārdrapāṇī rasaṃ jñātvā prayacchati

18

śāntaśākhayā prāgbhāgamapākṛtya

19

pratyagni paricṛtati

20

tasyā amāvāsyāyāṃ tisraḥ prādeśamātrīrādadhāti

21

tve kratumiti rasaprāśanī

22

rasakarmāṇi kurute

23

stuṣva varṣmanniti prājāpatyāmāvāsyāyāmastamite valmīkaśirasi darbhāvastīrṇe'dhyadhi dīpaṃ dhārayaṃstrirjuhoti

24

taṇḍulasaṃpātānānīya rasairupasicyāśnāti

25

evaṃ paurṇamāsyāmājyotān

1

ṛdhaṅmantrastadidāseti maiśradhānyaṃ bhṛṣṭapiṣṭaṃ lohitālaṃkṛtaṃ rasamiśramaśnāti

2

abhṛṣṭaṃ plakṣodumbarasyottarato'gnestriṣu camaseṣu pūrvāhṇasya tejasāgramannasya prāśiṣamiti pūrvāhṇe

3

madhyandinasya tejasā madhyamannasya prāśiṣamiti madhyandine

4

aparāhṇasya tejasā sarvamannasya prāśiṣamityaparāhṇe

5

ṛtumatyā striyā aṅgulibhyāṃ lohitam

6

yatkṣetraṃ kāmayate tasminkīlālaṃ dadhimadhumiśrama

7

saṃvatsaraṃ striyamanupetya śuktyāṃ reta ānīya taṇḍulamiśraṃ saptagrāmam

8

dvādaśīmamāvāsyeti kṣīrabhakṣo bhavatyamāvāsyāyāṃ dadhimadhubhakṣastasya mūtra udakada
dhimadhupalpūlanānyāsicya

9

kravyādaṃ nāḍī pra viveśāgniṃ prajābhāṅgirato māyayaitau/
āvāṃ devī juṣāṇe ghṛtācī imamannādyāya pra viśataṃ svāheti

10

niśāyāmāgrayaṇataṇḍulānudakyānmadhumiśrānnidadhātyā yavānāṃ paṅkteḥ

11

evaṃ yavānubhayānsamopya

12

trivṛti gomayaparicaye śṛtamaśnāti

13

samṛddhamiti kāṅkāyanaḥ

14

mamāgne varca iti sāttrikānagnīndarbhapūtīkabhāṅgābhiḥ paristīrya gārhapatyaśṛtaṃ sarveṣu saṃpātavantaṃ gārhapatyadeśe'śnāti

15

evaṃ pūrvasminnaparayorupasaṃhṛtya

16

evaṃ droṇakalaśe rasānuktam

1

yajūṃṣi yajña iti navaśālāyāṃ sarpirmadhumiśramaśnāti

2

doṣo gāyeti dvitīyām

3

yuktābhyāṃ tṛtīyām

4

ānumatīṃ caturthīm

5

śālāmaṅgulibhyāṃ saṃprokṣya gṛhapatnyāsāda upaviśyodapātraṃ ninayati

6

ihaiva steti vācaṃ visṛjate

7

ūrdhvā asyeti vārṣmaṇamaudumbaraṃ manthapratirūpamabhijuhoti

8

asaṃkhyātā adhiśṛtya saptāgamaśaṣkulīḥ

9

tvaṣṭā ma iti prātarvibhuṅkṣyamāṇo'śnāti

10

jyāyuṃ badhnāti

11

daṇḍaṃ saṃpātavantaṃ vimṛjya dhārayati

12

vāyurenā iti yuktayościtrākarmaniśāyāṃ saṃbhārānsaṃpātavataḥ karoti

13

aparedyurvāyurenā iti śākhayodakadhārayā gāḥ parikrāmati

14

prathamajasya śakalamavadhāyaudumbareṇāsinā lohiteneti mantroktam

15

yathā cakruritīkṣukāśakāṇḍyā lohitaṃ nirmṛjya rasamiśramaśnāti

16

sarvamaudumbaram

17

yasyedamā raja ityāyojanānāmapyayaḥ

1

ucchrayasveti bījopaharaṇam

2

ājyamiśrānyavānurvarāyāṃ kṛṣṭe phālenoduhyānvṛcaṃ kāśīnninayati nivapati

3

abhi tyamiti mahāvakāśe'raṇya unnate vimite prāgdvārapratyagdvāreṣvapsu saṃpātānānayati

4

kṛṣṇājine somāṃśunvicinoti

5

somamiśreṇa saṃpātavantamaśnāti

6

ādīpte saṃpannam

7

tāṃ savitariti gṛṣṭidāma badhnāti

8

saṃ mā siñcantviti sarvodake maiśradhānyam

9

divyaṃ suparṇamityṛṣabhadaṇḍino vapayendraṃ yajate

10

anubaddhaśiraḥpādena gośālāṃ carmaṇāvacchādyāvadānakṛtaṃ brāhmaṇānbhojayati

11

proṣya samidha ādāyorjaṃ bibhraditi gṛhasaṃkāśe japati

12

savyena samidho dakṣiṇena śālāvalokaṃ saṃsthabhya japati

13

ativrajya samidha ādhāya sumaṅgali prajāvati susīme'haṃ vāṃ gṛhapatirjīvyāsamiti sthūṇe gṛhṇātyupatiṣṭhate

14

yadvadāmīti mantroktam

15

gṛhapatnyāsāda upaviśyodapātraṃ ninayati

16

ihaiva steti pravatsyannavekṣate

17

sūyavasāditi sūyavase paśūnniṣṭhāpayati

18

dūrvāgrairañjalāvapa ānīya darśaṃ dārśībhirupatiṣṭhate

19

indrasya kukṣiḥ sāhasra ityṛṣabhaṃ saṃpātavantamatisṛjati

20

retodhāyai tvātisṛjāmi vayodhāyai tvātisṛjāmi yūthatvāyai tvātisṛjāmi gaṇatvāyai tvātisṛjāmi sahasrapoṣāyai tvātisṛjāmyaparimitapoṣāyai tvātisṛjāmi

21

etaṃ vo yuvānamiti purāṇaṃ pravṛtya navamutsṛjate saṃprokṣati

22

uttareṇa puṣṭikāma ṛṣabhenendraṃ yajate

23

saṃpatkāmaḥ śvetena paurṇamāsyām

24

satyaṃ bṛhadityāgrahāyaṇyām

25

paścādagnerdarbheṣu khadāyāṃ sarvahutam

26

dvitīyaṃ saṃpātavantamaśnāti

27

tṛtīyasyāditaḥ saptabhirbhūme mātariti trirjuhoti

28

paścādagnerdarbheṣu kaśipvāstīrya vimṛgvarīmityupaviśati

29

yāste śivā iti saṃviśati

30

yacchayāna iti paryāvartate

31

navabhiḥ śantiveti daśamyodāyuṣetyupottiṣṭhati

32

udvayamityutkrāmati

33

udīrāṇā iti trīṇi padāni prāṅvodaṅvā bāhyenopaniṣkramya yāvatta iti vīkṣate

34

unnatācca

35

purastādagneḥ sīraṃ yuktamudapātreṇa saṃpātavatāvasiñcati

36

āyojanānāmapyayaḥ

37

yasyāṃ sadohavirdhāne iti juhoti varo ma āgamiṣyatīti

38

yasyāmannamityupatiṣṭhate

39

nidhiṃ bibhratīti maṇiṃ hiraṇyakāmaḥ

40

evaṃ vittvā

41

yasyāṃ kṛṣṇamiti vārṣakṛtasyācāmati śirasyānayate

42

yaṃ tvā pṛṣatī ratha iti dyauḥ pṛṣatyādityo rohitaḥ

43

pṛṣatīṃ gāṃ dadāti

44

pṛṣatyā kṣīraudanaṃ sarvahutam

45

puṣṭikarmaṇāmupadhānopasthānam

46

salilaiḥ sarvakāmaḥ salilaiḥ sarvakāmaḥ

25

ityatharvavede kauśikasūtre tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

atha bhaiṣajyāni

2

liṅgyupatāpo bhaiṣajyam

3

vacanādanyat

4

pūrvasyodapātreṇa saṃpātavatāṅkte

5

valīrvimārṣṭi

6

vidmā śarasyādo yaditi muñjaśiro rajjvā badhnāti

7

ākṛtiloṣṭavalmīkau parilikhya pāyayati

8

sarpiṣālimpati

9

apidhamati

10

vidmā śarasyeti pramehaṇaṃ badhnāti

11

ākhukiripūtīkamathitajaratpramandasāvraskānpāyayati

12

uttamābhyāmāsthāpayati

13

yānamārohayati

14

iṣuṃ visṛjati

15

vastiṃ viṣyati

16

vartiṃ bibhetti

17

ekaviṃśatiṃ yavāndohanyāmadbhirānīya drughnīṃ jaghane saṃstabhya phalato'vasiñcati

18

ālabisolaṃ phāṇṭaṃ pāyayati

19

udāvartine ca

20

ambayo yanti vāyoḥ pūta iti ca śāntāḥ

21

uttarasya sasomāḥ

22

cātanānāmapanodanena vyākhyātam

23

trapusamusalakhadiratārṣṭāghānāmādadhāti

24

ayugmānkhādirāñchaṅkūnakṣyau ni vidhyeti paścādagneḥ samaṃ bhūmi nihanti

25

evamāyasalohān

26

taptaśarkarābhiḥ śayanaṃ rāśipalyāṇi parikirati

27

amāvāsyāyāṃ sakṛdgṛhītānyavānanapahatānapratīhārapiṣṭānābhicārikaṃ paristīrya tārṣṭāghedhma āvapati

28

ya āgacchettaṃ brūyācchaṇaśulbena jihvāṃ nirmṛjānaḥ śālāyāḥ praskandeti

29

tathā kurvannanādye hnuvāne

30

vīriṇatūlamiśramiṅgiḍaṃ prapuṭe juhoti

31

idhmābarhiḥ śālāyāmāsajati

32

aparedyurvikṛte piśācato rujati

33

ukto homaḥ

34

vaiśravaṇāyāñjaliṃ kṛtvā japannācamayatyabhyukṣati

35

niśyulmuke saṃkarṣati

36

svastyādyaṃ kurute

37

ayaṃ devānāmityekaviṃśatyā darbhapiñjūlībhirvalīkaiḥ sārdhamadhiśiro'vasiñcati

1

jarāyuja iti medo madhu sarpistailaṃ pāyayati

2

mauñjapraśnena śirasyapihitaḥ savyena titauni pūlyāni dhārayamāṇo dakṣiṇenāvakiranvrajati

3

savyena titaupraśnau dakṣiṇena jyāṃ drughnīm

4

praiṣakṛdagrataḥ

5

yatrainaṃ vyādhirgṛhṇāti tatra titaugraśnau nidadhāti

6

jyāṃ ca

7

āvrajanam

8

ghṛtaṃ nastaḥ

9

pañcaparvaṇā lalāṭaṃ saṃstabhya japatyamūryā iti

10

pañcaparvaṇā pāṃsusikatābhiḥ parikirati

11

armakapālikāṃ badhnāti

12

pāyayati

13

caturbhirdūrvāgrairdadhipalalaṃ pāyayati

14

anu sūryamiti mantroktasya lomamiśramācamayati

15

pṛṣṭhe cānīya

16

śaṅkudhānaṃ carmaṇyāsīnāya dugdhe saṃpātavantaṃ badhnāti

17

pāyayati

18

haridraudanabhuktamucchiṣṭānucchiṣṭenā prapadātpralipya mantroktānadhastalpe haritasūtrena savyajaṅghāsu baddhvāvasnāpayati

19

prapādayati

20

vadata upasthāpayati

21

kroḍalomāni jatunā saṃdihya jātarūpeṇāpidhāpya

22

naktaṃjātā suparṇo jāta iti mantroktaṃ śakṛdā lohitaṃ praghṛṣyālimpati

23

palitānyācchidya

24

mārutānyapihitaḥ

25

yadagniriti paraśuṃ japaṃstāpayati kvāthayatyavasiñcati

26

upa prāgādityudvijamānasya śuklaprasūnasya vīriṇasya catasṛṇāmiṣīkāṇāmubhayataḥ pratyuṣṭaṃ badhnāti

27

trividagdhaṃ kāṇḍamaṇim

28

ulmuke svastyāṃdyam

29

mātṛnāmnoḥ sarvasurabhicūrṇānyanvaktāni hutvā śeṣeṇa pralimpati

30

catuṣpathe ca śirasi darbheṇḍve'ṅgārakapāle'nvaktāni

31

titauni pratīpaṃ gāhamāno vapatītaro'vasiñcati paścāt

32

āmapātra opyāsicya mauñje tripāde vayoniveśane prabadhnāti

33

aghadviṣṭā śaṃ no devī varaṇaḥ pippalī vidradhasya yā babhrava iti

34

upottamena palāśasya caturaṅgulenālimpati

35

prathamena mantroktaṃ badhnāti

36

dvitīyena mantroktasya saṃpātavatānulimpati

37

tṛtīyena mantroktaṃ badhnāti

38

caturthenāśayati

39

pañcamena varuṇagṛhītasya mūrdhni saṃpātānānayati

40

uttamena śākalam

41

udagātāmityāplāvayati bahiḥ

42

apeyamiti vyuchantyām

43

babhroriti mantroktamākṛtiloṣṭavalmīkau parilikhya jīvakoṣaṇyāmutsīvya badhnāti

1

namaste lāṅgalebhya iti sīrayogamadhiśiro'vasiñcati

2

namaḥ sanisrasākṣebhya iti śūnyaśālāyāmapsu saṃpātānānayati

3

uttaraṃ jaratkhāte saśālātṛṇe

4

tasminnācamayatyāplāvayati

5

daśavṛkṣeti śākalaḥ

6

daśa suhṛdo japanto'bhimṛśanti

7

kṣetriyāttveti catuṣpathe kāmpīlaśakalaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati

8

avasiñcati

9

pārthivasyetyudyati pṛṣṭhasaṃhitāvupaveśayati

10

prāṅmukhaṃ vyādhitaṃ pratyaṅmukhamavyādhitaṃ śākhāsūpaveśya vatase camasa upamanthanībhyāṃ tṛṣṇāgṛhītasya śirasi manthamupamathyātṛṣitāya prayacchati

11

tasmiṃstṛṣṇāṃ saṃnayati

12

uddhṛtamudakaṃ pāyayati

13

savāsināviti mantroktam

14

indrasya yā mahīti khalvaṅgānalāṇḍūnhananānghṛtamiśrāñjuhoti

15

bālānkalmāṣe kāṇḍe savyaṃ pariveṣṭya saṃbhinatti

16

pratapati

17

ādadhāti

18

savyena dakṣiṇāmukhaḥ pāṃsūnupamathya parikirati

19

saṃmṛdnāti

20

ādadhāti

21

udyannāditya ityudyati gonāmetyāhāsāviti

22

sūktānte te hatā iti

23

dabhairabhyasyati

24

madhyandine ca

25

pratīcīmaparāhṇe

26

bālastukāmācchidya khalvādīni

27

akṣībhyāṃ ta iti vībarham

28

udapātreṇa saṃpātavatāvasiñcati

29

hariṇasyeti bandhanapāyanācamanaśaṅkudhānajvālenāvanakṣatre'vasiñcati

30

amitamātrāyāḥ sakṛdgṛhītānyavānāvapati

31

bhaktaṃ prayacchati

32

muñcāmi tveti grāmye pūtiśapharībhirodanam

33

araṇye tilaśaṇagomayaśāntājvālenāvanakṣatre'vasiñcati

34

mṛgārairmuñcetyāplāvayati

1

brāhmaṇo jajña iti takṣakāyāñjaliṃ kṛtvā japannācamayatyabhyukṣati

2

kṛmukaśakalaṃ saṃkṣudya dūrśajaradajināvakarajvālena

3

saṃpātavatyudapātra ūrdhvaphalābhyāṃ digdhābhyāṃ manthamupamathya rayidhāraṇapiṇḍānanvṛcaṃ prakīrya cchardayate

4

haridrāṃ sarpiṣi pāyayati

5

rohaṇītyavanakṣatre'vasiñcati

6

pṛṣātakaṃ pāyayatyabhyanakti

7

ā paśyatīti sadaṃpuṣpāmaṇiṃ badhnāti

8

bhavāśarvāviti sapta kāmpīlapuṭānapāṃ pūrṇānsaṃpātavataḥ kṛtvā dakṣiṇenāvasicya paścādapavidhyati

9

tvayā pūrvamiti kośena śamīcūrṇāni bhakte

10

alaṃkāre

11

śālāṃ paritanoti

12

utāmṛtāsurityamatigṛhītasya bhaktaṃ prayacchati

13

kuṣṭhaliṅgābhirnavanītamiśreṇāpratīhāraṃ pralimpati

14

lākṣāliṅgābhirdugdhe phāṇṭānpāyayati

15

brahma jajñānamiti sūtikāriṣṭakau prapādayati

16

manthācamanopasthānamādityasya

17

dive svāhemaṃ yavamiti catura udapātre saṃpātānānayati

18

dvau pṛthivyām

19

tau pratyāhṛtyāplāvayati

20

sayave cottareṇa yavaṃ badhnāti

1

dadirhīti takṣakāyetyuktam

2

dvitīyayā grahaṇī

3

savyaṃ parikrāmati

4

śikhāsici stambānudgrathnāti

5

tṛtīyayā prasarjanī

6

caturthyā dakṣiṇamapehīti daṃśma tṛṇaiḥ prakarṣyāhimabhinirasyati

7

yato daṣṭaḥ

8

pañcamyā valīkapalalajvālena

9

ṣaṣṭhyārtnījyāpāśena

10

dvābhyāṃ madhūdvāpānpāyayati

11

navamyā śvāvitpurīṣam

12

triḥśuklayā māṃsaṃ prāśayati

13

daśamyālābunācamayati

14

ekādaśyā nābhiṃ badhnāti

15

madhulāvṛṣaliṅgābhiḥ khalatulaparṇī saṃkṣudya madhumanthe pāyayati

16

uttarābhirbhuṅkre

17

dvāraṃ sṛjati

18

agnistakmānamiti lājānpāyayati

19

dāve lohitapātreṇa mūrdhni saṃpātānānayati

20

ote ma iti karīramūlaṃ kāṇḍenaikadeśam

21

grāmātpāṃsūn

22

paścādagnermāturupasthe musalabudhnena navanītānvaktena triḥ pratīhāraṃ tāluni tāpayati

23

śigrubhirnavanītamiśraiḥ pradegdhi

24

ekaviṃśatimuśirāṇi bhinadmīti mantroktam

25

uśīrāṇi prayacchati

26

ekaviṃśatyā sahāplāvayati

27

ā yaṃ viśantīti vayoniveśanaśṛtaṃ kṣīraudanamaśnāti

28

pari dyāmiveti madhu śībhaṃ pāyayati

29

japaṃśca

30

asthisraṃsamiti śakalenāpsviṭe saṃpātavatāvasiñcati

1

ābayo iti sārṣapaṃ tailasaṃpātaṃ badhnāti

2

kāṇḍaṃ pralipya

3

pṛktaṃ śākaṃ prayacchati

4

catvāri śākaphalāni prayacchati

5

kṣīralehamāṅkte

6

aśnāti

7

agnerivetyuktaṃ dāve

8

imā yāstisra iti vṛkṣabhūmau jātājvālenāvasiñcati

9

śīrṣa phāṇṭākṣaiḥ

10

nikaṭābhyām

11

kṛṣṇaṃ niyānamityoṣadhyābhiścotayate

12

mārutānāmapyayaḥ

13

himavata iti syandamānādanvīpamāhārya valīkaiḥ

14

pañca ca yā iti pañca pañcāśataṃ paraśuparṇānkāṣṭhairādīpayati

15

kapāle praśṛtaṃ kāṣṭhenālimpati

16

kiṃstyaśvajāmbīlodakarakṣikāmaśakādibhyāṃ daṃśayati

17

niśyava mā pāpmanniti titauni pūlyānyavasicyāpavidhya

18

aparedyuḥ sahasrākṣāyāpsu balīṃstrīnpuroḍāśasaṃvartāṃścatuṣpathe'vakṣipyāvakirati

1

yaste mada iti śamīlūnapāpalakṣaṇayoḥ śamīśamyākenābhyudya vāpayati

2

adhiśiraḥ

3

antardāva iti samantamagneḥ karṣvāmuṣṇapūrṇāyāṃ japaṃstriḥ parikramya puroḍāśaṃ juhoti

4

prāgnaye preta ityupadadhīta

5

vaiśvānarīyābhyāṃ pāyanāni

6

asthāddyaurityapavātāyāḥ svayaṃsrastena gośṛṅgeṇa saṃpātavatā japan

7

yāṃ te rudra iti śūline śūlam

8

utsūrya iti śamībimbaśīrṇaparṇyāvadhi

9

dyauśca ma ityabhyajyāvamārṣṭi

10

sthūṇāyāṃ nikarṣati

11

idamidvā ityakṣataṃ mūtraphenenābhyudya

12

prakṣipati

13

prakṣālayati

14

dantarajasāvadegdhi

15

stambarajasā

16

apacita ā susrasa iti kiṃstyādīni

17

lohitalavaṇaṃ saṃkṣudyābhiniṣṭhīvati

18

antarikṣeṇeti pakṣahataṃ mantroktaṃ caṅkramayā

19

kīṭena dhūpayati

20

glaurityakṣatena

21

vīhi svāmityajñātāruḥ śāntyudakena saṃprokṣya manasā saṃpātavatā

22

yā oṣadhaya iti mantroktasyauṣadhībhirdhūpayati

23

madhūdaśvitpāyayati

24

kṣīrodaścit

25

ubhayaṃ ca

26

devā aduriti valmīkena bandhanapāyanācamanapradehanamuṣṇena

27

yathā mano'va diva ityariṣṭena

28

devī devyāṃ yāṃ jamadagniriti mantroktāphalaṃ jīvyalākābhyāmamāvāsyāyāṃ kṛṣṇavasanaḥ kṛṣṇabhakṣaḥ purā kākasaṃpātādavanakṣatre'vasiñcati

1

yaste stana iti jambhagṛhītāya stanaṃ prayacchati

2

priyaṅgutaṇḍulānabhyavadugdhānpāyayati

3

agnāviṣṇū somārudrā sinīvāli vi te muñcāmi śumbhanī iti mauñjaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati

4

avasiñcati

5

tiraścirājeriti mantroktam

6

ākṛtiloṣṭavalmīkau parilikhya

7

pāyanāni

8

apacitāmiti vaiṇavena dārbhyūṣeṇa kṛṣṇorṇājyena kālabundai stukāgrairiti mantroktam

9

caturthyābhinidhāyābhividhyati

10

jyāstukājvālena

11

yaḥ kīkasā iti piśīlavīṇātantrīṃ badhnāti

12

tantryā kṣitikāṃ

13

vīriṇavadhaॐ svayaṃmlānaṃ triḥ samasya

14

apsu ta iti vahantyārmadhye vimite piñjūlībhirāplāvayati

15

avasiñcati

16

uṣṇāḥ saṃpātavatīrasaṃpātāḥ

17

namo rūrāyeti śakunīniveṣīkāñjimaṇḍūkaṃ nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ sakakṣaṃ baddhvā

18

śīrṣaktimityabhimṛśati

19

uttamābhyāmādityamupatiṣṭhate

20

indrasya prathama iti takṣakāyetyuktam

21

paidvaṃ prakarṣya dakṣiṇenāṅguṣṭhena dakṣiṇasyāṃ nastaḥ

22

ahibhaye sicyavagūhayati

23

aṅgādaṅgādityā prapadāt

24

daṃśmottamayā nitāpyāhimabhinirasyati

25

yato daṣṭaḥ

26

oṣadhivanaspatīnāmanūktānyapratiṣiddhāni bhaiṣajyānām

27

aṃholiṅgābhiḥ

28

pūrvasya putrakāmāvatokayorudakānte śāntā adhiśiro'vasiñcati

29

āvrajitāyai puroḍāśapramandālaṃkārānsaṃpātavataḥ prayacchati

1

vaṣaṭte pūṣanniti catura udapātre saṃpātānānīya caturo muñjānmūrdhni vibṛhati prācaḥ

2

pratīcīriṣīkāḥ

3

chidyamānāsu saṃśayaḥ

4

uṣṇenāplāvayati dakṣiṇātkeśastukāt

5

śālāngranthīnvicṛtati

6

ubhayataḥ pāśaṃ yoktramābadhnāti

7

yadi somasyāsi rājñaḥ somāttvā rājño'dhikrīṇāmi yadi varuṇasyāsi rājño varuṇāttvā rājño'dhikrīṇāmītyekaviṃśatyā yavaiḥ srajaṃ parikirati

8

anyā vo anyāmavatvanyānyasyā upāvata
sadhrīcīḥ savratā bhūtvāsyā avata vīryamiti saṃnayati

9

mā te riṣankhanitā yasmai ca tvā khanāmasi/
dvipāccatuṣpādasmākaṃ mā riṣaddevyoṣadhe//
srajo nāmāsi prajāpatiṣṭvāmakhanadātmane śalyasraṃsanam /
tāṃ tvā vayaṃ khanāmasyamuṣmai tvā śalyasraṃsanamityastamite chattreṇa cāntardhāya phālena khanati

10

atra tava rādhyatāmityagramavadadhāti

11

iha mameti mūlamupayacchati

12

ekasare'nupalīḍhe kumāraḥ

13

darbheṇa pariveṣṭya keśeṣūpacṛtati

14

evaṃ ha vibṛhaśākavṛṣe

15

avapanne jarāyuṇyupoddharanti

16

srajenauṣadhikhananaṃ vyākhyātam

17

catvāryumāphalāni pāṇāvadbhiḥ ścotayate

18

saṃvartamāneṣu kumāraḥ

19

brāhmaṇāyano'ṅgānyabhimṛśati

20

puṃnāmadheye kumāraḥ

1

idaṃ janāsa ityasyai śiṃśapāśākhāsūdakānte śāntā adhiśiro'vasiñcati

2

āvrajitāyai

3

nissālāmityavatokāyai kṛṣṇavasanāyai triṣu vimiteṣu prāgdvārapratyagdvāreṣvapsu saṃpātānānayati

4

palāśe sīseṣūttarān

5

sīsānyadhiṣṭhāpyāplāvayati

6

nidhāya kṛṣṇaṃ vrajati

7

ādīpya brahmā

8

evaṃ pūrvayoḥ pṛthaksaṃbhārye

9

śākhāsūktam

10

paścādagnerabhitaḥ kāṇḍe iṣīke nidhāyādhyadhi dhāyine audumbarīrādhāpayati

11

uttamāvrajitāyai

12

pativedanāni

13

ā no agna ityāgamakṛśaramāśayati

14

mṛgākharādvedyāṃ mantroktāni saṃpātavanti dvāre prayacchati

15

udakaṃse vrīhiyavau jāmyai niśi hutvā dakṣiṇena prakrāmati

16

praścādagneḥ prakṣālya saṃdhāvya saṃpātavatīṃ bhagasya nāvamiti mantroktam

17

saptadāmnyāṃ sapātavatyāṃ vatsānpratyantānpracṛtanto vahanti

18

ahatena saṃpātavatā ṛṣabhamabhyasyati

19

udardayati yāṃ diśam

20

jāmyai pra yadeta ityāgamakṛśaram

21

imā brahmeti svasre

22

ayamā yātīti purā kākasaṃpātādaryamṇe juhoti

23

antaḥsraktiṣu balīnharanti

24

āpatanti yataḥ

1

puṃsavanāni

2

rajaudvāsāyāḥ puṃnakṣatre

3

yena vehaditi bāṇaṃ mūrdhni vibṛhati badhnāti

4

phālacamase sarūpavatsāyā dugdhe vrīhiyavāvavadhāya mūrchayitvādhyaṇḍe bṛhatīpalāśavidaryau vā pratinīya paidvamiva

5

parvatāddiva ityāgamakṛśaramāśayati

6

yugatardmanā saṃpātavantaṃ dvitīyam

7

khe lūnāṃśca palāśatsarūnnivṛtte nighṛṣyādhāya śiśne grāmaṃ praviśati

8

śamīmaśvattha iti mantrokte'gniṃ mathitvā puṃsyāḥ sarpiṣi paidvamiva

9

madhumanthe pāyayati

10

kṛṣṇorṇābhiḥ pariveṣṭya badhnāti

11

yantāsīti mantroktaṃ badhnāti

12

ṛdhaṅmantra ityekā yatheyaṃ pṛthivyacyuteti garbhadṛṃhaṇāni

13

jambhagṛhītāya prathamāvarjaṃ jyāṃ trirudgrathya badhnāti

14

loṣṭānanvṛcaṃ prāśayati

15

śyāmasikatābhiḥ śayanaṃ parikirati

16

yāmicchedvīraṃ janayediti dhātarvyābhirudramabhimantrayate

17

prajāpatiriti prajākāmāyā upasthe juhoti

18

lohitājāpiśitānyāśayati

19

vrapāntāni

20

yau te māteti mantroktau badhnāti

21

yathedaṃ bhūmyā adhi yathā vṛkṣaṃ vāñca me yathāyaṃ vāha iti saṃspṛṣṭayorvṛkṣalibujayoḥ śakalāvantareṣusthakarāñjanakuṣṭhamadughareṣmamathitatṛṇamājyena saṃnīya saṃspṛśati

22

uttudastvetyaṅgulyopanudati

23

ekaviṃśatiṃ prācīnakaṇṭakānalaṃkṛtānanūktānādadhāti

24

kūdīprāntāni sasūtrāṇi

25

navanītānvaktaṃ kuṣṭhaṃ trirahnaḥ pratapati trirātre

26

dīrghotpale'vagṛhya saṃviśati

27

uṣṇodakaṃ tripāde pattaḥ prabaddhāṅguṣṭhābhyāmardayañchate

28

pratikṛtimāvalekhanīṃ dārbhyūṣeṇa bhāṅgajyena kaṇṭakaśalyayolūkapattrayāsitālakāṇḍayāhṛdaye vidhyati

1

sahasraśṛṅga iti svāpanam

2

udapātreṇa saṃpātavatā śālāṃ saṃprokṣyāparasmindvārapakṣe nyubjati

3

evaṃ nagnaḥ

4

ulūkhalamuttarāṃ sraktiṃ dakṣiṇaśayanapādaṃ tantūnabhimantrayate

5

asthāddyauriti niveṣṭanam

6

āveṣṭanena vaṃśāgramavabadhya madhyamāyāṃ badhnāti

7

śayanapādamutpale ca

8

ākṛṣṭe ca

9

ākarṣeṇa tilāñjuhoti

10

idaṃ yatpreṇya iti śiraḥkarṇamabhimantrayate

11

keśāndhārayati

12

bhagena mā nyastikedaṃ khanāmīti sauvarcalamoṣadhivacchuklaprasūnaṃ śirasyupacṛtya grāmaṃ praviśati

13

rathajitāmiti māṣasmarānnivapati

14

śarabhṛṣṭīrādīptāḥ pratidiśamabhyasyatyarvācyā āvalekhanyāḥ

15

bhagamasyā varca iti mālāniṣpramandadantadhāvanakeśamīśānahatāyā anustaraṇyā vā kośamulūkhaladaraṇe triśile nikhanati

16

mālāmupamathyānvāha

17

trīṇi keśamaṇḍalāni
kṛṣṇamūtrena vigrathya triśile'śmottarāṇi vyatyāsam

18

athāsyai bhagamutkhanati yaṃ te bhagaṃ nicakhnustriśile yaṃ catuḥśile/
idaṃ tamutkhanāmi prajayā ca dhanena ceti

19

imāṃ khanāmīti bāṇāparṇīṃ lohitājāyā drapsena saṃnīya śayanamanu parikirati

20

abhi te'dhāmityadhastātpalāśamupacṛtati

21

upa te'dhāmityuparyupāsyati

22

kāmaṃ vineṣyamāṇo'pāghenāsaṃkhyātāḥ śarkarāḥ parikiranvrajati

23

saṃmṛdnañjapati

24

asaṃmṛdnan

25

īrṣyāyā dhrājiṃ janādviśvajanīnāttvāṣṭreṇāhamiti pratijāpaḥ pradānābhimarśanāni

26

prathamena vakṣaṇāsu mantroktam

27

agneriveti paraśuphāṇṭam

28

ava jyāmiveti dṛṣṭvāśmānamādatte

29

dvitīyayābhinidadhāti

30

tṛtīyayābhiniṣṭhīvati

31

chāyāyāṃ sajyaṃ karoti

32

ayaṃ darbha ityoṣadhivat

33

agne jātāniti na vīraṃ janayetprānyāniti na vijātetetyaśvatarīmūtramaśmamaṇḍalābhyāṃ saṃghṛṣya bhakte'laṃkāre

34

sīmantamanvīkṣate

35

api vṛśceti jāyāyai jāramanvāha

36

klībapade bādhakaṃ dhanurvṛścati

37

āśaye'śmānaṃ praharati

38

tṛṣṭika iti bāṇāparṇīm

39

ā te dada iti mantroktāni saṃspṛśati

40

api cānvāhāpi cānvāha

37

ityatharvavede kauśikasūtre caturtho'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

ambayo yantīti kṣīraudanotkucastambapāṭāvijñānāni

2

sāṃgrāmikaṃ vedivijñānam

3

venastaditi pañcaparveṣukumbhakamaṇḍalustambakāmpīlaśākhāyugedhmākṣeṣu pāṇyorekaviṃśatyāṃ śarkarāsvīkṣate

4

kumbhamahatena pariveṣṭyādhāya śayane vikṛte saṃpātānatinayati

5

anatīkāśamavacchādyārajovitte kumāryau yena haretāṃ tato naṣṭam

6

evaṃ sīre sākṣe

7

loṣṭānāṃ kumārīmāha yamicchasi tamādatsveti

8

ākṛtiloṣṭavalmīkau kalyāṇam

9

catuṣpathādbahucāriṇī

10

śmaśānānnaciraṃ jīvati

11

udakāñjaliṃ ninayetyāha

12

prācīnamapakṣipantyāṃ kalyāṇam

1

jarāyuta iti durdinamāyanpratyuttiṣṭhati

2

anvṛcamudavajraiḥ

3

asyulmukakiṣkurūnādāya

4

nagno lalāṭamunmṛjānaḥ

5

utsādya bāhyato'ṅgārakapāle śigruśarkarā juhoti

6

kerārkāvādadhāti

7

varṣaparītaḥ pratilomakarṣitastriḥ parikramya khadāyāmarkaṃ kṣipraṃ saṃvapati

8

namaste astu yaste pṛthu stanayitnurityaśaniyuktamapādāya

9

prathamasya somadarbhakeśānīkuṣṭhalākṣāmañjiṣṭhībadaraharidraṃ bhūrjaśakalena pariveṣṭya manthaśirasyurvarāmadhye nikhanati

10

dadhi navenāśnātyā saṃharaṇāt

11

āśāpālīyaṃ tṛtīyāvarjaṃ dṛṃhaṇāni

12

bhaumasya dṛtikarmāṇi

13

puroḍāśānaśmottarānantaḥsraktiṣu nidadhāti

14

ubhayānsaṃpātavataḥ

15

sabhābhāgadhāneṣu ca

16

asaṃtāpe jyotirāyatanasyaikato'nyaṃ śayāno bhaumaṃ japati

17

iyaṃ vīruditi madughaṃ khādannaparājitātpariṣadamāvrajati

18

necchatruriti pāṭāmūlaṃ pratiprāśitam

19

anvāha

20

badhnāti

21

mālāṃ saptapalāśīṃ dhārayati

22

ye bhakṣayanta iti pariṣadyekabhaktamanvīkṣamāṇo bhuṅkte

23

brahma jajñānamityadhyāyānupākariṣyannabhivyāhārayati

24

prāśamākhyāsyan

25

brahmodyaṃ vadiṣyan

26

mamāgne varca iti vibhuṅkṣyamāṇaḥ pramattarajjuṃ badhnāti

27

sabhā ca meti bhakṣayati

28

sthūṇe gṛhṇātyupatiṣṭhate

29

yadvadāmīti mantroktam

30

ahamasmītyaparājitātpariṣadamāvrajati

1

dūṣyā dūṣirasīti srāktyaṃ badhnāti

2

purastādagneḥ piśaṅgaṃ gāṃ kārayati

3

paścādagnerlohitājam

4

yūṣapiśitārtham

5

mantroktāḥ

6

vāśākāmpīlasitīvārasadaṃpuṣpā avadhāya

7

dūṣyā dūṣirasi ye purastādīśānāṃ tvā samaṃ jyotiruto asyabandhukṛtsuparṇastvā yāṃ te cakrurayaṃ pratisaro yāṃ kalpayantīti mahāśāntimāvapate

8

niśyavamucyoṣṇīṣyagrataḥ prokṣanvrajati

9

yatāyai yatāyai śāntāyai śāntivāyai bhadrāyai bhadrāvati syonāyai śagmāyai śivāyai sumaṅgali prajāvati susīme'haṃ vāmābhūriti

10

abhāvādapavidhyati

11

kṛtyayāmitracakṣuṣā samīkṣankṛtavyadhanītyavaliptaṃ kṛtyayā vidhyati

12

uktāvalekhanīm

13

dūṣyā dūṣirasīti darvyā triḥ sārūpavatsenāpodakena mathitena gulphānpariṣiñcati

14

śakalenāvasicya yūṣapiśitānyāśayati

15

yaṣṭibhiścarma pinahya praiṣakṛtparikramya bandhānmuñcati saṃdaṃśena

16

anyatpārśvīṃ saṃveśayati

17

śakalenoktam

18

abhyakteti navanītena mantroktam

19

darbharajjvā saṃnahyottiṣṭhaivetyutthāpayati

20

savyena dīpaṃ dakṣiṇenodakālābvādāya vāgyatāḥ

21

praiṣakṛdagrataḥ

22

anāvṛtam

23

agoṣpadam

24

anudakakhātam

25

dakṣiṇāpravaṇe vā svayaṃdīrṇe vā svakṛte veriṇe'nyāśāyāṃ vā nidadhāti

26

alābunā dīpamavasicya yathā sūrya ityāvṛtyāvrajati

27

tiṣṭhaṃstiṣṭhantīṃ mahāśāntimuccairabhinigadati

28

marmāṇi saṃprokṣante

29

kṛṣṇasīreṇa karṣati

30

adhi sīrebhyo daśa dakṣiṇā

31

abhicāradeśā mantreṣu vijñāyante tāni marmāṇi

1

yadadaḥ saṃprayatīriti yenecchennadī pratipadyeteti prasiñcanvrajati

2

kāśadividhuvakavetasānniminoti

3

idaṃ va āpa iti hiraṇyamadhidadhāti

4

ayaṃ vatsa itīṣīkāñjimaṇḍūkaṃ nīlalohitābhyāṃ sakakṣaṃ baddhvā

5

ihetthamityavakayā pracchādayati

6

yatredamiti ninayati

7

mārutaṃ kṣīraudanaṃ mārutaśṛtaṃ mārutaiḥ paristīrya mārutena sruveṇa mārutenājyena varuṇāya trirjuhoti

8

uktamupamanthanam

9

dadhimanthaṃ baliṃ hṛtvā saṃprokṣaṇībhyāṃ prasiñcanbrajati

10

pāṇinā vetreṇa vā pratyāhatyopari nipadyate

11

ayaṃ te yonirityaraṇyoragniṃ samāropayati

12

ātmani vā

13

upāvaroha jātavedaḥ punardevo devebhyo havyaṃ vaha prajānan / ānandino modamānāḥ suvīrā indhīmahi tvā śaradāṃ śatānītyupāvarohayati

14

yāṃ tvā gandharvo akhanadvṛṣaṇaste khanitāro vṛṣā tvamasyoṣadhe / vṛṣāsi vṛṣṇyāvati vṛṣaṇe tvā khanāmasītyucchuṣmāpariṣyādhāvāyasena khanati

15

dugdhe phāṇṭāvadhijyopastha ādhāya pibati

16

mayūkhe musale vāsīno yathāsita ityekārkasūtramārkaṃ badhnāti

17

yāvadaṅgīnamityasitaskandhamasitavālena

18

ā vṛṣāyasvetyubhayamapyeti

1

samutpatantu pra nabhasveti varṣakāmo dvādaśarātramanuśuṣyet

2

sarvavrata upaśrāmyati

3

maruto yajate yathā varuṇaṃ juhoti

4

oṣadhīḥ saṃpātavatīḥ praveśyābhinyubjati

5

viplāvayeta

6

śvaśiraṇṭakaśiraḥ keśajaradupānaho vaṃśāgre prabadhya yodhayati

7

udapātreṇa saṃpātavatā saṃprokṣyāmapātraṃ tripāde'śmānamavadhāyāpsu nidadhāti

8

ayaṃ te yonirā no bhara dhītī vetyarthamutthāsyannupadadhīta

9

japati

10

pūrvāsvaṣāḍhāsu gartaṃ khanati

11

uttarāsu saṃcinoti

12

ādevanaṃ saṃstīrya

13

udbhindatīṃ saṃjayantīṃ yathā pṛkṣamaśaniridamugrāyeti vāsitānakṣānnivapati

14

ambayo yanti śaṃbhumayobhū hiraṇyavarṇā yadadaḥ punantu mā sasruṣīrhimavataḥ pra sravanti vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa śaṃ ca no mayaśca no'naḍuḍmastvaṃ prathamaṃ mahyamāpo vaiśvānaro raśmibhirityabhivarṣaṇāvasecanānām

15

uttamena vācaspatiliṅgābhirudyantamupatiṣṭhate

16

snāto'hatavasano niktvāhatamācchādayati

17

dadāti

18

yathā māsamiti vananam

19

vatsaṃ saṃdhāvya gomūtreṇāvasicya triḥ pariṇīyopacṛtati

20

śiraḥkarṇamabhimantrayate

21

vātaraṃhā iti snāte'śve saṃpātānabhyatinayati

22

palāśe cūrṇeṣūttarān

23

ācamayati

24

āplāvayati

25

cūrṇairavakirati

26

trirekayā ceti

1

bhadrādadhīti pravatsyannupadadhīta

2

japati

3

yānaṃ saṃprokṣya vimocayati

4

dravyaṃ saṃpātavadutthāpayati

5

nirmṛjyopayacchati

6

ubhā jigyathurityārdrapādābhyāṃ sāṃmanasyam

7

yānena pratyañcau grāmānpratipādya prayacchati

8

āyātaḥ samidha ādāyorjaṃ bibhradityasaṃkalpayannetya sakṛdādadhāti

9

ṛcaṃ sāmetyanupravacanīyasya juhoti

10

yuktābhyāṃ tṛtīyām

11

ānumatīṃ caturthīm

12

samāvartanīyasamāpanīyayoścaiṣejyā

13

apo divyā iti paryavetavrata udakānte śāntyudakamabhimantrayate

14

astamite samitpāṇiretya tṛtīyāvarjaṃ samidha ādadhāti

15

idāvatsarāyeti vratavisarjanamājyaṃ juhuyāt

16

samidho'bhyādadhyāt

17

idāvatsarāya parivatsarāya saṃvatsarāya prativedayāma enat/
yadvrateṣu duritaṃ nijagmimo durhārdaṃ tena śamalenāñjmaḥ//
yanme vrataṃ vratapate lulobhāhorātre samadhātāṃ ma enat/
udyanpurastādbhiṣagastu candramāḥ sūryo raśmibhirabhigṛṇātvenat//
yadvratamatipede cittyā manasā hṛdā/
ādityā rudrāstanmayi vasavaśca samindhatām//
vratāni vratapataya upākaromyagnaye/
sa me dyumnaṃ bṛhadyaśo dīrghamāyuḥ kṛṇotu ma iti vratasamāpanīrādadhāti

18

trirātramarasāśī snātavrataṃ carati

19

nirlakṣmyamiti pāpalakṣaṇāyā mukhamukṣatyanvṛcaṃ dakṣiṇātkeśastukāt

20

palāśena phalīkaraṇānhutvā śeṣaṃ pratyānayati

21

phalīkaraṇatuṣabusāvatakṣaṇāni savyāyāṃ pādapārṣṇyāṃ nidadhāti

22

apanodanāpāghābhyāmanvīkṣaṃ pratijapati

23

dīrghāyutvāyeti mantroktaṃ badhnāti

1

karśaphasyeti piśaṅgasūtramaraludaṇḍaṃ yadāyudham

2

phalīkaraṇairdhūpayati

3

ati dhanvānītyavasānaniveśanānucaraṇāni ninayanejyā

4

vāstoṣpatīyaiḥ kulijakṛṣṭe dakṣiṇato'gneḥ saṃbhāramāharati

5

vāstoṣpatyādīni mahāśāntimāvapate

6

madhyame garte darbheṣu vrīhiyavamāvapati

7

śāntyudakaśaṣpaśarkaramanyeṣu

8

ihaiva dhruvāmiti mīyamānāmucchrīyamāṇāmanumantrayate

9

abhyajyarteneti mantroktam

10

pūrṇaṃ nārītyudakumbhamagnimādāya prapadyante

11

dhruvābhyāṃ dṛṃhayati

12

śaṃbhumayobhubhyāṃ viṣyandayati

13

vāstoṣpate prati jānīhyasmānsvāveśo anamīvo na edhi/
yattvemahe prati nastajjuṣasva catuṣpado dvipada ā veśayeha/
anamīvo vāstoṣpate viśvā rūpāṇyāviśan /
sakhā suśeva edhi na iti
vāstoṣpataye kṣīraudanasya juhoti

14

sarvānnāni brāhmaṇānbhojayati

15

maṅgalyāni

16

ye agnaya iti kravyādanupahata iti pālāśaṃ badhnāti

17

juhoti

18

ādadhāti

19

udañcanenodapātryāṃ yavānadbhirānīyollopam

20

ye agnaya iti pālāśyā darvyā manthamupamathya kāmpīlībhyāmupamanthanībhyām

21

śamanaṃ ca

1

ya ātmadā iti vaśāśamanam

2

purastādagneḥ pratīcīṃ dhārayanti

3

paścādagneḥ prāṅmukha upaviśyānvārabdhāyai śāntyudakaṃ karoti

4

tatraitatsūktamanuyojayati

5

tenaināmācāmayati ca saṃprokṣati ca

6

tiṣṭhaṃstiṣṭhantīṃ mahāśāntimuccairabhinigadati

7

ya īśe paśupatiḥ paśūnāmiti hutvā vaśāmanakti śirasi kakude jaghanadeśe

8

anyatarāṃ svadhitidhārāmanakti

9

aktayā vapāmutkhanati

10

dakṣiṇe pārśve darbhābhyāmadhikṣipatyamuṣmai tvā juṣṭamiti yathādevatam

11

nissālāmityulmukena triḥ prasavyaṃ pariharatyanabhipariharannātmānam

12

darbhābhyāmanvārabhate

13

paścāduttarato'gneḥ pratyakśīrṣīmudakpādīṃ nividhyati

14

samasyai tanvā bhavetyanyataraṃ darbhamavāsyati

15

atha prāṇānāsthāpayati prajānanta iti

16

dakṣiṇatastiṣṭhanrakṣohaṇaṃ japati

17

saṃjñaptāyāṃ juhoti
yadvaśā māyumakratoro vā paḍbhirāhata /
agnirmā tasmādenaso viśvānmuñcatvaṃhasa iti

18

udapātreṇa patnyabhivrajya mukhādīni gātrāṇi prakṣalayate

19

mukhaṃ śundhasva devayajyāyā iti

20

prāṇāniti nāsike

21

cakṣuriti cakṣuṣī

22

śrotramiti karṇau

23

yatte krūraṃ yadāsthitamiti samantaṃ rajjudhānam

24

caritrāṇīti pādānsamāhṛtya

25

nābhimiti nābhim

26

meḍhramiti bheḍhram

27

pāyumiti pāyum

28

yatte krūraṃ yadāsthitaṃ tacchundhasvetyavaśiṣṭāḥ pārśvadeśe'vasicya yathārthaṃ vrajati

29

vapāśrapaṇyāvājyaṃ sruvaṃ svadhitiṃ darbhamādāyābhivrajyottānāṃ parivartmānulomaṃ nābhideśe darbhamāstṛṇāti

30

oṣadhe trāyasvainaṃ svadhite mainaṃ hiṃsīriti śastraṃ prayacchati

31

idamahamāmuṣyāyaṇasyāmuṣyāḥ putrasya prāṇāpānāvapakṛntāmītyapakṛtya

32

adharapravraskena lohitasyāpahatya

33

idamahamāmuṣyāyaṇasyāmuṣyāḥ putrasya prāṇāpānau nikhanāmītyāsye nikhanati

34

vapayā dyāvāpṛthivī prorṇuvāthāmiti vapāśrapaṇyau vapayā pracchādya

35

svadhitinā prakṛtyotkṛtya

36

āvraskamabhighārya

37

vāyave stokānāmiti darbhāgraṃ prāsyati

38

pratyuṣṭaṃ rakṣa iti carumaṅgāre nidadhāti

39

devastvā savitā
śrapayatviti śrapayati

40

suśṛtāṃ karoti

1

yadyaṣṭāpadī syādgarbhamañjalau sahiraṇyaṃ sayavaṃ vā ya ātmadā iti khadāyāṃ tryaratnāvagnau sakṛjjuhoti

2

viśasya samavattānyavadyet

3

hṛdayaṃ jihvā śyenaśca doṣī pārśve ca tāni ṣaṭ/
yakṛdvṛkkau gudaśroṇī tānyekādaśa daivatāni

4

dakṣiṇaḥ kapilalāṭaḥ savyā śroṇirgudaśca yaḥ/
etāni trīṇi tryaṅgāni sviṣṭakṛdbhāga eva

5

tadavadya prajñātāni śrapayet

6

hoṣyandvirdvirdevatānāmavadyet

7

sakṛtsakṛtsauviṣṭakṛtānām

8

vapāyāḥ samiddha ūrdhvā asyeti juhoti

9

yuktābhyāṃ tṛtīyām

10

ānumatīṃ caturthīm

11

jātavedo vapayā gaccha devāṃstvaṃ hi hotā prathamo babhūtha/
ghṛtasyāgne tanvā saṃ bhava satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāhā

12

ūrdhvaṃ nabhasaṃ mārutaṃ gacchatamiti vapāśrapaṇyāvanupraharati

13

prācīmekaśṛṅgāṃ pratīcīṃ dviśṛṅgām

14

pitryeṣu vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatraitānvettha nihitānparāke /
medasaḥ kulyā upa tānsravantu satyā eṣāmāśiṣaḥ santu kāmāḥ svāhā svadheti vapāyāstrirjuhoti

15

samavattānām

16

sthālīpākasya samrāḍasyadhiśrayaṇaṃ nāma sakhīnāmabhyahaṃ viśvā āśāḥ sākṣīya/
kāmo'si kāmāya tvā sarvavīrāya sarvapuruṣāya sarvagaṇāya sarvakābhāya juhomi
anvadya no'numatiḥ pūṣā sarasvatī mahī / yatkaromi tadṛdhyatāmanumataye svāheti juhoti

17

ka idaṃ kasmā adātkāmastadagre yadannaṃ punarmaitvindriyamiti pratigṛhṇāti

18

uttamā sarvakarmā

19

vaśayā pākayajñā vyākhyātāḥ

1

utāmṛtāsuḥ śivāsta ityabhyākhyātāya prayacchati

2

drughaṇaśiro rajjvā badhnāti

3

pratirūpaṃ palāśāyolohahiraṇyānām

4

yena someti yājayiṣyansārūpavatsamaśnāti

5

nidhane yajate

6

yaṃ yācāmi yadāśaseti yāciṣyan

7

mantroktāni patitebhyo devāḥ kapota ṛcā kapotamamūnhetiriti mahāśāntimāvapate

8

parīme'gnimityagniṃ gāmādāya niśi kārayamāṇastriḥ śālāṃ pariṇayati

9

paro'pehi yo na jīva iti svapnaṃ dṛṣṭvā mukhaṃ vimārṣṭi

10

atighoraṃ dṛṣṭvā maiśradhānyaṃ puroḍāśamanyāśāyāṃ vā nidadhāti

11

paryāvarta iti paryāvartate

12

yatsvapna ityaśitvā vīkṣate

13

vidma te svapneti sarveṣāmapyayaḥ

14

nahi te agne tanva iti brahmacāryācāryasyādahana upasamādhāya triḥ parikramya puroḍāśaṃ juhoti

15

trirātramaparyāvartamānaḥ śayīta

16

nopaśayīteti kauśikaḥ

17

snānīyābhiḥ snāyāt

18

aparyavetavrataḥ pratyupeyāt

19

avakīrṇine darbhaśulbamāsajya yatte devītyāvapati

20

evaṃ saṃpātavatodapātreṇāvasicya

21

mantroktaṃ śāntyudakena saṃprokṣya

22

saṃ samiditi svayaṃprajvalite'gnau

23

agnī rakṣāṃsi sedhatīti sedhantam

24

yadasmṛtīti saṃdeśamaparyāpya

25

pratno hīti pāpanakṣatre jātāya mūlena

26

mā jyeṣṭhaṃ tṛte devā iti parivittiparivividānāvudakānte mauñjaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati

27

avasiñcati

28

pheneṣūttarānpāśānādhāya nadīnāṃ phenāniti praplāvayati

29

sarvaiśca praviśyāpāṃ sūktaiḥ

30

devaheḍanena mantroktam

31

ācāryāya

32

upadadhīta

33

khadāśayasyāvapate

34

vaivasvataṃ yajate

35

catuḥśarāvaṃ dadāti

36

uttamarṇe mṛte tadapatyāya prayacchati

37

sagotrāya

38

śmaśāne nivapati

39

catuṣpathe ca

40

kakṣānādīpayati

41

divo nu māmiti vīdhrabindūnprakṣālayati

42

mantroktaiḥ spṛśati

43

yasyottamadantau pūrvau jāyete yau vyāghrāvityāvapati

44

mantroktāndaṃśayati

45

śāntyudakaśṛtamādiṣṭānāmāśayati

46

pitarau ca

47

idaṃ yatkṛṣṇa iti kṛṣṇaśakuninādhikṣiptam prakṣālayati

48

upamṛṣṭaṃ paryagni karoti

49

pratīcīnaphala ityapāmārgedhme'pāmārgīrādadhāti

50

yadarvācīnamityācāmati

51

yatte bhūma iti vikhanati

52

yatta ūnamiti saṃvapati

53

prehi pra hareti kāpiñjalāni
svastyayanāni bhavanti

54

prehi pra hara vā dāvāngṛhebhyaḥ svastaye/
kapiñjala pradakṣiṇaṃ śatapattrābhi no vada//
bhadram vada dakṣiṇato bhadramuttarato vada/
bhadraṃ purastānno vada bhadraṃ paścātkapiñjala//
śunaṃ vada dakṣiṇataḥ śunamuttarato vada/
śunaṃ purastānno vada śunaṃ paścātkapiñjala//
bhadraṃ vada putrairbhadraṃ vada gṛheṣu ca/
bhadramasmākaṃ vada bhadraṃ no abhayaṃ vada//
āvadaṃstvaṃ śakune bhadramā vada tūṣṇīmāsīnaḥ sumatiṃ cikiddhi naḥ/
yadutpatanvadasi karkariryathā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ//
yauvanāni mahayasi jigyuṣāmiva dundubhiḥ/
kapiñjala pradakṣiṇaṃ śatapattrābhi no vadeti kāpiñjalāni svastyayanāni bhavanti

55

yo abhyu babhruṇāyasi svapantamatsi puruṣaṃ śayānamagatsvalam /
ayasmayena brahmaṇāśmamayena varmaṇā paryasmānvaruṇo dadhadityabhyavakāśe saṃviśatyabhyavakāśe saṃviśati

47

ityatharvavede kauśikasūtre pañcamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

ubhayataḥ paricchinnaṃ śaramayaṃ barhirābhicārikeṣu

2

dakṣiṇataḥ saṃbhāramāharatyāṅgirasam

3

iṅgiḍamājyam

4

savyāni

5

dakṣiṇāpavargāṇi

6

dakṣiṇāpravaṇa īriṇe dakṣiṇāmukhaḥ prayuṅkte

7

sāgnīni

8

agne yatte tapa iti purastāddhomāḥ

9

tathā tadagne kṛṇu jātaveda ityājyabhāgau

10

niramuṃ nuda iti saṃsthitahomāḥ

11

kṛttikārokārodhāvāpyeṣu

12

bharadvājapravraskenāṅgirasaṃ daṇḍaṃ vṛścati

13

mṛtyorahamiti bādhakīmādadhāti

14

ya imāmayaṃ vajra iti dviguṇāmekavīrānsaṃnahya pāśānnimuṣṭitṛtīyaṃ daṇḍaṃ saṃpātavat

15

pūrvābhirbadhnīte

16

vajro'si sapatnahā tvayādya vṛtraṃ sākṣīya/
tvāmadya vanaspate vṛkṣāṇāmudayuṣmahi//
sa na indra purohito viśvataḥ pāhi rakṣasaḥ/
abhi gāvo anūṣatābhi dyumnaṃ bṛhaspate//
prāṇa prāṇaṃ trayasvāso asave mṛḍa/
nirṛte nirṛtyā naḥ pāśebhyo muñca//
iti daṇḍamādatte

17

bhaktasyāhutena mekhalāyā granthimālimpati

18

ayaṃ vajra iti bāhyato daṇḍamūrdhvamavāgagraṃ tisṛbhiranvṛcaṃ nihanti

19

antarupaspṛśet

20

yadaśnāmīti mantroktam

21

yatpātramāhanti phaḍḍhato'sāviti

22

idamahamāmuṣyāyaṇasyāmuṣyāḥ putrasya prāṇāpānāvapyāyacchāmītyāyacchati

23

ye'māvāsyāmiti saṃnahya sīsacūrṇāni bhakte'laṃkāre

24

parābhūtaveṇoryaṣṭyā bāhumātryālaṃkṛtayāhanti

25

dyāvāpṛthivī urvati paraśupalāśena dakṣiṇā dhāvataḥ padaṃ vṛścati

26

anvaktristiryaktriḥ

27

akṣṇayā saṃsthāpya

28

āvraskānyāṃśūnpalāśamupanahya bhraṣṭre'bhyasyati

29

sphoṭatsu stṛtaḥ

30

paścādagneḥ karṣvāṃ kūdyupastīrṇāyāṃ dvādaśarātramaparyāvartamānaḥ śayīta

31

tata utthāya trirahna udavajrānpraharati

32

nadyā anāmasaṃpannāyā aśmānaṃ prāsyati

33

uṣṇe'kṣatasaktūnanūpamathitānanucchvasanpibati

34

kathaṃ trīṃstrīnkāśīṃ strirātram

35

dvaudvau trirātram

36

ekaikaṃ ṣaḍrātram

37

dvādaśyāḥ prātaḥ kṣīraudanaṃ bhojayitvocchiṣṭānucchiṣṭaṃ bahumatsye prakirati

38

saṃdhāvatsu stṛtaḥ

39

lohitaśirasaṃ kṛkalāsamamūnhanmīti hatvā sadyaḥ kāryo bhāṅge śayane

40

lohitālaṃkṛtaṃ kṛṣṇavasanamanūktaṃ dahati

41

ekapadābhiranyo'nutiṣṭhati

42

aṅgaśaḥ sarvahutamanyam

43

paścādagneḥ śarabhṛṣṭīrnidhāyodagvrajatyā svedaśananāt

44

nivṛtya svedālaṃkṛtā juhoti

45

kośa uraḥśiro'vadhāya padātpāṃsūn

46

paścādagnerlavaṇamṛḍīcīstisro'śītīrvikarṇīḥ śarkarāṇām

47

viṣaṃ śirasi

48

bādhakenāvāgagreṇa praṇayannanvāha

49

pāśe sa iti kośe granthīnudgrathnāti

50

āmumityādatte

51

marmaṇi khādireṇa sruveṇa gartaṃ khanati

52

bāhumāttamatīva ya iti śarairavajvālayati

53

avadhāya saṃcitya loṣṭaṃ sruveṇa samopya

54

amumunnaiṣamityuktāvalekhanīm

55

chāyāṃ vā

56

upaninayate

57

anvāha

1

bhrātṛvyakṣayaṇamityaraṇye sapatnakṣayaṇīrādadhāti

2

grāmametyāvapati

3

pumānpuṃsa iti mantroktamabhihutālaṃkṛtaṃ badhnāti

4

yāvantaḥ sapatnāstāvataḥ pāśāniṅgiḍālaṃkṛtānsaṃpātavato'nuktānsasūtrāṃścambā marmaṇi nikhanati

5

nāvi praiṇānnudasva kāmeti mantroktaṃ śākhayā praṇudati

6

te'dharāñca iti praplāvayati

7

bṛhanneṣāmityāyantaṃ śapyamānamanvāha

8

vaikaṅkateneti mantroktam

9

dadirhīti sāgnīni

10

deśakapaṭu prakṣiṇāti

11

te'vadanniti netṝṇāṃ padaṃ vṛścati

12

anvāha

13

brahmagavībhyāmanvāha

14

ceṣṭām

15

vicṛtati

16

ūbadhye

17

śmaśāne

18

triramūnhanasvetyāha

19

dvitīyayāśmānamūbadhye gūhayati

20

dvādaśarātraṃ sarvavrata upaśrāmyati

21

dvirudite stṛtaḥ

22

avāgagreṇa nivartayati

23

upa prāgāditi śune piṇḍaṃ pāṇḍuṃ prayacchati

24

tārchaṃ badhnāti

25

juhoti

26

ādadhāti

27

idaṃ tadyuje yatkiṃ cāsau manasetyāhitāgniṃ pratinirvapati

28

madhyamapalāśena phalīkaraṇāñjuhoti

29

niramubhityaṅguṣṭhena triranuprastṛṇāti

30

śaraṃ kadvindukoṣṭhairanunirvapati

31

lohitāśvatthapalāśena viṣāvadhvastaṃ juhoti

32

tvaṃ vīrudhāmiti mūtrapurīṣaṃ vatsaśeṣyāyāṃ kakucairapidhāpya saṃpiṣya nikhanati

33

śepyānaḍe

34

śepyāyām

35

yathā sūrya ityanvāha

36

uttarayā yāṃstānpaśyati

37

indrotibhiragne jātānyo na stāyaddipsati yo naḥ śapāditi vaidyuddhatīḥ

38

sāṃtapanā ityūrdhvaśuṣīḥ

39

ghraṃsaśṛtaṃ puroḍāśaṃ ghraṃsavilīnena sarvahutam

40

udasya śyāvāvitīṣīkāñjimaṇḍūkaṃ nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ sakakṣaṃ baddhvoṣṇodake vyādāya pratyāhuti maṇḍūkamapanudatyabhinyubjati

41

upadhāvantamasadangāva iti kāmpīlaṃ saṃnahya kṣīrotsikte pāyayati lohitānāṃ caikkaśam

42

aśiśiṣoḥ kṣīraudanam

43

āmapātramabhyavanenekti

1

sapatnahanamityṛṣabhaṃ saṃpātavantamatisṛjati

2

āśvatthīravapannāḥ

3

svayamindrasyauja iti prakṣālayati

4

jiṣṇave yogāyetyapo yunakti

5

vātasya raṃhitasyāmṛtasya yoniriti pratigṛhṇāti

6

uttamāḥ pratāpyādharāḥ pradāyainasenānadharācaḥ parāco'vācastapasastamunnayata devāḥ pitṛbhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatiḥ prathamo devatānāmityatisṛjati

7

idamahaṃ yo mā prācyā diśo'ghāyurabhidāsādapavādīdiṣūguhaḥ tasyemau prāṇāpānāvapakrāmāmi brahmaṇā

8

dakṣiṇāyāḥ pratīcyā udīcyā dhruvāyā vyadhvāyā ūrdhvāyāḥ

9

idamahaṃ yo mā diśāmantardeśebhya ityapakrāmāmīti

10

evamabhiṣṭvā

11

nāpohananiveṣṭanāni sarvāṇi khalu śaśvadbhūtāni

12

brāhmaṇādvajramudyacchamānācchaṅkante māṃ haniṣyasi māṃ haniṣyasīti tebhyo'bhayaṃ vadecchamagnaye śaṃ pṛthivyai śamantarikṣāya śaṃ vāyave śaṃ dive śaṃ sūryāya śaṃ candrāya śaṃ nakṣatrebhyaḥ śaṃ gandharvāpsarobhyaḥ śaṃ sarpetarajanebhyaḥ śivaṃ mahyamiti

13

yo va āpo'pāṃ yaṃ vayamapāmasmai vajramityanvṛcamudavajrān

14

viṣṇoḥ kramo'sīti viṣṇukramān

15

mamāgne varca iti bṛhaspatiśirasaṃ pṛṣātakenopasicyābhimantryopanidadhāti

16

pratijānannānuvyāharet

17

uttamenopadraṣṭāram

18

udehi vājinnityardharcena nāvaṃ majjatīm

19

samiddho'gnirya ime dyāvāpṛthivī ajaiṣmetyadhipāśānādadhāti

20

padepade pāśānvṛścati

21

adhipāśānbādhakāñchaṅkūṃstānsaṃkṣudya saṃnahya bhraṣṭre'bhyasyati

22

aśiśiṣoḥ kṣīraudanādīni trīṇi

23

gartedhmāvantareṇāvalekhanīṃ sthāṇau nibadhya dvādaśarātraṃ saṃpātānabhyatininayati

24

ṣaṣṭhacodavajrānpraharati

25

saptamyācāmati

26

yaśca gāmityanvāha

27

nirdurmaṇya iti saṃdhāvyābhimṛśati

50

ityatharvavede kauśikasūtre ṣaṣṭho'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

svastidā ye te panthāna ityadhvānaṃ dakṣiṇena prakrāmati

2

vyudasyatyasaṃkhyātāḥ śarkarāḥ

3

tṛṇāni cchitvopatiṣṭhate

4

āre'mūḥ pāre pātaṃ no ya enaṃ pariṣīdanti yadāyudhaṃ daṇḍena vyākhyātam

5

diṣṭyā mukhaṃ vimāya saṃviśati

6

trīṇi padāni pramāyottiṣṭhati

7

tisro diṣṭīḥ

8

pretaṃ pādāvityavaśasya

9

pāyayati

10

upasthāsta iti trīṇyopyātikrāmati

11

svasti mātra iti niśyupatiṣṭhate

12

indramahamiti paṇyaṃ saṃpātavadutthāpayati

13

nimṛjya digyuktābhyāṃ doṣo gāya pātaṃ na iti pañcānaḍudbhyo yamo mṛtyurviśvajicchakadhūmaṃ bhavāśarvāvityupadadhīta

14

uttamena sārūpavatsasya rudrāya trirjuhoti

15

upottamena suhṛdo brāhmaṇasya śakṛtpiṇḍānparvasvādhāya śakadhūmaṃ kimadyāhariti pṛcchati

16

bhadraṃ sumaṅgalamiti pratipadyate

17

yuktayormā no devā yaste sarpa iti śayanaśālorvarāḥ parilikhati

18

tṛṇāni yugatardmanā saṃpātavanti dvāre pracṛtati

19

ūbadhyaṃ saṃbhinatti

20

nikhanati

21

ādadhāti

22

apāmārgaprasūnānkudrīcīśaphānparācīnamūlān

1

udita iti khādiraṃ śaṅkuṃ saṃpātavantamudgṛhṇannikhanangā anuvrajati

2

ninayanaṃ samuhya cāre sārūpavatsasyendrāya trirjuhoti

3

diśyānbalīnharati

4

pratidiśamupatiṣṭhate

5

madhye pañcamamanirdiṣṭam

6

śeṣaṃ ninayati

7

brahma jajñānaṃ bhavāśarvāvityāsannamaraṇye parvataṃ yajate

8

anyasminbhavaśarvapaśupatyugrarudramahādeveśānānāṃ pṛthagāhutīḥ

9

goṣṭhe ca dvitīyamaśnāti

10

darbhānādhāya dhūpayati

11

bhūtyai vaḥ puṣṭyai va iti prathamajayormithunayormukhamanakti

12

tisro naladaśākhā vatsānpāyayati

13

śākhayodakadhārayā gāḥ parikrāmati

14

aśmavarma ma iti ṣaḍaśmanaḥ saṃpātavataḥ sraktiṣu paryadhastānnikhanati

15

alasāletyālabheṣajam

16

trīṇi silāñjālāgrāṇyurvarāmadhye nikhanati

17

hataṃ tardamityayasā sīsaṃ karṣannurvarāṃ parikrāmati

18

aśmano'vakirati

19

tardamavaśirasaṃ vadanātkeśena samuhyorvarāmadhye nikhanati

20

uktaṃ cāre

21

balīnharatyāśāyā āśāpataye'śvibhyāṃ kṣetrapataye

22

yadaitebhyaḥ kurvīta vāgyatastiṣṭhedāstamayāt

1

ye panthāna iti parītyopadadhīta

2

prayacchati

3

yasyāste yatte devī viṣāṇā pāśānityunmocanapratirūpaṃ saṃpātavantaṃ karoti

4

vācā baddhāya bhūmiparilekham

5

āyana iti śamanamantarā hradaṃ karoti

6

śāle ca

7

avakayā śālāṃ paritanoti

8

śapyamānāya prayacchati

9

nidagdhaṃ prakṣālayati

10

mahīmū ṣviti taraṇānyālambhayati

11

dūrānnāvaṃ saṃpātavatīṃ naumaṇiṃ badhnāti

12

prapatha iti naṣṭaiṣiṇāṃ prakṣālitābhyaktapāṇipādānāṃ dakṣiṇānpāṇīnnimṛjyotthāpayati

13

evaṃ saṃpātavataḥ

14

nimṛjyaikaviṃśatiṃ śarkarāścatuṣpathe'vakṣipyāvakirati

15

namaskṛtyeti mantroktam

16

aṃholiṅgānāmāpo bhojanahavīṃṣyabhimarśanopasthānamādityasya

17

svayaṃ haviṣāṃ bhojanam

18

viśve devā ityāyuṣyāṇi

19

sthālīpāke ghṛtapiṇḍānpratinīyāśnāti

20

asminvasu yadābadhnannava prāṇāniti yugmakṛṣṇalamādiṣṭānāṃ sthālīpāka ādhāya badhnāti

21

āśayati

1

āyurdā iti godānaṃ kārayiṣyansabhārānsaṃbharati

2

amamrimojomānīṃ dūrvāmakarṇamaśmamaṇḍalamānaḍuhaśakṛtpiṇḍaṃ ṣaḍdarbhaprāntāni kaṃsamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham

3

bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya

4

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya

5

nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca

6

paścādagneḥ prāṅmukha upaviśyānvārabdhāya śāntyudakaṃ karoti

7

tatraitatsūktamanuyojayati

8

trirevāgniṃ saṃprokṣati triḥ paryukṣati

9

triḥ kārayamāṇamācāmayati ca saṃprokṣati ca

10

śakṛtpiṇḍasya sthālarūpaṃ kṛtvā suhṛde brāhmaṇāya prayacchati

11

tatsuhṛddakṣiṇato'gnerudaṅmukha āsīno dhārayati

12

athāsmā anvārabdhāya karoti

13

āyurdā ityanena sūktenājyaṃ juhvanmūrdhni saṃpātānānayati

14

dakṣiṇe pāṇāvaśmamaṇḍala udapātra uttarasaṃpātānsthālarūpa ānayati

15

amamrimojomānīṃ codapātre'vadhāya

16

sthālarūpe dūrvāṃ śāntyudakamuṣṇodakaṃ caikadhābhisamāsicya

17

āyamagansavitā kṣureṇetyudapātramanumantrayate

18

aditiḥ śmaśvityundati

19

yatkṣureṇetyudakpattraṃ kṣuramadbhi ścotya triḥ pramārṣṭi

20

yenāvapaditi dakṣiṇasya keśapakṣasya darbhapiñjūlyā keśānabhinidhāya prachidya sthālarūpe karoti

21

evameva dvitīyaṃ karoti

22

evaṃ tṛtīyam

23

evamevottarasya keśapakṣasya karoti

1

atha nāpitaṃ samādiśatyakṣaṇvanvapakeśaśmaśruroma parivapa nakhāni ca kurviti

2

punaḥ prāṇaḥ punarmaitvindriyamiti trirnimṛjya

3

tvayi mahimānaṃ sādayāmītyantato yojayet

4

athainamuptakeśaśmaśruṃ kṛttanakhamāplāvayati

5

hiraṇyavarṇā ityetena sūktena gandhapravādābhiralaṃkṛtya

6

svaktaṃ ma ityānakti

7

athainamahatena vasanena paridhāpayati pari dhatteti dvābhyām

8

ehyaśmānamā tiṣṭheti dakṣiṇena pādenāśmamaṇḍalamāsthāpya pradakṣiṇamagnimanupariṇīya

9

athāsya vāso nirmuṣṇāti yasya te vāsa ityetayā

10

athainamapareṇāhatena vasanenācchādayatyayaṃ vaste garbhaṃ pṛthivyā iti pañcabhiḥ

11

yathā dyaurmanase cetase dhiya iti mahāvrīhīṇāṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā śāntyudakenopasicyābhimantrya prāśayati

12

prāṇāpānāvojo'sītyupadadhīta

13

tubhyameva jarimanniti kumāraṃ mātāpitarau triḥ saṃprayacchete

14

ghṛtapiṇḍānāśayataḥ

15

cūḍākaraṇaṃ ca godānena vyākhyātam

16

paridhāpanāśmamaṇḍalavarjam

17

śive te stāmiti paridānāntāni

18

pārthivasya mā pra gāmeti catasraḥ sarvāṇyapiyanti

19

amamrimojomānīṃ ca dūrvāṃ ca keśāṃśca śakṛtpiṇḍaṃ caikadhābhisamāhṛtya

20

śāntavṛkṣasyoparyādadhāti

21

adhikaraṇaṃ brahmaṇaḥ kaṃsavasanaṃ gaurdakṣiṇā

22

brāhmaṇānbhaktenopepsanti

1

upanayanam

2

āyamaganniti mantroktam

3

yatkṣureṇetyuktam

4

yenāvapaditi sakṛdapiñjūli

5

laukikaṃ ca samānāmā paridhānāt

6

upetapūrvasya niyataṃ savāndāsyato'gnīnādhāsyamānaḥ paryavetavratadīkṣiṣyamāṇānām

7

soṣṇodakaṃ śāntyudakaṃ pradakṣiṇamanupariṇīya purastādagneḥ pratyaṅmukhamavasthāpya

8

āha brūhi

9

brahmacaryamāgamupa mā nayasveti

10

ko nāmāsi kiṃgotra ityasrāviti yathā nāmagotre bhavatastathā prabrūhi

11

ārṣeyaṃ mā kṛtvā bandhumantamupanaya

12

ārṣeyaṃ tvā kṛtvā bandhumantamupanayāmīti

13

ॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomityañjalāvudakamāsiñcati

14

uttaro'sāni brahmacāribhya ityuttamaṃ pāṇimanvādadhāti

15

eṣa ma ādityaputrastanme gopāyasvetyādityena samīkṣate

16

apakrāmanpauruṣeyādvṛṇāna ityenaṃ bāhugṛhītaṃ prāñcamavasthāpya dakṣiṇena pāṇinā nābhideśe'bhisaṃstabhya japati

17

asminvasu vasavo dhārayantu viśve devā vasava ā yātu mitro'mutrabhūyādantakāya mṛtyava ā rabhasva prāṇāya namo viṣāsahimityabhimantrayate

18

athāpi paritvaramāṇa ā yātu mitra ityapi khalvetāvataivopanīto bhavati

19

pracchādya trīnprāṇāyāmānkṛtvāvacchādya vatsatarīmudapātre samavekṣayet

20

samindra naḥ saṃ varcaseti dvābhyāmutsṛjanti gām

1

śraddhāyā duhiteti dvābhyāṃ bhādramauñjīṃ mekhalāṃ badhnāti

2

mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā prayacchāmīti pālāśaṃ daṇḍaṃ prayacchati

3

mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā pratigṛhṇāmi / suśravaḥ suśravasaṃ mā kurvavakro'vithuro'haṃ bhūyāsamiti pratigṛhṇāti

4

śyeno'sīti ca

5

athainaṃ vratādānīyāḥ samidha ādhāpayati

6

agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi tacchakeyaṃ tatsamāpeyaṃ tanme rādhyatāṃ tanme samṛdhyatāṃ tanme mā vyanaśattena rādhyāsaṃ tatte prabravīmi tadupākaromi agnaye vratapataye svāhā

7

vāyo vratapate / sūrya vratapate / candra vratapate / āpo vratapatnyo / devā vratapatayo / vedā vratapatayo / vratānāṃ vratapatayo vratamacāriṣaṃ tadaśakaṃ tatsamāptaṃ tanme rāddhaṃ tanme samṛddhaṃ tanme mā vyanaśattena rāddho'smi tadvaḥ prabravīmi tadupākaromi vratebhyo vratapatibhyaḥ svāheti

8

athainaṃ baddhamekhalamāhitasamitkaṃ sāvitrīṃ vācayati

9

pacchaḥ prathamam

10

tato'rdharcaśaḥ

11

tataḥ saṃhitām

12

athainaṃ saṃśāstyagneścāsi brahmacārinmama cāpo'śāna karma kurūrdhvastiṣṭhanmā divā svāpsīḥ samidha ādhehi

13

athainaṃ bhūtebhyaḥ paridadātyagnaye tvā paridadāmi brahmaṇe tvā paridadāmyudaṅkyāya tvā śūlvāṇāya paridadāmi śatruṃ jayāya tvā kṣātrāṇāya paridadāmi mārtyuṃjayāya tvā mārtyavāya paridadāmyaghorāya tvā paridadāmi takṣakāya tvā vaiśāleyāya paridadāmi hāhāhūhūbhyāṃ tvā gandharvābhyāṃ paridadāmi yogakṣemābhyāṃ tvā paridadāmi bhayāya ca tvābhayāya ca paridadāmi viśvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi viśvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmi saprajāpatikebhyaḥ

14

svasti caratādiheti mayi ramantāṃ brahmacāriṇa ityanugṛhṇīyāt

15

nānupraṇudet

16

praṇītīrabhyāvartasvetyabhyātmamāvartayati

17

yathāpaḥ pravatā yanti yathā māsā aharjaram/
evā mā brahmacāriṇo dhātarāyantu sarvadā//
svāhetyācāryaḥ samidhamādadhāti

1

śrāddhāyā duhiteti dvābhyāṃ bhādramauñjīṃ mekhalāṃ brāhmaṇāya badhnāti

2

maurvīṃ kṣatriyāya dhanurjyāṃ vā

3

kṣaumikīṃ vaiśyāya

4

mitrāvaruṇayostvā hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā prayacchāmīti pālāśaṃ daṇḍaṃ brāhmaṇāya prayacchati

5

āśvatthaṃ kṣatriyāya

6

nyagrodhāvarohaṃ vaiśyāya

7

yadyasya daṇḍo bhajyeta ya ṛte cidabhiśriṣa ityetayālabhyābhimantrayate

8

sarvatra śīrṇe bhinne naṣṭe'nyaṃ kṛtvā punarmaitvindriyamityādadhīta

9

atha vāsāṃsi

10

aiṇeyahāriṇāni brāhmaṇasya

11

rauravapārṣatāni kṣatriyasya

12

ājāvikāni vaiśyasya

13

sarveṣāṃ kṣaumaśāṇakambalavastram

14

kāṣāyāṇi

15

vastraṃ cāpyakāṣāyam

16

bhavati bhikṣāṃ dehīti brāhmaṇaścaret

17

bhikṣāṃ bhavatī dadātviti kṣatriyaḥ

18

dehi bhikṣāṃ bhavatīti vaiśyaḥ

19

sapta kulāni brāhmaṇaścarettrīṇi kṣatriyo dve vaiśyaḥ

20

sarvaṃ grāmaṃ caredbhaikṣaṃ stenapatitavarjam

21

mayyagra iti pañcapraśnena juhoti

22

saṃ mā siñcantviti triḥ paryukṣati

23

yadagne tapasā tapo'gne tapastapyāmaha iti dvābhyāṃ parisamūhayati

24

idamāpaḥ pravahateti pāṇī prakṣālayate

25

saṃ mā siñcantviti triḥ paryukṣati

26

agne samidhamāhārṣamityādadhāti catasraḥ

27

edho'sītyūṣmabhakṣaṃ bhakṣayatyā nidhanāt

28

tvaṃ no medha ityupatiṣṭhate

29

yadannamiti tisṛbhirbhaikṣasya juhoti

30

aharahaḥ samidha āhṛtyaivaṃ sāyaṃprātarabhyādadhyāt

31

medhājanana āyuṣyairjuhuyāt

32

yathākāmaṃ dvādaśarātramarasāśī bhavati

1

bhadrāya karṇaḥ krośatu bhadrāyākṣi vi vepatām/
parā duḥṣvapnyaṃ suva yadbhadraṃ tanna ā suva//
akṣivepaṃ duḥṣvapnyamārtiṃ puruṣareṣiṇīm/
tadasmadaśvinā yuvamapriye prati muñcatam//
yatpārśvāduraso me aṅgādaṅgādavavepate/
aśvinā puṣkarasrajā tasmānnaḥ pātamaṃhasa
iti karṇaṃ krośantamanumantrayate

2

akṣi vā sphurat

3

vi devā jarasota devā āvatasta upa priyamantakāya mṛtyava ā rabhasva prāṇāya namo viṣāsahimityabhimantrayate

4

brāhmaṇoktamṛṣihastaśca

5

karmaṇe vāṃ veṣāya vāṃ sukṛtāya vāmiti pāṇī prakṣālya

6

nirdurarmaṇya iti saṃdhāvya

7

śuddhā na āpa iti niṣṭhīvya jīvābhirācamya

8

ehi jīvamityāñjanamaṇiṃ badhnāti

9

vātājjāta iti kṛśanam

10

nava prāṇāniti mantroktam

11

ghṛtādullaptamā tvā cṛtatvṛtubhiṣṭvā muñcāmi tveti devā āvatasta upa priyamantakāya mṛtyava ā rabhasva prāṇāya namo viṣāsahimityabhimantrayate

12

nirdurarmaṇya iti sarvasurabhicūrṇairaraṇye'pratīhāraṃ pralimpati

13

atha nāmakaraṇam

14

ā rabhasvemāmityavicchinnāmudakadhārāmālambhayati

15

pūtudāruṃ badhnāti

16

pāyayati

17

yatte vāsa ityahatenottarasicā pracchādayati

18

śive te stāmiti kumāraṃ prathamaṃ nirṇayati

19

śivau te stāmiti vrīhiyavau prāśayati

20

ahne ca tvetyahorātrābhyāṃ paridadāti

21

śarade tvetyṛtubhyaḥ

22

udasya ketavo mūrdhāhaṃ viṣāsahimityudyantamupatiṣṭhate

23

madhyaṃdine'staṃ yantaṃ sakṛtparyāyābhyām

24

aṃholiṅgānāmāpo bhojanahavīṃṣyuktāni

25

uttamāsu yanmātalī
rathakrītamiti sarvāsāṃ dvitīyā

1

viśve devā iti viśvānāyuṣkāmo yajate

2

upatiṣṭhate

3

idaṃ janāsa iti dyāvāpṛthivyau puṣṭikāmaḥ

4

saṃpatkāmaḥ

5

indra juṣasvetīndraṃ balakāmaḥ

6

indramahamiti paṇyakāmaḥ

7

udenamuttaraṃ naya yo'smānindraḥ sutrāmeti grāmakāmaḥ

8

grāmasāṃpadānāmapyayaḥ

9

yaśasaṃ mendra iti yaśaskāmaḥ

10

mahyamāpa iti vyacaskāmaḥ

11

āgacchata iti jāyākāmaḥ

12

vṛṣendrasyeti vṛṣakāmaḥ

13

ā tvāhārṣaṃ dhruvā dyauriti dhrauvyakāmaḥ

14

tyamū ṣu trātāramā mandrairiti svastyayanakāmaḥ

15

sāmāstvāgne'bhyarcatetyagniṃ saṃpatkāmaḥ

16

pṛthivyāmiti mantroktam

17

tadidāsa dhītī vetīndrāgnī

18

yasyedamā rajo'tharvāṇamaditirdyaurditeḥ putrāṇāṃ bṛhaspate savitarityabhyuditaṃ brahmacāriṇaṃ bodhayati

19

dhātā dadhātu prajāpatirjanayatyanvadya no yanna indro yayorojasā viṣṇornu kamagnāviṣṇū somārudrā sinīvāli bṛhaspatirno yatte devā akṛṇvanpūrṇā paścātprajāpate'bhyarcata ko asyā na iti prajāpatim

20

agna indraśceti mantroktānsarvakāmaḥ

21

ya īśe ye bhakṣayanta itīndrāgnī lokakāmaḥ

22

annaṃ dadāti prathamam

23

paśūpākaraṇamuttamam

24

savapurastāddhomā yujyante

25

doṣo gāyetyatharvāṇaṃ samāvṛtyāśnāti

26

abhayaṃ dyāvāpṛthivī śyeno'sīti pratidiśaṃ saptarṣīnabhayakāmaḥ

27

uttareṇa dīkṣitasya vā brahmacāriṇo vā daṇḍapradānam

28

dyauśca ma iti dyāvāpṛthivyau viriṣyati

29

yo agnāviti rudrānsvastyayanakāmaḥ svastyayanakāmaḥ

60

ityatharvavede kauśikasūtre saptamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

agnīnādhāsyamānaḥ savānvā dāsyansaṃvatsaraṃ brahmaudanikamagniṃ dīpayati

2

ahorātrau vā

3

yāthākāmī vā

4

saṃvatsaraṃ tu praśastam

5

savāgnisenāgnī tādarthikau nirmathyau vā bhavataḥ

6

aupāsanau cobhau hi vijñāyete

7

tasmindevaheḍanenājyaṃ juhuyāt

8

samidho'bhyādadhyāt

9

śakalānvā

10

tasminyathākāmaṃ savāndadātyekaṃ dvau sarvānvā

11

api vaikaikamātmāśiṣo dātāraṃ vācayati

12

parāśiṣo'numantraṇamanirdiṣṭāśiṣaśca

13

dātārau karmāṇi kurutaḥ

14

tau yathāliṅgamanumantrayate

15

ubhayaliṅgairubhau puṃliṅgairdātāraṃ strīliṅgaiḥ patnīm

16

udahṛtsaṃpraiṣavarjam

17

atha devayajanam

18

tadyatsamaṃ samūlamavidagdhaṃ pratiṣṭhitaṃ prāgudakpravaṇamākṛtiloṣṭavalmīkenāstīrya darbhaiśca lomabhiḥ paśūnām

19

agne jāyasveti manthantāvanumantrayate

20

patnī mantraṃ saṃnamayati

21

yajamānaṃ ca

22

kṛṇuta dhūmamiti dhūmam

23

agne'janiṣṭhā iti jātam

24

samiddho agna iti samidhyamānam

25

parehi nārītyudahṛtaṃ saṃpreṣyatyanuguptāmalaṃkṛtām

26

emā agurityāyatīmanumantrayate

27

uttiṣṭha nārīti patnīṃ saṃpreṣyati

28

prati kumbhaṃ gṛbhāyeti pratigṛhṇāti

29

ūrjo bhāga iti nidadhāti

30

iyaṃ mahīti carmāstṛṇāti prāggrīvamuttaraloma

31

pumānpuṃsa iti carmārohayati

32

patnī hvayamānam

33

tṛtīyasyāmapatyamanvāhvayati

34

ṛṣipraśiṣṭetyudapātraṃ carmaṇi nidadhāti

35

tadāpasputrāsa iti sāpatyāvanunipadyete

1

prācīṃprācīmiti mantroktam

2

catasṛbhirudapātramanupariyanti

3

pratidiśaṃ dhruveyaṃ virāḍityupatiṣṭhante

4

piteva putrānityavarohya bhūmiṃ tenodakārthānkurvanti

5

pavitraiḥ saṃprokṣante

6

darbhāgrābhyāṃ carmahaviḥ saṃprokṣati

7

ādiṣṭānāṃ sānajānatyai prayacchati

8

tāṃstredhā bhāga iti vrīhirāśiṣu nidadhāti

9

teṣāṃ yaḥ pitṝṇāṃ taṃ śrāddhaṃ karoti

10

yo manuṣyāṇāṃ taṃ brāhmaṇānbhojayati

11

yo devānāṃ tamagne sahasvāniti dakṣiṇaṃ jānvācyāparājitābhimukhaḥ prahvo vā muṣṭiprasṛtāñjalibhiḥ kumbhyāṃ nirvapati

12

kumbhyā vā catuḥ

13

tānsapta medhāniti sāpatyāvabhimṛśataḥ

14

gṛhṇāmi hastamiti mantroktam

15

trayo varā iti trīnvarānvṛṇīṣveti

16

anena karmaṇā dhruvāniti prathamaṃ vṛṇīte

17

yāvaparau tāveva patnī

18

etau grāvāṇāvayaṃ grāvetyulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ prakṣālitaṃ carmaṇyādhāya

19

gṛhāṇa grāvāṇāvityubhayaṃ gṛhṇāti

20

sākaṃ sajātairiti vrīhīnulūkhala āvapati

21

vanaspatiriti musalamucchrayati

22

nirbhindhyaṃśūnpāhi pāpmānamityavahanti

23

iyaṃ te dhītirvarṣavṛddhamiti śūrpaṃ gṛhṇāti

24

ūrdhvaṃ prajāṃ viśvavyacā ityudūhantīm

25

parā punīhi tuṣaṃ palāvāniti niṣpunatīm

26

pṛthagrūpāṇītyavakṣiṇatīm

27

trayo lokā ityavakṣīṇānabhimṛśataḥ

28

punarā yantu śūrpamityudvapati

29

upaśvasa ityapavevekti

30

pṛthivīṃ tvā pṛthivyāmiti kumbhīmālimpati

31

agne carurityadhiśrayati

32

agniḥ pacanniti paryādadhāti

33

ṛṣipraśiṣṭetyudakamapakarṣati

34

śuddhāḥ pūtāḥ pūtāḥ pavitrairiti pavitre antardhāya

35

udakamāsiñcati

36

brahmaṇā śuddhāḥ saṃkhyātā stokā ityāpastāsu niktvā taṇḍulānāvapati

37

uruḥ prathasvodyodhantīti śrapayati

38

pra yaccha parśumiti darbhāhārāya dātraṃ prayacchati

39

oṣadhīrdāntu parvannityupari parvaṇāṃ lunāti

40

navaṃ barhiriti barhi stṛṇāti

41

udehi vediṃ dhartā dhriyasvetyudvāsayati

42

abhyāvartasveti kumbhīṃ pradakṣiṇamāvartayati

43

vanaspate stīrṇamiti barhiṣi pātrīṃ nidadhāti

44

aṃsadhrīmityupadadhāti

45

upa stṛṇīhītyājyenopastṛṇāti

46

upāstarīrityupastīrṇāmanumantrayate

1

aditerhastāṃ sarvānsamāgā iti mantroktam

2

tata udakamādāya pātryāmānayati

3

darvyā kumbhyāṃ

4

darvikṛte tatraiva pratyānayati

5

darvyottamamapādāya tatsuhṛddakṣiṇato'gnerudaṅmukha āsīno dhārayati

6

athoddharati

7

uddhṛte yadapādāya dhārayati taduttarārdha ādadhāti

8

anuttarādharatāyā odanasya yaduttaraṃ taduttaramodana evaudanaḥ

9

ṣaṣṭyāṃ śaratsviti paścādagnerupasādayati

10

nidhiṃ nidhipā iti trīṇi kāṇḍāni karoti

11

yadyajjāyeti mantroktam

12

sā patyāvanvārabhate

13

anvārabdheṣvata ūrdhvaṃ karoti

14

agnī rakṣa iti paryagni karoti

15

babhreradhvaryo idaṃ prāpamityuparyāpānaṃ karoti

16

babhrerbrahmanniti brūyādanadhvaryum

17

ghṛtena gātrā siñca sarpiriti sarpiṣā viṣyandayati

18

vasoryā dhārā ādityebhyo aṅgirībhya iti rasairupasiñcati

19

priyaṃ priyāṇāmityuttarato'gnerdhenvādīnyanumantrayate

20

tāmatyāsaratprathameti yathoktaṃ
dohayitvopasiñcati

21

atyāsaratprathamā dhokṣyamāṇā sarvānyajñānbibhratī vaiśvadevī/
upa vatsaṃ sṛjata vāśyate gaurvyasṛṣṭa sumanā hiṃkṛṇoti//
badhāna vatsamabhi dhehi bhuñjatī nijya godhugupa sīda dugdhi/
irāmasmā odanaṃ pinvamānā kīlālaṃ ghṛtaṃ madamannabhāgam//
sā dhāvatu yamarājñaḥ savatsā sudughāṃ pathā prathameha dattā/
atūrṇadattā prathamedamāganvatsena gāṃ saṃ sṛja viśvarūpāmiti

22

idaṃ me jyotiḥ samagnaya iti hiraṇyamadhidadhāti

23

eṣā tvacāmityamotaṃ vāso'grataḥ sahiraṇyaṃ nidadhāti

1

yadakṣeṣviti samānavasanau bhavataḥ

2

dvitīyaṃ tatpāpacailaṃ bhavati tanmanuṣyādhamāya dadyādityeke

3

śṛtaṃ tvā havyamiti catura ārṣeyānbhṛgvaṅgirovida upasādayati

4

śuddhāḥ pūtā iti mantroktam

5

pakvaṃ kṣetrādvarṣaṃ vanuṣvetyapakarṣati

6

agnau tuṣāniti tuṣānāvapati

7

paraḥ kambūkāniti savyena pādena phalīkaraṇānapohati

8

tanvaṃ svarga ityanyānāvapati

9

agne prehi samācinuṣvetyājyaṃ juhuyāt

10

eṣa savānāṃ saṃskāraḥ

11

arthaluptāni nivartante

12

yathāsavaṃ mantraṃ saṃnamayati

13

liṅgaṃ parihitasya liṅgasyānantaraṃ karmakarmānupūrveṇa liṅgaṃ parīkṣeta

14

liṅgena vā

15

karmotpattyānupūrvaṃ praśastam

16

atathotpatteryathāliṅgam

17

samuccayastulyārthānāṃ vikalpo vā

18

athaitayorvibhāgaḥ

19

sūktena pūrvaṃ saṃpātavantaṃ karoti

20

śrāmyata iti prabhṛtibhirvā sūktenābhimantrayābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ

21

anuvākenottaraṃ saṃpātavantaṃ karoti

22

prācyai tvā diśa itiprabhṛtibhirvānuvākenābhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ

23

yathāsavamanyānpṛthagveti prakṛtiḥ

24

sarve yathotpattyācāryāṇāṃ pañcaudanavarjam

25

prayuktānāṃ punaraprayogam

26

eke sahiraṇyāṃ dhenuṃ dakṣiṇāṃ

27

godakṣiṇāṃ vā kaurupathiḥ

28

saṃpātavato'bhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ

29

etaṃ bhāgametaṃ sadhasthā ulūkhala iti saṃsthitahomāḥ

30

āvapate

31

anumantraṇaṃ ca

1

āśānāmiti catuḥśarāvam

2

yadrājāna ityavekṣati

3

padasnātasya pṛthakpādeṣvapūpānnidadhāti

4

nābhyāṃ pañcamam

5

unnahyanvasanena sahiraṇyaṃ saṃpātavantam

6

ā nayaitamityaparājitādajamānīyamānamanumantrayate

7

indrāya bhāgamityagniṃ pariṇīyamānam

8

ye no dviṣantīti saṃjñapyamānam

9

pra pada iti padaḥ prakṣālayantam

10

anu cchya śyāmeneti yathāparu viśasantam

11

ṛcā kumbhīmityadhiśrayantam

12

ā siñcetyāsiñcantam

13

ava dhehītyavadadhatam

14

paryādhatteti paryādadhatam

15

śṛto gacchatvityudvāsayantam

16

utkrāmāta iti paścādagnerdarbheṣūddharantam

17

uddhṛtamajamanajmītyājyenānakti

18

pañcaudanamiti pantroktam

19

odanānpṛthakpādeṣu nidadhāti

20

madhye pañcamam

21

dakṣiṇaṃ paścārdhaṃ yūpenopasicya

22

śṛtamajamityanubaddhaśiraḥpādaṃ tvetasya carma

23

ajo hīti sūktena saṃpātavantaṃ yathoktam

24

uttaro'motaṃ tasyāgrataḥ sahiraṇyaṃ nidadhāti

25

pañca rukmeti mantroktam

26

dhenvādīnyuttarataḥ sopadhānamāstaraṇaṃ vāso hiraṇyaṃ ca

27

ā nayaitamiti sūktena saṃpātavantam

28

ājñanāntaṃ śataudanāyāḥ pañcaudanena vyākhyātam

1

aghāyatāmityatra mukhamapinahyamānamanumantrayate

2

sapatneṣu vajraṃ grāvā tvaiṣa iti nipatantam

3

vediṣṭa iti mantroktamāstṛṇāti

4

viṃśatyodanāsu śrayaṇīṣu śatamavadānāni vadhrīsaṃnaddhāni pṛthagodaneṣūparyādadhati

5

madhyamāyāḥ prathame randhriṇyāmikṣāṃ daśame'bhitaḥ saptasaptāpūpānpariśrayati

6

pañcadaśe puroḍāśau

7

agre hiraṇyam

8

apo devīrityagrata udakumbhān

9

bālāsta iti sūktena saṃpātavatīm

10

pradakṣiṇamagnimanupariṇīyopaveśanaprakṣālanācamanamuktam

11

pāṇāvudakamānīya

12

athāmuṣyaudanasyāvadānānāṃ ca madhyātpūrvārdhācca dviravadāyopariṣṭādudakenābhighārya juhoti somena pūto jaṭhare sīda brahmaṇāmārṣeyeṣu ni dadha odana tveti

13

atha prāśnāti

14

agneṣṭvāsyena prāśnāmi bṛhaspatermukhena/
indrasya tvā jaṭhare sādayāmi varuṇasyodare/
tadyathā hutamiṣṭaṃ prāśnīyāddevātmā tvā prāśnāmyātmāsyātmannātmānaṃ me mā hiṃsīriti prāśitamanumantrayate

15

yo'gnirnṛmaṇā nāma brāhmaṇeṣu praviṣṭaḥ/
tasminma eṣa suhuto'stvodanaḥ sa mā mā hiṃsītparame vyoman//
so asmabhyamastu parame vyomanniti dātāraṃ vācayati

16

vīkṣaṇāntaṃ śataudanāyāḥ prātarjapena vyākhyātam

1

vāṅma āsanniti mantroktānyabhimantrayate

2

bṛhatā mano dyauśca me punarmaitvindriyamiti pratimantrayate

3

pratimantrite vyavadāyāśnanti

4

śataudanāyāṃ dvādaśaṃ śataṃ dakṣiṇāḥ

5

adhikaṃ dadataḥ kāmapraṃ saṃpadyate

6

brahmāsyetyodane hradānpratidiśaṃ karoti

7

uparyāpānam

8

tadabhitaścatasro diśyāḥ kulyāḥ

9

tā rasaiḥ pūrayati

10

pṛthivyāṃ surayādbhirāṇḍīkādivanti mantroktāni pratidiśaṃ nidhāya

11

yamodanamityatimṛtyum

12

anaḍvānityanaḍvāham

13

sūryasya raśmīniti karkīṃ sānūbandhyāṃ dadāti

14

āyaṃ gauḥ pṛśnirayaṃ sahasramiti pṛśniṃ gām

15

devā imaṃ madhunā saṃyutaṃ yavamiti paunaḥśilaṃ madhumanthaṃ sahiraṇyaṃ saṃpātavantam

16

punantu mā devajanā iti pavitraṃ kṛśaram

17

kaḥ pṛśnimityurvarām

18

sāhasra ityṛṣabham

19

prajāpatiścetyanaḍvāham

20

namaste jāyamānāyai dadāmīti vaśāmudapātreṇa saṃpātavatā saṃprokṣyābhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ

21

bhūmiṣṭvetyenāṃ pratigṛhṇāti

22

upamitāmiti yacchālayā saha dāsyanbhavati tadantarbhavatyapihitam

23

mantroktaṃ tu praśastam

24

iṭasya te vi cṛtāmīti dvāramavasārayati

25

pratīcīṃ tvā pratīcīna ityudapātramagnimādāya prapadyante

26

tadantareva sūktena saṃpātavattkaroti

27

udapātreṇa saṃpātavatā śālāṃ saṃprokṣyābhimantryābhinigadya dadyāddātā vācyamānaḥ

28

antarā dyāṃ ca pṛthivīṃ cetyenāṃ pratigṛhṇāti

29

upamitāmiti mantroktāni pracṛtati

30

mā naḥ pāśamityabhimantrya dhārayati

31

nāsyāsthīnīti yathoktam

32

sarvamenaṃ samādāyetyadbhiḥ pūrṇe garte pravidhya saṃvapati

33

śataudanāṃ ca

1

saṃbhṛteṣu sāvikeṣu saṃbhāreṣu brāhmaṇamṛtvijaṃ vṛṇīta

2

ṛṣimārṣeyaṃ sudhātudakṣiṇamanaimittikam

3

eṣa ha vā ṛṣirārṣeyaḥ sudhātudakṣiṇo yasya tryavarārdhyāḥ pūrvapuruṣā vidyācaraṇavṛttaśīlasaṃpannāḥ

4

udagayana ityeke

5

athāta odanasavānāmupācārakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ

6

savāndattvāgnīnādadhīta

7

sārvavaidika ityeke

8

sarve vedā dvikalpāḥ

9

māsaparārdhyā dīkṣā dvādaśarātro vā

10

trirātra ityeke

11

haviṣyabhakṣā syurbrahmacāriṇaḥ

12

adhaḥ śayīran

13

kartudātārāvā samāpanātkāmaṃ na bhuñjīransaṃtatāścetsyuḥ

14

ahani samāptamityeke

15

yātrārthaṃ dātārau vā dātā keśaśmaśruromanakhāni vāpayīta

16

keśavarjaṃ patnī

17

snātāvahatavasanau surabhiṇau vratavantau karmaṇyāvupavasataḥ

18

śvo bhūte yajñopavītī śāntyudakaṃ kṛtvā yajñavāstu ca saṃprokṣya brahmaudanikamagniṃ mathitvā

19

yaddevā devaheḍanaṃ yadvidvāṃso yadavidvāṃso'pamityamapratīttamityetaistribhiḥ sūktairanvārabdhe dātari pūrṇahomaṃ juhuyāt

20

pūrvāhṇe bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya

21

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya

22

nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca

23

paścādagneḥ palpūlitavihitamaukṣaṃ vānaḍuhaṃ vā rohitaṃ carma prāggrīvamuttaraloma paristīrya

24

pavitre kurute

25

darbhāvapracchinnaprāntau prakṣālyānulomamanumārṣṭi

26

dakṣiṇaṃ jānvācyāparājitābhimukhaḥ prahvo vā muṣṭinā prasṛtināñjalinā yasyāṃ śrapayiṣyansyāttayā caturtham

27

śarāveṇa catuḥśarāvaṃ devasya tvā savituḥ prasava ṛṣibhyastvārṣeyebhyastvaikarṣaye tvā juṣṭaṃ nirvapāmi

1

vasavastvā gāyatreṇa chandasā nirvapantu / ūrjamakṣitamakṣīyamāṇamupajīvyāsamiti dātāraṃ vācayati

2

rudrāstvā traiṣṭubhena cchandasā / ādityāstvā jāgatena cchandasā / viśve tvā devā ānuṣṭubhena cchandasā nirvapantu / ūrjamakṣitamakṣīyamāṇamupajīvyāsamiti dātāraṃ vācayati

3

niruptaṃ sūktenābhimṛśati

4

svargabrahmaudanau tantram

5

saṃnipāte brahmaudanamitamudakamāsecayedvibhāgam

6

yāvantastaṇḍulāḥ syurnāvasiñcenna pratiṣiñcet

7

yadyavasiñcenmayi varco atho yaśa iti brahmā yajamānaṃ vācayati

8

atha pratiṣiñcet

9

ā pyāyasva saṃ te payāṃsīti dvābhyāṃ pratiṣiñcet

10

ā pyāyasva sametu te viśvataḥ soma vṛṣṇyam
bhavā vājasya saṃgathe
saṃ te payāṃsi samu yantu vājāḥ saṃ vṛṣṇyānyabhimātiṣāhaḥ
āpyāyamāno amṛtāya soma divi śravāṃsyuttamāni dhiṣveti

11

tatra cedupādhimātrāyāṃ nakhena na lavaṇasya kuryāttenaivāsya tadvṛthānnaṃ saṃpadyate

12

ahataṃ vāso dakṣiṇata upaśete

13

tatsahiraṇyam

14

tatra dve udapātre nihite bhavataḥ

15

dakṣiṇamanyadantaramanyat

16

antaraṃ yato'dhicariṣyanbhavati

17

bāhyaṃ jāṅmāyanam

18

tata udakamādāya pātryāmānayati

19

darvyā kumbhyām

20

darvikṛte tatraiva pratyānayati

21

darvyottamamapādāya tatsuhṛddakṣiṇato'gnerudaṅmukha āsīno dhārayati

22

athoddharati

23

uddhṛte yadapādāya dhārayati taduttarārdha ādhāya rasairupasicya pratigrahītre dātopavahati

24

tasminnanvārabdhaṃ dātāraṃ vācayati

25

tantraṃ sūktaṃ pacchaḥ snānena yau te pakṣau
yadatiṣṭhaḥ

26

yau te pakṣāvajarau patatriṇau yābhyāṃ rakṣāṃsyapahaṃsyodana
tābhyāṃ pathyāsma sukṛtasya lokaṃ yatra ṛṣayaḥ prathamajāḥ purāṇāḥ
yadatiṣṭho divaspṛṣṭhe vyomannadhyodana
anvāyansatyadharmāṇo brāhmaṇā rādhasā saha

27

kramadhvamagninā nākaṃ pṛṣṭhātpṛthivyā ahamantarikṣamāruhaṃ svaryanto nāpekṣanta uruḥ prathasva mahatā mahimnedaṃ me jyotiḥ satyāya ceti tisraḥ samagnaya iti sārdhametayā

28

ata ūrdhvaṃ vācite hute saṃsthite'mūṃ te dadāmīti nāmagrāhamupaspṛśet

29

sadakṣiṇaṃ kāmastadityuktam

30

ye bhakṣayanta iti purastāddhomāḥ

31

agne tvaṃ no antama uta trātā śivo bhavā varūthyaḥ/
taṃ tvā śociṣṭha dīdivaḥ sumnāya nūnamīmahe sakhibhyaḥ//
gayasphāno amīvahā vasuvitpuṣṭivardhanaḥ sumitraḥ sumano bhavetyājyabhāgau

32

pāṇāvudakamānīyetyuktam

33

pratimantraṇāntam

34

pratimantrite vyavadāyāśnanti

35

idāvatsarāyeti vratavisarjanamājyaṃ juhuyāt

36

samidho'bhyādadhyāt

37

tatra ślokau
yajuṣā mathite agnau yajuṣopasamāhite/
savāndattvā savāgnestu kathamutsarjanaṃ bhavet//
vācayitvā savānsarvānpratigṛhya yathāvidhi/
hutvā saṃnatibhistatrotsargaṃ kauśiko'bravīt

38

prāñco'parājitāṃ vā diśamavabhṛthāya vrajanti

39

apāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇāḥ pratyudāvrajanti

40

brāhmaṇānbhaktenopepsanti

41

yathoktā dakṣiṇā yathoktā dakṣiṇā

69

ityatharvavede kauśikasūtre'ṣṭamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

pitryamagniṃ śamayiṣyañjyeṣṭhasya cāvibhaktina ekāgnimādhāsyan

2

amāvāsyāyāṃ pūrvasminnupaśāle gāṃ dvihāyanīṃ rohiṇīmekarūpāṃ bandhayati

3

niśi śāmūlaparihito jyeṣṭho'nvālabhate

4

patnyahatavasanā jyeṣṭham

5

patnīmanvañca itare

6

athainānabhivyāhārayatyadhrigo śamīdhvam / suśami śamīdhvam / śamīdhvamadhrigā३ u(dra. tai.brā. ३.६.६.४) iti triḥ

7

ayamagniḥ satpatirnaḍamā rohetyanuvākaṃ mahāśāntiṃ ca śāntyudaka āvapate

8

agne akravyāditi bhraṣṭrāddīpaṃ dhārayati

9

bhūmeścopadagdhaṃ samutkhāya

10

ākṛtiloṣṭavalmīkenāstīrya

11

śakṛtpiṇḍenābhilipya

12

sikatābhiḥ prakīryābhyukṣya

13

lakṣaṇaṃ kṛtvā

14

punarabhyukṣya

15

paścāllakṣaṇasyābhimanthanaṃ nidhāya

16

go'śvājāvīnāṃ puṃsāṃ lomabhirāstīrya vrīhiyavaiśca śakṛtpiṇḍamabhivimṛjya prāñcau darbhau nidadhāti

17

vṛṣaṇau stha ityabhiprāṇyāraṇyau

18

tayoruparyadharāraṇim

19

dakṣiṇato mūlān

20

paścātprajananāmurvaśyasītyāyurasīti

21

mūlata uttarāraṇimupasaṃdhāya

22

pṛtanājitamityāhūya

23

abhidakṣiṇaṃ jyeṣṭhastrirabhimanthatyaॐ bhūgāyatraṃ chando'nuprajāyasva traiṣṭubhaṃ jāgatamānuṣṭubhamaॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti

24

ata ūrdhvaṃ yathākāmam

1

manthāmi tvā jātavedaḥ sujātaṃ jātavedasam/
sa no jīveṣvā bhaja dīrghamāyuśca dhehi naḥ//
jāto'janiṣṭhā yaśasā sahāgne prajāṃ paśūṃstejo rayimasmāsu dhehi/
ānandino modamānāḥ suvīrā anāmayāḥ sarvamāyurgamema//
uddīpyasva jātavedo'va sediṃ tṛṣṇāṃ kṣudhaṃ jahi/
apāsmattama ucchatvapa hrītamukho jahyapa durhārddiśo jahi//
ihaivaidhi dhanasaniriha tvā samidhīmahi/
ihaidhi puṣṭivardhana iha tvā samidhīmahīti

2

prathamayā manthati

3

dvitīyayā jātamanumantrayate

4

tṛtīyayoddīpayati

5

caturthyopasamādadhāti

6

yattvā kruddhā iti caॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomityaṅgirasāṃ tvā devānāmādityānāṃ vratenā dadhe /
dyaurmahnāsi bhūmirbhūmnā tasyāste devyaditirupasthe'nnādāyānnapatyāyā dadhaditi

7

lakṣaṇe pratiṣṭhāpyopotthāya

8

athopatiṣṭhate

9

agne gṛhapate sugṛhapatirahaṃ tvayāgne gṛhapatinā bhūyasam/
su gṛhapatistvaṃ mayāgne gṛhapatinā bhūyāḥ/
asthūri ṇau gārhapatyāni dīdihi śataṃ samā iti

10

vyākaromīti gārhapatyakravyādau samīkṣate

11

śāntamājyaṃ gārhapatyāyopanidadhāti

12

māṣamanthaṃ kravyādam

13

upa tvā namaseti puro'nuvākyā

14

viśvāhā ta iti pūrṇāhutiṃ juhoti

15

yo no agniriti saha kartrā hṛdayānyabhimṛśante

1

aṃśo rājā vibhajatīmāgagnī vidhārayan
kravyādaṃ nirṇudāmasi havyavāḍiha tiṣṭhatviti vibhāgaṃ japati

2

sugārhapatya iti dakṣiṇena gārhapatye samidhamādadhāti

3

yaḥ kravyāttamaśīśamamiti savyena naḍamayīṃ kravyādi

4

apāvṛtyeti mantroktaṃ bāhyato nidhāya

5

naḍamā roha samindhata iṣīkāṃ jaratīṃ pratyañcamarkamityupasamādadhāti

6

yadvyagniryo agniraviḥ kṛṣṇā mā no ruroḥ śucadvidaḥ śivo no astu bharato rarāṇaḥ / ativyādhī vyādho agrabhīṣṭa kavyādo agnīñchamayāmi sarvāniti śuktyā māṣapiṣṭāni juhoti

7

sīsaṃ darvyāmavadhāyodgrathya manthaṃ juhvañchamayet

8

naḍamā roheti catasro'gne akravyādimaṃ kravyādyo no aśveṣvanyebhyastvā hiraṇyapāṇimiti śamayati

9

dakṣiṇato jaratkoṣṭhe śītaṃ bhasmābhiviharati

10

śāntyudakena suśāntaṃkṛtvāvadagdhaṃ samutkhāya

11

paraṃ mṛtyo ityutthāpayati

12

kravyādamiti tisṛbhirhrīyamāṇamanumantrayate

13

dīpādyābhinigadanātpratiharaṇena vyākhyātam

14

aviḥ kṛṣṇeti nidadhāti

15

uttamavarjaṃ jyeṣṭhasyāñjalau sīsāni

16

asminvayaṃ sadripraṃ sīse mṛḍḍhvamityabhyavanejayati

17

kṛṣṇorṇayā pāṇipādānnimṛjya

18

imā jīvā udīcīnairiti mantroktam

19

triḥ sapteti kūdyā padāni yopayitvā nadībhyaḥ

20

mṛtyoḥ padamiti dvitīyayā nāvaḥ

21

paraṃ mṛtyo iti prāgdakṣiṇaṃ kūdīṃ pravidhya

22

sapta nadīrūpāṇi kārayitvodakena pūrayitvā

23

ā rohata saviturnāvametāṃ sutrāmāṇaṃ mahīmū ṣviti sahiraṇyāṃ sayavāṃ nāvamārohayati

24

aśvanvatī rīyata uttiṣṭhatā pra taratā sakhāya ityudīcastārayati

1

uttarato garta udakprasravaṇe'śmāna nidadhātyantaśchinnam

2

tiro mṛtyumityaśmānamatikrāmati

3

tā adharādudīcīrityanumantrayate

4

nissālāmiti śālāniveśanaṃ saṃprokṣya

5

ūrjaṃ bibhraditi prapādayati

6

vaiśvadevīmiti vatsatarīmālambhayati

7

imamindramiti vṛṣam

8

anaḍvāhamahorātre iti talyamālambhayati

9

ā rohatāyurityārohati

10

āsīnā ityāsīnāmanumantrayate

11

piñjūlīrāñjanaṃ sarpiṣi paryasyemā nārīriti strībhyaḥ prayacchati

12

ime jīvā avidhavāḥ sujāmaya iti puṃbhya ekaikasmai tisrastisrastā adhyadhyudadhānaṃ paricṛtya prayacchati

13

paraṃ mṛtyo vyākaromyā rohatāntardhiḥ pratyañcamarkaṃ ye agnayo namo devavadhebhyo'gne'bhyāvartinnagne jātavedaḥ saha rayyā punarūrjeti

14

agne'bhyāvartinnabhi na ā vavṛtsva
āyuṣā varcasā sanyā medhayā prajayā dhanena
agne jātavedaḥ śataṃ te sahasraṃ ta upāvṛtaḥ
adhā puṣṭasyeśānaḥ punarno rayimā kṛdhi
saha rayyā ni vartasvāgne pinvasva dhārayā
viśvapsvyā viśvataspari
punarūrjā vavṛtsva punaragna iṣāyuṣā
punarnaḥ pāhyaṃhasaḥ

15

śarkarānsvayamātṛṇāñchaṇarajjubhyāṃ vibadhya dhārayati

16

samayā khena juhoti

17

imaṃ jīvebhya iti dvāre nidadhāti

18

juhotyetayarcā / āyurdāvā dhanadāvā baladāvā paśudāvā puṣṭidāvā prajāpataye svāheti

19

ṣaṭsaṃpātaṃ mātā putrānāśayate

20

ucchiṣṭaṃ jāyām

21

saṃvatsaramagniṃ nodvāyānna harennāhareyuḥ

22

dvādaśarātra ityeke

23

daśa dakṣiṇā

24

paścādagnervāgyataḥ saṃviśati

25

aparedyuragniṃ cendrāgnī ca yajeta

26

sthālīpākābhyāmagniṃ cāgnīṣomau ca paurṇamāsyām

27

sāyaṃprātarvrīhīnāvapedyavānvāgnaye svāhā prajāpataye svāheti

28

sāyaṃ sūryāya svāhā prajāpataye svāheti

29

prātardvādaśarātre'gniṃ paśunā yajeta

30

sthālīpākena vobhayorviriṣyati

31

saṃvatsaratamyāṃ śāntyudakaṃ kṛtvā

32

ghṛtāhutirno bhavāgne akravyāhutirghṛtāhutiṃ tvā vayamakravyāhutimupaniṣadema jātaveda iti catura udapātre saṃpātānānīya

33

tānullapya

34

purastādagneḥ pratyaṅāsīno juhoti / hute ramasva hutabhāga edhi mṛḍāsmabhyaṃ mota hiṃsīḥ paśūnna iti

35

yadyudvāyādbhasmanāraṇiṃ saṃspṛśya tūṣṇīṃ mathitvoddīpya

36

pūrṇahomaṃ hutvā

37

saṃnatibhirājyaṃ juhuyādvyāhṛtibhirvā

38

saṃsṛṣṭe caivaṃ juhuyāt

39

agnāvanugate jāyamāne

40

ānaḍuhena śakṛtpiṇḍenāgnyāyatanāni parilipya

41

homyamupasādya

42

prāṇāpānābhyāṃ svāhā samānavyānābhyāṃ svāhodānarūpābhyāṃ svāhetyātmanyeva juhuyāt

43

atha prātarutthāyāgniṃ nirmathya yathāsthānaṃ praṇīya yathāpuramagnihotraṃ juhuyāt

44

sāyamāśaprātarāśau yajñāvṛtvijau

1

purodayādastamayācca pāvakaṃ prabodhayedgṛhiṇī śuddhahastā
samatīte saṃdhivarṇe'tha hāvayetsusamiddhe pāvaka āhutīṣahiḥ

2

agnaye ca prajāpataye ca rātrāvādityaśca divā prajāpatiśca
udakaṃ ca samidhaśca homehome puro varam

3

homyaiḥ samidbhiḥ payasā sthālīpākena sarpiṣā
sāyaṃprātarhoma eteṣāmekenāpi sidhyati

4

abhyuddhṛto huto'gniḥ pramādādupaśāmyati
mathite vyāhṛtīrjuhuyātpūrṇahomau yathaṛtvijau

5

vanaspatibhyo vānaspatyebhya oṣadhibhyo vīrudbhyaḥ sarvebhyo devebhyo devajanebhyaḥ puṇyajanebhya iti prācīnaṃ tadudakaṃ ninīyate

6

svadhā prapitāmahebhyaḥ svadhā pitāmahebhyaḥ svadhā pitṛbhya iti dakṣiṇataḥ

7

tārkṣyāyāriṣṭanemaye'mṛtaṃ
mahyamiti paścāt

8

somāya saptarṣibhya ityuttarataḥ

9

parimṛṣṭe parilipte ca parvaṇi vrātapataṃ hāvayedannamagnau
bhūyo dattvā svayamalpaṃ ca muktvāparāhṇe vratamupaiti yājñikam

10

anaśanaṃ brahmacaryaṃ ca bhūmau śuciragnimupaśete sugandhiḥ

11

agnīṣomābhyāṃ darśana indrāgnibhyāmadarśane
āgneyaṃ tu pūrvaṃ nityamanvāhāryaṃ prajāpateḥ

12

ardhāhutistu sauviṣṭakṛtī sarveṣāṃ haviṣāṃ smṛtā
ānumatī vā bhavati sthālīpākeṣvatharvaṇām

13

ubhau ca saṃdhijau yau vaiśvadevau yathaṛtvijau
varjayitvā sabarhiṣaḥ sājyā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ

14

yathāśakti yathābalaṃ hutādo'nye ahutādo'nye
vaiśvadevaṃ havirubhaye saṃcaranti

15

te samyañca iha mādayantāmiṣamūrjaṃ yajamānā yamicchata
viśve devā idaṃ havirādityāsaḥ saparyata
asminyajñe mā vyathiṣyamṛtāya haviṣkṛtam

16

vaiśvadevasya haviṣaḥ sāyaṃprātarjuhoti
sāyamāśaprātarāśau yajñāvetau smṛtāvubhau

17

apratibhuktau śucikāryau ca nityaṃ vaiśvadevau jānatā yajñaśreṣṭhau
nāśrotriyo nānavaniktapāṇirnāmantravijjuhuyānnāvipaścit

18

bībhatsavaḥ śucikāmā hi devā nāśraddadhānasya havirjuṣante
brāhmaṇena brahmavidā tu hāvayenna strīhutaṃ śūdrahutaṃ ca devagam

19

yastu vidyādrājyabhāgau yajñānmantraparikramān
devatājñānamāvṛta āśiṣaśca karma striyā apratiṣiddhamāhuḥ

1

tayorbaliharaṇam

2

agnaya indrāgnibhyāṃ vāstoṣpataye prajāpataye'numataya iti hutvā

3

niṣkramya bahiḥ pracīnaṃ brahmaṇe vaiśravaṇāya viśvebhyo devebhyaḥ sarvebhyo devebhyo viśvebhyo bhūtebhyaḥ sarvebhyo bhūtebhya iti bahuśo baliṃ haret

4

dviḥ prokṣanpradakṣiṇamāvṛtyāntarupātītya dvāre

5

dvāryayormṛtyave dharmādharmābhyām

6

udadhāne dhanvantaraye samudrāyauṣadhivanaspatibhyo dyāvāpṛthivībhyāmiti

7

sthūṇāvaṃśayordigbhyo'ntardeśebhya iti

8

sraktiṣu vāsukaye citrasenāya citrarathāya takṣopatakṣābhyāmiti

9

samantamagnerāśāyai śraddhāyai medhāyai śriyai hriyai vidyāyā iti

10

prācīnamagneḥ gṛhyābhyo devajāmibhya iti

11

bhūyo'bhyuddhṛtya
brāhmaṇānbhojayet

12

tadapi śloko vadati
mābrāhmaṇāgrataḥ kṛtamaśnīyādviṣavadannamannakāmyā
devānāṃ devo brāhmaṇo bhāvo nāmaiṣa devateti

13

āgrayaṇe śāntyudakaṃ kṛtvā yathartu taṇḍulānupasādya

14

apsu sthālīpākaṃ
śrapayitvā payasi vā

15

sajūrṛtubhiḥ sajūrvidhābhiḥ sajūragnaye svāhā / sajūrindrāgnibhyāṃ sajūrdyāvāpṛthivībhyāṃ sajūrviśvebhyo devebhyaḥ sajūrṛtubhiḥ sajūrvidhābhiḥ sajūḥ somāya svāhetyekahavirvā syānnānāhavīṃṣi vā

16

saumyaṃ tanvacchyāmākaṃ śaradi

17

atha yajamānaḥ prāśitraṃ gṛhṇīte

18

prajāpateṣṭvā grahaṃ gṛhṇāmi / mahyaṃ bhūtyai mahyaṃ puṣṭyai mahyaṃ śriyai mahyaṃ hriyai mahyaṃ yaśase mahyamāyuṣe mahyamannāya mahyamannādyāya mahyaṃ sahasrapoṣāya mahyamaparimitapoṣāyeti

19

atha prāśnāti
bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭadevāstvayāvasena samaśīmahi tvā
sa naḥ pito madhumām̐ ā viveśa śivastokāya tanvo na ehīti

20

prāśitamanumantrayate
amo'si prāṇa tadṛtaṃ bravīmyamāsi sarvāṅasi praviṣṭaḥ
sa me jarāṃ rogamapanudya śarīrādanāmayaidhi mā riṣāma indo iti

21

vatsaḥ prathamajo grīṣme vāsaḥ śaradi dakṣiṇā

22

śaktyā vā dakṣiṇāṃ dadyāt

23

nātiśaktirvidhīyate nātiśaktirvidhīyata iti

75

ityatharvavede kauśikasūtre navamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

atha vivāhaḥ

2

ūrdhvaṃ kārttikyā ā vaiśākhyāḥ

3

yāthākāmī vā

4

citrāpakṣaṃ tu varjayet

5

maghāsu hanyante gāvaḥ phalgunīṣu vyuhyata iti vijñāyate maṅgalaṃ ca

6

satyenottabhitā pūrvāparamityupadadhīta

7

pativedanaṃ ca

8

yuvaṃ bhagamiti saṃbhalaṃ sānucaraṃ prahiṇoti

9

brahmaṇaspata iti brahmāṇam

10

tadvivṛhācchaṅkamāno niśi kumārīkulādvalīkānyādīpya

11

devā agra iti pañcabhiḥ sakṛtpūlyānyāvāpayati

12

anṛkṣarā iti kumārīpālaṃ prahiṇoti

13

udāhārasya pratihiteṣuragrato jaghanato brahmā

14

yo anidhma ityapsu logaṃ pravidhyati

15

idamahamityapohya

16

yo bhadra ityanvīpamudacya

17

āsyai brāhmaṇā iti prayacchati

18

ābrajatāmagrato brahmā jaghanato'dhijyadhanvā

19

bāhyataḥ plakṣodumbarasyottarato'gneḥ śākhāyāmāsajati

20

tenodakārthānkurvanti

21

tataścānvāsecanamanyena

22

antarupātītyāryamaṇamiti juhoti

23

pra tvā muñcāmīti veṣṭaṃ vicṛtati

24

uśatīrityetayā trirādhāpayati

25

saptabhiruṣṇāḥ saṃpātavatīḥ karoti

26

yadāsandyāmiti pūrvayoruttarasyāṃ sraktyāṃ tiṣṭhantīmā
plāvayati

27

yacca varco yathā sindhurityutkrāntāmanyenāvasiñcati

1

yadduṣkṛtamiti vāsasāṅgāni pramṛjya kumārīpālāya prayacchati

2

tumbaradaṇḍena
pratipādya nirvrajet

3

tadvana āsajati

4

yā akṛntaṃstvaṣṭā vāsa ityahatenācchādayati

5

kṛtrima iti śatadataiṣīkeṇa kaṅkatena sakṛtpralikhya

6

kṛtayāmamityavasṛjati

7

āśāsānā saṃ tvā nahyāmītyubhayataḥ pāśena yoktrena saṃnahyati

8

iyaṃ vīruditi madughamaṇiṃ lākṣāraktena sūtreṇa vigrathyānāmikāyāṃ badhnāti

9

antato ha maṇirbhavati bāhyo granthiḥ

10

bhagastveta iti hastegṛhya nirṇayati

11

śākhāyāṃ yugamādhāya dakṣiṇato'nyo dhārayati

12

dakṣiṇasyāṃ yugadhuryuttarasminyugatarhmani darbheṇa vigrathya śaṃ ta iti lalāṭe hiraṇyaṃ saṃstabhya japati

13

tardma samayāvasiñcati

14

upagṛhyottarato'gneraṅgādaṅgāditi ninayati

15

syonamiti śakṛtpiṇḍe'śmānaṃ nidadhāti

16

tamā tiṣṭhetyāsthāpya

17

iyaṃ nārīti dhruvāṃ tiṣṭhantīṃ pūlyānyāvāpayati

18

triravicchindatīṃ caturthī kāmāya

19

yenāgniriti pāṇiṃ grāhayati

20

aryamṇa ityagniṃ triḥ pariṇayati

21

sapta maryādā ityuttarato'gneḥ sapta lekhā likhati prācyaḥ

22

tāsu padānyutkrāmayati

23

iṣe tvā sumaṅgali prajāvati susīma iti prathamam

24

ūrje tvā rāyaspoṣāya tvā saubhāgyāya tvā sāmrājyāya tvā saṃpade tvā jīvātave tvā sumaṅgali prajāvati susīma iti saptamaṃ sakhā saptapadī bhaveti

25

ā roha talpaṃ bhagastatakṣeti talpa upaveśayati

26

upaviṣṭāyāḥ suhṛtpādau prakṣālayati

27

prakṣālyamānāvanumantrayate / imau pādau subhagau suśevau saubhāgyāya kṛṇutāṃ no aghāya / prakṣālyamānau mubhagau supatnyāḥ prajāṃ paśūndīrghamāyuśca dhattāmiti

28

ahaṃ vi ṣyāmi pra tvā muñcāmīti yoktraṃ vicṛtati

29

aparasminbhṛtyāḥ saṃrabhante

30

ye jayanti te balīyāṃsa eva manyante

31

bṛhaspatineti sarvasurabhicūrṇānyṛcarcā kāmpīlapalāśena mūÞryāvapati

32

udyacchadhvaṃ bhagastatakṣābhrātṛghnīmityekaikayotthāpayati

33

prati tiṣṭheti pratiṣṭhāpayati

1

sukiṃśukaṃ rukmaprastaraṇāmiti yānamārohayati

2

emaṃ panthāṃ brahmāparamityagrato brahmā prapadyate

3

mā vidannanṛkṣarā adhvānamityuktam

4

yedaṃ pūrveti tenānyasyāmūḍhāyāṃ vādhūyasya daśāṃ catuṣpathe dakṣiṇairabhitiṣṭhati

5

sa cedubhayoḥ śubhakāmo bhavati sūryāyai devebhya ityetāmṛcaṃ japati

6

samṛcchata svapatho'navayantaḥ susīmakāmāvubhe virājāvubhe suprajasāvityatikramayato'ntarā brahmāṇam

7

ya ṛte cidabhiśriṣa iti yānaṃ saṃprokṣya viniṣkārayati

8

sā mandasāneti tīrthe logaṃ pravidhyati

9

idaṃ su ma iti mahāvṛkṣeṣu japati

10

sumaṅgalīriti vadhvīkṣīḥ prati japati

11

yā oṣadhaya iti mantrokteṣu

12

ye pitara iti śmaśāneṣu

13

pra budhyasveti suptāṃ prabodhayet

14

saṃ kāśayāmīti gṛhasaṃkāśe japati

15

udva ūrmiriti yānaṃ saṃprokṣya vimocayati

16

uttiṣṭheta iti patnī śālāṃ saṃprokṣati

17

syonamiti dakṣiṇato valīkānāṃ śakṛtpiṇḍe'śmānaṃ nidadhāti

18

tasyopari madhyamapalāśe sarpiṣi catvāri dūrvāgrāṇi

19

tamā tiṣṭhetyāsthāpya

20

sumaṅgalī prataraṇīha priyaṃ mā hiṃsiṣṭaṃ brahmāparamiti pratyṛcaṃ prapādayati

21

suhṛtpūrṇakaṃsena pratipādayati

22

aghoracakṣurityagniṃ triḥ pariṇayati

23

yadā gārhapatyaṃ sūryāyai devebhya iti
mantroktebhyo namaskurvatīmanumantrayate

1

śarma varmeti rohitacarmāharantam

2

carma copastṛṇīthanetyupastṛṇantam

3

yaṃ balbajamiti balbajaṃ nyasyantam

4

upa stṛṇīhītyupastṛṇantam

5

tadā rohatvityārohayati

6

tatropaviśyetyupaveśayati

7

dakṣiṇottaramupasthaṃ kurute

8

sujyaiṣṭhya iti kalyāṇanāmānaṃ brāhmaṇāyanamupastha upaveśayati

9

vi tiṣṭhantāmiti pramadanaṃ pramāyotthāpayati

10

tena bhūtena tubhyamagre śumbhanī agnirjanavinmahyaṃ jāyāmimāmadātsomo vasuvinmahyaṃ jāyāmimāmadātpūṣā jātivinmahyaṃ jāyāmimāmadādindraḥ sahīyānmahyaṃ jāyāmimāmadādagnaye janavide svāhā somāya vasuvide svāhā pūṣṇe jātivide svāhendrāya sahīyase svāhetyāgacchataḥ

11

savitā prasavānāmiti mūrdhnoḥ saṃpātānānayati

12

udapātra uttarān

13

śumbhanyāñjalyorninayati

14

tena bhūteneti samaśanam

15

rasānāśayati sthālīpākaṃ ca

16

yavānāmājyamiśrāṇāṃ pūrṇāñjaliṃ juhoti

1

sapta maryādā iti timṛṇāṃ prātarāvapate

2

akṣyau nāviti samāñjāte

3

mahīmū ṣviti talpamālambhayati

4

ā roha talpamityārohayati

5

tatropaviśyetyupaveśayati

6

devā agra iti saṃveśayati

7

abhi tvetyabhicchādayati

8

saṃ pitarāviti samāveśayati

9

ihemāviti triḥ saṃnudati

10

madughamaṇimaukṣe'panīyeyaṃ vīrudamo'hamiti saṃspṛśataḥ

11

brahma jajñānamityaṅguṣṭhena vyacaskaroti

12

syonādyonerityutthāpayati

13

paridhāpanīyābhyāmahatenācchādayati

14

bṛhaspatiriti śaṣpeṇābhighārya vrīhiyavābhyāmabhinidhāya darbhapiñjūlyā sīmantaṃ vicṛtati

15

śaṇaśakalena pariveṣṭya tisro rātrīḥ prati suptāste

16

anuvākābhyāmanvārabdhābhyāmupadadhīta

17

ihedasāthetyetayā śulkamapākṛtya

18

dvābhyāṃ nivartayatīha mama rādhyatāmatra taveti

19

yathā vā manyante

20

parā dehīti vādhūyaṃ dadatamanumantrayate

21

devairdattamiti pratigṛhṇāti

22

apāsmattama iti sthāṇāvāsajati

23

yāvatīḥ kṛtyā iti vrajet

24

yā me priyatameti vṛkṣaṃ praticchādayati

25

śumbhanyāplutya

26

ye antā ityācchādayati

27

navaṃ vasāna ityāvrajati

28

pūrvaparaṃ yatra nādhigacchedbrahmāparamiti kuryāt

29

gaurdakṣiṇā pratīvāhaḥ

30

jīvaṃ rudanti yadīme kośana iti juhoti

31

eṣa sauryo vivāhaḥ

32

brahmāparamiti brāhmyaḥ

33

āvṛtaḥ prājāpatyāḥ prājāpatyāḥ

80

ityatharvavede kauśikasūtre daśamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

atha pitṛmedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ

2

dahananidhānadeśe parivṛkṣāṇi nidhānakāla iti brāhmaṇoktam

3

durbalībhavantaṃ śālātṛṇeṣu darbhānāstīrya syonāsmai bhavetyavarohayati

4

mantroktāvanumantrayate

5

yatte kṛṣṇa ityavadīpayati

6

āhitāgnau prete saṃbhārānsaṃbharati

7

ājyaṃ ca pṛṣadājyaṃ cājaṃ ca gāṃ ca

8

vasanaṃ pañcamam

9

hiraṇyaṃ ṣaṣṭham

10

śarīraṃ nānvālabhate

11

anyaṃ ceṣṭantamanumantrayate

12

śāntyudakaṃ karotyasakalaṃ cātanānāṃ cānvāvapate

13

śāntyudakodakena keśaśmaśruromanakhāni saṃhārayanti

14

āplāvayanti

15

anulimpanti

16

srajo'bhiharanti

17

evaṃsnātamalaṃkṛtamahatenāvāgdaśena vasanena pracchādayatyetatte deva etattvā vāsaḥ prathamaṃ nvāganniti

18

apemamityagniṣu juhoti

19

ukhāḥ kurvanti

20

tāḥ śakṛdābhyantaraṃ limpanti śuṣkeṇa vā pūrayanti

21

tāḥ pṛthagagnibhiḥ saṃtāpayantyā śakṛdādīpanāt

22

teṣāṃ haraṇānupūrvamāhavanīyaṃ prathamaṃ tato dakṣiṇāgniṃ tato gārhapatyam

23

atha videśe pretasyā rohata janitrīṃ jātavedasa iti pṛthagaraṇīṣvagnīnsamāropayanti

24

teṣu yathoktaṃ karoti

25

api vānyavatsāyā vā saṃdhinīkṣīreṇaikaśalākena vā manthenāgnihotraṃ juhotyā dahanāt

26

darśapūrṇamāsayoḥ kṛṣṇakataṇḍulānāṃ tasyā ājyena nāntaṃ na bahiḥ

27

palālāni barhiḥ

28

tilpiñjyā idhmāḥ

29

grahānājyabhāgau purastāddhomasaṃsthitahomānuddhṛtya

30

prāṇāpānāvaruddhyai nidhanābhirjuhuyāt

31

athobhayoruttiṣṭhetyutthāpayati

32

pra cyavasveti triḥ saṃhāpayati yāvatkṛtvaścotthāpayati

33

evameva kūdīṃ jaghane nibadhya

34

imau yunajmīti gāvau yunakti puruṣau vā

35

uttiṣṭha prehi pra cyavasvodanvatīta ete'gnīṣomedaṃ pūrvamiti hariṇībhirhareyurati dravetyaṣṭabhiḥ

36

idaṃ ta ityagnimagrataḥ

37

prajānatyaghnya iti jaghanyaṃ gāmedhamagniṃ pariṇīya

38

syonāsmai bhavetyuttarato'gneḥ śarīraṃ nidadhāti

39

adhvaryava iṣṭiṃ nirvapanti

40

tasyāṃ yathādevataṃ purastāddhomasaṃsthitahomānuddhṛtya

41

prāṇāpānāvaruddhyai nidhanābhirjuhuyāt

42

athobhayorapeta dadāmīti śāntyudakaṃ kṛtvā saṃprokṣaṇībhyāṃ kāmpīlaśākhayā dahanaṃ saṃprokṣya

43

udīratāmityuddhṛtyābhyukṣya lakṣaṇaṃ kṛtvā punarabhyukṣya prāgdakṣiṇamedhaścinvanti

44

iyaṃ nārīti patnīmupasaṃveśayati

45

udīrṣvetyutthāpayati

46

yaddhiraṇyaṃ bibharti taddakṣiṇe pāṇāvādāyājyenābhighārya jyeṣṭhena putreṇādāpayatīdaṃ hiraṇyamiti

47

svargaṃ yata iti dakṣiṇaṃ hastaṃ nirmārjayati

48

daṇḍaṃ hastāditi mantroktaṃ brāhmaṇasyādāpayati

49

dhanurhastāditi kṣatriyasya

50

aṣṭrāmiti vaiśyasya

51

idaṃ pitṛbhya iti darbhānedhānstṛṇāti

52

tatrainamuttānamādadhītejānaścittamārukṣadagnimiti

53

prācyāṃ tvā diśīti pratidiśam

54

netyuparibabhravaḥ

55

anumantrayate

56

athāsya saptasu prāṇeṣu sapta hiraṇyaśakalānyavāsyatyamṛtamasyamṛtatvāyāmṛtamasmindhehīti

1

athāhitāgnerdarbheṣu kṛṣṇājinamantarlomāstīrya

2

tatrainamuttānamādhāya

3

athāsya yajñapātrāṇi pṛṣadājyena pūrayitvānurūpaṃ nidadhati

4

dakṣiṇe haste juhūm

5

savya upabhṛtam

6

kaṇṭhe dhruvāṃ mukhe'gnihotrahavaṇīṃ nāsikayoḥ sruvam

7

tānyanumantrayate juhūrdādhāra dvyāṃ dhruva ā roheti

8

lalāṭe prāśitraharaṇam

9

imamagne camasamiti śirasīḍācamasam

10

devā yajñamityurasi puroḍāśam

11

dakṣiṇe pārśve sphyaṃ savya upaveṣam

12

udare pātrīm

13

aṣṭhīvatorulūkhalamusalam

14

śroṇyoḥ śakaṭam

15

antareṇorū anyāni yajñapātrāṇi

16

pādayoḥ śūrpam

17

apo mṛnmayānyupaharanti

18

ayasmayāni nidadhati

19

amā putrā ca dṛṣat

20

athobhayorapaśyaṃ yuvatiṃ prajānatyaghnya iti jaghanyāṃ gāṃ prasavyaṃ pariṇīyamānāmanumantrayate

21

tāṃ nairṛtena jaghanatāghnanta upaveśayanti

22

tasyāḥ pṛṣṭhato vṛkkāvuddhārya pāṇyorasyādadhatyati drava śvānāviti

23

dakṣiṇe dakṣiṇaṃ savye savyam

24

hṛdaye hṛdayam

25

agnervarmeti vapayā saptachidrayā mukhaṃ pracchādayanti

26

yathāgātraṃ gātrāṇi

27

dakṣiṇairdakṣiṇāni savyaiḥ savyāni

28

anubaddhaśiraḥpādena gośālāṃ carmaṇāvacchādya

29

ajo bhāga uttvā vahantviti dakṣiṇato'jaṃ badhnāti

30

asmādvai tvamajāyathā ayaṃ tvadadhi jāyatāmasau svāhetyurasi gṛhye juhoti

31

tathāgniṣu juhotyagnaye svāhā kāmāya svāhā lokāya svāheti

32

dakṣiṇāgnāvityeke

33

mainamagne vi dahaḥ śaṃ tapa ā rabhasva prajānanta iti kaniṣṭha ādīpayati

34

ādīpte sruveṇa yāmānhomāñjuhoti pareyivāṃsaṃ pravato mahīriti

35

yamo no gātuṃ prathamo vivedeti dve prathame

36

aṅgiraso naḥ pitaro navagvā iti saṃhitāḥ sapta

37

yo mamāra prathamo martyānāṃ ye naḥ pituḥ pitaro ye pitāmahā ityekādaśa

38

atha sārasvatāḥ

39

sarasvatīṃ devayanto havante sarasvatīṃ pitaro havante sarasvati yā sarathaṃ yayātha sarasvati vrateṣu ta idaṃ te havyaṃ ghṛtavatsarasvatīndro mā marutvāniti

40

dakṣiṇato'nyasminnanuṣṭhātā juhoti

41

sarvairupatiṣṭhanti trīṇi prabhṛtibhirvā

42

api vānuṣṭhānībhiḥ

43

etā anuṣṭhānyaḥ

44

mainamagne vi daha itiprabhṛtyava sṛjeti varjayitvā sahasranīthā ityātaḥ

45

ā rohata janitrīṃ jātavedasa iti pañcadaśabhirāhitāgnim

46

mitrāvaruṇā pari māmadhātāmiti pāṇī prakṣālayate

47

varcasā māmityācāmati

48

vivasvānna ityuttarato'nyasminnanuṣṭhātā juhoti

1

yavīyaḥprathamāni karmāṇi prāṅmukhānāṃ yajñopavītināṃ dakṣiṇāvṛtām

2

athaiṣāṃ saptasapta śarkarāḥ pāṇiṣvāvapate

3

tāsāmekaikāṃ savyenāvācīnahastenāvakiranto'navekṣamāṇā vrajanti

4

apāghenānumantrayate

5

sarve'grato brahmaṇo vrajanti

6

mā pra gāmeti japanta udakānte vyapādye japanti

7

paścādavasiñcati

8

uduttamamiti jyeṣṭhaḥ

9

payasvatīriti brahmoktāḥ piñjūlīrāvapati

10

śāntyudakenācamyābhyukṣyāśvāvatīmiti nadīṃ tārayate

11

nakṣatraṃ dṛṣṭvopatiṣṭhate nakṣatrāṇāṃ mā saṃkāśaśca pratīkāśaścāvatāmiti

12

śāmyākīḥ samidha ādhāyāgrato brahmā japati

13

yasya trayā gatamanuprayanti devā manuṣyāḥ paśavaśva sarve / taṃ no devaṃ mano adhi bravītu sunītirno nayatu dviṣate mā radhāmeti śāntyudakenācamyābhyukṣya

14

nissālāmiti śālāniveśanaṃ saṃprokṣya

15

ūrjaṃ bibhraditi prapādayati

16

nadīmālambhayati gāmagnimaśmānaṃ ca

17

yavo'si yavayāsmaddveṣo yavayārātimiti yavān

18

khalvakāsyeti khalvānkhalakulāṃśca

19

vyapādyābhyāṃ śāmyākīrādhāpayati

20

tāsāṃ dhūmaṃ bhakṣayanti

21

yadyatkravyādgṛhyedyadi kravyādā nānte'paredyuḥ
divo nabhaḥ śukraṃ payo duhānā iṣamūrjaṃ pinvamānāḥ
apāṃ yonimapādhvaṃ svadhā yāścakṛṣe jīvaṃstāste santu madhuścuta ityagnau sthālīpākaṃ nipṛṇāti

22

ādahane cāpi vānyavatsāṃ dohayitvā tasyāḥ pṛṣṭhe juhoti vaiśvānare haviridaṃ juhomīti

23

tasyāḥ payasi

24

sthālīpāka ityeke

25

ye agnaya iti pālāśyā darvyā manthamupamathya kāmpīlībhyāmupamanthanībhyāṃ tṛtīyasyāmasthīnyabhijuhoti

26

upa dyāṃ śaṃ te nīhāra iti mantroktānyavadāya

27

kṣīratsiktena brāhmaṇasyāvasiñcati madhūtsiktena kṣatriyasyodakena vaiśyasya

28

ava sṛjetyanumantrayate

29

mā te mano yatte aṅgamiti saṃcinoti pacchaḥ

30

prathamaṃ śīrṣakapālāni

31

paścātkalaśe samopya sarvasurabhicūrṇairavakīryotthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ

32

mā tvā vṛkṣa iti vṛkṣamūle nidadhāti

33

syonāsmai bhaveti bhūmau trirātramarasāśinaḥ karmāṇi kurvate

34

daśarātra ityeke

35

yathākuladharmaṃ vā

36

ūrdhvaṃ tṛtīyasyā vaivasvataṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā vivasvānna iti juhoti

37

yuktābhyāṃ tṛtīyām

38

ānumatīṃ caturthīm

39

śeṣaṃ śāntyudakenopasicyābhimantrya prāśayati

40

ā pra cyavethāmiti gāvāvupayacchati

41

eyamaganniti daśagavāvarārghyā dakṣiṇā

42

dvādaśarātraṃ kartā yamavrataṃ caret

43

ekacailastricailo vā

44

haviṣyabhakṣaḥ

45

sāyaṃprātarupaspṛśet

46

brahmacārī vratyadhaḥ śayīta

47

svastyayanāni prayuñjīta

1

pitṝnnidhāsyansaṃbhārānsaṃbharati

2

ekādaśa carūñcakrakṛtānkārayati

3

śatātṛṇasahasrātṛṇau ca pāśīmūṣaṃ sikatāḥ śaṅkhaṃ śālūkaṃ sarvasurabhiśamīcūrṇakṛtaṃ śāntavṛkṣasya nāvaṃ tripādakam

4

dve niḥśīyamāne nīlalohite sūtre savyarajjuṃ śāntavṛkṣasya caturaḥ śaṅkūṃścaturaḥ paridhīnvāraṇaṃ śāmīlamaudumbaraṃ pālāśaṃ vṛkṣasya śāntauṣadhīḥ

5

māghe nidadhyānmāghaṃ bhūditi

6

śaradi nidadhyācchāmyatvaghamiti

7

nidāghe nidadhyānnidahyatāmaghamiti

8

amāvāsyāyāṃ nidadhyādamā hi pitaro bhavanti

9

athāvasānam

10

tadyatsamaṃ samūlamavidagdhaṃ pratiṣṭhitaṃ prāgudakpravaṇam

11

yatrākaṇṭakā vṛkṣāścauṣadhayaśca

12

unnataṃ svargakāmaśca

13

śvo'māvāsyeti gāṃ kārayate

14

tasyāḥ savyaṃ cāpaghanaṃ prapākaṃ ca nidhāya

15

bhikṣāṃ kārayati

16

grāme yāmasārasvatānhomānhutvā

17

saṃprokṣaṇībhyāṃ kāmpīlaśākhayā niveśanamanucarya

18

prāgdakṣiṇaṃ śākhāṃ pravidhya sīreṇa karṣayitvā śākhābhiḥ parivārya

19

punardehīti vṛkṣamūlādādatte

20

yatte kṛṣṇa iti bhūmervasane samopya sarvasurabhicūrṇairavakīryotthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ

21

avidanto deśātpāṃsūn

22

api vodakānte vasanamāstīryāsāviti hvayet

23

tatra yo janturnipatettamutthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ

24

api vā trīṇi ṣaṣṭiśatāni palāśatsarūṇām

25

grāme dakṣiṇodagdvāraṃ vimitaṃ darbhairāstārayati

26

uttaraṃ jīvasaṃcaro dakṣiṇaṃ pitṛsaṃcaraḥ

27

anastamita ā yātetyāyāpayati

28

ācyā jānvityupaveśayati

29

saṃ viśantviti saṃveśayati

30

etadvaḥ pitaraḥ pātramiti trīṇyudakaṃsānninayati

31

trīnsnātānuliptānbrāhmaṇānmadhumanthaṃ pāyayati

32

brahmaṇe madhuparkamāhārayati

33

gāṃ vedayante

34

kurutetyāha

35

tasyā dakṣiṇamardhaṃ brāhmaṇānbhojayati savyaṃ pitṝn

1

vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatraitānvettha nihitānparāke / medasaḥ kulyā upa tānsravantu satyā eṣāmāśiṣaḥ santu kāmāḥ svāhā svadheti vapāyāstrirjuhoti

2

imaṃ yameti yamāya caturthīm

3

ekaviṃśatyā yavaiḥ kṛśaraṃ randhayati yutamanyatprapākaṃ ca

4

sayavasya jīvāḥ prāśnanti

5

athetarasya piṇḍaṃ nipṛṇāti

6

ya te manthamiti mantroktaṃ vimite nipṛṇāti

7

tadudgatoṣmahartāro dāsā bhuñjate

8

vīṇā vadantvityāha

9

mahayata pitṝniti riktakumbhaṃ vimitamadhye nidhāya taṃ jaradupānahāghnanti

10

kasye mṛjānā iti triḥ prasavyaṃ prakīrṇakeśyaḥ pariyanti dakṣiṇānūrūnāghnānāḥ

11

evaṃ madhyarātre'pararātre ca

12

purā vivāhātsamāṃsaḥ piṇḍapitṛyajñaḥ

13

utthāpanībhirutthāpya hariṇībhirhareyuḥ

14

athāvasāyeti paścātpūrvakṛtebhyaḥ pūrvāṇi pūrvebhyo'parāṇi yavīyasām

15

prāgdakṣiṇāṃ diśamabhyuttarāmaparāṃ diśamabhitiṣṭhanti

16

yathā citiṃ tathā śmaśānaṃ dakṣiṇāparāṃ diśamabhi pravaṇam

1

atha mānāni

2

diṣṭikudiṣṭivitastinimuṣṭyaratnipadaprakramāḥ

3

prādeśena dhanuṣā cemāṃ mātrāṃ mimīmaha iti

4

sapta dakṣiṇato mimīte saptottarataḥ pañca purastāttrīṇi paścāt

5

nava dakṣiṇato mimīte navottarataḥ sapta purastātpañca paścāt

6

ekādaśa dakṣiṇato mimīta ekādaśottarato nava purastātsapta paścāt

7

ekādaśabhirdevadarśinām

8

ayugmamānāni parimaṇḍalāni caturasrāṇi vā śaunakinām

9

tathā hi dṛśyante

10

yāvānpuruṣa ūrdhvabāhustāvānagniścitaḥ

11

savyāni dakṣiṇādvārāṇyayugmaśilānyayugmeṣṭikāni ca

12

imāṃ mātrāṃ mimīmaha iti dakṣiṇataḥ savyarajjuṃ mītvā

13

vārayatāmaghamiti vāraṇaṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati

14

purastānmītvā śamebhyo'stvaghamiti śāmīlaṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati

15

uttarato mītvā śāmyatvaghamityaudumbaraṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati

16

paścānmītvā śāntamaghamiti pālāśaṃ paridhiṃ paridadhāti śaṅkuṃ ca nicṛtati

17

amāsītyanumantrayate

18

akṣṇayā lohitasūtrena nibadhya

19

stuhi śrutamiti madhye gartaṃ khātvā pāśisikatoṣodumbaraśaṅkhaśālūkasarvasurabhiśamīcūrṇāni nivapati

20

niḥśīyatāmaghamiti niḥśīyamānamāstṛṇāti

21

asaṃpratyagham

22

vi lumpatāmaghamiti pari cailaṃ dūrśaṃ vilumpati

23

ukto homo dakṣiṇata staraṇaṃ ca

24

etadā roha dadāmīti kaniṣṭho nivapati

25

edaṃ barhiriti sthitasūnuryathāparu saṃcinoti

26

mā te mano yatte aṅgamindro modapūrityāto'numantrayate

27

dhānāḥ saliṅgābhirāvapati

1

idaṃ kasāmbviti sajātānavekṣayati

2

ye ca jīvā ye te pūrve parāgatā iti sarpirmadhubhyāṃ caruṃ pūrayitvā śīrṣadeśe nidadhāti

3

apūpavāniti mantroktaṃ dikṣvaṣṭamadeśeṣu nidadhāti

4

madhye pacantam

5

sahasradhāraṃ śatadhāramityadbhirabhiviṣyandya

6

parṇo rājeti madhyamapalāśairabhinidadhāti

7

ūrjo bhāga ityaśmabhiḥ

8

utte stabhnāmīti logānyathāparu

9

niḥśīyatāmaghamiti niḥśīyamānenāvachādya darbhairavastīrya

10

idamidvā u nopa sarpāsau hā iti cinvanti

11

yathā yamāyeti saṃśritya

12

śṛṇātvaghamityupariśira stambamādadhāti

13

pratiṣiddhamekeṣām

14

akalmāṣāṇāṃ kāṇḍānāmaṣṭāṅgulīṃ tejanīmantarhitamaghamiti grāmadeśāducchrayati

15

prasavyaṃ pariṣicya kumbhānbhindanti

16

sametetyaparasyāṃ śmaśānasraktyāṃ dhruvanānyupayacchante

17

paścāduttarato'gnervarcasā māṃ vivasvānindra kratumityātaḥ

18

samindhata iti paścātsaṃkasukamuddīpayati

19

asminvayaṃ yadripraṃ sīse mṛḍḍhvamityabhyavanejayati

20

kṛṣṇorṇayā pāṇipādānnimṛjya

21

ime jīvā udīcīnairiti mantroktam

22

triḥ sapteti kūdyā padāni yopayitvā śmaśānāt

23

mṛtyoḥ padamiti dvitīyayā nāvaḥ

24

paraṃ mṛtyo iti prāgdakṣiṇaṃ kūdīṃ pravidhya

25

sapta nadīrūpāṇi kārayitvodakena pūrayitvā

26

ā rohata saviturnāvametāṃ sutrāmāṇaṃ mahīmū ṣviti sahiraṇyāṃ sayavāṃ nāvamārohayati

27

aśmanvatī rīyata uttiṣṭhatā pra taratā sakhāya ityudīcastārayati

28

śarkarādyā samidādhānāt

29

vaivasvatādi samānam

30

prāpya gṛhānsamānaḥ piṇḍapitṛyajñaḥ

1

atha piṇḍapitṛyajñaḥ

2

amāvāsyāyāṃ sāyaṃ nyahne'hani vijñāyate

3

mitrāvaruṇā pari māmadhātāmiti pāṇī prakṣālayate

4

varcasā māmityācāmati

5

punaḥ savyenācamanādapasavyaṃ kṛtvā praiṣakṛtaṃ samādiśati

6

ulūkhalamusalaṃ śūrpaṃ caruṃ kaṃsaṃ prakṣālaya barhirudakumbhamā hareti

7

yajñopavītī dakṣiṇapūrvamantardeśamabhimukhaḥ śūrpa ekapavitrāntarhitānhaviṣyānnirvapati

8

idamagnaye kavyavāhanāya svadhā pitṛbhyaḥ pṛthiviṣadbhya itīdaṃ somāya pitṛmate svadhā pitṛbhyaḥ somavadbhyaḥ pitṛbhyo vāntarikṣasadbhya itīdaṃ yamāya pitṛmate svadhā pitṛbhyaśca diviṣadbhya iti trīnavācīnakāśīnnirvapati

9

ulūkhala opya triravahantīdaṃ vaḥ pitaro haviriti

10

yathā havistathā paricarati

11

havirhyeva pitṛyajñaḥ

12

praiṣakṛtaṃ samādiśati caruṃ prakṣālayādhiśrayāpa opya taṇḍulānāvapasva nekṣaṇena yodhayannāsva mā śiro grahīḥ

13

śirograhaṃ paricakṣate

14

bāhyenopaniṣkramya yajñopavītī dakṣiṇapūrvamantardeśamabhimukha udīratāmiti karṣūṃ khanati prādeśamātrīṃ tiryagaṅgurim

15

avāgaṅguriṃ parvamātrīmityeke

16

apahatā asurā rakṣāṃsi ye pitṛṣada iti prāgdakṣiṇaṃ pāṃsūnudūhati

17

karṣūṃ ca pāṇī ca prakṣālyaitadvaḥ pitaraḥ pātramiti karṣūmudakena pūrayitvā

18

antarupātītya mastunā navanītena vā pratinīya dakṣiṇāñcamudvāsya

19

dve kāṣṭhe gṛhītvośanta ityādīpayati

20

ādīptayorekaṃ pratinidadhāti

21

ihaivaidhi dhanasanirityekaṃ hṛtvā

22

pāṃsuṣvādhāyopasamādadhāti ye nikhātāḥ samindhate ye tātṛṣurye satyāsa iti

23

saṃbhārānupasādayati

24

paryukṣaṇīṃ barhirudakumbhaṃ kaṃsaṃ darviṃmājyamāyavanaṃ caruṃ vāsāṃsyāñjanamabhyañjanamiti

25

yadatropasamāhāryaṃ bhavati tadupasamāhṛtya

26

ato yajñopavītī pitryupavītī barhirgṛhītvā vicṛtya saṃnahanaṃ dakṣiṇāparamaṣṭamadeśamabhyavāsyet

27

barhirudakena saṃprokṣya barhiṣadaḥ pitara upahūtā naḥ pitaro'gniṣvāttāḥ pitaro ye naḥ pituḥ pitaro ye'smākamiti prastṛṇāti

28

āyāpanādīni trīṇi

29

udīratāmiti tisṛbhirudapātrāṇyanvṛcaṃ ninayet

30

ataḥ pitryupavītī yajñopavītī ye dasyava ityubhayata ādīptamulmukaṃ triḥ prasavyaṃ parihṛtya nirasyati

31

paryukṣya

1

ye rūpāṇi pratimuñcamānā asurāḥ santaḥ svadhayā caranti / tvaṃ tānagne apa sedha dūrānsatyā naḥ pitṝṇāṃ santvāśiṣaḥ svāhā svadheti hutvā kumbhīpākamabhighārayati

2

agnaye kavyavāhanāyeti juhoti

3

yathāniruptaṃ dvitīyām

4

yamāya pitṛmate svadhā pitṛbhya iti tṛtīyām

5

yadvo agniriti sāyavanāṃstaṇḍulān

6

saṃ barhiriti sadarbhāṃstaṇḍulānparyukṣya

7

ato yajñopavītī pitryupavītī darvyoddharati

8

dyaurdarvirakṣitāparimitānupadastā sā yathā dyaurdarvirakṣitāparimitānupadastaivā pratatāmahasyeyaṃ darvirakṣitāparimitānupadastā

9

antarikṣaṃ darvirakṣitāparimitānupadastā sā yathāntarikṣaṃ darvirakṣitāparimitānupadastaivā tatāmahasyeyaṃ darvirakṣitāparimitānupadastā

10

pṛthivī darvirakṣitāparimitānupadastā sā yathā pṛthivī darvirakṣitāparimitānupadastaivā tatasyeyaṃ darvirakṣitāparimitānupadasteti

11

uddhṛtyājyena saṃnīya trīnpiṇḍānsaṃhatānnidadhātyetatte pratatāmaheti

12

dakṣiṇataḥ patnībhya idaṃ vaḥ patnya iti

13

idamāśaṃsūnāmidamāśaṃsamānānāṃ strīṇāṃ puṃsāṃ prakīrṇāvaśīrṇānāṃ yeṣāṃ vayaṃ dātāro ye cāsmākamupajīvanti / tebhyaḥ sarvebhyaḥ sapatnīkebhyaḥ svadhāvadakṣayyamastviti triḥ prasavyaṃ taṇḍulaiḥ parikirati

14

piñjūlīrāñjanaṃ sarpiṣi paryasyāddhvaṃ pitara iti nyasyati

15

vaddhvaṃ pitaro mā vo'to'nyatpitaro yoyuvateti sūtrāṇi

16

añjate vyañjata ityabhyañjanam

17

ājyenāvicchinnaṃ piṇḍānabhighārayati ye ca jīvā ye te pūrve parāgatā iti

18

atra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyadhvamiti

19

atra patnyo mādayadhvaṃ yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyadhvamiti

20

yo'sāvantaragnirbhavati taṃ pradakṣiṇamavekṣya tisrastāmīstāmyati

21

pratiparyāvṛtyāmīmadanta pitaro yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyiṣateti

22

amīmadanta patnyo yathābhāgaṃ yathālokamāvṛṣāyiṣateti

23

āpo agnimityadbhiragnimavasicya

24

putraṃ pautramabhitarpayantīrityācāmata mama pratatāmahāstatāmahāstatāḥ sapatnīkāstṛpyantvācāmantviti prasavyaṃ pariṣicya

25

vīrānme pratatāmahā datta vīrānme tatāmahā datta vīrānme pitaro datta pitṝnvīrānyācati

26

namo vaḥ pitara ityupatiṣṭhate

27

akṣannityuttarasicamavadhūya

28

parā yāteti parāyāpayati

29

ataḥ pitryupavītī yajñopavītī yanna idaṃ pitṛbhiḥ saha mano'bhūttadupāhvayāmīti mana
upāhvayati

1

mano nvā hvāmahe nāraśaṃsena stomena
pitṝṇāṃ ca manmabhiḥ
ā na etu manaḥ punaḥ kratve dakṣāya jīvase
jyokca sūryaṃ dṛśe
punarnaḥ pitaro mano dadātu daivyaḥ janaḥ
jīvaṃ vrātaṃ sacemahi
vayaṃ soma vrate tava manastanūṣu bibhrataḥ
prajāvantaḥ sacemahi
ye sajātāḥ sumanaso jīvā jīveṣu māmakāḥ
teṣāṃ śrīmayi kalpatāmasmingoṣṭhe śataṃ samā iti

2

yaccarusthālyāmodanāvaśiṣṭaṃ bhavati tasyoṣmabhakṣaṃ bhakṣayitvā brāhmaṇāya dadyāt

3

yadi brāhmaṇo na labhyetāpsvabhyavaharet

4

nijāya dāsāyetyeke

5

madhyamapiṇḍaṃ patnyai putrakāmāyai prayacchati

6

ā dhatta pitaro garbhaṃ kumāraṃ puṣkarasrajam
yatheha puruṣo'sat
ā tvārukṣadvṛṣabhaḥ pṛśniragriyo medhāvinaṃ pitaro gabhamā dadhaḥ
ā tvāyaṃ puruṣo gametpuruṣaḥ puruṣādadhi
sa te śraiṣṭhyāya jāyatāṃ sa some sāma gāyatviti

7

yadyanyā dvitīyā bhavatyaparaṃ tasyai

8

prāgratamaṃ śrotriyāya

9

atha yasya bhāryā dāsī vā pradrāviṇī bhavati ye'mī taṇḍulāḥ prasavyaṃ parikīrṇā bhavanti
tāṃstasyai prayacchati

10

arvācyupasaṃkrame mā parācyupa vastathā
annaṃ prānasya bandhanaṃ tena badhnāmi tvā mayīti

11

paryukṣaṇīṃ samidhaścādāya mā pra gāmetyāvrajyorjaṃ bibhraditi gṛhānupatiṣṭhate

12

ramadhvaṃ mā bibhītanāsmingoṣṭhe karīṣiṇaḥ
ūrjaṃ duhānāḥ śucayaḥ śucivratā gṛhā jīvanta upa vaḥ sadema
ūrjaṃ me devā adadurūrjaṃ manuṣyā uta
ūrjaṃ pitṛbhya āhārṣamūrjasvanto gṛhā mama
payo me devā adaduḥ payo manuṣyā uta
payaḥ pitṛbhya āhārṣaṃ payasvanto gṛhā mama
vīryaṃ me devā adadurvīryaṃ manuṣyā uta
vīryaṃ pitṛbhya āhārṣaṃ vīravanto gṛhā mameti

13

antarupātītya samidho'bhyādadhāti
ayaṃ no agniradhyakṣo'yaṃ no vasuvittamaḥ
asyopasadye mā riṣāmāyaṃ rakṣatu naḥ prajām
asminsahasraṃ puṣyāsmaidhamānāḥ sve gṛhe
imaṃ samindhiṣīmahyāyuṣmantaḥ suvarcasaḥ
tvamagna īḍita ā tvāgna idhīmahīti

14

abhūhūta ityagniṃ pratyānayati

15

yadi sarvaḥ praṇītaḥ syāddakṣiṇāgnau tvetadāhitāgneḥ

16

gṛhyeṣvanāhitāgneḥ

17

idaṃ cinme kṛtamastīdaṃ cicchaknavāni / pitaraścinmā vedanniti

18

yo ha yajate taṃ devā viduryo dadāti taṃ manuṣyā yaḥ śrāddhāni kurute taṃ pitarastaṃ pitaraḥ

90

ityatharvavede kauśikasūtra ekādaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

madhuparkamāhārayiṣyandarbhānāhārayati

2

atha viṣṭarānkārayati

3

sa khalvekaśākhameva prathamaṃ pādyaṃ dviśākhamāsanaṃ triśākhaṃ madhuparkāya

4

sa yāvato manyeta tāvata upādāya vivicya saṃparyāpya mūlāni ca prāntāni ca yathāvistīrṇa iva syādityupotkṛṣya madhyadeśe'bhisaṃnahyati

5

ṛtena tvā satyena tvā tapasā tvā karmaṇā tveti saṃnahyati

6

atha ha sṛjatyatisṛṣṭo dveṣṭā yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ

7

asya ca dāturiti dātāramīkṣate

8

athodakamāhārayati pādyaṃ bho iti

9

hiraṇyavarṇābhiḥ pratimantrya dakṣiṇaṃ pādaṃ prathamaṃ prakarṣati / mayi brahma ca tapaśca dhārayāṇīti

10

dakṣiṇe prakṣālite savyaṃ prakarṣati / mayi kṣatraṃ ca viśaśca dhārayāṇīti

11

prakṣālitāvanumantrayate / imau pādāvavaniktau brāhmaṇaṃ yaśasāvatām / āpaḥ pādāvanejanīrdviṣantaṃ nirdahantu me

12

asya ca dāturiti dātāramīkṣate

13

athāsanamāhārayati / saviṣṭaramāsanaṃ bho iti

14

tasminpratyaṅmukha upaviśati

15

vimṛgvarīṃ pṛthivīmityetayā viṣṭare pādau pratiṣṭhāpyādhiṣṭhito dveṣṭā yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dvipmaḥ

16

asya ca dāturiti dātāramīkṣate

17

athodakamāhārayatyarghyaṃ bho iti

18

tatpratimantrayate / annānāṃ mukhamasi mukhamahaṃ śreṣṭhaḥ samānānāṃ bhūyāsam / āpo'mataṃ sthāmṛtaṃ mā kṛṇuta dāsāsmākaṃ bahavo bhavantvaśvāvaṅgomanmayyastu puṣṭamaॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti

19

tūṣṇīmadhyātmaṃ ninayati

20

tejo'syamṛtamasīti lalāṭamālabhate

21

athodakamāhārayatyācamanīyaṃ bho iti

22

jīvābhirācamya

23

athāsmai madhuparkaṃ vedayante dvyanucaro madhuparko bho iti

24

dvābhyāṃ śākhābhyāmadhastādekayopariṣṭātsāpidhānam

25

madhu vātā ṛtāyata ityetābhirevābhimantraṇam

26

tathā pratimantraṇam

1

madhu vātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ
mādhvīrgāvo bhavantu naḥ
madhu naktamutoṣaso madhumatpārthivaṃ rajaḥ
mādhvīrnaḥ santvoṣadhīḥ
madhumānno vanaspatirmadhumām̐ astu sūryaḥ
madhu dyaurastu naḥ pitā

2

tatsūryasya tvā cakṣuṣā pratīkṣa iti pratīkṣate

3

ayuto'haṃ devasya tvā sa
vituriti pratigṛhya puromukhaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti

4

pṛthivyāstvā nābhau sādayāmyadityā upastha iti bhūmau pratiṣṭhāpya

5

dvābhyāmaṅgulibhyāṃ pradakṣiṇamācālyānāmikayāṅgulyāṅguṣṭhena ca saṃgṛhya prāśnāti

6

ॐ bhūstatsaviturvareṇyaṃ bhūḥ svāheti prathamam

7

bhargo devasya dhīmahi bhuvaḥ svāheti dvitīyam

8

dhiyo yo naḥ pracodayātsvaḥ svāheti tṛtīyam

9

vayaṃ devasya dhīmahi janatsvāheti caturtham

10

turaṃ devasya bhojanaṃ vṛdhatsvāheti pañcanam

11

karatsvāheti ṣaṣṭham

12

ruhatsvāheti saptamam

13

mahatsvāhetyaṣṭamam

14

tatsvāheti navamam

15

śaṃ svāheti daśamam

16

omityekādaśam

17

tūṣṇīṃ dvādaśam

18

tasya bhūyomātramiva bhuktā brāhyaṇāya śrotriyāya prayachet

19

śrotriyālābhe vṛṣalāya prayacchet

20

athāpyayaṃ nigamo bhavati / somametatpibata yatkiṃ cāśnīta brāhmaṇāḥ / mābrāhmaṇāyocchiṣṭaṃ dāta mā somaṃ
pātvasomapa iti

1

dadhi ca madhu ca brāhmo madhuparkaḥ

2

pāyasa aindro madhuparkaḥ

3

madhu cājyaṃ ca saumyo madhuparkaḥ

4

manthaścājyaṃ ca pauṣṇo madhuparkaḥ

5

kṣīraṃ cājyaṃ ca sārasvato madhuparkaḥ

6

surā cājyaṃ ca mausalo madhuparkaḥ

7

sa khalveṣa dvaye bhavati sautrāmaṇyāṃ ca rājasūye ca

8

udakaṃ cājyaṃ ca vāruṇo madhuparkaḥ

9

tailaṃ cājyaṃ ca śrāvaṇo madhuparkaḥ

10

tailaśca piṇḍaśca pārivrājako madhuparkaḥ

11

iti khalveṣa navavidho madhuparko bhavati

12

athāsmai gāṃ vedayante gaurbho iti

13

tānpratimantrayate / bhūtamasi bhavadasyannaṃ prāṇo bahurbhava / jyeṣṭhaṃ yannāma
nāmata ॐ bhūrbhuvaḥ svarjanadomiti

14

atisṛjati
mātādityānāṃ duhitā vasūnāṃ svasā rudrāṇāmamṛtasya nābhiḥ
pra ṇo vocaṃ cikituṣe janāya mā gāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa
ॐ tṛṇāni gaurattvityāha

15

sūyavasāditi pratiṣṭhamānāmanumantrayate

16

nālohito madhuparko bhavati

17

nānujñānamadhīmaha iti kurutetyeva brūyāt

18

svadhite mainaṃ hiṃsīriti śastraṃ prayacchati

19

pāpmānaṃ me'pa jahīti kartāramanumantrayate

20

āgneyīṃ vapāṃ kuryuḥ

21

api vā brāhmaṇa eva prāśnīyāttaddevataṃ hi taddhavirbhavati

22

athāsmai snānamanulepanaṃ mālābhyañjanamiti

23

yadatropasamāhāryaṃ bhavati tadupasamāhṛtya

24

athopāsakāḥ prāpyopāsakāḥ smo bho iti vedayante

25

tānpratimantrayate / bhūyāṃso bhūyāsma ye ca no bhūyasaḥ kārṣṭāpi ca no'nye bhūyāṃso jāyantām

26

asya ca dāturiti dātāramokṣate

27

athānnāhārāḥ prāpyānnāhārāḥ smo bho iti tvedayante

28

tānpratimantrayate / annādā bhūyāsma ye ca no'nnādānkārṣṭāpi ca no'nye'nnādā bhūyāṃso jāyantām

29

asya ca dāturiti dātāramīkṣate

30

āhṛte'nne juhoti yatkāma kā
mayamānā ityetayā

31

yatkāma kāmayamānā idaṃ kṛṇmasi te haviḥ
tannaḥ sarvaṃ samṛdhyatāmathaitasya haviṣo vīhi svāheti

32

eṣa ācāryakalpa eṣa ṛtvikkalpa eṣa saṃyuktakalpa eṣa vivāhakalpa eṣo'tithikalpa eṣo'tithikalpaḥ

93

ityatharvavede kauśikasūtre dvādaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

athādbhutāni

2

varṣe

3

yakṣeṣu

4

gomāyuvadane

5

kule kalahini

6

bhūmicale

7

ādityopaplave

8

candramasaśca

9

auṣasyāmanudyatyām

10

samāyāṃ dāruṇāyām

11

upatārakaśaṅkāyām

12

brāhmaṇeṣvāyudhiṣu

13

daivateṣu nṛtyatsu cyotatsu hasatsu gāyatsu

14

lāṅgalayoḥ saṃsarge

15

rajjvostantvośca

16

agnisaṃsarge

17

yamavatsāyāṃ gavi

18

vaḍavārgadabhyormānuṣyāṃ ca

19

yatra dhenavo lohitaṃ duhate

20

anaḍuhi dhenuṃ dhayati

21

dhenau dhenuṃ dhayantyām

22

ākāśaphene

23

pipīlikānācāre

24

nīlamakṣānācāre

25

madhumakṣānācāre

26

anājñāte

27

avadīrṇe

28

anudaka udakonmīle

29

tileṣu samataileṣu

30

haviḥṣvabhimṛṣṭeṣu

31

prasavyeṣvāvarteṣu

32

yūpe virohati

33

ulkāyām

34

dhūmaketau saptarṣīnupadhūpayati

35

nakṣatreṣu patāpateṣu

36

māṃsamukhe nipatati

37

anagnāvavabhāse

38

agnau śvasati

39

sarpiṣi taile madhuni ca viṣyande

40

grāmye'gnau śālāṃ dahati

41

āgāntau ca

42

vaṃśe sphoṭati

43

kumbhodadhāne vikasatyukhāyāṃ
saktudhānyāṃ ca

1

atha yatraitāni varṣāṇi varṣanti ghṛtaṃ māṃsaṃ madhu ca yaddhiraṇyaṃ yāni cāpyanyāni ghorāṇi varṣāṇi varṣanti tatparābhavati kulaṃ vā grāmo vā janapado vā

2

tatra rājā bhūmipatirvidvāṃsaṃ brahmāṇamicchet

3

eṣa ha vai vidvānyadbhṛgvaṅgirovit

4

ete ha vā asya sarvasya śamayitāraḥ prālayitāro yadbhṛgvaṅgirasaḥ

5

sa āhopakalpayadhvamiti

6

tadupakalpayante kaṃsamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham

7

trīṇi parvāṇi karmaṇaḥ paurṇamāsyamāvāsye puṇyaṃ nakṣatram

8

api cedeva yadā kadā cidārtāya kuryāt

9

snāto'hatavasanaḥ surabhirvratavānkarmaṇya upavasatyekarātraṃ trirātraṃ ṣaḍrātraṃ dvādaśarātraṃ vā

10

dvādaśyāḥ prātaryatraivādaḥ patitaṃ bhavati tata uttaramagnimupasamādhāya

11

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya

12

nityānyurastāddhomānhutvājyabhāgau ca

13

atha juhoti

14

ghṛtasya dhārā iha yā varṣanti pakvaṃ māṃsaṃ madhu ca yaddhiraṇyam
dviṣantametā anu yantu vṛṣṭayo'pāṃ vṛṣṭayo bahulāḥ santu mahyam
lohitavarṣaṃ madhupāṃsuvarṣaṃ yadvā varṣaṃ ghoramaniṣṭamanyat
dviṣantamete anu yantu sarve parāñco yantu nivartamānāḥ
agnaye svāheti hutvā

15

divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt

16

varamanaḍvāhaṃ brāhmaṇaḥ kartre dadyāt

17

sīraṃ vaiśyo'śvaṃ prādeśiko grāmavaraṃ
rājā

18

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitāni yakṣāṇi dṛśyante tadyathaitanmarkaṭaḥ śvāpado vāyasaḥ puruṣarūpamiti
tadevamāśaṅkyameva bhavati

2

tatra juhuyāt

3

yanmarkaṭaḥ śvāpado vāyaso yadīdaṃ rāṣṭraṃ jātavedaḥ patāni puruṣarakṣasamiṣiraṃ yatpatāti
dviṣantamete anu yantu sarve parāñco yantu nivartamānāḥ
agnaye svāheti hutvā

4

divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt

5

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha ha gomāyū nāma maṇḍūkau yatra vadatastadyanmanyante māṃ prati vadato māṃ prati vadata iti tadevamāśaṅkyameva bhavati

2

tatra juhuyāt

3

yadgomāyū vadato jātavedo'nyayā vācābhi jañjabhātaḥ
rathaṃtaraṃ bṛhacca sāmaitaddviṣantametāvabhi nānadaitām
rathaṃtareṇa tvā bṛhacchamayāmi bṛhatā tvā rathaṃtaraṃ śamayāmi
indrāgnī tvā brahmaṇā vāvṛdhānāvāyuṣmantāvuttamaṃ tvā karāthaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā

4

divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt

5

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitatkulaṃ kalahi bhavati tannirṛtigṛhītamityācakṣate

2

tatra juhuyāt

3

ārādarātimiti dve

4

ayāścāgne'syanabhiśastiśca satyamittvamayā asi
ayāsā manasā kṛto'yāsyaṃ havyamūhiṣe
ayā no dhehi bheṣajaṃ
svāhetyagnau hutvā

5

tatraivaitānhomāñjuhuyāt

6

ārādagniṃ kravyāde nirūhañjīvātave te paridhiṃ dadhāmi
indrāgnī tvā brahmaṇā vāvṛdhānāvāyuṣmantāvuttamaṃ tvā karāthaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā

7

apeta etu nirṛtirityetena sūktena juhuyāt

8

apeta etu nirṛtirnehāsyā api kiṃ cana
apāsyāḥ satvanaḥ pāśānmṛtyūnekaśataṃ nude
ye te pāśā ekaśataṃ mṛtyo martyāya hantave
tāṃste yajñasya māyayā sarvām̐ apa yajāmasi
nirito yantu nairṛtyā mṛtyava ekaśataṃ paraḥ
sedhāmaiṣāṃ yattamaḥ prāṇaṃ jyotiśca dadhmahe
ye te śataṃ varuṇa ye sahasraṃ yajñiyāḥ pāśā vitatā mahāntaḥ
tebhyo asmānvaruṇaḥ soma indro viśve muñcantu marutaḥ svarkāḥ
brahma bhrājadudagādantarikṣaṃ divaṃ ca brahmāvādhūṣṭāmṛtena mṛtyum
brahmopadraṣṭā sukṛtasya sākṣādbrahmāsmadapa hantu śamalaṃ tamaśca

9

varamanaḍvāhamiti samānam

1

atha yatraitadbhūmicalo bhavati tatra juhuyāt

2

acyutā dyauracyutamantarikṣamacyutābhūmirdiśo acyutā imāḥ
acyuto'yaṃ rodhāvarodhāddhruvo rāṣṭre prati tiṣṭhāti jiṣṇuḥ
yathā sūryo divi rocate yathāntarikṣaṃ mātariśvābhivaste
yathāgniḥ pṛthivīmā viveśaivāyaṃ dhruvo acyuto astu jiṣṇuḥ
yathā devo divi stanayanvi rājati yathā varṣaṃ varṣakāmāya varṣati
yathāpaḥ pṛthivīmā viviśurevāyaṃ dhruvo acyuto astu jiṣṇuḥ
yathā purīṣaṃ nadyaḥ samudramahorātre apramādaṃ kṣaranti
evā viśaḥ saṃmanaso havaṃ me'pramādamihopā yantu sarvāḥ
dṛṃhatāṃ devī saha devatābhirdhruvā dṛḍhācyutā me astu bhūmiḥ
sarvapāpmānamapanudyāsmadamitrānme dviṣato'nu vidhyatu
pṛthivyai svāheti hutvā

3

ā tvāhārṣaṃ dhruvā dyauḥ satyaṃ bṛhadityetenānu
vākena juhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadādityaṃ tamo gṛhṇāti tatra juhuyāt

2

divyaṃ citramṛtūyā kalpayantamṛtūnāmugraṃ bhramayannudeti
tadādityaḥ pratarannetu sarvata āpa imāṃ lokānanusaṃcaranti
oṣadhībhiḥ saṃvidānāvindrāgnī tvābhi rakṣatām
ṛtena satyavākena tena sarvaṃ tamo jahi
ādityāya svāheti hutvā

3

viṣāsahiṃ sahamānamityetena sūktena juhuyāt

4

rohitairupatiṣṭhate

5

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitaccandramasamupapravati tatra juhuyāt

2

rāhū rājānaṃ tsarati svarantamainamiha hanti pūrvaḥ
sahasramasya tanva iha nāśyāḥ śataṃ tanvo vi naśyantu
candrāya svāheti hutvā

3

śakadhūmaṃ nakṣatrāṇītyetena sūktena juhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadauṣasī nodeti tatra juhuyāt

2

udetu śrīruṣasaḥ kalpayantī pūlyānkṛtvā palita etu cāraḥ
ṛtūnbibhratī bahudhā virūpānmahyaṃ bhavyaṃ viduṣī kalpayāti
auṣasyai svāheti hutvā

3

divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitatsamā dāruṇā bhavati tatra juhuyāt

2

yā samā ruśatyeti prājāpatyānvi dhūnute
tṛptiṃ yāṃ devatā vidustāṃ tvā saṃ kalpayāmasi
vyādhakasya mātaraṃ hiraṇyakukṣīṃ hariṇīm
tāṃ tvā saṃ kalpayāmasi
yatte ghoraṃ yatte viṣaṃ taddviṣatsu ni dadhmasyamuṣminniti brūyāt

3

śivenāsmākaṃ same śāntyā sahāyuṣā samāyai svāheti hutvā

4

samāstvāgna ityetena
sūktena juhuyāt

5

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadupatārakāḥ śaṅkante tatra juhuyāt

2

revatīḥ śubhrā iṣirā madantīstvaco dhūmamanu tāḥ saṃ viśantu
pareṇāpaḥ pṛthivīṃ saṃ viśantvāpa imāṃ lokānanusaṃcarantu
adbhyaḥ svāheti hutvā

3

samutpatantu pra nabhasveti varṣīrjuhuyāt

4

sā tatra
prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadbrāhmaṇā āyudhino bhavanti tatra juhuyāt

2

ya āsurā manuṣyā āttadhanvaḥ puruṣamukhāścarāniha
devā vayaṃ manuṣyāste devāḥ pra viśāmasi
indro no astu purogavaḥ sa no rakṣatu sarvata
indrāya svāheti hutvā

3

mā no vidannamo devavadhebhya ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitaddevatāni nṛtyanti cyotanti hasanti gāyanti vānyāni vā rūpāṇi kurvanti ya āsurā manuṣyā mā no vidannamo devavadhebhya ityabhayairjuhuyāt

2

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitallāṅgale saṃsṛjataḥ puroḍāśaṃ śrapayitvā

2

araṇyasyārdhamabhivrajya

3

prācīṃ sītāṃ sthāpayitvā

4

sītāyā madhye prāñcamidhmamupasamādhāya

5

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhiḥ śamyāḥ paridhīnkṛtvā

6

atha juhoti /
vittirasi puṣṭirasi śrīrasi prājāpatyānāṃ tāṃ tvāhaṃ mayi puṣṭikāmo juhomi
svāhā

7

kumudvatī puṣkariṇī sītā sarvāṅgaśobhanī
kṛṣiḥ sahasraprakārā pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi
urvīṃ tvāhurmanuṣyāḥ śriyaṃ tvā manaso viduḥ
āśaye'nnasya no dhehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ
parjanyapatni hariṇyabhijitāsyabhi no vada
kālanetre haviṣo no juṣasva tṛptiṃ no dhehi dvipade catuṣpade
yābhirdevā asurānakalpayanyātūnmanūngandharvānrākṣasāṃśca
tābhirno adya sumanā upā gahi sahasrāpoṣaṃ subhage rarāṇā
hiraṇyasrakpuṣkariṇī śyāmā sarvāṅgaśobhanī
kṛṣirhiraṇyaprakārā pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi
aśvibhyāṃ devi saha saṃvidānā indreṇa rādhena saha puṣṭyā na ā gahi
viśastvā rāsantāṃ pradiśo'nu sarvā ahorātrārdhamāsamāsā ārtavā ṛtubhiḥ saha
bhartrī devānāmuta martyānāṃ bhartrī prajānāmuta mānuṣāṇām
hastibhiritarāsaiḥ kṣetrasārathibhiḥ saha
hiraṇyairaśvairā gobhiḥ pratyaṣṭā śrīriyaṃ mayi

8

atra śunāsīrāṇyanuyojayet

9

varamanaḍvāhamiti samānam

1

atha yatraitatsṛjantyorvā kṛntantyorvā nānā tantū saṃsṛjato manāyai tantuṃ prathamamityetena sūktena juhuyāt

2

manāyai tantuṃ prathamaṃ paśyedanyā atanvata
tannārīḥ pra bravīmi vaḥ sādhvīrvaḥ santūrvarīḥ
sādhurvastanturbhavatu sādhuretu ratho vṛtaḥ
atho horvarīryūyaṃ prātarvoḍhave dhāvata
khargalā iva patvarīrapāmugramivāyanam
patantu patvarīrivorvarīḥ sādhunā pathā
avācyau te totudyete todenāśvatarāviva
pra stomamurvarīṇāṃ śaśayānāmastāviṣam
nārī pañcamayūkhaṃ sūtravatkṛṇute vasu
ariṣṭo asya vastā prendra vāsa utodira

3

vāsaḥ kartre dadyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadagnināgniḥ saṃsṛjyate bhavataṃ naḥ samanasau samokasāvityetena sū
ktena juhuyāt

2

bhavataṃ naḥ samanasau samokasāvarepasau
mā hiṃsiṣṭaṃ yajñapatiṃ mā yajñaṃ jātavedasau śivau bhavatamadya naḥ
agnināgniḥ saṃsṛjyate kavirbṛhaspatiryuvā
havyavāḍjuhvāsyaḥ
tvaṃ hyagne agninā vipro vipreṇa sansatā
sakhā sakhyā samidhyame
pāhi no agna ekayā pāhi na uta dvitīyayā
pāhi gīrbhistisṛbhirūrjāṃ pate pāhi catasṛbhirvaso
samīcī māhanī pātāmāyuṣmatyā ṛco mā satsi
tanūpātsāmno vasuvidaṃ lokamanusaṃcarāṇi

3

rukmaṃ kartre dadyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadayamasūryamau janayati tāṃ śāntyudakenābhyukṣya dohayitvā

2

tasyā eva gordugdhe sthālīpākaṃ śrapayitvā

3

prāñcamidhmamupasamādhāya

4

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya

5

ekaikayaiṣā sṛṣṭyā saṃ babhūvetyetena sūktenājyaṃ juhvan

6

udapātre saṃpātānānayati

7

uttamaṃ saṃpātamodane pratyānayati

8

tato gāṃ ca prāśayati vatsau codapātrādenānācāmayati ca saṃprokṣati ca

9

tāṃ tasyaiva dadyāt

10

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha cedvaḍavā vā gardabhī vā syādevameva prāñcamidhmamupasamādhāya

2

evaṃ paristīrya

3

evamupasādya

4

etenaiva sūktenājyaṃ juhvan

5

udapātre saṃpātānānayati

6

udapātrādenānācāmayati ca saṃprokṣati ca

7

tāṃ tasyaiva dadyāt

8

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha cenmānuṣī syādevameva prāñcamidhmamupasamādhāya

2

evaṃ paristīrya

3

evamupasādya

4

upasthe jātakāvādhāya

5

etenaiva sūktenājyaṃ juhvan

6

amīṣāṃ mūrdhni sa mātuḥ putrayorityanupūrvaṃ saṃpātānānayati

7

udapātra uttarānsaṃpātān

8

udapātrādenānācāmayati ca saṃprokṣati ca

9

tāṃ tasyaiva dadyāt

10

sā tatra prāyaścittiḥ

11

tasyā niṣkrayo yathārhaṃ yathāsaṃpadvā

1

atha yatraitaddhenavo lohitaṃ duhate yaḥ pauruṣeyeṇa kraviṣā samaṅkta ityetābhiścatasṛbhirjuhuyāt

2

varāṃ dhenuṃ kartre dadyāt

3

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadanaḍvāndhenuṃ dhayati tatra juhuyāt

2

anaḍvāndhenumadhayadindro go rūpamāviśat
sa me bhūtiṃ ca puṣṭiṃ ca dīrghamāyuśca dhehi naḥ
indrāya svāheti hutvā

3

mā no vidannamo devavadhebhya ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitaddhenurdhenuṃ dhayati tatra juhuyāt

2

yogakṣemaṃ dhenuṃ vājapatnīmindrāgnibhyāṃ preṣite jañjabhāne
tasmānmāmagne pari pāhi ghorātpra no jāyantāṃ mithunāni rūpaśaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā

3

divyo gandharva iti mātṛnāmabhirjuhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadgaurvāśvo vāśvataro vā puruṣo vākāśaphenamavagandhayati tatra juhuyāt

2

payo deveṣu paya oṣadhīṣu paya āśāsu payo'ntarikṣe
tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṃgṛṇantu
payo yadapsu paya usriyāsu paya utseṣūta parvateṣu
tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṃgṛṇantu
yanmṛgeṣu paya āviṣṭamasti yadejati patati yatpatatatriṣu tanme dhātā ca savitā ca dhattāṃ viśve taddevā abhisaṃgṛṇantu
yāni payāṃsi divyārpitāni yānyantarikṣe bahudhā bahūni / teṣāmīśānaṃ
vaśinī no adya pradattā dyāvāpṛthivī ahṛṇīyamānā ityetena sūktena juhuyāt

3

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitatpipīlikā anācārarūpā dṛśyante tatra juhuyāt

2

bhuvāya svāhā bhuvanāya svāhā bhuvanapataye svāhā bhuvāṃ pataye svāhāvoṣāya svāhā vinatāya svāhā śatāruṇāya svāhā

3

yaḥ prācyāṃ diśi śvetapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yo dakṣiṇāyāṃ diśi kṛṣṇapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yaḥ pratīcyāṃ diśi rajatapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
ya udīcyāṃ diśi rohitapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yo dhruvāyāṃ diśi babhrupipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
yo vyadhvāyāṃ diśi haritapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā
ya ūrdhvāyāṃ diśyaruṇapipīlikānāṃ rājā tasmai svāhā

4

tāśvedetāvatā na śāmyeyustata uttaramagnimupasamādhāya

5

śaramayaṃ barhirubhayataḥ paricchinnaṃ prasavyaṃ paristīrya

6

viṣāvadhvastamiṅgiḍamājyaṃ śākapalā
śenotpūtaṃ bādhakena sruveṇa juhoti

7

uttiṣṭhata nirdravata na va ihāstvityañcanam
indro vaḥ sarvāsāṃ sākaṃ garbhānāṇḍāni bhetsyati
phaḍḍhatāḥ pipīlikā iti

8

indro vo yamo vo varuṇo vo'gnivo vāyurvaḥ sūryo vaścandro vaḥ prajāpatirva īśāno va iti

1

atha yatraitannīlamakṣā anācārarūpā dṛśyante tatra juhuyāt

2

yā matyaiḥ sarathaṃ yānti ghorā mṛtyordūtyaḥ kraviśaḥ saṃ babhūvuḥ
śivaṃ cakṣuruta ghoṣaḥ śivānāṃ śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpade
śāntaṃ cakṣuruta vāyasīnāṃ yā cāsāṃ ghorā manaso visṛṣṭiḥ
manasaspate tanvā mā pāhi ghorānmā vi rikṣi
tanvā mā prajayā mā paśubhirvāyave svāheti hutvā

3

vāta ā vātu bheṣajamityetena sūktena juhuyāt

4

vāta ā vātu bheṣajaṃ śaṃbhu mayobhu no hṛde
pra ṇa āyūṃṣi tārṣat
uta vāta pitāsi na uta bhrātota naḥ sakhā
sa no jīvātave kṛdhi
yadado vāta te gṛhe nihitaṃ bheṣajaṃ guhā
tasya no dhehi jīvasa ityetena sūktena juhuyāt

5

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitanmadhumakṣikā anācārarūpā dṛśyante madhu vāta ṛtāyata ityetena
sūktena juhuyāt

2

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadanājñātamadbhutaṃ dṛśyate tatra juhuyāt

2

yadajñātamanāmnātamarthasya karmaṇo mithaḥ
agne tvaṃ nastasmātpāhi sa hi vettha yathāyatham
agnaye svāhā

3

vāyo sūrya candreti ca

4

puruṣasaṃmito'rthaḥ karmārthaḥ puruṣasaṃmitaḥ
vāyurmā tasmātpātu sa hi vettha yathāyatham vāyave svāhā

5

agnirmā sūryo mā candro meti ca

1

atha yatraitadgrāme vāvasāne vāgniśaraṇe vā samajyāyāṃ vāvadīryeta catasro dhenava upakḷptā bhavanti śvetā kṛṣṇā rohiṇī surūpā caturthī

2

tāsāmetaddvādaśarātraṃ saṃdugdhaṃ navanītaṃ nidadhāti

3

dvādaśyāḥ prātaryatraivādo'vadīrṇaṃ bhavati tata uttaramagnimupasamādhāya

4

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhiḥ śvetāyā ājyena saṃnīya

5

agnirbhūmyāmiti tisṛbhirabhimantryālabhya

6

atha juhuyāt

7

tathā dakṣiṇārdhe

8

tathā paścārdhe

9

uttarārdhe saṃsthāpya vāstoṣpatyairjuhuyāt

10

avadīrṇe saṃpātānānīya saṃsthāpya homān

11

avadīrṇaṃ śāntyudakena saṃprokṣya

12

tā eva brāhmaṇo dadyāt

13

sīraṃ vaiśyo'śvaṃ prādeśiko
grāmavaraṃ rājā

14

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadanudaka udakonmīlo bhavati hiraṇyavarṇā ityapāṃ sūktairjuhuyāt

2

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitattilāḥ samatailā bhavanti tatra juhuyāt

2

anūnāya svāhā / akṣitāya svāhā / aparimitāya svāhā / paripūrṇāya svāhā

3

sa yaṃ dviṣyāttasyāśāyāṃ lohitaṃ te pra siñcāmīti dakṣiṇāmukhaḥ prasiñcet

1

atha yatraitadvapāṃ vā havīṃṣi vā vayāṃsi dvipadacatuṣpadaṃ vābhimṛśyāvagaccheyurye agnayo namo devavadhebhya ityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt

2

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitatkumārasya kumāryā vā dvāvāvartau mūrdhanyau bhavataḥ savyāvṛdeko deśāvartastatra juhuyāt

2

tvaṣṭā rūpāṇi bahudhā vikurvañjanayanprajā bahudhā viśvarūpāḥ
sa me karotvaviparītamasmānanupūrvaṃ kalpayatāmihaiva tvaṣṭre svāhā

3

antargarbheṣu bahudhā saṃ tanoti janayanprajā bahudhā viśvarūpāḥ
sa me karotvaviparītamasmānanupūrvaṃ kalpayatāmihaiva tvaṣṭre svāhā

4

yadyunmṛṣṭaṃ yadi vābhimṛṣṭaṃ tiraścīnartha uta marmṛjante
śivaṃ taddevaḥ savitā kṛṇotu prajāpatiḥ prajābhiḥ saṃvidānaḥ tvaṣṭre svāhā

5

savyāvṛttānyuta yā viśvarūpā pratyagvṛttānyuta yā te paruḥṣu
tānyasya deva bahudhā bahūni syonāni śagmāni śivāni santu
tvaṣṭe svāheti hutvā

6

tvaṣṭā me daivyaṃ vaca ityetena sūktena juhuyāt

7

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadyūpo virohati tatra juhuyāt

2

yūpo virohañchataśākho adhvaraḥ samāvṛto mohayiṣyanyajamānasya lokān
vedābhigupto brahmaṇā parivṛto'tharvabhiḥ śāntaḥ sukṛtāmetu lokam
yūpo hyarukṣaddviṣatāṃ vadhāya na me yajño yajamānaśca riṣyāt
saptarṣīṇāṃ sukṛtāṃ yatra lokastatremaṃ yajñaṃ yajamānaṃ ca dhehi
vanaspataye svāheti hutvā

3

vanaspatiḥ saha devairna āganniti juhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitaddivolkā patati tadayogakṣemāśaṅkaṃ bhavatyavṛṣṭyāśaṅkaṃ vā

2

tatra rājā bhūmipatirvidvāṃsaṃ brahmāṇaṃ vṛṇīyāt

3

sa vṛto'raṇyasyārdhamabhivrajya tatra dvādaśarātramanuśuṣyet

4

sa khalu pūrvaṃ navarātramāraṇyaśākamūlaphalabhakṣaścāthottaraṃ trirātraṃ nānyadudakāt

5

śvo bhūte sapta dhenava upakḷptā bhavanti śvetā kṛṣṇā rohiṇī nīlī pāṭalā surūpā bahurūpā saptamī

6

tāsāmetaddvādaśarātraṃ saṃdugdhaṃ navanītaṃ nidadhāti

7

dvādaśyāḥ prātaryatraivāsau patitā bhavati tata uttaramagnimupasamādhāya

8

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhiḥ

9

athāmuṃ navanītaṃ sauvarṇe pātre vilāpya sauvarṇena sruveṇa rakṣodhnaiśca sūktairyāmāhustārakaiṣā vikeśītyetena sūktenājyaṃ juhvan

10

avapatite saṃpātānānīya saṃsthāpya homān

11

avapatitaṃ śāntyudakena saṃprokṣya

12

tā eva brāhmaṇo dadyāt

13

sīraṃ vaiśyo'śvaṃ
prādeśiko grāmavaraṃ rājā

14

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitaddhūmaketuḥ saptarṣīnupadhūpayati tadayogakṣemāśaṅkamityuktam

2

pañca paśavastāyante vāruṇaḥ kṛṣṇo gaurvājo vāvirvā harirvāyavyo bahurūpo diśyo mārutī meṣyāgneyaḥ prājāpatyaśca kṣīraudano'pāṃ naptra udraḥ

3

uteyaṃ bhūmiriti
trirvaruṇamabhiṣṭūya

4

apsu te rājanniti catasṛbhirvāruṇasya juhuyāt

5

vāyavā runddhi no mṛgānasmabhyaṃ mṛgayadbhyaḥ
sa no nediṣṭhamā kṛdhi vāto hi raśanākṛta iti vāyavyasya

6

āśānāmiti diśyasya

7

prati tyaṃ cārumadhvaraṃ gopīthāya pra hūyase
marudbhiragna ā gahīti mārutasya

8

apāmagnirityāgneyasya

9

prajāpatiḥ salilāditi prājāpatyasya

10

apāṃ
sūktairhiraṇyaśakalena sahordramapsu praveśayet

11

pra haiva varṣati

12

sarvasvaṃ
tatra dakṣiṇā

13

tasya niṣkrayo yathārhaṃ yathāsaṃpadvā

1

atha yatraitannakṣatrāṇi patāpatānīva bhavanti tatra juhuyāt

2

yannakṣatraṃ patati jātavedaḥ somena rājñeṣiraṃ purastāt
tasmānmāmagne pari pāhi ghorātpra ṇo jāyantāṃ mithunāni rūpaśaḥ
indrāgnibhyāṃ svāheti hutvā

3

somo rājā savitā ca rājetyetena sūktena
juhuyāt

4

somo rājā savitā ca rājā bhuvo rājā bhuvanaṃ ca rājā
śarvo rājā śarma ca rājā ta u naḥ śarma yacchantu devāḥ
ādityairno bṛhaspatirbhagaḥ somena naḥ saha
viśve devā urvantarikṣaṃ ta u naḥ śarma yachantu devāḥ
utāvidvānniṣkṛdayāthosraghnī yathāyatham
mā no viśve devā maruto hetimicchata

5

rukmaṃ kartre dadyāt

6

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitanmāṃsamukho nipatati tatra juhuyāt

2

ghoro vajro devasṛṣṭo na āganyadvā gṛhānghoramutā jagāma
tannirjagāma haviṣā ghṛtena śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpade
rudrāya svāheti hutvā

3

bhavāśarvau mṛḍataṃ mābhi yātamityetena sūktena juhuyāt

4

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadanagnāvavabhāso bhavati tatra juhuyāt

2

yā te'vadīptiravarūpā jātavedo'peto rakṣasāṃ bhāga eṣaḥ
rakṣāṃsi tayā daha jātavedo yā naḥ prajāṃ manuṣyāṃ saṃ sṛjante
agnaye svāheti hutvā

3

agnī rakṣāṃsi sedhatīti prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadagniḥ śvasatīva tatra juhuyāt

2

śvetā kṛṣṇā rohiṇī jātavedo yāste tanūstiraścīnā nirdahantīḥ śvasantīḥ
rakṣāṃsi tābhirdaha jātavedo yā naḥ prajāṃ manuṣyāṃ saṃ sṛjante
agnaye svāheti hutvā

3

agnī rakṣāṃsi sedhatīti prāyaścittiḥ

1

atha yatraitatsarpirvā tailaṃ vā madhu vā viṣyandati yadyāmaṃ cakrurnikhananta ityetena
sūktena juhuyāt

2

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadgrāmyo'gniḥ śālāṃ dahatyapamityamapratīttamityetaistribhiḥ sūktairmaiśradhānyasya pūrṇāñjaliṃ hutvā

2

mamobhā mitrāvaruṇā mahyamāpo madhumaderaya
ntāmityetābhyāṃ sūktābhyāṃ juhuyāt

3

mamobhā mitrāvaruṇā mamobhendrābṛhaspatī
mama tvaṣṭā ca pūṣā ca mamaiva savitā vaśe
mama viṣṇuśca somaśca mamaiva maruto bhavan
sarasvāṃśca bhagaśca viśve devā vaśe mama
mamobhā dyāvāpṛthivī antarikṣaṃ svarmama
mamomāḥ sarvā oṣadhīrāpaḥ sarvā vaśe mama
mama gāvo mamāśvā mamājāścāvayaśca mamaiva puruṣā bhavan
mamedaṃ sarvamātmanvadejatprāṇadvaśe mameti

4

araṇī pratāpya sthaṇḍilaṃ parimṛjya

5

athāgniṃ janayet

6

ita eva prathamaṃ jajñe agnirābhyo yonibhyo adhi jātavedāḥ / sa gāyatryā triṣṭubhu jagatyānuṣṭubhā devo devebhyo havyaṃ vahatu prajānanniti janayitvā

7

bhavataṃ naḥ samanasau samokasāvityetena sūktena juhuyāt

8

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha cedāganturdahatyevameva kuryāt

2

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitadvaṃśa sphoṭati kapāle'ṅgārā bhavantyudapātraṃ barhirājyaṃ tadādāya

2

śālāyāḥ pṛṣṭhamupasarpati

3

tatrāṅgārānvā kapālaṃ vopanidadhātyā saṃtapanāt

4

prāñcamidhmamupasamādhāya

5

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya

6

paricaraṇenājyaṃ paricarya

7

nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca

8

atha juhoti

9

asau vai nāma te mātāsau vai nāma te pitā
asau vai nāma te dūtaḥ svavaṃśamadhi tiṣṭhati
uttamarātrī ṇāma mṛtyo te mātā tasya te antakaḥ pitā
samaṃdadhānaste dūtaḥ svavaṃśamadhi tiṣṭhati
bahavo'sya pāśā vitatāḥ pṛthivyāmasaṃkhyeyā aparyantā anantāḥ
yābhirvaśānabhinidadhāti prāṇināṃ yānkāṃścemānprāṇabhṛtāṃ jighāṃsan
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ mṛtyave svāhā
bṛhaspatirāṅgiraso brahmaṇaḥ putro viśve devāḥ pradadurviśvamejat
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ bṛhaspataya āṅgirasāya svāhā
yasya te'nnaṃ na kṣīyate bhūya evopajāyate
yasmai bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca sarvametatpratiṣṭhitam
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamindrāya svāhā
mukhaṃ devānāmiha yo babhūva yo jānāti vayunānāṃ samīpe
yasmai hutaṃ devatā bhakṣayanti vāyunetraḥ supraṇītiḥ sunītiḥ
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamagnaye svāhā
yaḥ pṛthivyāṃ cyāvayanneti vṛkṣānprabhañjanena rathena saha saṃvidānaḥ
rasāngandhānbhāvayanneti devo mātariśvā bhūtabhavyasya kartā
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ vāyave svāhā
brahmacārī carati brahmacaryamṛcaṃ gāthāṃ brahma paraṃ jigāṃsan
taṃ vighnā anupariyanti sarve ye antarikṣe ye ca divi śritāsaḥ
taṃ viśo anuparyanti sarvāḥ karmāṇi loke parimohayanti
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato nivedśamādityāya svāhā
yo nakṣatraiḥ sarathaṃ yāti devaḥ saṃsiddhena rathena sahaṃ saṃvidānaḥ
rūpaṃrūpaṃ kṛṇvānaścitrabhānuḥ subhānuḥ
sa imaṃ dūtaṃ nudatu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśaṃ candrāya svāhā
oṣadhayaḥ somarājñīryaśasvinīḥ
tā imaṃ dūtaṃ nudantu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamoṣadhībhyaḥ somarājñībhyaḥ svāhā
oṣadhayo varuṇarājñīryaśasvinīḥ
tā imaṃ dūtaṃ nudantu vaṃśapṛṣṭhātsa me gacchatu dviṣato niveśamoṣadhībhyo varuṇarājñībhyaḥ svāhā
aṣṭasthūṇo daśapakṣo yadṛcchajo vanaspate
putrāṃścaiva paśūṃścābhi rakṣa vanaspate
yo vanaspatīnāmupatāpo babhūva yadvā gṛhānghoramutā jagāma
tannirjagāma haviṣā ghṛtena śaṃ no astu dvipade śaṃ catuṣpade
yo vanaspatīnāmupatāpo na āgadyadvā yajñaṃ no'dbhutamā jagāma
sarvaṃ tadagne hutamastu bhāgaśaḥ śivānvayamuttaremābhi vājān
tvaṣṭre svāheti hutvā

10

tvaṣṭā me daivyaṃ vaca ityatrodapātraṃ ninayati

11

kapāle'gniṃ cādāyopasarpati

12

sā tatra prāyaścittiḥ

1

atha yatraitatkumbhodadhānaḥ saktudhānī vokhā vāniṅgitā vikasati tatra juhuyāt

2

bhūmirbhūmimavāgānmātā mātaramapyagāt
ṛdhyāsma putraiḥ paśubhiryo no dveṣṭi sa bhidyatāmiti

3

sadasi sanme bhūyāditi saktūnāvapet

4

atha cedodanasyānnamasyannaṃ me dehyannaṃ
mā mā hiṃsīriti triḥ prāśya

5

atha yathākāmaṃ prāśnīyāt

6

atha cedudadhānaḥ syātsamudraṃ vaḥ pra hiṇomītyetābhyāmabhimantrya

7

anyaṃ kṛtvā dhruvābhyāṃ dṛṃhayitvā

8

tatra hiraṇyavarṇā ityudakamāsecayet

9

sa khalveteṣu karmasu sarvatra śāntyudakaṃ kṛtvā sarvatra cātanānyanuyojayenmātṛnāmāni ca

10

sarvatra varāṃ dhenuṃ kartre dadyāt

11

sarvatra kaṃsavasanaṃ gaurdakṣiṇā

12

brāhmaṇānbhaktenopepsanti

13

yathoddiṣṭaṃ cādiṣṭāsviti prāyaścittiḥ prāyaścittiḥ

137

ityatharvavede kauśikasūtre trayodaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ

1

yathāvitānaṃ yajñavāstvadhyavaset

2

vediryajñasyāgneruttaravediḥ

3

ubhe prāgāyate kiṃcitprathīyasyau paścādudyatatare

4

apṛthusaṃmitāṃ vediṃ vidadhyāt

5

ṣaṭśamīṃ prāgāyatāṃ catuḥśamīṃ śroṇyām

6

trīnmadhye ardhacaturthānagrataḥ

7

trayāṇāṃ purastāduttaravediṃ vidadhyāt

8

dviḥśamīṃ prāgāyatāmṛjvīmadhyardhaśamīṃ śroṇyām

9

grīṣmaste bhūma ityupasthāya

10

vi mimīṣva payasvatīmiti mimānamanumantrayate

11

bṛhaspate pari gṛhāṇa vediṃ sugā vo devāḥ sadanāni santu / asyāṃ barhiḥ prathatāṃ sādhvantarahiṃsrā ṇaḥ pṛthivī devyastviti parigṛhṇāti

12

yatte bhūma iti vikhanati

13

yatta ūnamiti saṃvapati

14

tvamasyāvapanī janānāmiti tataḥ pāṃsūnanyatodāhārya

15

bṛhaspate pari gṛhāṇa vedimityuttaravedimopyamānāṃ parigṛhṇāti

16

asaṃbādhaṃ badhyato mānavānābhiti prathayati

17

yasyāścatasraḥ pradiśaḥ pṛthivyā iti caturasrāṃ karoti

18

devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmā dada iti lekhanamādāya yatrāgniṃ nidhāsyanbhavati tatra lakṣaṇaṃ karoti

19

indraḥ sītāṃ ni gṛhṇātviti dakṣiṇata ārabhyottarata ālikhati

20

prācīmāvṛtya dakṣiṇataḥ prācīm

21

aparāstisro madhye

22

tasyāṃ vrīhiyavāvopya

23

varṣeṇa bhūmiḥ pṛthivī vṛtāvṛtetyadbhiḥ saṃprokṣya

24

yasyāmannaṃ vrīhiyavāviti bhūmiṃ namaskṛtya

25

athāgniṃ praṇayet
tvāmagne bhṛgavo nayantāmaṅgirasaḥ sadanaṃ śreya ehi
viśvakarmā pura etu prajānandhiṣṇyaṃ panthāmanu te diśāmeti

26

bhadraśreyaḥsvastyā vā

27

agne prehīti vā

28

viśvaṃbharā vasudhānī prati
ṣṭheti lakṣaṇe pratiṣṭhāpya

29

athedhmamupasamādadhāti

30

agnirbhūmyāmoṣadhīṣvagnirdiva ā tapatyagnivāsāḥ pṛthivyasitajūretamidhmaṃ samāhitaṃ juṣāṇo'smai kṣatrāṇi dhārayantamagna iti pañcabhi staraṇam

31

ata ūrdhvaṃ barhiṣaḥ

32

tvaṃ bhūmimatyeṣyojaseti darbhānsaṃprokṣya

33

ṛṣīṇāṃ prastaro'sīti dakṣiṇato'gnerbrahmāsanaṃ nidadhāti

34

purastādagnerudaksaṃstṛṇāti

35

tathā pratyak

36

pradakṣiṇaṃ barhiṣāṃ mūlāni cchādayantottarasyā vediśroṇeḥ pūrvottarataḥ saṃsthāpya

37

ahe daidhiṣavyodatastiṣṭhānyasya sadane sīda yo'smatpākatara iti brahmāsanamanvīkṣate

38

nirastaḥ parāgvasuḥ saha pāpmanā nirastaḥ so'stu yo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti dakṣiṇā tṛṇaṃ nirasyati

39

tadanvālabhya japatīdamahamarvāgvasoḥ sadane sīdāmyṛtasya sadane sīdāmi satyasya sadane sīdāmīṣṭasya sadane sīdāmi pūrtasya sadane sīdāmi māmṛṣadeva barhiḥ svāsasthaṃ tvādhyāsadeyamūrṇamradamanabhiśokam

40

vimṛgvarīmityupaviśyāsanīyaṃ brahmajapaṃ japati bṛhaspatirbrahmā brahmasadana āsiṣyate bṛhaspate yajñaṃ gopāya yadududvata unnivataḥ śakeyam

41

pātaṃ mā dyāvāpṛthivī aghānna iti dyāvāpṛthivyau samīkṣate

42

savitā prasavānāmiti karmaṇikarmaṇyabhito'bhyātānairājyaṃ juhuyāt

43

vyākhyātaṃ sarvapākayajñiyaṃ tantram

1

aṣṭakāyāmaṣṭakāhomāñjuhuyāt

2

tasyā havīṃṣi dhānāḥ karambhaḥ śaṣkulyaḥ puroḍāśa udaudanaḥ kṣīraudanastilaudano yathopapādipaśuḥ

3

sarveṣāṃ haviṣāṃ samuddhṛtya

4

darvyā juhuyātprathamā ha vyuvāsa seti pañcabhiḥ

5

āyamāgansaṃvatsara iti catasṛbhirvijñāyate

6

ṛtubhyastveti vigrāhamaṣṭau

7

indraputra ityaṣṭādaśīm

8

ahorātrābhyāmityūnaviṃśīm

9

paśāvupapadyamāne dakṣiṇaṃ bāhuṃ nirlomaṃ sacarmaṃ sakhuraṃ prakṣālya

10

iḍāyāspadamiti dvābhyāṃ viṃśīm

11

anupapadyamāna ājyaṃ juhuyāt

12

haviṣāṃ darviṃ pūrayitvā pūrṇā darva iti sadarvīmekaviṃśīm

13

ekaviṃśatisaṃstho yajño vijñāyate

14

sarvā eva yajñatanūravarūnddhe sarvā evāsya yajñatanūḥ pitaramupajīvanti ya evamaṣṭakāmupaiti

15

na darvihome na hastahome na pūrṇahome tantraṃ kriyetetyeke

16

aṣṭakāyāṃ kriyetetīṣuphālimāṭharau

1

abhijiti śiṣyānupanīya śvo bhūte saṃbhārānsaṃbharati

2

dadhisaktūnpālāśaṃ daṇḍamahate vasane śuddhamājyaṃ śāntā oṣadhīrnavamudakumbham

3

bāhyataḥ śāntavṛkṣasyedhmaṃ prāñcamupasamādhāya

4

parisamuhya paryukṣya paristīrya barhirudapātramupasādya paricaraṇenājyaṃ paricarya

5

nityānpurastāddhomānhutvājyabhāgau ca

6

paścādagnerdadhisaktūñjuhotyagnaye brahmaprajāpatibhyāṃ bhṛgvaṅgirobhya uśanase kāvyāya

7

tato'bhayairaparājitairgaṇakarmabhirviśvakarmabhirāyuṣyaiḥ svastyayanairājyaṃ juhuyāt

8

mā no devā ahirvadhīdarasasya śarkoṭasyendrasya prathamo ratho yaste sarpo vṛścikastṛṣṭadaṃśmā namaste astu vidyuta āre'sāvasmadastu yaste pṛthu stanayitnuriti saṃsthāpya homān

9

pratiṣṭhāpya sruvaṃ dadhisaktūnprāśyācamyodakamupasamārabhante

10

avyacasaśceti japitvā sāvitrīṃ brahma jajñānamityekāṃ triṣaptīyaṃ ca paccho vācayet

11

śeṣamanuvākasya japanti

12

yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati taṃtaṃ kurvate

13

sa khalvetaṃ pakṣamapakṣīyamāṇaḥ pakṣamanadhīyāna upaśrāmyetā darśāt

14

dṛṣṭe candramasi phalgunīṣu dvayānrasānupasādayati

15

viśve devā ahaṃ rudrebhiḥ siṃhe vyāghre yaśo haviryaśasaṃ mendro girāvarāgarāṭeṣu yathā somaḥ prātaḥsavane yacca varco akṣeṣu yena mahānaghnyā jaghanaṃ svāhetyagnau hutvā

16

raseṣu saṃpātānānīya saṃsthāpya homān

17

tata etānprāśayati rasānmadhughṛtāñchiṣyān

18

yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati taṃtaṃ kurvate

19

nānyata āgatāñchiṣyānparigṛhṇīyātparasaṃdīkṣitatvāt

20

trirātronāṃścaturo māsāñchiṣyebhyaḥ prabrūyādardhapañcamānvā

21

pādaṃ pūrvarātre'dhīyānaḥ pādamapararātre madhyarātre svapan

22

abhuktvā pūrvarātre'dhīyāna ityeke

23

yathāśaktyapararātre duṣparimāṇo ha pādaḥ

24

pauṣyasyāparapakṣe trirātraṃ nādhīyīta

25

tṛtīyasyāḥ prātaḥ samāsaṃ saṃdiśya yasmātkośādityantaḥ

26

yasmātkośādudabharāma vedaṃ tasminnantarava dadhma enam
adhītamiṣṭaṃ brahmaṇo vīryeṇa tena mā devāstapasāvateheti

27

yoyo bhogaḥ kartavyo bhavati taṃtaṃ kurvate

28

ye parimokṣaṃ kāmayante te parimucyante

1

atha rājñāmindramahasyopācārakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ

2

proṣṭhapade śulkapakṣe'śvayuje vāṣṭamyāṃ praveśaḥ

3

śravaṇenotthāpanam

4

sambhṛteṣu maṃbhāreṣu brahmā rājā cobhau snātāvahatavasanau surabhiṇau vratavantau karmaṇyāvupavasataḥ

5

śvo bhūte śaṃ no devyāḥ pādairardharcābhyāmṛcā ṣaṭkṛtvodakamācāmataḥ

6

arvāñcamindraṃ trātāramindraḥ sutrāmetyājyaṃ hutvā

7

athendramutthāpayanti

8

ā tvāhārṣaṃ dhruvā dyaurviśastvā sarvā vāñchantviti sarvato'pramattā dhārayeran

9

adbhutaṃ hi vimānotthitamupatiṣṭhante

10

abhibhūryajña ityetaistribhiḥ sūktairanvārabdhe rājani pūrṇahomaṃ juhuyāt

11

atha paśūnāmupācāram

12

indradevatāḥ syuḥ

13

ye rājño bhṛtyāḥ syuḥ sarve dīkṣitā brahmacāriṇaḥ syuḥ

14

indraṃ copasadya yajeraṃstrirātraṃ pañcarātraṃ vā

15

trirayanamahnāmupatiṣṭhante haviṣā ca yajante

16

āvṛta indramahamiti

17

indra kṣatramiti haviṣo hutvā brāhmaṇānparicareyuḥ

18

na saṃsthitahomāñjuhuyādityāhurācāryāḥ

19

indrasyāvabhṛthādindramavabhṛthāya vrajanti

20

apāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇāḥ pratyudāvrajanti

21

brāhmaṇānbhaktenopepsanti

22

śvaḥśvo'sya rāṣṭraṃ jyāyo bhavatyeko'syāṃ pṛthivyāṃ rājā bhavati na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda yaścaivaṃ
vidvānindramaheṇa carati

1

atha vedasyādhyayanavidhiṃ vakṣyāmaḥ

2

śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vopākṛtyārdhapañcamānmāsānadhīyīran

3

evaṃ chandāṃsi

4

lomnāṃ cānivartanam

5

ardhamāsaṃ copākṛtya kṣaperaṃstryahamutsṛjya
ārambhaḥ śrāvaṇyāmuktaḥ pauṣyāmutsarga ucyate

6

athānadhyāyānvakṣyāmaḥ

7

brahmajyeṣu nivartate

8

śrāddhe

9

sūtakotthānacchardaneṣu triṣu caraṇam

10

ācāryāstamite vā yeṣāṃ ca mānuṣī yoniḥ

11

yathāśrāddhaṃ tathaiva teṣu

12

sarvaṃ ca śrāddhikaṃ dravyamadasāhavyapetaṃ pratigṛhyānadhyāyaḥ

13

prāṇi cāprāṇi ca

14

dantadhāvane

15

kṣurasaṃsparśe

16

prāduṣkṛteṣvagniṣu

17

vidyutārdharātre stanite

18

saptakṛtvo varṣeṇa virata āprātarāśam

19

vṛṣṭe

20

nirghāte

21

bhūmicalane

22

jyotiṣopasarjana ṛtāvapyākālam

23

viṣame na pravṛttiḥ

24

atha pramāṇaṃ vakṣyāmaḥ samānaṃ vidyudulkayoḥ
mārgaśīrṣapauṣamāghāparapakṣeṣu tisro'ṣṭakāḥ

25

amāvāsyāyāṃ ca

26

trīṇi cānadhyāni

27

janane maraṇe caiva daśarātro vidhīyate
ācārye daśarātraṃ syātsarveṣu ca svayoniṣu

28

sūtake tveko nādhīyīta trirātramupādhyāyaṃ varjayet

29

ācāryaputrabhāryāśca

30

atha śiṣyaṃ sahādhyāyinamapradhānaguruṃ copasannamahorātraṃ varjayet

31

tathā sabrahmacāriṇaṃ rājānaṃ ca

32

apartudaivamākālam

33

aviśeṣartukālena sarve nirghātādayaḥ smṛtāḥ
yaccānyaddaivamadbhutaṃ sarvaṃ nirghātavadbhavet

34

ṛtāvadhyāyaśchāndasaḥ kālpya āpartukaḥ smṛtaḥ
ṛtāvūrdhvaṃ prātarāśādyastu kaścidanadhyāyaḥ
saṃdhyāṃ prāpnoti paścimām

35

sarveṇa pradoṣo lupyate

36

niśi nigadāyāṃ ca vidyuti śiṣṭaṃ nādhīyīta

37

astamite dvisattāyāṃ trisattāyāṃ ca pāṭavaḥ
atha tāvatkālaṃ bhuktvā padoṣa ubhe saṃdhye

38

apsu śmaśāne śayyāyāmabhiśaste khileṣu ca
antaḥśave rathyāyāṃ grāme cāṇḍālasaṃyute

39

durgandhe śūdrasaṃśrāve paiṅge śabde bhaye rute
vaidhṛtye nagareṣu ca

40

aniktena ca vāsasā caritaṃ yena maithunam
śayānaḥ prauḍhapādo cāgratopasthāntike guroḥ

41

viramya mārute śīghre pratyārambho vibhāṣitaḥ
sarveṇāpararātreṇa viramya pratyārambho na vidyate

42

pauṣī pramāṇamabhreṣvāpartu cedadhīyānām

43

varṣaṃ vidyutstanayitnurvā vipadyate

44

trirātraṃ sthānāsanaṃ brahmacaryamarasāśaṃ copeyuḥ

45

sā tatra prāyaścittiḥ sā
tatra prāyaścittiḥ

ityatharvavede kauśikasūtre caturdaśo'dhyāyaḥ samāptaḥ
iti kauśikasūtraṃ samāptam

Original text: kauśikasūtram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc